Kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại Công ty Cổ phần Nước khoáng Bang

Khóa luận kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại Công ty Cổ phần Nước khoáng Bang

• Tác giả: Dương Đức Mạnh
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Thu Trang
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế - Đại học Huế
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại Công ty Cổ phần Nước khoáng Bang
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương

Kế toán tiền lương giữ vai trò then chốt trong vận hành doanh nghiệp. Bộ phận này trực tiếp quản lý nguồn nhân lực và dòng tiền. Tại Công ty Cổ phần Nước khoáng Bang, công tác tiền lương gắn liền với hoạt động khai thác và chế biến. Doanh nghiệp cần hạch toán chính xác tiền lương cho từng bộ phận sản xuất. Việc phân bổ chi phí đúng đắn tạo cơ sở tính giá thành lon và chai nước khoáng. Bên cạnh tiền lương, các khoản trích theo lương mang tính bắt buộc. Doanh nghiệp thực hiện trích nộp bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và kinh phí công đoàn. Các tỷ lệ trích nộp tuân thủ nghiêm ngặt Luật Bảo hiểm xã hội hiện hành. Doanh nghiệp ghi nhận các khoản này vào chi phí sản xuất kinh doanh theo từng kỳ kế toán. Hệ thống chứng từ bao gồm bảng chấm công, bảng thanh toán tiền lương và phiếu chi. Kế toán tiền lương phản ánh trung thực quyền lợi của người lao động. Đơn vị duy trì sự minh bạch nhằm nâng cao năng suất làm việc. Công tác này vừa bảo vệ quyền lợi nhân sự, vừa tối ưu chi phí vận hành cho toàn đơn vị.

1.1. Bản chất và nhiệm vụ của kế toán tiền lương

Tiền lương là phần thù lao bằng tiền trả cho người lao động. Khoản tiền này bù đắp hao phí sức lao động trong quá trình sản xuất. Kế toán tiền lương có nhiệm vụ ghi chép chính xác số lượng và chất lượng lao động. Kế toán tính toán đúng tiền lương và các khoản phụ cấp của từng vị trí công việc. Đơn vị phản ánh kịp thời việc thanh toán lương và các khoản trích theo lương. Nhân viên kế toán kiểm tra việc chấp hành kỷ luật lao động và sử dụng quỹ lương. Việc kiểm soát này ngăn chặn các sai phạm trong phân phối thu nhập. Hồ sơ lương minh bạch giúp nâng cao tinh thần làm việc của người lao động.

1.2. Quy định hiện hành về các khoản trích theo lương

Các khoản trích theo lương gồm bảo hiểm xã hội, y tế, thất nghiệp và kinh phí công đoàn. Doanh nghiệp và người lao động cùng chia sẻ trách nhiệm đóng góp. Tỷ lệ đóng bảo hiểm xã hội hiện nay là hai mươi lăm phẩy năm phần trăm. Trong đó, doanh nghiệp đóng mười bảy phẩy năm phần trăm vào chi phí. Người lao động chịu tám phần trăm trừ trực tiếp vào thu nhập. Bảo hiểm y tế có tỷ lệ trích bốn phẩy năm phần trăm. Bảo hiểm thất nghiệp chiếm hai phần trăm tổng quỹ lương. Kinh phí công đoàn trích hai phần trăm tính vào chi phí công ty. Việc trích đúng tỷ lệ giúp bảo đảm chế độ ốm đau, thai sản cho công nhân.

II. Phân tích kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương

Công ty Cổ phần Nước khoáng Bang áp dụng hình thức trả lương theo thời gian và theo sản phẩm. Khối văn phòng hưởng lương theo thời gian dựa trên ngày công thực tế. Khối sản xuất trực tiếp nhận lương theo khối lượng sản phẩm hoàn thành. Quy trình này phản ánh tương đối sát năng suất của công nhân nhà máy. Tuy nhiên, việc theo dõi chấm công vẫn còn phụ thuộc vào bảng giấy thủ công. Kế toán mất nhiều thời gian tổng hợp số liệu vào cuối tháng. Tình trạng sai sót số học thỉnh thoảng vẫn xảy ra trong kỳ quyết toán. Về các khoản trích theo lương, công ty thực hiện lập bảng trích nộp theo biểu mẫu quy định. Kế toán phản ánh kịp thời quyền lợi ốm đau, thai sản cho công nhân viên. Dẫu vậy, áp lực thanh khoản từ kết quả kinh doanh khiến việc nộp bảo hiểm đôi khi bị chậm trễ. Trong các năm gần đây, tổng tài sản của công ty có xu hướng thu hẹp. Khoản nợ phải trả chiếm tỷ trọng cao từ 72% đến 78% tổng nguồn vốn. Áp lực nợ vay lớn gây ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền chi trả lương và nộp bảo hiểm định kỳ.

