Tổng quan về giáo trình
Giáo trình Intermediate Accounting: IFRS Edition (Tái bản lần thứ 3 - 3rd Edition), do Donald E. Kieso (Giáo sư Danh dự KPMG tại Đại học Northern Illinois), Jerry J. Weygandt (Giáo sư Danh dự Arthur Andersen tại Đại học Wisconsin–Madison) và Terry D. Warfield (Giáo sư PwC tại Đại học Wisconsin–Madison) biên soạn, được xuất bản bởi Nhà xuất bản John Wiley & Sons, Inc. vào năm 2018 (ISBN-13: 978-1-119-37300-1).
Trong chương trình đào tạo đại học và sau đại học các khối ngành Kế toán, Kiểm toán và Tài chính, học phần Kế toán Trung cấp đóng vai trò trọng tâm, kết nối kiến thức cơ bản từ học phần Nguyên lý Kế toán với các học phần chuyên sâu như Kế toán Nâng cao và Kiểm toán Báo cáo tài chính. Mục tiêu học tập cốt lõi của giáo trình là cung cấp hệ thống kiến thức toàn diện về việc nhận diện, đo lường, trình bày và công bố thông tin trên hệ thống Báo cáo Tài chính theo Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS).
Về cấu trúc và phương pháp tiếp cận, giáo trình gồm 24 chương học thuật kèm theo 3 phụ lục báo cáo tài chính thực tế của các tập đoàn quốc tế (Marks and Spencer Group plc, adidas AG, Puma Group). Nội dung được xây dựng dựa trên nguyên tắc kế toán dồn tích (accrual basis), góc nhìn thực thể (entity perspective) và tính hữu ích cho việc ra quyết định của các nhà cung cấp vốn (decision-usefulness approach). Điểm đặc thù của cuốn sách là sự tích hợp giữa các chuẩn mực IFRS hiện hành của Hội đồng Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (IASB) với các phần đối chiếu chuyên sâu về sự khác biệt giữa IFRS và GAAP Hoa Kỳ (U.S. GAAP).
Nội dung kiến thức cốt lõi
Các chương và chủ đề chính
Giáo trình phân bố nội dung qua 24 chương theo tiến trình từ khung lý thuyết, ghi nhận từng khoản mục tài sản, nợ phải trả, vốn chủ sở hữu, đến các nghiệp vụ tài chính phức tạp và trình bày báo cáo:
- Chương 1 & 2: Báo cáo tài chính, Chuẩn mực kế toán và Khung khái niệm (Conceptual Framework): Trình bày vai trò của báo cáo tài chính trong việc phân bổ vốn tại các thị trường toàn cầu; cơ cấu tổ chức chuẩn mực quốc tế (Tổ chức IFRS Foundation, IASB, Hội đồng Cố vấn IFRS, Ủy ban Hướng dẫn IFRS, Tổ chức IOSCO); các khái niệm nền tảng về mục tiêu báo cáo, đặc tính chất lượng của thông tin kế toán, các giả định cơ bản, nguyên tắc đo lường, ghi nhận và công bố.
- Chương 3, 4 & 5: Hệ thống thông tin kế toán và Bộ Báo cáo tài chính: Chi tiết chu trình kế toán từ ghi chép, lập bút toán điều chỉnh đến lập Báo cáo Kết quả hoạt động kinh doanh (Income Statement), Báo cáo Tình hình tài chính (Statement of Financial Position) và Báo cáo Lưu chuyển tiền tệ (Statement of Cash Flows); phân tích cơ sở dồn tích so với cơ sở tiền mặt (Appendix 3A) và kỹ thuật phân tích chỉ số tài chính (Appendix 5A).
- Chương 7, 8 & 9: Kế toán Tiền, Các khoản phải thu và Hàng tồn kho: Hạch toán và đánh giá các khoản phải thu thương mại theo chuẩn mực IASB mới (loại bỏ phương pháp tỷ lệ phần trăm doanh thu); định giá hàng tồn kho theo giá gốc (FIFO, bình quân gia quyền, phân tích phương pháp LIFO trong Appendix 8A) và các vấn đề định giá bổ sung như nguyên tắc giá thấp hơn giữa giá gốc và giá trị thuần có thể thực hiện được (LCNRV).
