CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KẾ TOÁN CÁC KHOẢN THANH TOÁN VỚI NGƯỜI LAO ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP 1. Cơ sở lý luận về kế toán các khoản thanh toán với người lao động 1. Một số khái niệm cơ bản Tiền lương Tiền lương và cơ cấu tiền lương là khái niệm đa dạng ở nhiều nước trên thế giới. Ở nước ta, cũng có nhiều quan điểm và khái niệm khác nhau về tiền lương được thể hiện trong Bộ luật lao động, trong giáo trình của các trường đại học nhưng về cơ bản tiền lương là số tiền thù lao mà người sử dụng lao động phải trả cho người lao động theo số lượng và chất lượng lao động mà họ đóng góp để tái sản xuất sức lao động, bù đắp hao phí lao động của họ trong quá trình sản xuất kinh doanh.
Tiền lương bao gồm lương chính, các khoản phụ cấp theo lương và các khoản bảo hiểm của cán bộ công nhân viên trong danh sách lao động của doanh nghiệp. Về bản chất tiền lương là biểu hiện bằng tiền của giá trị sức lao động, là giá của yếu tố sức lao động, tuân theo quy tắc cung - cầu giá cả của thị trường và pháp luật hiện hành của Nhà nước. Tiền lương là nhân tố thúc đẩy NSLĐ, là đòn bẩy kinh tế khuyến khích tinh thần lao động của người lao động. Khi nghiên cứu về tiền lương cần phân biệt hai khái niệm tiền lương danh nghĩa và tiền lương thực tế Tiền lương danh nghĩa: Là số tiền mà người sử dụng lao động trả cho người lao động phụ thuộc trực tiếp vào trình độ, kinh nghiệm làm việc, năng suất lao động…ngay trong quá trình làm việc.
Tiền lương thực tế: là số lượng các loại hàng hóa tiêu dùng, các dịch vụ cần thiết mà người lao động có thể mua được bằng khoản tiền lương thực tế đó. Quỹ tiền lương của doanh nghiệp là toàn bộ số tiền mà doanh nghiệp hoặc cơ quan Nhà nước phải trả cho công nhân viên trong doanh nghiệp theo danh sách. Quỹ tiền lương do doanh nghiệp quản lý, sử dụng và chi trả lương. Đứng trên phương diện hạch toán, quỹ lương được chia thành: tiền lương chính và tiền lương phụ.
SVTH: Nguyễn Thị Quỳnh 5 Lớp: K45D2 Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kiểm toán Tiền lương chính: là tiền lương trả cho người lao động được tính theo khối lượng công việc hoàn thành hoặc tính theo thời gian làm nhiệm vụ chính tại doanh nghiệp bao gồm tiền lương theo sản phẩm, tiền lương theo thời gian và các khoản phụ cấp kèm theo. Tiền lương phụ: Là tiền trả cho người lao động trong thời gian không làm việc tại doanh nghiệp nhưng vẫn được hưởng theo chế độ quy định. Đó là tiền lương nghỉ phép, nghỉ lễ. Các khoản phụ cấp mang tính chất lương.
Các khoản trích theo lương Ngoài lương chính người lao động còn được hưởng các khoản trợ cấp bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, kinh phí công đoàn: Bảo hiểm xã hội (BHXH): là sự đảm bảo thay thế hay bù đắp một phần cho người lao động khi họ bị giảm hoặc mất sức lao động do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động….Quỹ BHXH do sự đóng góp của chủ yếu từ người sử dụng lao động, người lao động và một phần sự bảo hộ của Nhà nước theo phát luật, nhằm đảm bảo an toàn đời sống cho người lao động và gia đình họ, đồng thời góp phần đảm bảo an toàn xã hội. Theo chế độ hiện hành quỹ BHXH được hình thành từ cách trích theo tỷ lệ 24% trên tổng tiền lương phải trả cho công nhân viên trong từng kỳ kế toán, trong đó 17% do người sử dụng lao động chịu được tính vào chi phí kinh doanh, 7% do người lao động đóng góp được trừ vào lương tháng. Bảo hiểm y tế (BHYT): là hình thức bảo hiểm nhằm đảm bảo chi trả một phần hay toàn bộ chi phí khám chữa bệnh cho người lao động khi họ ốm đau, bệnh tật bằng nguồn quỹ BHYT do người lao động và người sử dụng lao động đóng góp bằng cách trích 4,5% trên tổng tiền lương phải trả cho nhân viên trong kỳ, trong đó 3% do người sử dụng lao động phải chịu và được tính vào chi phí SXKD. Người lao động chịu 1,5% được trừ vào lương.
Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN): mang tính chất tạm thời dành cho người đã đi làm và bị cho thôi việc ngoài ý muốn. Quỹ BHTN sẽ giúp cho họ tạm thời ổn định cuộc sống, có chi phí học nghề, tìm việc làm, đưa họ trở lại làm việc. Theo chế độ hiện hành tỷ lệ trích lập quỹ BHTN là 2% trong đó người lao động chịu 1%, người sử dụng lao động chịu 1% tính vào chi phí SXKD. SVTH: Nguyễn Thị Quỳnh 6 Lớp: K45D2 Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kiểm toán Kinh phí công đoàn (KPCĐ): là số tiền duy trì hoạt động các tổ chức công đoàn đơn vị và các tổ chức cấp trên.
