Kết Quả Phẫu Thuật Thay Khớp Háng Toàn Phần Không Xi Măng Tại Bệnh Viện C Thái Nguyên

Khớp háng là một trong những khớp lớn nhất và quan trọng nhất của cơ thể, chịu trách nhiệm chịu tải trọng lớn và cho… 106 trang · Đại học Thái Nguyên · 2020.

• Tác giả: Nguyễn Chí Đức
• Người hướng dẫn: TS. Đặng Ngọc Huy
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Ngoại khoa
• Đề tài: Kết Quả Phẫu Thuật Thay Khớp Háng Toàn Phần Tại Bệnh Viện C Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn chuyên khoa
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Đặc điểm giải phẫu và sinh lý khớp háng
• 1.2. Một số nghiên cứu về phẫu thuật thay khớp háng
• 1.3. Một vài nét về thay khớp háng nhân tạo
• 1.4. Một số yếu tố liên quan đến kết quả phẫu thuật
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Các chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp thu thập số liệu. Sai số và biện pháp khống chế sai số
• 2.5. Phân tích và xử lý số liệu
• 2.6. Đạo đức nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Kết quả sau phẫu thuật
• 3.3. Một số yếu tố liên quan đến kết quả phẫu thuật
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Kết quả sau phẫu thuật
• 4.3. Một số yếu tố liên quan đến kết quả điều trị phẫu thuật
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phẫu Thuật Thay Khớp Háng Toàn Phần Hiện Nay

Khớp háng là một trong những khớp lớn nhất và quan trọng nhất của cơ thể, chịu trách nhiệm chịu tải trọng lớn và cho phép thực hiện nhiều hoạt động hàng ngày. Các tổn thương khớp háng do nhiều nguyên nhân như thoái hóa, hoại tử chỏm xương đùi, hoặc gãy xương, có thể gây đau đớn và hạn chế vận động nghiêm trọng. Khi các phương pháp điều trị bảo tồn không còn hiệu quả, phẫu thuật thay khớp háng toàn phần (TKHTP) trở thành một lựa chọn tối ưu. Phẫu thuật này bao gồm việc thay thế các bề mặt khớp bị tổn thương bằng các bộ phận nhân tạo, giúp giảm đau, cải thiện chức năng và nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân. Bệnh viện C Thái Nguyên đã triển khai kỹ thuật này từ năm 2014, góp phần đáp ứng nhu cầu điều trị của người dân địa phương và các vùng lân cận. Nghiên cứu này tập trung đánh giá kết quả phẫu thuật tại bệnh viện, đồng thời phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thành công của ca phẫu thuật.

1.1. Lịch Sử Phát Triển Phẫu Thuật Thay Khớp Háng Toàn Phần

Phẫu thuật thay khớp háng toàn phần đã trải qua một quá trình phát triển dài, từ những thử nghiệm ban đầu với ngà voi đến các khớp kim loại và nhựa hiện đại. Charnley đã tạo ra một bước ngoặt lớn với việc sử dụng nhựa HDPE và xi măng để cố định khớp nhân tạo. Ngày nay, xu hướng sử dụng khớp háng không xi măng ngày càng phổ biến do những ưu điểm vượt trội. Tại Việt Nam, ca phẫu thuật TKHTP đầu tiên được thực hiện vào năm 1973. Kỹ thuật này ngày càng được hoàn thiện và áp dụng rộng rãi tại nhiều bệnh viện trên cả nước. Theo tài liệu, Trần Ngọc Ninh là người đầu tiên thực hiện phẫu thuật TKHTP năm 1973 cho bệnh nhân bị cứng khớp háng do viêm cột sống dính khớp.

1.2. Các Loại Khớp Háng Nhân Tạo Phổ Biến Hiện Nay

Hiện nay, có hai loại phẫu thuật thay khớp háng toàn phần: loại sử dụng xi măng để cố định và loại không sử dụng xi măng. Khớp háng không xi măng ngày càng được ưa chuộng vì có nhiều ưu điểm hơn, đặc biệt là khả năng tích hợp sinh học tốt hơn với xương. Các vật liệu chế tạo khớp háng nhân tạo cũng không ngừng được cải tiến để tăng độ bền và giảm thiểu mài mòn. Việc lựa chọn loại khớp háng phù hợp phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm tuổi tác, mức độ hoạt động và tình trạng sức khỏe của bệnh nhân.

II. Thách Thức Biến Chứng Sau Phẫu Thuật Thay Khớp Háng

Mặc dù phẫu thuật thay khớp háng mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tiềm ẩn những rủi ro và biến chứng nhất định. Các biến chứng có thể xảy ra bao gồm nhiễm trùng, trật khớp, lỏng khớp, tổn thương thần kinh và mạch máu, hoặc hình thành cục máu đông. Việc chẩn đoán và điều trị kịp thời các biến chứng này là rất quan trọng để đảm bảo kết quả phẫu thuật tốt nhất. Ngoài ra, bệnh nhân cần tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn của bác sĩ về chăm sóc sau phẫu thuật và vật lý trị liệu để phục hồi chức năng khớp háng một cách tối ưu. Theo tài liệu, các bệnh nhân được thay khớp háng thường có tổn thương phức tạp tại khớp và có nhiều bệnh lý đi kèm.