2.1. Thực trạng quy trình tính lương và hạch toán sổ sách

Công ty tổ chức hạch toán tiền lương qua tài khoản 334 và tài khoản liên quan. Kế toán căn cứ bảng chấm công để xác định lương cơ bản và thưởng. Tuy vậy, quy trình thu thập chứng từ còn phân tán giữa phân xưởng và phòng kế toán. Phiếu xác nhận sản phẩm hoàn thành thường nộp trễ hạn vào cuối tháng. Kế toán viên phải dồn khối lượng công việc lớn vào những ngày quyết toán. Tình trạng này làm giảm tính kịp thời của thông tin tài chính. Phần mềm kế toán chưa được tích hợp đồng bộ với hệ thống chấm công điện tử. Sự thiếu đồng bộ công nghệ gây hao phí nhân lực xử lý.

2.2. Những tồn tại trong việc trích nộp quỹ bảo hiểm

Công ty trích lập các quỹ bảo hiểm xã hội, y tế qua tài khoản 338. Tỷ lệ trích nộp được cập nhật đúng quy định pháp luật lao động. Dù vậy, việc đối chiếu số liệu với cơ quan bảo hiểm chưa diễn ra thường xuyên. Doanh nghiệp đôi khi phát sinh khoản chênh lệch số tiền trích nộp giữa sổ sách và thông báo bảo hiểm. Thủ tục giải quyết chế độ ốm đau dài ngày còn kéo dài do chứng từ phức tạp. Dòng tiền phục vụ thanh toán nợ vay chiếm dụng nguồn quỹ lưu động của đơn vị. Hiện tượng này đôi lúc làm chậm tiến độ nộp tiền bảo hiểm lên cơ quan cấp trên.

III. Giải pháp kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương

Doanh nghiệp cần áp dụng các giải pháp đồng bộ để hoàn thiện bộ máy kế toán. Thứ nhất, công ty nên đầu tư máy chấm công vân tay hoặc nhận diện khuôn mặt tại phân xưởng sản xuất. Thiết bị này giúp ghi nhận ngày công minh bạch và loại bỏ ghi chép thủ công. Dữ liệu từ máy chấm công cần kết nối trực tiếp với phần mềm tính lương. Việc tự động hóa giúp giảm thiểu lỗi nhập liệu và tiết kiệm thời gian xử lý cho kế toán viên. Thứ hai, phòng kế toán cần chuẩn hóa biểu mẫu theo dõi chế độ bảo hiểm xã hội. Nhân viên phụ trách phải lập sổ theo dõi chi tiết từng chế độ ngắn hạn và dài hạn của công nhân. Doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ với cơ quan bảo hiểm xã hội địa phương để đối soát dữ liệu định kỳ hàng tháng. Thứ ba, ban lãnh đạo cần tái cấu trúc dòng tiền hoạt động nhằm cân đối nguồn vốn. Doanh nghiệp ưu tiên trích lập quỹ lương và trích nộp bảo hiểm đúng kỳ hạn. Điều này hạn chế tối đa chi phí phạt phát sinh do nộp muộn. Đồng thời, công ty nên bồi dưỡng nghiệp vụ thuế và kế toán cho đội ngũ nhân sự nội bộ.

3.1. Ứng dụng phần mềm số hóa trong tính toán tiền lương

Doanh nghiệp nên nâng cấp phần mềm kế toán sang giải pháp quản trị tổng thể. Phần mềm cần kết nối tự động với phân hệ nhân sự và máy chấm công. Hệ thống tự động tính lương theo sản phẩm đối với từng chuyền đóng chai. Giải pháp này giúp loại bỏ hoàn toàn các sai số do tính toán thủ công. Thời gian lập bảng tính lương rút ngắn từ vài ngày xuống còn vài giờ. Nhân viên có thể theo dõi bảng kê thu nhập trực tiếp qua ứng dụng điện thoại. Sự minh bạch này tạo động lực cống hiến mạnh mẽ cho người lao động. Đơn vị đồng thời kiểm soát chi phí nhân công hiệu quả.

3.2. Hoàn thiện quy trình trích nộp và quản lý quỹ bảo hiểm

Doanh nghiệp cần xây dựng lịch trình trích nộp bảo hiểm cố định hàng tháng. Kế toán chủ động đối chiếu danh sách lao động biến động với cơ quan bảo hiểm xã hội. Đơn vị cần lập hồ sơ hưởng chế độ ốm đau, thai sản nhanh chóng qua cổng dịch vụ công trực tuyến. Biện pháp này giúp người lao động nhận tiền trợ cấp kịp thời. Doanh nghiệp cần thành lập quỹ dự phòng chi trả lương để đảm bảo tính ổn định tài chính. Dòng tiền dành cho bảo hiểm phải được ưu tiên giải ngân đúng quy định. Kế toán trưởng thường xuyên kiểm tra sổ sách để tránh sai lệch tồn đọng kéo dài.

IV. Kết luận về kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương

Kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương là bộ phận không thể tách rời trong quản trị tài chính. Tại Công ty Cổ phần Nước khoáng Bang, công tác này ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người lao động. Đơn vị cần hoàn thiện quy trình từ khâu chấm công đến thanh quyết toán cuối cùng. Việc áp dụng công nghệ số hóa mang lại độ chuẩn xác cao cho sổ sách kế toán. Sự minh bạch trong phân phối tiền lương khích lệ tinh thần làm việc của tập thể công nhân viên. Bên cạnh đó, việc thực hiện nghiêm túc các khoản trích nộp bảo hiểm giúp doanh nghiệp tuân thủ pháp luật. Doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro pháp lý và nâng cao uy tín thương hiệu trên thị trường. Việc quản trị tốt dòng tiền tiền lương còn hỗ trợ ổn định chi phí giá thành sản phẩm nước khoáng. Doanh nghiệp cần duy trì kiểm tra nội bộ định kỳ và nâng cao năng lực kế toán viên. Một hệ thống kế toán tiền lương hoàn chỉnh sẽ tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển lâu dài của công ty.

