Kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh của Công ty TNHH MTV Xây dựng Hiếu Sang

Khóa luận kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH MTV Xây dựng Hiếu Sang

• Tác giả: Bùi Thị Minh Thiện
• Người hướng dẫn: TS. Lê Viết Giáp
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế - Đại học Huế
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh của Công ty TNHH MTV Xây dựng Hiếu Sang
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan kế toán doanh thu tại Công ty Xây dựng Hiếu Sang

Công ty TNHH Một thành viên Xây dựng Hiếu Sang hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực thi công các công trình dân dụng và giao thông tại Thừa Thiên Huế. Doanh nghiệp áp dụng chế độ kế toán theo Thông tư 133/2016/TT-BTC. Công tác kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh đóng vai trò then chốt đối với sự tồn tại của đơn vị. Quy trình này cung cấp bức tranh chân thực về năng lực tài chính. Lãnh đạo dựa vào số liệu doanh thu để hoạch định chiến lược dự thầu. Đặc thù ngành xây lắp đòi hỏi chu kỳ thi công dài ngày. Chi phí đầu tư vật tư và nhân công chiếm tỷ trọng rất lớn. Việc bàn giao công trình thường chia làm nhiều giai đoạn theo biên bản nghiệm thu. Kế toán doanh thu không chỉ đơn thuần là xuất hóa đơn bán hàng. Công việc này đòi hỏi sự đối chiếu liên tục giữa khối lượng hoàn thành thực tế và dự toán hợp đồng. Doanh thu thuần sau khi trừ các khoản giảm trừ sẽ được bù đắp chi phí tương ứng. Kết quả kinh doanh phản ánh chính xác hiệu quả điều hành của bộ máy quản lý. Thông tin tài chính minh bạch giúp công ty nâng cao uy tín khi tiếp cận vốn ngân hàng và mở rộng thị trường đấu thầu.

1.1. Đặc thù sản xuất kinh doanh và cơ cấu bộ máy kế toán

Công ty Hiếu Sang hoạt động với mô hình tinh gọn. Bộ máy kế toán áp dụng hình thức tập trung để tiết kiệm chi phí. Kế toán trưởng trực tiếp giám sát toàn bộ quy trình ghi sổ và lập báo cáo. Nhân viên kế toán phụ trách việc thu thập hóa đơn, chứng từ vật tư và bảng chấm công công nhân. Các công trình xây dựng thường phân tán tại nhiều địa bàn khác nhau. Địa bàn trải rộng tạo áp lực lớn cho công tác kiểm soát chứng từ gốc. Khối lượng thi công ngoài công trường phụ thuộc nhiều vào thời tiết và tiến độ giải phóng mặt bằng. Kế toán công ty duy trì liên lạc chặt chẽ với các chỉ huy trưởng công trình. Dòng tiền được cập nhật hàng tuần để đảm bảo khả năng thanh toán.

1.2. Nguyên tắc và phương pháp kế toán áp dụng tại doanh nghiệp

Doanh nghiệp áp dụng chế độ kế toán theo Thông tư 133/2016/TT-BTC. Niên độ kế toán bắt đầu từ ngày 01 tháng 01 và kết thúc vào ngày 31 tháng 12 hàng năm. Đơn vị tiền tệ hạch toán là đồng Việt Nam. Phương pháp kế toán hàng tồn kho sử dụng phương pháp kê khai thường xuyên. Thuế giá trị gia tăng được tính theo phương pháp khấu trừ. Doanh thu xây lắp được ghi nhận khi công trình hoặc hạng mục hoàn thành và bàn giao cho chủ đầu tư. Hai bên ký kết biên bản nghiệm thu kỹ thuật và xác nhận giá trị khối lượng thực hiện. Kế toán xuất hóa đơn tài chính dựa trên biên bản nghiệm thu thực tế. Mọi nghiệp vụ kinh tế đều có chứng từ hợp lệ đi kèm.

II. Thực trạng kế toán kết quả kinh doanh tại Xây dựng Hiếu Sang

Thực tế hạch toán tại Công ty Xây dựng Hiếu Sang cho thấy quy trình ghi nhận doanh thu và chi phí còn bộc lộ một số bất cập. Doanh thu xây lắp chiếm hơn 90% tổng doanh thu của doanh nghiệp. Nguồn thu này phụ thuộc hoàn toàn vào tiến độ nghiệm thu từng công trình. Kế toán sử dụng tài khoản 511 để phản ánh doanh thu cung cấp dịch vụ và thi công. Khi có biên bản nghiệm thu, kế toán ghi nợ tài khoản 131 và ghi có tài khoản 511 kèm thuế giá trị gia tăng nợ tài khoản 3331. Tuy nhiên, thời điểm lập biên bản nghiệm thu thường chậm so với tiến độ thi công thực tế tại công trường. Hiện tượng này dẫn tới sự lệch pha giữa thời điểm phát sinh chi phí và thời điểm ghi nhận doanh thu. Chi phí vật tư, máy thi công và nhân công phát sinh trước nhưng chậm kết chuyển sang giá vốn. Tài khoản 154 gánh chịu lượng chi phí dở dang lớn qua nhiều kỳ. Ngoài ra, doanh thu tài chính từ tiền gửi ngân hàng qua tài khoản 515 phát sinh không đáng kể. Khoản thu nhập khác trên tài khoản 711 chỉ xuất hiện khi thanh lý tài sản cũ. Việc đối chiếu công nợ khách hàng chưa diễn ra thường xuyên. Do đó, việc xác định kết quả kinh doanh vào cuối năm chưa phản ánh kịp thời hiệu quả từng giai đoạn.