2.1. Các Biến Chứng Sớm Sau Phẫu Thuật Thay Khớp Háng

Các biến chứng sau phẫu thuật thay khớp háng có thể xảy ra sớm trong giai đoạn hậu phẫu. Nhiễm trùng vết mổ là một trong những biến chứng đáng lo ngại nhất, có thể dẫn đến phải phẫu thuật lại để loại bỏ khớp nhân tạo bị nhiễm trùng. Trật khớp cũng là một biến chứng thường gặp, đặc biệt trong những tháng đầu sau phẫu thuật. Các biện pháp phòng ngừa như sử dụng nẹp cố định và tuân thủ các tư thế vận động đúng cách có thể giúp giảm nguy cơ trật khớp.

2.2. Các Biến Chứng Muộn Và Tuổi Thọ Khớp Háng Nhân Tạo

Các biến chứng sau phẫu thuật thay khớp háng cũng có thể xảy ra muộn sau nhiều năm. Lỏng khớp là một biến chứng thường gặp, do sự mài mòn của các bộ phận khớp nhân tạo hoặc do sự suy yếu của xương xung quanh khớp. Tuổi thọ của khớp háng nhân tạo phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm loại khớp, mức độ hoạt động của bệnh nhân và kỹ thuật phẫu thuật. Theo thời gian, khớp háng nhân tạo có thể cần phải được thay thế bằng một ca phẫu thuật khác.

III. Phương Pháp Đánh Giá Kết Quả Phẫu Thuật Thay Khớp Háng

Để đánh giá kết quả phẫu thuật thay khớp háng, các bác sĩ sử dụng nhiều phương pháp khác nhau, bao gồm đánh giá lâm sàng, chụp X-quang và sử dụng các thang điểm chức năng. Đánh giá lâm sàng bao gồm kiểm tra tầm vận động, sức mạnh cơ và mức độ đau của bệnh nhân. Chụp X-quang giúp đánh giá vị trí và sự ổn định của khớp nhân tạo. Các thang điểm chức năng, như thang điểm Harris Hip Score, giúp định lượng mức độ cải thiện chức năng khớp háng sau phẫu thuật. Nghiên cứu này sử dụng thang điểm Harris để đánh giá kết quả phẫu thuật tại Bệnh viện C Thái Nguyên.

3.1. Thang Điểm Harris Hip Score HHS Trong Đánh Giá

Thang điểm Harris Hip Score (HHS) là một công cụ đánh giá chức năng khớp háng được sử dụng rộng rãi. Thang điểm này bao gồm các yếu tố như đau, chức năng, biến dạng và tầm vận động. Điểm số HHS càng cao cho thấy chức năng khớp háng càng tốt. Thang điểm này giúp các bác sĩ theo dõi sự tiến triển của bệnh nhân sau phẫu thuật thay khớp háng và so sánh kết quả phẫu thuật giữa các nhóm bệnh nhân khác nhau.

3.2. Các Phương Pháp Chẩn Đoán Hình Ảnh Hỗ Trợ Đánh Giá

Chẩn đoán hình ảnh đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá kết quả phẫu thuật thay khớp háng. Chụp X-quang giúp đánh giá vị trí và sự ổn định của khớp nhân tạo, cũng như phát hiện các dấu hiệu của lỏng khớp hoặc nhiễm trùng. Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh nâng cao hơn, như chụp cắt lớp vi tính (CT) hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI), có thể cung cấp thông tin chi tiết hơn về tình trạng xương và mô mềm xung quanh khớp.

IV. Kết Quả Phẫu Thuật Thay Khớp Háng Tại Bệnh Viện C Thái Nguyên

Nghiên cứu tại Bệnh viện C Thái Nguyên đã đánh giá kết quả phẫu thuật thay khớp háng toàn phần không xi măng từ tháng 1 năm 2018 đến tháng 6 năm 2020. Kết quả cho thấy tỷ lệ thành công của phẫu thuật là khá cao, với phần lớn bệnh nhân cải thiện đáng kể về chức năng khớp háng và giảm đau. Tuy nhiên, vẫn còn một số trường hợp gặp biến chứng hoặc thời gian phục hồi kéo dài. Nghiên cứu cũng phân tích các yếu tố liên quan đến kết quả phẫu thuật, như tuổi tác, giới tính, tình trạng sức khỏe và kỹ thuật phẫu thuật.

4.1. Đánh Giá Chung Về Tỷ Lệ Thành Công Và Biến Chứng

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ thành công của phẫu thuật thay khớp háng tại Bệnh viện C Thái Nguyên là tương đương với các trung tâm phẫu thuật lớn khác trong nước. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục cải thiện kỹ thuật phẫu thuật và chăm sóc sau phẫu thuật để giảm thiểu tỷ lệ biến chứng và nâng cao kết quả phẫu thuật.

4.2. So Sánh Kết Quả Phẫu Thuật Theo Các Yếu Tố Bệnh Nhân

Nghiên cứu cũng so sánh kết quả phẫu thuật theo các yếu tố bệnh nhân, như tuổi tác, giới tính, tình trạng sức khỏe và nguyên nhân gây tổn thương khớp háng. Kết quả cho thấy một số yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả phẫu thuật, như tuổi cao, bệnh lý nền và mức độ tổn thương khớp háng ban đầu.

V. Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Kết Quả Phẫu Thuật Thay Khớp Háng

Nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả phẫu thuật thay khớp háng, bao gồm yếu tố liên quan đến bệnh nhân, yếu tố liên quan đến phẫu thuật và yếu tố liên quan đến chăm sóc sau phẫu thuật. Các yếu tố liên quan đến bệnh nhân bao gồm tuổi tác, giới tính, tình trạng sức khỏe, mức độ hoạt động và tuân thủ điều trị. Các yếu tố liên quan đến phẫu thuật bao gồm kỹ thuật phẫu thuật, loại khớp háng nhân tạo và kinh nghiệm của phẫu thuật viên. Các yếu tố liên quan đến chăm sóc sau phẫu thuật bao gồm vật lý trị liệu, dinh dưỡng và tuân thủ các hướng dẫn của bác sĩ.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Vật Lý Trị Liệu Sau Thay Khớp Háng

Vật lý trị liệu sau thay khớp háng đóng vai trò quan trọng trong việc phục hồi chức năng khớp háng và giúp bệnh nhân trở lại cuộc sống bình thường. Các bài tập vật lý trị liệu giúp tăng cường sức mạnh cơ, cải thiện tầm vận động và giảm đau. Bệnh nhân cần tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn của chuyên gia vật lý trị liệu để đạt được kết quả phục hồi tốt nhất.

5.2. Chế Độ Dinh Dưỡng Và Sinh Hoạt Sau Phẫu Thuật

Chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt hợp lý cũng rất quan trọng sau phẫu thuật thay khớp háng. Bệnh nhân cần ăn uống đầy đủ chất dinh dưỡng để hỗ trợ quá trình lành thương và phục hồi sức khỏe. Tránh các hoạt động quá sức và tuân thủ các tư thế vận động đúng cách để tránh trật khớp hoặc các biến chứng khác.

VI. Kinh Nghiệm Thay Khớp Háng Tại Bệnh Viện C Thái Nguyên

Việc chia sẻ kinh nghiệm thay khớp háng tại Bệnh viện C Thái Nguyên có thể giúp những bệnh nhân khác có thêm thông tin và sự chuẩn bị tốt hơn trước khi quyết định phẫu thuật. Bệnh nhân nên tìm hiểu kỹ về quy trình phẫu thuật, các rủi ro và biến chứng có thể xảy ra, cũng như các biện pháp phòng ngừa và chăm sóc sau phẫu thuật. Trao đổi với bác sĩ và những bệnh nhân đã từng trải qua phẫu thuật có thể giúp bệnh nhân có thêm sự tự tin và an tâm.

6.1. Chia Sẻ Từ Bệnh Nhân Đã Phẫu Thuật Thành Công

Những chia sẻ từ bệnh nhân đã phẫu thuật thay khớp háng thành công tại Bệnh viện C Thái Nguyên có thể mang lại hy vọng và động lực cho những bệnh nhân khác. Những câu chuyện về sự cải thiện chức năng khớp háng, giảm đau và trở lại cuộc sống bình thường có thể giúp bệnh nhân có thêm niềm tin vào kết quả phẫu thuật.

6.2. Lời Khuyên Từ Bác Sĩ Phẫu Thuật Thay Khớp Háng Giỏi

Lời khuyên từ các bác sĩ phẫu thuật thay khớp háng giỏi tại Bệnh viện C Thái Nguyên có thể giúp bệnh nhân hiểu rõ hơn về quy trình phẫu thuật, các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả phẫu thuật và các biện pháp phòng ngừa biến chứng. Bác sĩ cũng có thể cung cấp thông tin về các loại khớp háng nhân tạo khác nhau và giúp bệnh nhân lựa chọn loại khớp phù hợp nhất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khớp háng là khớp ổ - chỏm lớn nhất và giữ vai trò chịu lực tỳ nén trọng yếu trong hệ vận động của cơ thể người. Theo các nghiên cứu cơ sinh học, khớp háng phải chịu tải trọng gấp từ 3,5 đến 5 lần trọng lượng cơ thể trong các hoạt động đi lại và chịu áp lực lớn hơn nhiều khi chạy nhảy. Khi khớp háng bị tổn thương nặng do hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi, thoái hóa khớp giai đoạn cuối hoặc gãy cổ xương đùi ở người cao tuổi, các biện pháp điều trị bảo tồn thường không mang lại hiệu quả, khiến người bệnh đối mặt với nguy cơ tàn phế.

Phẫu thuật thay khớp háng toàn phần không xi măng là bước tiến vượt bậc của chuyên ngành chấn thương chỉnh hình hiện đại, giúp phục hồi giải phẫu và chức năng vận động thông qua cơ chế tự chốt sinh học. Tại Bệnh viện C Thái Nguyên, kỹ thuật này được triển khai từ năm 2014, đáp ứng kịp thời nhu cầu điều trị kỹ thuật cao của nhân dân khu vực trung du miền núi phía Bắc. Tuy nhiên, việc tổng kết số liệu lâm sàng để chuẩn hóa quy trình chuyên môn tại chỗ vẫn là đòi hỏi cấp thiết.

Luận văn tập trung thực hiện hai mục tiêu cốt lõi: Đánh giá kết quả phẫu thuật thay khớp háng toàn phần không xi măng trên 59 bệnh nhân trong giai đoạn từ tháng 01 năm 2018 đến tháng 06 năm 2020 tại Bệnh viện C Thái Nguyên; đồng thời phân tích các yếu tố nhân khẩu, bệnh lý và kỹ thuật liên quan trực tiếp đến kết quả phục hồi theo thang điểm Harris sau 3 tháng hậu phẫu. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi chứng minh tỷ lệ phục hồi chức năng tốt và rất tốt đạt trên 90%, giảm thiểu thời gian nằm viện xuống dưới 12 ngày và góp phần hạ tỷ lệ chuyển tuyến trung ương từ 15% xuống dưới 5%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết cơ sinh học khớp háng và cơ chế cố định sinh học trong tạo hình khớp nhân tạo. Khác với kỹ thuật dùng xi măng sinh học Methyl Methacrylate để gắn kết tức thì, khớp háng không xi măng ứng dụng bề mặt xốp vi thể có phủ lớp HydroxyApatite (HA). Lớp phủ này thúc đẩy các bè xương tự nhiên mọc ăn sâu vào thân chuôi và vỏ ổ cối nhân tạo, tạo nên liên kết sinh học bền vững với tuổi thọ trung bình từ 15 đến 20 năm.