4.1. Tầm quan trọng của công tác tiền lương đối với doanh nghiệp

Công tác kế toán tiền lương tác động sâu sắc đến hiệu quả sản xuất kinh doanh. Tiền lương là đòn bẩy kinh tế thúc đẩy năng suất lao động. Khi người lao động nhận đúng thu nhập, tinh thần trách nhiệm sẽ tăng cao. Đồng thời, kế toán lương giúp doanh nghiệp kiểm soát chặt chẽ giá thành sản phẩm nước khoáng. Ban lãnh đạo dễ dàng phân tích chi phí nhân công trên từng đơn vị sản phẩm. Sự quản lý khoa học này giúp giảm thiểu lãng phí và ngăn ngừa thất thoát quỹ lương. Doanh nghiệp nâng cao hiệu quả cạnh tranh trong ngành sản xuất nước đóng chai.

4.2. Bài học kinh nghiệm thực tiễn và định hướng tương lai

Công ty cần kết hợp chặt chẽ giữa tổ chức nhân sự và hạch toán kế toán. Sự phối hợp đồng bộ giữa các phòng ban giúp số liệu tiền lương luôn chính xác. Định hướng tương lai đòi hỏi doanh nghiệp chuyển đổi số toàn diện công tác kế toán. Kế toán viên cần nâng cao trình độ phân tích dữ liệu và cập nhật luật lao động mới. Doanh nghiệp cần duy trì nguồn dự phòng để thanh toán bảo hiểm đúng hạn dù đối mặt khó khăn tài chính. Môi trường lao động công bằng và đãi ngộ rõ ràng sẽ giữ chân nhân tài. Đây là chìa khóa phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hoạt động quản trị doanh nghiệp, nguồn nhân lực giữ vai trò quyết định đối với sự tồn tại và phát triển của tổ chức. Dưới góc độ quản lý kinh tế, tiền lương vừa là nguồn thu nhập chính bảo đảm đời sống vật chất và tinh thần cho người lao động, vừa là một khoản mục chi phí sản xuất cấu thành nên giá thành sản phẩm. Việc tổ chức công tác kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương chính xác, minh bạch không chỉ bảo đảm quyền lợi chính đáng cho người lao động theo đúng quy định pháp luật mà còn giúp doanh nghiệp kiểm soát chi phí, nâng cao hiệu quả sử dụng lao động. Xuất phát từ bối cảnh thực tiễn tại Công ty Cổ phần Nước khoáng Bang – một đơn vị sản xuất đồ uống đóng chai tại tỉnh Quảng Bình, tác giả Dương Đức Mạnh đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp nhằm nghiên cứu chuyên sâu về mảng nghiệp vụ này.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được phân định cụ thể như sau:

• Mục tiêu tổng quát: Phân tích và đánh giá thực trạng công tác kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại Công ty Cổ phần Nước khoáng Bang nhằm hiểu rõ cách thức tổ chức, vận hành và hiệu quả của hoạt động này trong doanh nghiệp, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Tổng hợp và hệ thống hóa các cơ sở lý thuyết liên quan đến kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương trong doanh nghiệp.
  2. Khảo sát, phân tích thực tiễn công tác kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại Công ty Cổ phần Nước khoáng Bang, từ đó nhận diện những ưu điểm và hạn chế còn tồn tại.
  3. Đề xuất một số kiến nghị, giải pháp thiết thực nhằm góp phần hoàn thiện công tác kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại đơn vị.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Công tác kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại Công ty Cổ phần Nước khoáng Bang, bao gồm hệ thống chứng từ kế toán, sổ sách ghi chép, tài khoản sử dụng, báo cáo liên quan và các phương pháp hạch toán được áp dụng.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu được thực hiện tại Bộ phận Tài chính – Kế toán của Công ty Cổ phần Nước khoáng Bang, có trụ sở tại Thị trấn Kiến Giang, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình.
• Phạm vi thời gian: Các số liệu về tình hình lao động, tài sản, nguồn vốn và kết quả sản xuất kinh doanh được thu thập trong giai đoạn 2022 – 2024. Số liệu thực tế về hạch toán kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương được khảo sát tập trung vào tháng 06 năm 2024.
• Phạm vi nội dung: Quy trình ghi nhận, xử lý và trình bày thông tin kế toán liên quan đến tiền lương và các khoản bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và kinh phí công đoàn theo quy định hiện hành.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng dựa trên hệ thống cơ sở pháp lý và lý luận kế toán doanh nghiệp hiện hành tại Việt Nam. Tác giả viện dẫn các văn bản pháp luật gồm:

