CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TIÊU THỤ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1.1 KHÁI QUÁT VỀ KẾ TOÁN TIÊU THỤ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH 1.1 Khái niệm về kế toán tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh 1.1 Hàng hoá Hàng hoá là các loại vật tư, sản phẩm do doanh nghiệp mua về với mục đích để bán (bán buôn và bán lẻ).2 Thành phẩm Thành phẩm là những sản phẩm đã kết thúc quá trình chế biến do các bộ phận sản xuất của doanh nghiệp sản xuất hoặc thuê ngoài gia công xong đã được kiểm nghiệm phù hợp với tiêu chuẩn kỹ thuật và nhập kho.3 Tiêu thụ hàng hoá Tiêu thụ hàng hoá là quá trình doanh nghiệp bán sản phẩm ra thị trường nhằm thu hồi lại vốn để có thể tiếp tục quá trình sản xuất, kinh doanh trong doanh nghiệp. Tiêu thụ là khâu cuối cùng của quá trình sản xuất kinh doanh. Tiêu thụ sản phẩm nhằm thực hiện giá trị của chúng thông qua các hình thức bán hàng: bán trực tiếp, bán theo phương thức trả hàng. Ngoài ra, trong hoạt động tiêu thụ, đơn vị còn phải chi ra những khoản chi phí phục vụ quản lý chung toàn đơn vị gọi là chi phí quản lý doanh nghiệp.
Cuối mỗi kỳ kế toán doanh nghiệp xác định được doanh thu, các khoản giảm trừ doanh thu, từ đó tính được doanh thu thuần. Sau khi xác định giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, doanh nghiệp sẽ xác định được kết quả tiêu thụ trong kỳ.4 Kết quả kinh doanh Kết quả hoạt động sản xuất, kinh doanh là số chênh lệch giữa doanh thu thuần và trị giá vốn hàng bán (gồm cả sản phẩm, hàng hóa, bất động sản đầu tư và dịch vụ, giá thành sản xuất của sản phẩm xây lắp, chi phí liên quan đến hoạt động kinh doanh bất động sản đầu tư, như: chi phí khấu hao, chi phí sửa chữa, nâng cấp, chi SVTH: Nguyễn Thị Bích Trâm Trang 3 Khoá luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Nguyễn Thị Quỳnh Giao phí cho thuê hoạt động, chi phí thanh lý, nhượng bán bất động sản đầu tư), chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp. Kết quả kinh doanh là cơ sở để doanh nghiệp xác định hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp có thực sự mang lại hiệu quả hay không? Từ đó nhà quản trị sẽ có những biện pháp thích hợp để cắt giảm chi phí nâng cao doanh thu và làm tăng lợi nhuân.2 Vai trò của quá trình tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh Đối với doanh nghiệp: Thông qua tiêu thụ sẽ thụ hồi được vốn, tiếp tục quá trình tái sản xuất.
Tiêu thụ tốt sẽ làm cho quy mô lớn hơn và mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn. Đối với toàn bộ nền kinh tế quốc dân: Thực hiện tốt khâu tiêu thụ thành phẩm là cơ sở cho sự điều hòa giữa sản xuất và tiêu dùng, giữa tiền và hàng, bảo đảm sự phát triển cân đối trong từng ngành hoặc giữa các ngành với nhau. Thông qua kết quả sản xuất kinh doanh giúp Nhà nước nước thu đúng, thu đủ Thuế, và các nguồn lợi khác để đảm bảo công bằng xã hội, đồng thời Nhà nước có thể nắm bắt được khả năng cũng như xu thế phát triển của từng ngành, từng địa bàn để có những chính sách khuyến khích hay hạn chế đầu tư một cách hợp lý, đảm bảo cho sự phát triển đồng đều và vững mạnh của nền kinh tế, phát triển đất nước.3 Nhiệm vụ và ý nghĩa của quá trình tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh Nhiệm vụ quan trọng và bao trùm nhất của kế toán tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh là cung cấp một cách kịp thời, chính xác cho nhà quản lý và những người quan tâm đến hoạt động của doanh nghiệp thông tin về hoạt động kinh doanh, lợi nhuận đạt được của doanh nghiệp. Từ đó có thể phân tích, đánh giá và đưa ra những quyết định kinh doanh đúng đắn cho doanh nghiệp.