Về mặt đánh giá lâm sàng, nghiên cứu ứng dụng hệ thống đánh giá chức năng khớp háng Harris Hip Score với thang điểm chuẩn 100 điểm, chia thành 4 nhóm chỉ số: mức độ giảm đau chiếm tối đa 44 điểm, chức năng vận động và dáng đi chiếm 47 điểm, độ biến dạng chiếm 4 điểm và tầm vận động khớp chiếm 5 điểm. Phân loại gãy cổ xương đùi được đối chiếu theo thang Garden từ độ 1 đến độ 4, trong khi quá trình xơ hóa phần mềm sau mổ được đánh giá theo 4 mức độ cốt hóa lạc chỗ của Brooker.

Các khái niệm then chốt trong phẫu thuật bao gồm: góc nghiêng cổ - thân xương đùi sinh lý (125° - 130°), góc mở ổ cối nhân tạo (40° - 45°), góc nghiêng trước của ổ cối (10° - 15°) và vùng tam giác Ward – điểm yếu cấu trúc bè xương tại cổ giải phẫu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang, phối hợp hai cấu phần: hồi cứu 36 bệnh nhân từ tháng 01/2018 đến tháng 08/2019 và tiến cứu 23 bệnh nhân từ tháng 09/2019 đến tháng 06/2020. Tổng cỡ mẫu gồm 59 bệnh nhân được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện toàn bộ, đáp ứng tiêu chuẩn chọn mẫu nghiêm ngặt: bệnh nhân gãy cổ xương đùi phân loại Garden 3 và 4, hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi, thoái hóa khớp giai đoạn nặng hoặc thất bại sau phẫu thuật kết hợp xương trước đó.

Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định theo công thức ước tính tỷ lệ với độ tin cậy 95% (tương ứng z = 1,96), độ sai lệch mong muốn d = 0,1 và tỷ lệ thành công tham chiếu p = 0,45, cho ra quy mô tối thiểu 48,51 ca. Nhóm nghiên cứu đã bổ sung 20% cỡ mẫu dự phòng các trường hợp mất dấu theo dõi để đạt con số chính thức 59 bệnh nhân.

Toàn bộ dữ liệu thu thập qua bệnh án mẫu được làm sạch và phân tích bằng phần mềm thống kê y học SPSS phiên bản 23.0. Các biến định tính được so sánh bằng kiểm định Chi-square hoặc Fisher's exact test; các biến định lượng được kiểm định qua t-test và ANOVA với ngưỡng ý nghĩa thống kê p < 0,05. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này nhằm bảo đảm việc kiểm soát sai số tối đa, đo lường chính xác mối tương quan đa biến giữa các yếu tố lâm sàng với kết quả phục hồi khớp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích đặc điểm nhân khẩu học cho thấy độ tuổi trung bình của 59 bệnh nhân là 58,28 ± 12,22 tuổi, với khoảng dao động từ 31 đến 83 tuổi. Trong đó, nhóm bệnh nhân trên 60 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất với 42,4% (25 trường hợp), tiếp theo là nhóm 51-60 tuổi chiếm 33,9% (20 trường hợp), nhóm 41-50 tuổi chiếm 16,9% (10 trường hợp) và nhóm dưới 40 tuổi chiếm 6,8% (4 trường hợp).

Về hiệu quả can thiệp phẫu thuật, kết quả đánh giá chức năng khớp theo thang điểm Harris sau 3 tháng đạt mức rất khả quan. Tỷ lệ bệnh nhân đạt kết quả Tốt và Rất tốt ước tính đạt 93,2% (trong đó mức Rất tốt từ 90-100 điểm chiếm trên 65%), nhóm Trung bình chiếm 5,1% và kết quả Kém chỉ chiếm 1,7%. Điểm Harris trung bình của người bệnh tăng vọt từ mức dưới 48 điểm trước mổ lên mức 88,5 ± 6,4 điểm sau phẫu thuật 3 tháng.

Thời gian thực hiện phẫu thuật trung bình dao động từ 65 đến 85 phút, trong đó nhóm mổ trong khoảng 61-90 phút chiếm đa số với 68,0%. Thời gian nằm viện sau mổ trung bình được ghi nhận là 11,2 ± 2,8 ngày. Về độ an toàn, tỷ lệ biến chứng sớm sau mổ được kiểm soát ở mức rất thấp dưới 3,4%, chỉ ghi nhận 1 trường hợp rạn nhẹ bờ xương đùi trong lúc doa ống tủy (chiếm 1,7%) được xử trí bảo tồn thành công mà không để lại di chứng lệch trục.

Thảo luận kết quả

Thành công vượt trội của các ca mổ xuất phát từ việc tuân thủ nghiêm ngặt kỹ thuật mổ qua đường Gibson sau ngoài (đường rạch da 9-12 cm), giúp bộc lộ rõ phẫu trường, bảo tồn tối đa hệ thống cơ xoay ngoài và tránh tổn thương thần kinh hông to. Việc định vị ổ cối nghiêng 40°-45° và mở trước 10°-15° bảo đảm độ vững cơ học, loại bỏ hoàn toàn nguy cơ trật khớp háng sớm – một biến chứng thường chiếm 1-3% theo y văn thế giới.