• Bộ luật Lao động năm 2019: Quy định định nghĩa tiền lương (Điều 90); nguyên tắc trả lương trực tiếp, đầy đủ, đúng hạn (Điều 94); các hình thức trả lương theo thời gian, theo sản phẩm, theo khoán (Điều 96); kỳ hạn trả lương (Điều 97); chế độ làm thêm giờ và làm việc ban đêm (Điều 98, Điều 104).
• Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014: Quy định các chế độ ốm đau (Điều 25, 26, 27), thai sản (Điều 31, 39), hưu trí (Điều 54, 56, 62). Tỷ lệ đóng BHXH là 25,5% tính trên quỹ tiền lương (người sử dụng lao động đóng 17,5% gồm 3% vào quỹ ốm đau - thai sản, 14% vào quỹ hưu trí - tử tuất, 0,5% vào quỹ bảo hiểm tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp; người lao động đóng 8% vào quỹ hưu trí - tử tuất).
• Luật Bảo hiểm y tế năm 2018: Quy định tỷ lệ đóng BHYT là 4,5% (doanh nghiệp đóng 3%, người lao động đóng 1,5%).
• Luật Việc làm năm 2013: Quy định bảo hiểm thất nghiệp tại Điều 3 và Điều 57 với tỷ lệ trích 2% (doanh nghiệp đóng 1%, người lao động đóng 1%).
• Nghị định 191/2013/NĐ-CP: Quy định kinh phí công đoàn bằng 2% tổng quỹ tiền lương đóng bảo hiểm xã hội, do người sử dụng lao động đóng toàn bộ và tính vào chi phí sản xuất kinh doanh.
• Hệ thống tài khoản và phương pháp hạch toán: Sử dụng Tài khoản 334 ("Phải trả người lao động" với hai tài khoản cấp 2 là TK 3341 và TK 3348) và Tài khoản 338 ("Phải trả, phải nộp khác" với các tài khoản chi tiết TK 3382 - KPCĐ, TK 3383 - BHXH, TK 3384 - BHYT, TK 3386 - BHTN), đối ứng cùng các tài khoản tập hợp chi phí như TK 622, TK 627, TK 641, TK 642 và các tài khoản tiền tệ TK 111, TK 112.

Phương pháp nghiên cứu được triển khai theo hai nhóm chính:

• Nhóm phương pháp thu thập dữ liệu:
  • Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Thu thập thông tin từ giáo trình, sách chuyên ngành, chuẩn mực kế toán, văn bản quy phạm pháp luật và tài liệu nội bộ (báo cáo tài chính, biểu mẫu kế toán) của đơn vị.
  • Phương pháp quan sát, phỏng vấn thực tế: Quan sát quy trình luân chuyển chứng từ và phỏng vấn trực tiếp nhân viên phòng Kế toán của công ty để nắm bắt cách thức lập bảng lương và nhập liệu phần mềm.
• Nhóm phương pháp xử lý dữ liệu:
  • Phương pháp thống kê: Tổng hợp, phân loại các dữ liệu về nhân sự, tài sản, nguồn vốn và chi phí lương giai đoạn 2022 – 2024 thành các bảng phân tích so sánh.
  • Phương pháp tổng hợp và phân tích: Đánh giá mối quan hệ giữa chi phí lao động và hiệu quả vận hành, đối chiếu thực tế hạch toán với quy định chuẩn mực kế toán, chỉ ra các khâu còn thủ công trước khi nhập vào phần mềm BRAVO.

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu bao gồm số liệu thống kê nội bộ từ Phòng Tài chính – Kế toán, các báo cáo tài chính giai đoạn 2022 – 2024, chứng từ kế toán thực tế phát sinh trong tháng 06/2024 (Biên bản thanh toán lương, Bảng tổng hợp tiền lương, Phiếu chi số 212, các trích lục sổ chi tiết và sổ cái tài khoản 334, 338).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại doanh nghiệp

Chương 1 hệ thống hóa toàn bộ lý thuyết nền tảng về lao động, tiền lương và các khoản trích nộp theo lương trong doanh nghiệp. Về mặt bản chất, tiền lương thực hiện bốn chức năng cốt lõi: tái sản xuất sức lao động, kích thích lao động gia tăng năng suất, đo lường giá trị sức lao động và đóng vai trò là một yếu tố chi phí sản xuất kinh doanh cần được kiểm soát.

Tác giả phân tích chi tiết các hình thức trả lương được pháp luật thừa nhận:

• Lương thời gian: Áp dụng chủ yếu cho lao động gián tiếp, văn phòng, quản lý; được tính theo tháng, tuần, ngày hoặc giờ. Tiền lương làm thêm giờ được tính tối thiểu bằng 150% vào ngày thường, 200% vào ngày nghỉ hàng tuần và 300% vào ngày lễ, tết (chưa kể tiền lương ngày lễ có hưởng lương); làm việc ban đêm được trả thêm tối thiểu 30% lương công việc ban ngày.
• Lương sản phẩm: Áp dụng phổ biến trong các đơn vị sản xuất thông qua hình thức lương sản phẩm trực tiếp cá nhân/tập thể (dựa trên đơn giá và sản lượng hoàn thành), lương sản phẩm gián tiếp (tính theo tỷ lệ phục vụ bộ phận trực tiếp), lương sản phẩm có thưởng và lương sản phẩm lũy tiến.
• Lương khoán: Trả theo khối lượng, chất lượng công việc hoàn thành theo thỏa thuận trọn gói.