- Chương 10, 11 & 12: Kế toán Tài sản dài hạn: Quy trình ghi nhận ban đầu, vốn hóa chi phí lãi vay trong quá trình xây dựng, chi phí phát sinh sau ghi nhận ban đầu, khấu hao, suy giảm giá trị (impairment), cạn kiệt tài nguyên (depletion), mô hình đánh giá lại tài sản (revaluation model per Appendix 11A) và kế toán tài sản vô hình cùng chi phí nghiên cứu - phát triển (R&D).
- Chương 13, 14 & 15: Nợ phải trả và Vốn chủ sở hữu: Xử lý nợ ngắn hạn, các khoản dự phòng (provisions), nợ tiềm tàng (contingencies), nợ dài hạn (trái phiếu phát hành, chiết khấu/phụ trội), vốn cổ phần, cổ phiếu quỹ, cổ tức và giá trị sổ sách trên mỗi cổ phần.
- Chương 16 & 17: Chứng khoán pha loãng, Lãi trên cổ phiếu (EPS) và Công cụ đầu tư: Hạch toán chứng quyền, chương trình thưởng cổ phiếu, tính lãi cơ bản và suy giảm trên mỗi cổ phần (Basic & Diluted EPS); phân loại và đo lường tài sản tài chính nợ và vốn theo chuẩn mực IFRS 9, hạch toán phòng ngừa rủi ro (Fair Value Hedge per Appendix 17A) và công bố giá trị hợp lý (Appendix 17B).
- Chương 18, 19, 20 & 21: Ghi nhận Doanh thu, Thuế, Phúc lợi hưu trí và Thuê tài sản: Áp dụng mô hình 5 bước ghi nhận doanh thu theo IFRS 15, các hợp đồng xây dựng dài hạn; kế toán thuế thu nhập doanh nghiệp hoãn lại (IAS 12); kế toán chương trình hưu trí xác định quyền lợi và đóng góp (IAS 19); và toàn bộ chuẩn mực mới về kế toán thuê tài sản (IFRS 16) đối với bên đi thuê và bên cho thuê.
- Chương 22, 23 & 24: Thay đổi kế toán, Báo cáo lưu chuyển tiền tệ và Thuyết minh đầy đủ: Phân loại thay đổi chính sách kế toán, ước tính kế toán và sửa chữa sai sót; kỹ thuật lập báo cáo lưu chuyển tiền tệ theo phương pháp trực tiếp và gián tiếp; nguyên tắc thuyết minh đầy đủ, báo cáo kiểm toán, báo cáo giữa niên độ và hướng dẫn lần đầu áp dụng IFRS (Appendix 24B).
Kiến thức nền tảng được xây dựng
- Lý thuyết và nguyên tắc kế toán cơ bản: Thiết lập nền tảng kế toán dựa trên nguyên tắc ghi nhận doanh thu khi hoàn thành nghĩa vụ thực hiện (performance obligation), nguyên tắc phù hợp của chi phí, nguyên tắc giá gốc kết hợp giá trị hợp lý (fair value) và nguyên tắc thận trọng.
- Khung thể chế quốc tế: Cung cấp kiến thức về quy trình xây dựng chuẩn mực minh bạch (Due Process) của IASB, vai trò giám sát của Ban Giám sát (Monitoring Board) và sự hợp tác điều phối của Tổ chức Quốc tế các Ủy ban Chứng khoán (IOSCO).
Kỹ năng phát triển
- Kỹ năng kỹ thuật chuyên môn (Technical skills): Thành thạo các kỹ thuật định khoản, lập bảng tính kế toán (Worksheet), xác định giá trị hiện tại/tương lai của dòng tiền (Time Value of Money), tính toán bảng phân bổ chiết khấu trái phiếu, hạch toán phân bổ thuế hoãn lại và đo lường quyền sử dụng tài sản thuê.
- Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Năng lực đánh giá rủi ro thanh khoản, hiệu quả sử dụng vốn, phân tích báo cáo tài chính thông qua hệ thống chỉ số (tỷ suất sinh lời, vòng quay tài sản, đòn bẩy tài chính) và nhận diện sự khác biệt giữa chuẩn mực IFRS với U.S. GAAP.
- Năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn (Practical competencies): Khả năng tra cứu tài liệu quy chuẩn (Authoritative Literature) của IASB và giải quyết các tình huống kế toán phát sinh từ hoạt động kinh doanh quốc tế.