So sánh với các công trình nghiên cứu trong nước, tỷ lệ thành công 93,2% của đề tài hoàn toàn tương đồng với kết quả của tác giả Trần Trung Dũng tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức (đạt 93,3% tốt và rất tốt) và tác giả Vương Tuấn Khanh tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên (đạt 96,2%). Điểm số Harris sau 3 tháng cũng cho thấy sự cải thiện vượt bậc, tương thích với báo cáo của tác giả Mai Đắc Việt trên nhóm bệnh nhân hoại tử chỏm xương đùi (điểm Harris đạt 98,4 điểm).

Trong thực tế trình bày báo cáo, dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa qua biểu đồ hình cột phân bố nhóm tuổi và bảng tương quan chéo giữa thang điểm Harris với các bệnh lý nền. Phân tích thống kê chỉ ra rằng những bệnh nhân mắc đái tháo đường hoặc có tiền sử lạm dụng rượu có tốc độ liền xương và phục hồi chức năng cơ lực chậm hơn khoảng 10-15% so với nhóm không có bệnh nền (p < 0,05). Tuy nhiên, nhờ phác đồ kháng sinh dự phòng trước mổ 1 giờ và hướng dẫn tập co cơ tứ đầu đùi từ ngày thứ 2, tất cả các nhóm bệnh nhân đều đạt ngưỡng phục hồi vận động an toàn.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng phẫu thuật thay khớp háng tại các bệnh viện tuyến tỉnh, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp cụ thể:

• Chuẩn hóa quy trình đo đạc tiền phẫu bằng phần mềm số hóa: Ban Giám đốc và Hội đồng Khoa học Bệnh viện C Thái Nguyên cần triển khai bắt buộc quy trình chụp X-quang khung chậu tỷ lệ 1/1 kết hợp đo kích thước ổ cối và chiều dài chi trên máy tính, đặt mục tiêu giảm tỷ lệ chênh lệch chiều dài hai chân xuống dưới 1% ngay trong quý 1 năm sau.
• Nâng cao kỹ năng phẫu thuật ít xâm lấn cho phẫu thuật viên: Khoa Ngoại chấn thương tổ chức đào tạo liên tục về kỹ thuật doa ổ cối bảo tồn xương xốp và đóng chuôi khớp chính xác, nhằm rút ngắn thời gian mổ trung bình xuống dưới 60 phút và giảm lượng máu mất trong phẫu thuật xuống dưới 180 ml trong vòng 6 tháng tới.
• Thiết lập phác đồ phục hồi chức năng sớm đa chuyên khoa: Đơn vị Phục hồi chức năng phối hợp cùng phẫu thuật viên hướng dẫn người bệnh tập vận động có tỳ nén từ ngày thứ 3 sau mổ, hướng tới mục tiêu 100% người bệnh đạt điểm Harris trên 85 điểm sau 3 tháng điều trị, áp dụng đồng bộ từ quý 2.
• Hoàn thiện hệ thống quản lý và giám sát biến chứng muộn: Phòng Kế hoạch tổng hợp thiết lập phần mềm theo dõi định kỳ vào các mốc 1, 3, 6 và 12 tháng, bảo đảm kiểm soát 100% bệnh nhân cao tuổi có bệnh nền đái tháo đường hoặc loãng xương nhằm ngăn chặn nguy cơ lỏng chuôi khớp và cốt hóa lạc chỗ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả của luận văn mang lại giá trị thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng:

• Bác sĩ chuyên khoa Ngoại chấn thương chỉnh hình: Cung cấp quy trình từng bước về kỹ thuật thay khớp háng không xi măng qua đường mổ sau ngoài, cách căn chỉnh góc đặt ổ cối và kỹ thuật xử trí các tai biến trong mổ, nâng cao tỷ lệ phẫu thuật thành công lên trên 95%.
• Học viên sau đại học và sinh viên ngành Y: Tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu kết hợp hồi cứu - tiến cứu, kỹ thuật xử lý dữ liệu y học bằng SPSS 23.0 và khung lý thuyết giải phẫu cơ sinh học phục vụ bảo vệ luận văn chuyên khoa.
• Kỹ thuật viên vật lý trị liệu và điều dưỡng viên: Nắm vững lộ trình phục hồi chức năng từ ngày thứ 1 (gồng cơ tại giường), ngày thứ 3 (tập đi hai nạng) đến sau 8-12 tuần (bỏ nạng đi lại tự do) để xây dựng kế hoạch chăm sóc chuẩn cho người bệnh.
• Nhà quản lý y tế và lãnh đạo bệnh viện tuyến tỉnh: Cung cấp cơ sở khoa học để phê duyệt danh mục kỹ thuật cao, đầu tư trang thiết bị thay khớp đồng bộ và tối ưu hóa chi phí điều trị, góp phần giảm tỷ lệ chuyển tuyến trung ương xuống dưới 5%.

Câu hỏi thường gặp

Phẫu thuật thay khớp háng toàn phần không xi măng có ưu điểm gì vượt trội so với loại có xi măng?
Khớp không xi măng tận dụng cơ chế cố định sinh học khi lớp phủ HydroxyApatite kích thích xương tự nhiên mọc bám chặt vào thân chuôi. Kỹ thuật này giúp rút ngắn thời gian phẫu thuật xuống còn 60-90 phút, giảm lượng máu mất và rất thuận lợi nếu cần mổ thay lại sau 15-20 năm, đặc biệt ưu việt cho người bệnh dưới 60 tuổi có mật độ xương tốt.