Bên cạnh đó, chương này làm rõ các tỷ lệ trích theo lương hiện hành với tổng tỷ lệ trích nộp là 34% tính trên quỹ lương đóng bảo hiểm (trong đó doanh nghiệp chịu 23,5% hạch toán vào chi phí và người lao động chịu 10,5% trừ vào lương). Hệ thống chứng từ (bảng chấm công, bảng thanh toán tiền lương Mẫu 02-LĐTL, bảng phân bổ tiền lương và bảo hiểm xã hội Mẫu 11-LĐTL) và kết cấu tài khoản hạch toán (TK 334, TK 338) cũng được sơ đồ hóa đầy đủ nhằm làm cơ sở đối chiếu cho phần nghiên cứu thực trạng.

Chương 2: Thực trạng công tác kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại Công ty Cổ phần Nước khoáng Bang

Chương 2 trình bày tổng quan về Công ty Cổ phần Nước khoáng Bang và phân tích chuyên sâu thực tế hạch toán tại đơn vị. Về lịch sử hình thành, công ty tiền thân là Xí nghiệp Nước khoáng trực thuộc UBND huyện Lệ Thủy thành lập ngày 15/7/1990 theo Quyết định số 546/QĐ-UB. Sau nhiều giai đoạn chuyển giao và trực thuộc Tổng Công ty Xây dựng Miền Trung, đến ngày 15/05/2010, nhà máy chính thức cổ phần hóa độc lập với tên gọi Công ty Cổ phần Nước khoáng Bang, vốn điều lệ 12 tỷ đồng. Doanh nghiệp chuyên sản xuất nước khoáng có gas đóng chai thủy tinh (330ml, 370ml, 460ml), nước khoáng không gas đóng chai PET (0,5L, 1,5L), nước khoáng đóng bình 20L và đá viên.

Cơ cấu lao động của công ty trong giai đoạn 2022 – 2024 có sự biến động rõ nét theo xu hướng tinh gọn biên chế:

Chỉ tiêu cơ cấu lao động	Năm 2022	Tỷ trọng (%)	Năm 2023	Tỷ trọng (%)	Năm 2024	Tỷ trọng (%)	So sánh 2023/2022 (+/-)	So sánh 2024/2023 (+/-)
Tổng số lao động (người)	152	100,00	146	100,00	135	100,00	-6 (-3,95%)	-11 (-7,53%)
Phân theo tính chất:
- Lao động trực tiếp	124	81,58	120	82,19	114	84,44	-4 (-3,23%)	-6 (-5,00%)
- Lao động gián tiếp	28	18,42	26	17,81	21	15,56	-2 (-7,14%)	-5 (-19,23%)
Phân theo giới tính:
- Lao động nam	110	72,37	111	76,03	103	76,30	+1 (+0,91%)	-8 (-7,21%)
- Lao động nữ	42	27,63	35	23,97	32	23,70	-7 (-16,67%)	-3 (-8,57%)
Phân theo trình độ:
- Trên đại học, đại học	33	21,71	32	21,92	26	19,26	-1 (-3,03%)	-6 (-18,75%)
- Cao đẳng, trung cấp	38	25,00	37	25,34	34	25,19	-1 (-2,63%)	-3 (-8,11%)
- Lao động phổ thông	81	53,30	77	52,74	75	55,56	-4 (-4,94%)	-2 (-2,60%)

Về quy mô nguồn lực, tổng tài sản của công ty có xu hướng thu hẹp liên tục: năm 2023 giảm 3,57 tỷ đồng (-8,59%) so với năm 2022, năm 2024 tiếp tục giảm thêm 1,87 tỷ đồng (-4,93%). Trong đó, tài sản cố định luôn chiếm tỷ trọng lớn nhất (trên 57% tổng tài sản) nhưng giảm dần qua các năm do trích khấu hao mà chưa có sự đầu tư mới. Nợ phải trả chiếm tỷ trọng áp đảo từ 72% đến 78,19% trong cơ cấu nguồn vốn, tạo áp lực tài chính cho công ty.

Về thực tế tổ chức công tác kế toán tiền lương:

• Công ty áp dụng hình thức trả lương theo sản phẩm trực tiếp đối với tổ sản xuất (Tổ vận hành thủy tinh, Tổ sản xuất chai nhựa, Tổ bốc xếp...) và hình thức lương hỗn hợp (kết hợp lương thời gian theo chức danh và hệ số hoàn thành công việc) đối với bộ phận văn phòng, gián tiếp và quản lý.
• Công tác tính toán và ghi sổ dựa trên bộ chứng từ tháng 06/2024 bao gồm: Bảng chấm công, Biên bản thanh toán lương bộ phận quản lý/gián tiếp, Bảng thanh toán lương văn phòng, Bảng chia lương tổ sản xuất trực tiếp, Bảng tổng hợp tiền lương tháng 6/2024 và Phiếu chi số 212.
• Doanh nghiệp sử dụng phần mềm kế toán BRAVO. Số liệu chi phí tiền lương và trích theo lương được hạch toán qua tài khoản 3341 (Phải trả công nhân viên), 3382 (KPCĐ), 3383 (BHXH), 3384 (BHYT), 3386 (BHTN), đồng thời đối ứng với các tài khoản chi phí bộ phận tương ứng.

