ĐẶT VẤN ĐỀ U xơ cơ tử cung là khối u sinh dục thƣờng gặp nhất. Xuất độ của u xơ- tăng theo tuổi, khoảng 20-50% nếu phụ nữ > 30 tuổi[4]. Tỷ lệ phụ nữ mang thai có u xơ cơ tử cung chiếm khoảng 0.1-10,7% thƣờng đƣợc phát hiện trƣớc mang thai hoặc trong ba tháng đầu thai kỳ[5]. Đa số u xơ cơ tử cung là lành tính và không ảnh hƣởng lên thai kỳ nhƣng tùy vào vị trí, số lƣợng và kích thƣớc mà một số u xơ gây ra những biến chứng ảnh hƣởng đến kết cục thai kỳ nhƣ: sẩy thai, sinh non, ngôi bất thƣờng, thai chậm tăng trƣởng trong tử cung, nhau tiền đạo, nhau bong non [6].
U xơ cơ tử cung là một trong những yếu tố nguy cơ của mổ lấy thai nhƣ u xơ cơ tử cung tiền đạo, ngôi bất thƣờng, chuyển dạ ngƣng tiến triển …[7]. Tỷ lệ mổ lấy thai ở sản phụ có u xơ cơ tử cung tăng khoảng 3,5 lần so với sản phụ không có u xơ cơ tử cung lần lƣợt là 48,8% và 13,3%[8]. Những u xơ nằm ở thành trƣớc đoạn dƣới tử cung có tiên lƣợng mổ lấy thai khó hơn u xơ nằm ở các vị trí khác[9]. U xơ cơ tử cung nằm thấp ở đoạn dƣới có khả năng gây bế sản dịch sau mổ, dẫn đến biến chứng viêm nội mạc tử cung nếu không đƣợc xử trí kịp thời[9], do đó việc bóc u xơ cơ tử cung trong khi mổ lấy thai là cần thiết.
Theo những nghiên cứu ở nƣớc ngoài thì việc mổ lấy thai kèm bóc u xơ cơ tử cung đƣợc khuyến cáo, tuy nhiên phẫu thuật kết hợp này vẫn còn nhiều bàn cãi do có nguy cơ chảy máu khó kiểm soát, thời gian phẫu thuật kéo dài, các biến chứng có thể xảy ra nhƣ băng huyết sau sinh, xuất huyết nội, cắt tử cung, nhiễm trùng hậu phẫu[10]…Tại Việt Nam, một vài nghiên cứu đề cập đến vấn đề này nhƣng chỉ tập trung vào tỷ lệ nhiễm trùng hậu phẫu mổ lấy thai và các yếu tố liên quan[11]. Bệnh việnTừ Dũ là bệnh viện sản phụ khoa đầu ngành, tỷ lệ bóc u xơ cơ tử cung trên phụ nữ không mang thai là khá cao, nhƣng việc bóc u xơ trong lúc mổ lấy thai trên sản phụ. 2 có u xơ cơ tử cung lại phụ thuộc hoàn toàn vào kinh nghiệm, tính quyết định chủ quan của phẫu thuật viên và chƣa có khuyến cáo rõ ràng nào về cách xử trí này. Chính vì thế, chúng tôi quyết định tiến hành nghiên cứu đề tài “Kết cục mổ lấy thai các trƣờng hợp sản phụ có u xơ cơ tử cung tại bệnh viện Từ Dũ” để có cái nhìn tổng quan về những điểm có lợi và bất lợi khi mổ lấy thai kèm bóc hoặc không bóc u xơ cơ tử cung, nhờ đó quý đồng nghiệp có số liệu cụ thể để tƣ vấn trƣớc mổ cho sản phụ và gia đình, đồng thời có cái nhìn mới về việc mổ lấy thai kèm bóc u xơ cơ tử cung là một phƣơng pháp phẫu thuật an toàn và khả thi ở hầu hết các trƣờng hợp, phẫu thuật kết hợp này giúp cho sản phụ tránh đƣợc cuộc phẫu thuật bóc u xơ cơ tử cung sau này, giảm chi phí chung và ngăn ngừa nguy cơ biến chứng liên quan đến u xơ cơ tử cung trong lần mang thai tiếp theo[12-16].