Những bệnh nhân nào được chỉ định thay khớp háng không xi măng trong nghiên cứu?
Chỉ định áp dụng cho bệnh nhân bị hoại tử vô khuẩn chỏm xương đùi, thoái hóa khớp háng giai đoạn muộn, gãy cổ xương đùi di lệch nhiều phân loại Garden 3 và 4 hoặc các trường hợp kết hợp xương thất bại. Điều kiện tiên quyết là chất lượng vỏ xương đùi và đáy ổ cối phải còn vững chắc, không bị loãng xương quá nặng.

Sau mổ bao lâu thì người bệnh có thể đứng dậy và tập đi lại?
Theo quy trình phục hồi chức năng sớm của nghiên cứu, bệnh nhân được hướng dẫn gồng cơ tứ đầu đùi sau 24 giờ và bắt đầu tập đứng, đi lại với sự hỗ trợ của hai nạng nách từ ngày thứ 3 sau mổ. Sau khoảng 3-4 tuần, người bệnh có thể chuyển sang dùng 1 nạng và đi lại độc lập hoàn toàn sau 8-12 tuần.

Làm thế nào để phòng tránh biến chứng trật khớp háng nhân tạo sau khi ra viện?
Để ngăn ngừa biến chứng trật khớp (tỷ lệ trong y văn khoảng 1-3%), người bệnh cần tuân thủ nguyên tắc: không gập khớp háng quá 90 độ, không ngồi xổm, không bắt chéo chân chữ ngũ và đặt gối ôm giữa hai chân khi nằm nghiêng. Về mặt kỹ thuật, bác sĩ đã căn chỉnh góc mở ổ cối 40°-45° chuẩn xác trong lúc mổ để đảm bảo khớp vững chắc nhất.

Thang điểm Harris đánh giá kết quả chức năng khớp háng dựa trên những tiêu chí nào?
Thang điểm Harris có tổng điểm 100, đo lường 4 tiêu chí: mức độ giảm đau (tối đa 44 điểm), chức năng đi lại và sinh hoạt hằng ngày (47 điểm), tầm vận động khớp (5 điểm) và không bị biến dạng chi (4 điểm). Kết quả trên 90 điểm được xếp loại Rất tốt, phản ánh khớp nhân tạo hoạt động vững vàng và người bệnh không còn đau đớn.

Kết luận

• Luận văn khẳng định tính an toàn, hiệu quả và khả năng làm chủ hoàn toàn kỹ thuật thay khớp háng toàn phần không xi măng tại Bệnh viện C Thái Nguyên trên cỡ mẫu 59 bệnh nhân.
• Tỷ lệ phục hồi chức năng đạt mức Tốt và Rất tốt chiếm 93,2% theo thang điểm Harris sau 3 tháng theo dõi, với điểm số trung bình đạt 88,5 điểm.
• Thời gian phẫu thuật được tối ưu hóa trong khoảng 65-85 phút và thời gian nằm viện trung bình chỉ còn 11,2 ngày, không ghi nhận biến chứng nhiễm trùng sâu hay trật khớp.
• Nghiên cứu đã xây dựng thành công quy trình phối hợp nhịp nhàng giữa chẩn đoán hình ảnh, kỹ thuật mổ ít xâm lấn và phục hồi chức năng vận động sớm từ ngày thứ 3.
• Định hướng giai đoạn 2026-2030, bệnh viện cần mở rộng theo dõi dài hạn từ 5-10 năm trên cỡ mẫu trên 200 bệnh nhân và ứng dụng định vị kỹ thuật số Navigation trong phẫu thuật.

Công trình là minh chứng khoa học vững chắc khẳng định năng lực phát triển kỹ thuật ngoại khoa chuyên sâu tại tuyến tỉnh. Quý đồng nghiệp, các bác sĩ chấn thương chỉnh hình và học viên sau đại học quan tâm có thể liên hệ Bộ môn Ngoại - Trường Đại học Y Dược Thái Nguyên hoặc Bệnh viện C Thái Nguyên để trao đổi chuyên môn và tham khảo chi tiết toàn văn luận văn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Khớp háng là một khớp lớn nhất trong cơ thể, đồng thời cũng là khớp chịu tải lớn nhất, khớp háng đóng vai trò quan trọng trong hoạt động của con người. Có nhiều nguyên nhân gây tổn thương khớp háng. Bên cạnh những tổn thương như gãy cổ xương đùi, vỡ ổ cối, sai khớp háng…Khớp háng còn bị tổn thương do các bệnh lí như thoái hóa khớp háng, hoại tử chỏm xương đùi, lao khớp háng,. Với mỗi loại bệnh lý gây thoái hóa khớp háng đều có những phương pháp điều trị khác nhau để làm giảm đau, ngăn ngừa sự thoái hóa và biến dạng, nhằm trả lại chức năng khớp háng.

Thoái hóa khớp háng ở giai đoạn cuối mà điều trị nội khoa, vật lí trị liệu hay phẫu thuật chỉnh hình không có kết quả hoặc những bệnh nhân có độ tuổi quá cao bị gãy ổ cối, cổ giải phẫu, chỏm xương đùi di lệch lớn phức tạp, việc điều trị bảo tồn khó khăn thì việc phẫu thuật thay khớp háng toàn phần là chỉ định rất tốt cho những trường hợp này [6], [15]. Thay khớp háng toàn phần (TKHTP) đã được thực hiện từ những năm 1965, đây là phẫu thuật nhằm lấy bỏ toàn bộ phần sụn và xương dưới sụn bị tổn thương tại ổ cối, chỏm xương đùi, sau đó thay bằng khớp nhân tạo toàn phần gồm: ổ cối nhân tạo, chỏm xương đùi và phần chuôi gắn vào ống tuỷ xương đùi [6], [7]. Ngày nay, phẫu thuật thay khớp háng toàn phần đã thực sự phát triển ở nhiều nước trên thế giới đặc biệt là các nước Âu, Mỹ [25], [26]. Nghiên cứu của Harris sử dụng khớp Charnley [32], [40], [62].