Chương 3: Một số giải pháp góp phần hoàn thiện công tác kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương của Công ty Cổ phần Nước khoáng Bang

Dựa trên thực trạng khảo sát, tác giả tiến hành đánh giá ưu điểm và hạn chế trong quy trình kế toán tại doanh nghiệp:

• Ưu điểm: Đơn vị đã tuân thủ việc áp dụng hệ thống tài khoản theo chế độ kế toán doanh nghiệp, trích nộp các khoản bảo hiểm bắt buộc và kinh phí công đoàn theo tỷ lệ luật định, thực hiện chi trả lương tương đối đúng hạn và có ứng dụng phần mềm BRAVO vào công tác xử lý kế toán tổng hợp.
• Tồn tại, hạn chế:
  1. Quy trình luân chuyển chứng từ tiền lương còn mang tính giản đơn, thiếu sự kiểm soát chặt chẽ giữa bộ phận phân xưởng và phòng kế toán.
  2. Công tác phân loại, lưu trữ chứng từ thanh toán lương và các hồ sơ trích bảo hiểm chưa thực sự khoa học, gây khó khăn cho việc tra cứu đối chiếu.
  3. Khâu tính lương thực tế vẫn phụ thuộc nhiều vào việc lập bảng tính thủ công bằng bảng tính ngoài (Excel) trước khi nhập số tổng hợp vào phần mềm kế toán BRAVO, làm tăng nguy cơ sai sót dữ liệu và giảm hiệu suất xử lý nghiệp vụ.

Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất một số giải pháp hoàn thiện: chuẩn hóa quy trình lập và luân chuyển chứng từ kế toán tiền lương; ứng dụng triệt để các phân hệ quản lý tiền lương - nhân sự sẵn có trên phần mềm BRAVO nhằm tự động hóa việc tính toán từ bảng chấm công; thiết lập hệ thống lưu trữ chứng từ khoa học; nâng cao năng lực chuyên môn cho nhân viên kế toán phụ trách phần hành lao động tiền lương.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã phản ánh được các kết quả nghiên cứu cụ thể gắn với dữ liệu thực tế tại doanh nghiệp:

• Hệ thống hóa đầy đủ cơ sở pháp lý và lý luận chuyên ngành về kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương (BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ) theo các văn bản luật hiện hành.
• Phân tích chi tiết biến động nguồn nhân lực tại Công ty Cổ phần Nước khoáng Bang giai đoạn 2022 – 2024: Số lượng lao động giảm từ 152 người (2022) xuống 146 người (2023) và 135 người (2024); tỷ trọng lao động trực tiếp tăng từ 81,58% lên 84,44%, phản ánh xu hướng tinh gọn bộ phận gián tiếp để dồn nguồn lực cho sản xuất; tỷ trọng lao động trình độ cao (đại học trở lên) sụt giảm từ 21,71% xuống 19,26%.
• Làm rõ cấu trúc tài chính của công ty với nợ phải trả chiếm tỷ lệ cao (72% – 78,19%) và tài sản cố định chiếm hơn 57% tổng tài sản nhưng có xu hướng giảm dần qua các năm do không được tái đầu tư mở rộng.
• Minh chứng quy trình ghi sổ, phân bổ chi phí tiền lương và trích lập bảo hiểm thực tế trong tháng 06/2024 thông qua hệ thống tài khoản chi tiết (TK 3341, TK 3382, TK 3383, TK 3384, TK 3386) trên phần mềm BRAVO.
• Đề xuất các giải pháp khắc phục khâu phụ thuộc vào bảng tính thủ công ngoài phần mềm, cải tiến việc lưu trữ chứng từ và hoàn thiện luân chuyển chứng từ nội bộ tại đơn vị.

Về mặt đóng góp học thuật và ứng dụng, khóa luận cung cấp một báo cáo thực tế phản ánh đúng nghiệp vụ kế toán tiền lương tại một doanh nghiệp cổ phần hóa sản xuất đồ uống đóng chai tại địa bàn tỉnh Quảng Bình, làm sáng tỏ khoảng cách giữa lý thuyết kế toán chuẩn mực và việc xử lý số liệu phát sinh trên phần mềm kế toán tại doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tồn tại một số hạn chế nhất định do giới hạn về nguồn tài liệu và điều kiện thực tập của tác giả:

• Về phạm vi khảo sát chứng từ: Các dữ liệu chi tiết về sổ kế toán, bảng chấm công, phiếu chi và bảng phân bổ lương mới chỉ được tập trung khảo sát điển hình trong kỳ kế toán tháng 06 năm 2024, chưa bao quát đầy đủ sự biến động theo tính mùa vụ của ngành sản xuất nước giải khát qua tất cả các tháng trong năm.
• Về nội dung phân tích chi phí: Báo cáo chủ yếu tiếp cận theo góc độ kế toán tài chính phục vụ quyết toán, chưa đi sâu phân tích kế toán quản trị về mối quan hệ giữa định mức lao động, đơn giá sản phẩm và giá thành đơn vị từng loại nước khoáng (chai thủy tinh, chai PET, bình 20L).