Hoạt động của các tổ chức này nhằm chăm lo, bảo vệ quyền lợi cho người lao động. Quỹ KPCĐ hình thành bằng cách trích 2% trên tổng số lương phải trả cho người lao động, do cơ quan công đoàn quản lý và được tính vào chi phí SXKD. Các khoản phải thanh toán khác Các khoản phải thanh toán khác cho người lao động tại doanh nghiệp gồm: Quỹ tiền thưởng: được trích từ lợi nhuận còn lại (sau khi đã hoàn thành nghĩa vụ với Nhà nước) để thưởng cho người lao động làm việc tại doanh nghiệp từ một năm trở lên. Tiền thưởng có tác động nâng cao năng suất lao động, rút ngắn thời gian làm việc của người lao động.
Tiền thưởng bao gồm thưởng trong thi đua, trong SXKD, thưởng theo năng suất, thưởng theo sáng kiến, thưởng tiết kiệm, thưởng theo kết quả hoạt động kinh doanh… Quỹ phụ cấp: là tiền trả công lao động ngoài tiền lương để bù đắp thêm do có những yếu tố không ổn định hoặc vượt quá điều kiện bình thường nhằm khuyến khích người lao động yên tâm làm việc. - Phụ cấp khu vực: Nhằm bù đắp cho những người làm việc ở nơi xa xôi, hẻo lánh và khí hậu xấu. - Phụ cấp trách nhiệm: áp dụng đối với những người làm những công việc đòi hỏi trách nhiệm cao hoặc phải đảm nhiệm công tác quản lý. Phụ cấp trách nhiệm được tính và trả cùng lương tháng.
- Phụ cấp thu hút: áp dụng với những cán bộ, công nhân viên đến làm việc ở vùng kinh tế mới, cơ sở kinh tế và đảo xa đất liền có điều kiện sinh hoạt đặc biệt khó khăn ảnh hưởng đến đời sống vật chất và tinh thần của người lao động. - Phụ cấp lưu động: áp dụng đối với những người lao động làm nghề hoặc công việc thường xuyên thay đổi địa diểm làm việc và nơi ở. - Phụ cấp khác: phụ cấp độc hại, phụ cấp làm đêm, làm thêm giờ…. Quỹ phúc lợi: là số tiền doanh nghiệp trả cho người lao động ngoài lương, thưởng, trợ cấp.
Có tác dụng kích thích nhân viên trung thành gắn bó với doanh nghiệp, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người lao động. Các khoản khác: bồi thường vật chất hay tạm ứng khấu trừ vào lương. SVTH: Nguyễn Thị Quỳnh 7 Lớp: K45D2 Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kiểm toán 1. Yêu cầu và nhiệm vụ quản lý đối với kế toán các khoản thanh toán với NLĐ 1.
Vai trò, ý nghĩa của tiền lương Vai trò của tiền lương Trong nền kinh tế thị trường hiện nay nếu doanh nghiệp nào có chế độ lương hợp lý sẽ thu hút được nguồn nhân lực có chất lượng tốt. Do đó, các doanh nghiệp muốn tồn tại, duy trì và phát triển thì tiền lương cũng là vấn đề đáng được quan tâm. Đối với người lao động tiền lương là thu nhập chủ yếu, là động lực thúc đẩy tinh thần làm việc và là cuộc sống của bản thân và gia đình người lao động. Tiền lương do hai bên thỏa thuận trong hợp đồng lao động và được trả theo năng suất lao động, chất lượng và hiệu quả công việc.
Các doanh nghiệp sử dụng tiền lương để kích thích người lao động làm việc tích cực với năng suất và tinh thần trách nhiệm cao. Đối với doanh nghiệp tiền lương phải trả cho người lao động là một yếu tố của chi phí sản xuất để tính giá thành sản phẩm. Do vậy, các doanh nghiệp phải sử dụng sức lao động có hiệu quả để tiết kiệm chi phí lao động trong đơn vị sản phẩm. Hạch toán tốt tiền lương và sử dụng lao động hợp lý là một trong những biện pháp hạ giá thành sản phẩm, thúc đẩy người lao động chấp hành tốt kỷ luật lao động, khuyến khích tinh thần lao động và tăng năng suất lao động của người lao động.
Ý nghĩa của tiền lương Tiền lương là thước đo giá trị sức lao động. Đảm bảo tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng, không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần. Là cơ sở để kích thích sản xuất. Đảm bảo việc tích lũy để dành.Yêu cầu quản lý và nhiệm vụ kế toán các khoản thanh toán với người lao động Yêu cầu quản lý Tiền lương có vai trò và ý nghĩa đặc biệt quan trọng không chỉ đối với người lao động mà còn quan trọng đối với Nhà nước và đối với sự phát triển của nền SVTH: Nguyễn Thị Quỳnh 8 Lớp: K45D2 Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kiểm toán kinh tế.
Vì vậy công tác tổ chức hạch toán với người lao động cần thực hiện tốt các yêu cầu quản lý: Thực hiện các nguyên tắc cơ bản của tổ chức tiền lương để đảm bảo sự công bằng, bình đẳng trong trả lương. Đảm bảo tái sản xuất sức lao động và không ngừng nâng cao đời sống tinh thần, vật chất cho người lao động, làm cho năng suất lao động không ngừng nâng cao. Cách tính đơn giản, dễ hiểu, rõ ràng trong công tác tính lương để mọi người đều hiểu và kiểm tra được tiền lương của mình. Trong cơ cấu lương nên có phần ổn định và phần linh hoạt để dễ dàng điều chỉnh khi có sự thay đổi của các yếu tố liên quan đến trả công cho người lao động.
Hệ thống tiền lương của doanh nghiệp phải tuân thủ theo yêu cầu của pháp luật và phải thể hiện tính công bằng trong trả lương giữa các doanh nghiệp trong cùng ngành nghề sản xuất kinh doanh. Trả lương cho nhân viên căn cứ vào năng lực và sự cố gắng, đóng góp của nhân viên đối với hoạt động phát triển của doanh nghiệp.