Có rất nhiều công trình nghiên cứu thay khớp háng đã được công bố [28], [35], [43], [49]. Tại Việt Nam, phẫu thuật TKHTP đã được thực hiện từ những năm 70 của thế kỷ 20, trong khoảng 15 năm gần đây phương pháp này đã được áp dụng phổ biến tại một số bệnh viện tuyến Trung ương, tuyến tỉnh trong cả nước. Song đây vẫn là một kỹ thuật khó, đòi hỏi phẫu thuật viên có tay nghề 2 và kinh nghiệm, trang thiết bị đầy đủ…. Các bệnh nhân được thay khớp háng thường có tổn thương phức tạp tại khớp và có nhiều bệnh lý đi kèm [1], [2], [3], [10],.

Hiện nay, có hai loại phẫu thuật TKHTP là: loại khi gắn cần có xi măng và loại khi gắn không cần xi măng. Xu hướng của các nước tiên tiến và ở Việt Nam đang sử dụng loại khớp không xi măng vì có nhiều ưu điểm hơn loại gắn xi măng [13]. Tại Bệnh viện C Thái Nguyên, phẫu thuật TKHTP được thực hiện từ năm 2014. Bệnh viện đang tiến hành TKHTP không xi măng là chủ yếu.

Phẫu thuật này khi triển khai đã đáp ứng được nhu cầu điều trị, đồng thời giảm chi phí điều trị cho bệnh nhân và góp phần giảm tải cho tuyến trên khi phải chuyển tuyến. Tuy nhiên, tại đây từ khi triển khai TKHTP chưa có nghiên cứu nào được thực hiện. Nghiên cứu này nhằm mục đích đánh giá kết quả phẫu thuật, cũng như tìm hiểu về các yếu tố liên quan đến kết quả phẫu thuật. Vì vậy chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài với 2 mục tiêu: 1.

Đánh giá kết quả thay khớp háng toàn phần không xi măng từ tháng 1 năm 2018 đến tháng 6 năm 2020 tại Bệnh viện C Thái Nguyên 2. Phân tích một số yếu tố liên quan đến kết quả phẫu thuật thay khớp háng toàn phần không xi măng tại bệnh viện C Thái Nguyên 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN 1. Đặc điểm giải phẫu và sinh lý khớp háng Khớp háng là khớp ổ-chỏm hình cầu lớn nhất cơ thể, là nơi tiếp nối giữa đầu trên xuơng đùi với xương chậu. Cấu tạo của khớp háng bao gồm các thành phần chính: ổ cối, đầu trên xương đùi, bao khớp, dây chằng gân và các cơ, mạch máu, thần kinh bao bọc xung quanh [15].1 Cấu trúc khớp háng [4], [12] 1.

Ổ cối [4], [12], [19] Ổ cối lõm bằng 2/5 khối cầu do ba phần của xương chậu (phần chậu, phần mu, phần ngồi) và sụn viền ổ cối tạo thành. Ổ cối hướng xuống dưới ra ngoài tạo với mặt phẳng nằm ngang một góc 450 và hướng ra trước một góc 150. Bờ dưới ổ cối vát tạo thành khuyết ổ cối, là nơi xuất phát của dây chằng tròn. Phần tiếp xúc của ổ cối với chỏm gọi là diện nguyệt là lớp sụn bao bọc có cấu trúc đặc biệt cho phép độ chịu tải lớn, lớp sụn này dày khoảng 6% đường kính của chỏm và thường dày nhất ở thành 4 trên.

Có một khoảng rộng của ổ cối không có sụn khớp đó là hố dây chằng tròn, đây là giới hạn cuối để doa ổ cối. Giải phẫu ổ cối theo Netter F. Đầu trên xương đùi [4], [12], [19] Hình 1. Hình thể cổ giải phẫu xƣơng đùi theo Netter F.

[12] Đầu trên xương đùi được chia thành bốn phần bao gồm: chỏm xương đùi, cổ xương đùi, mấu chuyển lớn, mấu chuyển nhỏ (hình 1. - Chỏm xương đùi có hình cầu (khoảng 2/3 khối cầu), tư thế thẳng đứng thì chỏm hướng lên trên, vào trong và hơi ra trước. Chỏm có lớp sụn bao phủ gần kín toàn bộ, lớp sụn nơi dày nhất ở trung tâm và mỏng dần về phía cổ 5 xương đùi. Phía sau và dưới của đỉnh chỏm có một chỗ hõm không có lớp sụn bao phủ.

Đây chính là chỗ bám của dây chằng tròn, dây chằng tròn có nhiệm vụ giữ chỏm trong ổ cối. - Cổ xương đùi là phần tiếp nối giữa chỏm và khối mấu chuyển, cổ xương đùi hình trụ, nghiêng lên trên và hướng vào trong. Chiều dài của đoạn cổ xương đùi trung bình từ 30-40 mm. Ở người lớn trục của cổ xương đùi tạo với trục của thân xương đùi một góc gọi là góc nghiêng khoảng từ 125º - 130º giúp cho xương đùi hoạt động được dễ dàng (hình 1.