Hướng nghiên cứu mở rộng có thể bao gồm:

• Mở rộng phạm vi dữ liệu khảo sát sang toàn bộ các quý trong nhiều năm tài chính liên tiếp nhằm đánh giá đầy đủ tính chu kỳ của chi phí lương trong ngành nước khoáng.
• Nghiên cứu sâu hơn về việc tích hợp toàn diện phân hệ quản trị tiền lương trên phần mềm kế toán với hệ thống chấm công điện tử nhằm loại bỏ hoàn toàn các khâu nhập liệu thủ công trung gian.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán và Quản trị nhân lực: Cung cấp tài liệu nghiên cứu thực tế về cách thức tổ chức chứng từ, luân chuyển sổ sách kế toán tiền lương (TK 334, TK 338) theo đúng biểu mẫu kế toán doanh nghiệp tại Việt Nam.
• Người làm đề tài khóa luận về kế toán lao động tiền lương: Đóng vai trò là bài mẫu tham khảo về cấu trúc bài viết, cách xây dựng bảng biểu thống kê biến động lao động - tài sản, và phương pháp trích xuất số liệu sổ kế toán thực tế trên phần mềm BRAVO.
• Bộ phận kế toán tại các doanh nghiệp sản xuất quy mô vừa: Tham khảo cách phân loại lương thời gian kết hợp lương sản phẩm trực tiếp, cũng như nhận diện những rủi ro khi lập bảng tính thủ công ngoài phần mềm để tối ưu hóa quy trình nghiệp vụ nội bộ.

Câu hỏi thường gặp

1. Công ty Cổ phần Nước khoáng Bang áp dụng những hình thức trả lương nào cho người lao động?

Công ty áp dụng kết hợp hai hình thức trả lương chính:

• Hình thức trả lương theo sản phẩm trực tiếp: Áp dụng cho công nhân trực tiếp sản xuất tại các bộ phận như Tổ vận hành máy, Tổ sản xuất nước khoáng chai thủy tinh, Tổ sản xuất chai PET, Tổ bốc xếp; thu nhập phụ thuộc vào số lượng sản phẩm hoàn thành và đơn giá sản phẩm.
• Hình thức trả lương hỗn hợp: Áp dụng cho lao động gián tiếp, nhân viên văn phòng và cán bộ quản lý; kết hợp giữa mức lương thời gian theo chức danh và hệ số đánh giá kết quả thực hiện công việc.

2. Biến động nhân sự của công ty trong giai đoạn 2022 – 2024 diễn biến như thế nào?

Tổng số lao động của công ty giảm liên tục qua 3 năm: từ 152 người (năm 2022) xuống 146 người (năm 2023, giảm 3,95%) và còn 135 người (năm 2024, giảm 7,53%). Trong đó, tỷ trọng lao động trực tiếp tăng từ 81,58% lên 84,44%, trong khi lao động gián tiếp giảm từ 18,42% xuống 15,56%. Về trình độ, lao động phổ thông chiếm đa số (trên 52% - 55%), trong khi lao động có trình độ đại học và trên đại học giảm cả về số lượng (từ 33 người xuống 26 người) và tỷ trọng (từ 21,71% xuống 19,26%).

3. Tỷ lệ trích các khoản theo lương tại doanh nghiệp được quy định và phân bổ ra sao?

Tổng tỷ lệ trích theo lương là 34% trên quỹ lương đóng bảo hiểm, được phân bổ như sau:

• Doanh nghiệp chịu (tính vào chi phí sản xuất kinh doanh): 23,5%, bao gồm 17,5% BHXH (3% ốm đau - thai sản, 14% hưu trí - tử tuất, 0,5% tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp), 3% BHYT, 1% BHTN và 2% KPCĐ.
• Người lao động chịu (khấu trừ trực tiếp vào thu nhập hàng tháng): 10,5%, bao gồm 8% BHXH (quỹ hưu trí - tử tuất), 1,5% BHYT và 1% BHTN.

4. Công cụ kế toán nào được đơn vị sử dụng và những hạn chế nào được chỉ ra trong khâu xử lý tiền lương?

Công ty sử dụng phần mềm kế toán BRAVO để ghi nhận và tổng hợp các nghiệp vụ kinh tế phát sinh. Tuy nhiên, hạn chế lớn là khâu tính toán tiền lương hàng tháng chưa được tự động hóa hoàn toàn trên hệ thống; nhân viên kế toán vẫn phải xử lý tính lương thủ công trên bảng tính Excel bên ngoài trước khi nhập dữ liệu tổng hợp vào phần mềm BRAVO, đồng thời công tác lưu trữ chứng từ và luân chuyển hồ sơ lương còn thiếu tính khoa học.