Những nhiệm vụ cụ thể của kế toán tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh bao gồm: - Hạch toán đầy đủ, chính xác tình hình tiêu thụ các loại sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ theo hai chỉ tiêu: hiện vật và giá trị và tình hình thanh toán với khách hàng. SVTH: Nguyễn Thị Bích Trâm Trang 4 Khoá luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Nguyễn Thị Quỳnh Giao - Ghi chép, phản ánh, phân bổ chính xác, đầy đủ, kịp thời và các khoản chi phí liên quan đến quá trình bán hàng, các khoản thuế phải nộp trong quá trình tiêu thụ sản phẩm theo chế độ quy định, các khoản giảm trừ cho người mua vì các lý do khác nhau. - Tính toán chính xác giá vốn hàng xuất bán, ghi nhận doanh thu giá vốn một cách hợp lý.
- Xác định kết quả tiêu thụ về tổng số cũng như kết quả tiêu thụ từng loại hàng bán theo yêu cầu của công tác quản lý, qua đó đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch lợi nhuận và đề xuất các biện pháp nhằm gia tăng đợi nhuận cho đơn vị. - Cung cấp thông tin và lập báo cáo theo yêu cầu của nhà quản lý. Hoạt động tiêu thụ và xác định kết quả kinh doanh mang ý nghĩa sống còn, quyết định sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Tổ chức tốt công tác tiêu thụ sản phẩm là một trong những điều kiện để doanh nghiệp đa dạng hóa các mặt hàng cũng như hạn chế các loại sản không đem lại lợi ích nhằm đạt được mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận, khai thác triệt để nhu cầu thị trường, đáp ứng kịp thời nhu cầu tiêu dùng của xã hội.
Việc tiêu thụ sản phẩm còn góp phần nâng cao năng lực kinh doanh của doanh nghiệp, thể hiện kết quả của quá trình nghiên cứu, giúp doanh nghiệp tìm chỗ đứng và mở rộng thị trường. Trong nền kinh tế quốc dân, hoạt động tiêu thụ góp phần khuyến khích tiêu dùng, hướng dẫn sản xuất phát triển để đạt được sự thích ứng tối ưu giữa cung cầu trên thị trường. Bên cạnh đó, tiêu thụ cũng góp phần giúp phát triển cân đối giữa các ngành nghề, khu vực trong toàn nên kinh tế. Kết quả tiêu thụ của mỗi doanh nghiệp chính là biểu hiện cho sự tăng trưởng kinh tế là nhân tố tích cực tạo nên bộ mặt của nền kinh tế quốc dân.4 Các phương thức tiêu thụ và phương thức thanh toán 1.1 Các phương thức tiêu thụ a) Phương thức tiêu thụ trực tiếp Đây là phương thức giao hàng cho người mua trực tiếp tại kho hoặc các phân xưởng sản xuất của doanh nghiệp.
Bên mua sẽ có người đến nhận hàng trực tiếp tại doanh nghiệp. Khi người nhận hàng đã nhận đủ số hàng và ký xác nhận trên chứng từ bán hàng thì số hàng đó không thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp mà được SVTH: Nguyễn Thị Bích Trâm Trang 5 Khoá luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Nguyễn Thị Quỳnh Giao chính thức coi là tiêu thụ. Mọi tổn thất trong quá trình vận chuyển hàng về đơn vị do người mua chịu.