Phương pháp giảng dạy và học tập
Giáo trình tích hợp hệ thống công cụ sư phạm xuyên suốt nhằm hỗ trợ giảng viên thiết kế bài giảng và định hướng người học:
- Định hướng chương học (Chapter Preview & Underlying Concepts): Mỗi chương bắt đầu bằng một sơ đồ trực quan và phần tóm tắt các vấn đề cốt lõi, tiếp nối bằng các mục giải thích cơ sở lý luận kết nối trực tiếp các quy định kỹ thuật với Khung khái niệm IFRS.
- Minh họa thực tế (What Do the Numbers Mean? - WDNM): Các hộp tình huống thực tế phân tích dữ liệu hoạt động của các tổ chức như IBM (về độ linh hoạt tài chính và dòng tiền), Nestlé (về trách nhiệm quản lý tài sản - stewardship), Walmart, State Grid, PetroChina, Shell, Apple và thị trường công cụ tài chính phái sinh toàn cầu.
- Chủ đề nghiên cứu đương đại (Evolving Issues): Đưa ra các vấn đề chuyên môn đang trong quá trình tranh luận hoặc điều chỉnh bởi các cơ quan soạn thảo chuẩn mực, chẳng hạn như dự thảo sửa đổi Khung khái niệm của IASB, tính hữu dụng của phương pháp lập lưu chuyển tiền tệ trực tiếp so với gián tiếp, và các quy định về báo cáo tài chính giữa niên độ ngắn hạn.
- Hệ thống đánh giá và bài tập cuối chương:
- Review and Practice: Tóm tắt mục tiêu học tập, danh mục thuật ngữ chính, và bài tập thực hành kèm lời giải mẫu chi tiết.
- Using Your Judgment: Cung cấp các bài tập giải quyết tình huống thực tế liên quan đến phân tích báo cáo và đánh giá nghiệp vụ.
- Bridge to the Profession: Hướng dẫn sinh viên cách tra cứu các đoạn chuẩn mực nguyên bản của IASB thông qua các tình huống nghiên cứu (Research Cases).
- Hệ thống bài tập đa dạng chia cấp độ: Câu hỏi ngắn (Brief Exercises), Bài tập đơn lẻ (Exercises), và Bài tập tổng hợp (Problems).
- Môi trường số hóa Wiley Engage: Hệ sinh thái trực tuyến hỗ trợ giảng dạy và tự học, bao gồm bản giáo trình điện tử có thể tùy biến, video hướng dẫn giải bài tập từng bước (Solution Walkthrough Videos), ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm và hệ thống quản lý đánh giá trực tiếp.
Điểm nổi bật và cập nhật
Phiên bản thứ 3 (3rd Edition) phản ánh các thay đổi lớn trong hệ thống chuẩn mực IFRS và môi trường tài chính quốc tế:
- Cập nhật Chuẩn mực Doanh thu IFRS 15: Tích hợp mô hình ghi nhận doanh thu 5 bước xuyên suốt các chương liên quan; viết lại toàn bộ nội dung quyền trả hàng thành mục Hàng bán bị trả lại và giảm giá (Sales Returns and Allowances); cập nhật các ví dụ về nghĩa vụ bảo hành và các khoản phải trả cho khách hàng (Chương 3, 8, 13, 18).
- Cập nhật Chuẩn mực Công cụ tài chính IFRS 9: Sửa đổi toàn diện các quy định về phân loại, đo lường và kế toán đầu tư chứng khoán nợ, chứng khoán vốn và kế toán phòng ngừa rủi ro giá trị hợp lý (Chương 17).
- Cập nhật Chuẩn mực Thuê tài sản IFRS 16: Cấu trúc lại toàn bộ Chương 21, loại bỏ mô hình phân loại thuê hoạt động đối với bên đi thuê, thiết lập mô hình tài sản quyền sử dụng và nghĩa vụ nợ thuê tài chính.
- Sửa đổi các khoản phải thu và hàng tồn kho: Loại bỏ phương pháp ghi nhận dự phòng theo tỷ lệ doanh thu trong Chương 7 để tuân thủ theo các quy định mới của IASB; điều chỉnh thứ tự trình bày lỗi sai sót hàng tồn kho trong Chương 8.
- Khung khái niệm mới: Bổ sung nội dung thảo luận về dự thảo Khung khái niệm tài chính mới của IASB và các điều chỉnh liên quan trong Chương 2.
- Chuyên mục Global Accounting Insights: Đặt ở cuối các chương trọng điểm để phân tích chi tiết sự tương đồng và khác biệt giữa IFRS và U.S. GAAP, đồng thời cập nhật tiến trình hội tụ chuẩn mực giữa IASB và FASB.