5. Cấu trúc tài sản và nguồn vốn của công ty giai đoạn 2022 – 2024 bộc lộ những đặc điểm gì?

Tổng tài sản công ty giảm liên tục (giảm 8,59% trong năm 2023 và giảm tiếp 4,93% trong năm 2024). Tài sản cố định chiếm tỷ trọng chủ yếu (luôn trên 57% tổng tài sản) nhưng giảm đều qua các năm do khấu hao mà không có đầu tư mới. Nợ phải trả chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu nguồn vốn (dao động từ 72% đến 78,19%), phản ánh mức độ phụ thuộc lớn vào vốn vay nợ và tiềm ẩn áp lực tài chính trong dài hạn.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Dương Đức Mạnh đã hoàn thành việc hệ thống hóa cơ sở lý luận và phản ánh chi tiết thực trạng công tác kế toán tiền lương cùng các khoản trích theo lương tại Công ty Cổ phần Nước khoáng Bang. Dựa trên việc phân tích số liệu nhân sự, tài chính giai đoạn 2022 – 2024 và chứng từ kế toán thực tế tháng 06/2024, nghiên cứu đã làm rõ quy trình hạch toán trên phần mềm BRAVO cũng như chỉ ra các điểm nghẽn trong khâu tính toán thủ công và lưu trữ chứng từ. Các giải pháp đề xuất bám sát thực tiễn hoạt động của đơn vị, có ý nghĩa thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả quản lý chi phí lao động và tính chuẩn xác của công tác kế toán tài chính tại doanh nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG TẠI DOANH NGHIỆP 1. Những vấn đề về tiền lương và các khoản trích theo lương tại doanh nghiệp 1. Khái niệm Tiền lương là một khái niệm mang tính đa chiều, có cách hiểu khác nhau tùy theo từng góc nhìn và bối cảnh cụ thể. Ngay trong lĩnh vực lý luận, các quan điểm về tiền lương đã cho thấy sự đa dạng và phức tạp.

Trên thực tế, cách định nghĩa và cấu trúc tiền lương không chỉ khác nhau giữa các cá nhân mà còn khác biệt giữa các quốc gia. Chẳng hạn, tại Pháp, tiền lương được hiểu là khoản thù lao cơ bản hoặc tối thiểu, bao gồm toàn bộ các lợi ích bằng tiền mặt hoặc hiện vật mà người lao động nhận được từ người sử dụng lao động, dù trực tiếp hay gián tiếp. Trong khi đó, ở Đài Loan, khái niệm tiền lương được mở rộng hơn, bao gồm mọi khoản thu nhập mà người lao động nhận được do thực hiện công việc, như lương chính, phụ cấp, thưởng hay các khoản trả dưới các hình thức khác, tính theo giờ, ngày, tháng hoặc theo sản phẩm.Tại Việt Nam, theo Điều 90 của Bộ luật Lao động năm 2019: “Tiền lương là số tiền mà người sử dụng lao động trả cho người lao động theo thỏa thuận để thực hiện công việc, bao gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác. Mức lương theo công việc hoặc chức danh không được thấp hơn mức lương tối thiểu.

Người sử dụng lao động phải bảo đảm trả lương bình đẳng, không phân biệt giới tính đối với người lao động làm công việc có giá trị như nhau. Vai trò Tiền lương không chỉ đơn thuần là khoản thu nhập của người lao động mà còn có vai trò quan trọng trong quản lý kinh tế và nhân sự của doanh nghiệp. Trước hết, tiền lương thực hiện chức năng tái sản xuất sức lao động, giúp người lao động 5 trang trải chi phí sinh hoạt, duy trì và nâng cao sức khỏe để tiếp tục làm việc. Đồng thời, tiền lương có chức năng kích thích lao động, khuyến khích nhân viên nâng cao năng suất, tinh thần trách nhiệm và cải thiện kỹ năng làm việc.

Bên cạnh đó, tiền lương còn là thước đo giá trị lao động, phản ánh trình độ, kỹ năng, kinh nghiệm của người lao động trên thị trường lao động, giúp doanh nghiệp đánh giá và có chính sách đãi ngộ hợp lý. Ngoài ra, tiền lương cũng đóng vai trò là chi phí sản xuất kinh doanh, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả tài chính của doanh nghiệp, đòi hỏi doanh nghiệp phải tính toán và quản lý hợp lý để tối ưu hóa chi phí nhân công. Không chỉ có ý nghĩa đối với doanh nghiệp, tiền lương còn mang chức năng xã hội, góp phần thu hẹp khoảng cách thu nhập, tạo sự công bằng trong phân phối và đảm bảo an sinh xã hội thông qua các khoản trích theo lương như bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế. Như vậy, tiền lương không chỉ tác động trực tiếp đến đời sống người lao động mà còn ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp và sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

Nguyên tắc trả lương Theo Điều 94, Bộ luật Lao động 2019 quy định người sử dụng lao động trả lương đảm bảo 2 nguyên tắc sau đây: Người sử dụng lao động có trách nhiệm thanh toán tiền lương một cách đầy đủ, đúng thời hạn và trực tiếp cho người lao động. trong trường hợp người lao động không thể trực tiếp nhận lương, việc chi trả có thể được thực hiện thông qua người được họ ủy quyền một cách hợp pháp.