b) Phương thức chuyển hàng Căn cứ vào hợp đồng đã ký, đến ngày giao hàng, doanh nghiệp sẽ xuất kho để chuyển hàng cho bên mua bằng phương tiện của mình hoặc đi thuê ngoài đến địa điểm đã ghi trong hợp đồng, chi phí vận chuyển này do bên nào chịu tuỳ thuộc vào sự thoả thuận của hai bên và được ghi trong hợp đồng kinh tế. Hàng gửi đi vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp, khi người mua thông báo đã được nhận hàng và chấp nhận thanh toán thì số hàng đó được coi là tiêu thụ, doanh nghiệp hạch toán và doanh thu.Chứng từ sử dụng trong trường hợp này là hoá đơn GTGT hoặc hoá đơn kiêm phiếu xuất kho do doanh nghiệp lập, chứng từ này được lập thành 4 liên: 1 liên gửi cho người mua, 2 liên gửi cho phòng kế toán để làm thủ tục thanh toán, 1 liên thủ kho giữ. c) Phương thức bán hàng trả góp Đây là phương thức bán hàng thu tiền nhiều lần,người mua thanh toán lần đầu ngay tại thời điểm mua. Số tiền còn lại người mua người mua chấp nhận trả dần ở các kỳ tiếp theo và phải chịu một lãi suất nhất định.
Thông thường số tiền trả ở các kỳ tiếp theo là bằng nhau,trong đó bao gồm một phần doanh thu gốc và một phần lãi trả chậm. Xét về bản chất,hàng bán trả góp vẫn thuộc quyền sở hữu của đơn vị bán nhưng quyền kiểm soát tài sản và lợi ích kinh tế sẽ thu được của tài sản đã được chuyển giao cho người mua. Vì vậy,doanh nghiệp ghi nhận doanh thu bán hàng theo giá bán trả ngay và ghi nhận vào doanh thu hoạt động tài chính phần lãi trả chậm tính trên khoản phải trả nhưng trả chậm,phù hợp với thời điểm ghi nhận doanh thu được xác nhận. d) Phương thức bán hàng thông qua đại lý, ký gửi Theo phương thức này, doanh nghiệp chuyển hàng đến cho người mua theo địa chỉ ghi trong hợp đồng kinh tế đã được ký kết.
Số hàng chuyển đi này vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp. Đến khi hàng được giao xong và người mua thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán (đã ký vào chứng từ giao hàng) thì số hàng đó được xác định là tiêu thụ. Mọi tổn thất trong quá trình vận chuyển đến cho người mua do SVTH: Nguyễn Thị Bích Trâm Trang 6 Khoá luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Nguyễn Thị Quỳnh Giao doanh nghiệp chịu.
Phương thức này thường áp dụng đối với những khách hàng có quan hệ mua bán thường xuyên với doanh nghiệp. e) Các phương thức tiêu thụ khác Ngoài các phương thức tiêu thụ trên,các doanh nghiệp còn có thể sử dụng sản phẩm để thanh toán tiền lương,tiền thưởng cho người lao động,trao đổi vật tư,hàng hóa khác hoặc cung cấp theo yêu cầu của Nhà nước.2 Phương thức thanh toán Để hoàn thành một giao dịch mua hàng, khâu cuối cùng, và cũng là quan trọng nhất, là thanh toán. Nếu như trước đây, hình thức thanh toán chính chỉ là thanh toán bằng tiền mặt thì giờ đây, với sự phát triển của công nghệ, các hình thức thanh toán mới đã xuất hiện là thanh toán bằng thẻ và thanh toán bằng phương thức chuyển khoản. Thanh toán bằng tiền mặt: là hình thức bán thu tiền ngay, có nghĩa là sau khi người mua nhận được hàng từ doanh nghiệp thì sẽ thanh toán ngay bằng tiền mặt tương ứng với giá trị hàng hoá mà doanh nghiệp đã bán.
Thanh toán bằng thẻ: hình thức thanh toán sử dụng thẻ ngân hàng. Với sự xuất hiện của việc sử dụng thẻ thanh toán, thói quen sử dụng tiền mặt cũng dần được thay thế bằng những chiếc thẻ nhỏ gọn.