Câu hỏi nghiên cứu Những trƣờng hợp mổ lấy thai trên sản phụ có u xơ cơ tử cung thì tỷ lệ biến chứng hậu phẫu là bao nhiêu?. 3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1. Mục tiêu chính Xác định tỷ lệ biến chứng của mổ lấy thai trên sản phụ có u xơ cơ tử cung tại bệnh viện Từ Dũ. Mục tiêu phụ Xác định tỷ lệ biến chứng ở hai nhóm mổ lấy thai kèm bóc và không bóc u xơ cơ tử cung trên sản phụ có u xơ cơ tử cung tại bệnh viện Từ Dũ.
4 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN Y VĂN 1. THÔNG TIN CƠ SỞ VỀ U XƠ CƠ TỬ CUNG TRONG THAI KỲ 1. Định nghĩa u xơ cơ tử cung U xơ cơ tử cung là khối u sinh dục thƣờng gặp nhất. Xuất độ của u xơ cơ tử cung tăng theo tuổi với đỉnh xuất độ ở khoảng 40 tuổi.
Gần 80% số bệnh phẩm cắt tử cung vì mọi lý do có chứa ít nhất một nhân xơ tử cung. Trên đại thể, u xơ cơ tử cung là một khối u đặc, mật độ chắc, có vỏ bọc giả, di động theo tử cung khi khám. Hình ảnh siêu âm thai sớm trên sản phụ có UXCTC[37] Tỷ lệ phụ nữ mang thai có u xơ cơ tử cung là 0,1%-10,7% thƣờng phát hiện trong ba tháng đầu thai kỳ. Đa số u xơ cơ tử cung là lành tính và không ảnh hƣởng lên thai kỳ [33], tuy nhiên một số u xơ cơ tử cung lại gây ra những biến chứng ảnh hƣởng đến kết cục thai kỳ [48].
Phân loại u xơ cơ tử cung U xơ cơ tử cung xuất hiện ở rất nhiều vị trí khác nhau. Tùy vị trí mà u xơ cơ tử cung có triệu chứng hay không có triệu chứng lâm sàng. Có thể thấy u xơ cơ tử cung ở 3 nhóm vị trí chính nhƣ sau:. 5 - Dƣới niêm - Trong cơ - Dƣới thanh mạc Hiệp hội Quốc tế các nhà Sản khoa và Phụ khoa (FIGO) đề nghị một cách mô tả phân bố các u xơ cơ tử cung theo vị trí: Bảng 1.
Cách ghi mô tả vị trí UXCTC theo FIGO[48] 0 Có cuống hoàn toàn trong lòng tử cung S (Submucosal) 1 < 50% trong cơ Dƣới niêm mạc 2 ≥ 50% trong cơ 3 Tiếp xúc nội mạc, 100% trong cơ 4 Trong cơ O ( Other) 5 Dƣới thanh mạc, ≥ 50% trong cơ Khác 6 Dƣới thanh mạc, < 50% trong cơ 7 Dƣới thanh mạc, có cuống 8 Khác: Ghi rõ: cổ tử cung… Thể hiện bằng 2 con số. Theo quy ƣớc, con số H (Hybrid thứ nhất thể hiện liên quan đến niêm mạc, con leiomyomas) số thứ hai thể hiện liên quan đến thanh mạc. Ví (Tiếp xúc đồng 2-5 dụ dƣới đây cho thấy rõ cách ghi: thời thanh mạc và 2-5: Dƣới niêm mạc và dƣới thanh mạc. Cả 2 niêm mạc) phía đều có ≥ 50% trong cơ.
Phân bố u xơ cơ tử cung dựa vào vị trí xuất hiện [39] 1. Cơ chế sinh lý bệnh học u xơ cơ tử cung U xơ cơ tử cung là các khối u đơn dòng, phát triển từ các sợi cơ tử cung. U xơ cơ tử cung là một tân sinh lành tính, gồm các nguyên bào đơn sợi sắp xếp thành từng bó, không theo trật tự. Nguyên nhân gây ra u xơ cơ tử cung vẫn chƣa đƣợc biết rõ.