Đối tượng sử dụng giáo trình
- Sinh viên đại học: Sinh viên chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán, Phân tích Tài chính, Quản trị Kinh doanh từ năm thứ hai hoặc năm thứ ba đã hoàn thành học phần kế toán cơ bản.
- Học viên sau đại học: Học viên cao học chuyên ngành Kế toán (Master of Accounting) hoặc Quản trị Kinh doanh (MBA) cần tài liệu tham khảo chuẩn mực theo định dạng quốc tế.
- Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần nắm vững các nguyên tắc kế toán căn bản: chu trình hạch toán, cách lập bảng cân đối thử, và định dạng cơ bản của báo cáo tài chính.
- Giảng viên: Sử dụng tài liệu làm khung chương trình giảng dạy chính khóa, khai thác ngân hàng bài tập, slide bài giảng, và hệ thống quản lý kiểm tra trên nền tảng trực tuyến.
- Chuyên viên hành nghề: Kế toán viên, kiểm toán viên, nhà phân tích tài chính sử dụng giáo trình để tra cứu chuẩn mực hoặc ôn tập cho các kỳ thi cấp chứng chỉ nghề nghiệp quốc tế (ACCA, CPA, CFA).
Câu hỏi thường gặp
1. Giáo trình này phù hợp với ai?
Giáo trình được biên soạn phục vụ sinh viên đại học, học viên cao học chuyên ngành Kế toán – Kiểm toán – Tài chính, giảng viên phụ trách môn Kế toán Trung cấp, cùng các kế toán viên và kiểm toán viên cần nắm vững hệ thống chuẩn mực quốc tế IFRS.
2. Cần kiến thức nền nào để học?
Người học cần có kiến thức nền tảng từ học phần Nguyên lý Kế toán (hoặc Kế toán Tài chính Cơ bản), hiểu rõ các khái niệm nợ - có, chu trình kế toán, các bút toán điều chỉnh và cấu trúc cơ bản của báo cáo tài chính.
3. Điểm khác biệt với giáo trình khác?
Khác với các giáo trình kế toán truyền thống chủ yếu dựa trên U.S. GAAP hoặc kế toán quốc gia, tài liệu này xây dựng toàn bộ nội dung dựa trên nền tảng IFRS của IASB, đồng thời cung cấp các mục Global Accounting Insights so sánh trực tiếp IFRS với U.S. GAAP và đính kèm báo cáo tài chính thực tế của các doanh nghiệp quốc tế.
4. Làm sao để tự học hiệu quả?
Người học nên bám sát sơ đồ Chapter Preview, đọc kỹ phần lý thuyết kết hợp mục Underlying Concepts, thực hành các bài tập mẫu có lời giải trong mục Review and Practice, sau đó giải các bài tập tình huống Using Your Judgment và tra cứu tài liệu chuẩn mực tại mục Bridge to the Profession.
5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?
Tài liệu được hỗ trợ bởi hệ thống học tập trực tuyến Wiley Engage (bao gồm ngân hàng câu hỏi, video hướng dẫn giải chi tiết Solution Walkthrough Videos), phần phụ lục phân tích báo cáo tài chính mẫu của ba tập đoàn (Marks and Spencer, adidas, Puma) và hệ thống bài tập thực hành nghiên cứu chuẩn mực.
Kết luận
Giáo trình Intermediate Accounting: IFRS Edition (3rd Edition) của Donald E. Kieso, Jerry J. Weygandt và Terry D. Warfield cung cấp một hệ thống lý thuyết và bài tập hoàn chỉnh về kế toán tài chính trung cấp theo chuẩn mực quốc tế IFRS. Lộ trình học tập được thiết kế khoa học: khởi đầu từ Khung khái niệm và hệ thống thông tin kế toán (Chương 1–3), phân tích chi tiết các khoản mục tài sản, nợ và vốn (Chương 4–15), tiếp nối với các chủ đề phức tạp về công cụ tài chính, doanh thu, thuế, hưu trí và thuê tài sản (Chương 16–21), và hoàn thiện ở các vấn đề lập, phân tích và công bố báo cáo tài chính (Chương 22–24). Tài liệu kết hợp chặt chẽ giữa hệ thống lý thuyết của IASB, dữ liệu thực tế từ các doanh nghiệp niêm yết và nền tảng hỗ trợ học tập trực tuyến Wiley Engage.