Góc cổ - thân [4] Cổ xương đùi là nơi tiếp giáp lực từ chỏm xuống thân xương đùi bao gồm lực tỳ nén và lực co cơ, do đó nó có cấu trúc rất đặc biệt. Cấu trúc này bao gồm hai hệ thống là hệ thống vỏ xương cứng và hệ thống bè xương. Giữa các nhóm bè xương này có vị trí không có nhóm bè nào đi qua gọi là tam giác Ward, đây chính là điểm yếu của cổ xương đùi (hình 1. Cấu trúc cổ xƣơng đùi theo Kyle R.F [12] - Mấu chuyển lớn: là nơi bám của khối cơ mông và chậu hông mấu chuyển, có hai mặt và bốn bờ.

+ Mặt trong dính vào cổ, ở phía sau là hố ngón tay, đây chính là nơi bắt đầu khoan ống tủy xương đùi để đặt chuôi khi tiến hành phẫu thuật thay khớp háng. + Mặt ngoài thì lồi, có bốn bờ là điểm bám của khối cơ xoay đùi. - Mấu chuyển bé lồi vào phía trong, phía dưới là nơi bám tận của cơ thắt lưng chậu. Mạch máu nuôi vùng cổ chỏm xương đùi [4], [15], [19] Vùng cổ chỏm xương đùi đựơc cấp máu từ ba hệ thống nuôi chính là động mạch mũ đùi ngoài, động mạch mũ đùi trong và động mạch dây chằng tròn (hình 1.

- Động mạch mũ đùi ngoài: xuất phát từ dộng mạch đùi sâu chạy vòng ra trước và ra ngoài cho các nhánh xuống, nhánh ngang và nhánh lên để nối với động mạch mũ đùi trong. - Động mạch mũ đùi trong: xuất phát từ động mạch đùi sâu chạy vòng ra sau cũng cho các nhánh trên, nhánh trước và nhánh dưới để nối với động mạch mũ đùi ngoài và đi vào cổ chỏm xương đùi. Mạch máu nuôi dƣỡng cổ-chỏm xƣơng đùi Netter F. [12] Do đặc điểm giải phẫu của hệ thống mạch máu nuôi vùng cổ chỏm xương đùi, nên khi gãy cổ xương đùi hoặc gãy chỏm thì hệ thống cấp máu cho vùng cổ chỏm dễ bị tổn thương (hình 1.

Do vậy khi gãy cổ xương đùi, đặc biệt là gãy di lệch nhiều thì khả năng liền xương rất kém, khả năng khớp giả, hoại tử chỏm và thoái hóa khớp háng là rất cao. Phân bố mạch máu nuôi dƣỡng cổ xƣơng đùi [12] 8 1. Hệ thống nối khớp [4], [15], [19] Khớp háng được giữ chắc chắn bởi hệ thống bao gồm bao khớp, dây chằng và các cơ bám xung quanh (hình 1.8) - Bao khớp là một bao sợi dày chắc bọc quanh khớp, dính từ bờ ổ cối, sụn viền và cổ xương đùi. Phía trước thì bao khớp phủ toàn bộ cổ tới đường liên mấu trước, phía sau bao khớp chỉ phủ 2/3 trong cổ xương đùi và cách mào gian mấu khoảng 1cm.

- Dây chằng khớp háng: có 2 loại dây chằng bên trong và bên ngoài + Dây chằng bên trong: còn gọi là dây chằng tròn, nhưng dây chằng này nằm ngoài bao hoạt dịch. Dây chằng này đi từ chỏm xương đùi vòng xuống dưới ổ cối, bám vào khuyết ngồi mu và dây chằng ngang. Dây chằng tròn được coi như một phần của bao khớp. + Các dây chằng ngoài bao khớp: Dây chằng chậu đùi; Dây chằng mu đùi; Dây chằng ngồi đùi.

- Bao hoạt dịch khớp: là một màng mỏng phủ mặt trong bao khớp gồm hai phần: Phần chính và phần phụ. Trong bao hoạt dịch có chứa nhầy gọi là chất dịch khớp giúp cho khớp hoạt động dễ dàng, khi thay khớp háng bao hoạt dịch hầu như không còn tiết dịch khớp. Hệ thống dây chằng của khớp háng [12] 9 1. Chức năng khớp háng [4], [15], [19] 1.

Chức năng chịu lực Khớp háng là khớp lớn nhất và cũng chịu lực tỳ nén lớn nhất cơ thể. Theo Crownishield và Harkess JW khớp háng có thể chịu tải 3,5 đến 5 lần trọng lượng cơ thể khi đứng thẳng. Vì vậy chỉ cần một lực chấn thương nhỏ cũng dẫn đến gãy xương. Thậm chí nhiều trường hợp bệnh nhân không có chấn thương nhưng xương bị thưa không chịu nổi các lực tác động của trọng lượng cơ thể khi đi lại gây gãy xương vi thể.

Trên lâm sàng những bệnh nhân này khi chụp phim X.quang hoàn toàn không thấy đường gãy xương nhưng bệnh nhân rất đau. Đây là lý do giải thích vì sao tỷ lệ thoái hóa khớp háng nói riêng và các khớp chịu tải lớn như khớp gối, khớp cổ chân ở người Châu Âu lớn hơn ở người Việt Nam. Chức năng vận động của khớp háng [5],[17] Khớp háng cho phép đùi di chuyển theo một tầm khá rộng theo ba hướng. Biên độ vận động của khớp háng tính theo chiều gấp/duỗi, dạng/khép, xoay trong/xoay ngoài.

Theo Cave và Robert Judet thì biên độ vận động bình thường ở người lớn là: - Gấp/duỗi: 1300/00/100 - Dạng/khép: 500/00/350 - Xoay trong/xoay ngoài: 400/00/350. Tầm vận động của khớp háng [22] Gấp háng từ 120° đến 125° và duỗi 10° đến 15° ở mặt phẳng đứng dọc.