Theo nghiên cứu, khoảng 40% các u xơ cơ tử cung có liên quan đến đột biến nhiễm sắc thể và tái cấu trúc gen [14]. Các thay đổi thƣờng gặp là sự di chuyển cấu trúc trên nhiễm sắc thể 12 và 14, 6 và 10, sự loại trừ cấu trúc trên nhiễm sắc thể 3 và 7 [20], sự thay đổi cấu trúc nhiễm sắc thể đƣợc tìm thấy nhiều là thay đổi gen HMGA2 trên nhiễm sắc thể 12 và 14, sự thay đổi này chiếm khoảng 20% các bất thƣờng nhiễm sắc thể về u xơ cơ tử cung. Ngoài ra, các nghiên cứu gần đây cho rằng, 70% các loại u xơ cơ tử cung có chứa chuỗi đột biến MED12 không chỉ ở các loại u lành tính mà còn xuất hiện ở những loại u ác tính cao [26]. Sự phát triển u xơ cơ tử cung trong thai kỳ có sự liên quan chặt chẽ đến nồng độ hormone estrogen, progesterone và các thụ thể của chúng, lƣu lƣợng máu nuôi tử cung và có thể nồng độ hCG [41].
Một số nghiên cứu cho thấy nồng độ các thụ thể estrogen nhƣ ER-α và ER-β tăng cao hơn trong u xơ cơ tử cung so với trong cơ tử cung bình thƣờng [31]. Estrogen có thể kích hoạt các. 7 tác động kích thích tăng trƣởng lên u xơ cơ tử cung thông qua các cytokines, yếu tố tăng trƣởng nhƣ EGF, PDGF và ILGF-1 [19]. Ngoài ra, estrogen đƣợc cho là duy trì nồng độ các thụ thể progesterone (PR) và thúc đẩy hormone progesterone thông qua các thụ thể của nó kích thích sự phát triển của u xơ cơ tử cung.
Bên cạnh đó, một số nghiên cứu còn cho thấy estrogen kiềm chế một phần tính năng bình thƣờng của gen p53, gene kiềm chế phát triển tế bào ung thƣ, qua đó thúc đẩy phát triển u xơ cơ tử cung [24]. Progesterone tác động lên u xơ cơ tử cung thông qua các thụ thể PR-A và PR-B. Một vài nghiên cứu cho thấy số lƣợng thụ thể PR và mRNA cao hơn ở cơ tử cung có u xơ cơ tử cung so với cơ tử cung bình thƣờng, cụ thể là PR- B mRNA ở bề mặt u xơ cơ tử cung [56]. Micro RNA (mRNA, miR) là những phân tử RNA không mã hoá, có vai trò quan trọng trong việc điều hòa biểu hiện gen sau phiên mã, chủ yếu có chức năng ức chế biểu hiện một hoặc nhiều gen đích bằng cách tƣơng tác với vùng không dịch mã (3’-UTR) của các ARN thông tin (mRNA) tƣơng ứng.
Sự biến đổi của mRNA, sự rối loạn chức năng của quá trình sinh tổng hợp micro RNA (mRNA biogenesis) hoặc sự rối loạn biểu hiện của mRNA có thể gây ra nhiều loại khối u [38]. Sự phát triển của u xơ cơ tử cung đƣợc tác động bởi progesterone lên những yếu tố tăng trƣởng nhƣ EGF, transforming growth factor (TGF) β3. Có giả thuyết cho rằng progesterone làm tăng sự phát triển tế bào trong u xơ cơ tử cung thông qua tăng biểu hiện của protein B-cell lymphoma 2 (Bcl-2), vai trò ức chế quá trình chết tế bào và giảm biểu hiện yếu tố hoại tử khối u (tumor necrosis factor-(TNF)-α), vai trò tiêu hủy các tế bào của khối u [32], [55]. Các yếu tố tăng trƣởng đóng vai trò quan trọng trong sự hình thành và phát triển của u xơ cơ tử cung.
Một số yếu tố tăng trƣởng liên quan đến u xơ cơ tử cung nhƣ: yếu tố tạo mạch (vascular endothelial growth factor -VEGF), yếu tố tạo nguyên bào sợi (basic fbroblast growth factor (bFGF), PDGF, EGF, ILGF-1,. Yếu tố bFGF và VEGF giúp kích thích quá trình tạo mạch máu của khối u xơ cơ tử cung. Yếu tố EGF và PDGF làm tăng tổng hợp ADN và tạo lập thể đa bội trong tế bào u xơ cơ tử cung[47], [44]. BIỂU HIỆN LÂM SÀNG U XƠ CƠ TỬ CUNG TRONG THAI KỲ Tùy vào vị trí xuất hiện mà u xơ cơ tử cung có hoặc không có biểu hiện triệu chứng lâm sàng.
Những biểu hiện lâm sàng trong thai kỳ đã đƣợc nghiên cứu nhƣ: đau bụng, đau trằn bụng dƣới, đau lƣng, chảy máu âm đạo, tiểu nhiều [16].