2.1. Hạch toán doanh thu xây lắp và doanh thu hoạt động tài chính

Doanh thu xây lắp tại công ty được hạch toán dựa trên hồ sơ thanh toán khối lượng. Kế toán căn cứ vào hợp đồng kinh tế và biên bản nghiệm thu giai đoạn để mở sổ chi tiết tài khoản 511. Mỗi công trình có một mã theo dõi riêng biệt. Doanh thu chỉ được ghi nhận khi khách hàng phê duyệt xác nhận khối lượng. Các khoản doanh thu hoạt động tài chính phản ánh qua tài khoản 515 chủ yếu gồm lãi tiền gửi ngân hàng có kỳ hạn. Kế toán căn cứ giấy báo có của ngân hàng để ghi nhận vào sổ. Khoản mục này chiếm tỷ trọng nhỏ trong cơ cấu tổng doanh thu. Cuối kỳ kế toán kết chuyển toàn bộ số dư tài khoản 515 sang tài khoản 911.

2.2. Điểm nghẽn trong tập hợp chi phí và xác định lợi nhuận thuần

Khâu tập hợp chi phí xây lắp tại đơn vị còn gặp nhiều trở ngại khách quan. Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp và nhân công công trình thường phát sinh rải rác. Các chứng từ hiện trường gửi về phòng kế toán thường chậm trễ. Việc phân bổ chi phí sử dụng máy thi công chưa phản ánh đúng mức độ hao mòn thực tế. Chi phí quản lý doanh nghiệp trên tài khoản 642 chưa được dự toán chi tiết theo từng dự án. Đến cuối quý, kế toán mới thực hiện kết chuyển chi phí sang tài khoản 911 để xác định kết quả kinh doanh. Sự chậm trễ này làm sai lệch thời điểm tính lợi nhuận thực tế. Ban giám đốc thiếu thông tin kịp thời để điều chỉnh biện pháp thi công tiết kiệm chi phí.

III. Giải pháp kế toán doanh thu cho Công ty Xây dựng Hiếu Sang

Nhằm nâng cao hiệu quả tài chính, Công ty Xây dựng Hiếu Sang cần triển khai đồng bộ các giải pháp kế toán doanh thu và chi phí. Trước hết, doanh nghiệp cần chuẩn hóa quy trình lập và luân chuyển chứng từ nghiệm thu công trình. Ban điều hành công trường phải phối hợp chặt chẽ với kế toán để rút ngắn thời gian ký biên bản bàn giao. Doanh thu cần được ghi nhận theo đúng chuẩn mực kế toán hiện hành và nguyên tắc phù hợp. Doanh nghiệp cần quy định rõ thời hạn gửi chứng từ vật tư từ công trường về văn phòng trung tâm. Kế toán phải hạch toán doanh thu và giá vốn tương ứng ngay trong kỳ phát sinh. Việc quản lý công nợ khách hàng cần được theo dõi bằng hạn mức tín dụng và lịch thu nợ cụ thể. Bên cạnh đó, công ty nên ứng dụng công nghệ thông tin trong quản trị tài chính. Phần mềm kế toán chuyên dụng cho ngành xây dựng sẽ giúp tự động hóa việc tính giá thành theo từng công trình. Việc phân bổ chi phí chung và kết chuyển sang tài khoản xác định kết quả kinh doanh 911 sẽ trở nên nhanh chóng, chính xác. Những cải tiến này giúp kiểm soát chặt chẽ tỷ suất lợi nhuận và hạn chế rủi ro thất thoát vốn.

3.1. Chuẩn hóa chứng từ và kiểm soát chặt chẽ doanh thu xây lắp

Công ty cần ban hành quy chế luân chuyển chứng từ nội bộ rõ ràng. Kỹ sư giám sát công trường phải lập bảng kê khối lượng hoàn thành định kỳ hàng tuần. Khi đạt mốc thanh toán, bộ phận kỹ thuật phối hợp cùng chủ đầu tư tiến hành nghiệm thu không quá năm ngày làm việc. Kế toán chỉ xuất hóa đơn khi nhận đủ biên bản nghiệm thu hợp lệ và xác nhận khối lượng. Việc mở sổ chi tiết theo từng hợp đồng kinh tế giúp kiểm soát doanh thu đối ứng chính xác. Kế toán thường xuyên đối chiếu số liệu tài khoản 511 với số dư tài khoản 131. Biện pháp này ngăn chặn tình trạng nợ đọng kéo dài từ các chủ đầu tư dự án.

3.2. Ứng dụng phần mềm kế toán vào xác định kết quả kinh doanh

Doanh nghiệp nên nâng cấp hệ thống phần mềm kế toán chuyên sâu cho ngành xây lắp. Phần mềm hiện đại hỗ trợ tính giá thành tự động theo từng hạng mục thi công. Các khoản mục chi phí trực tiếp trên tài khoản 154 được tổng hợp ngay khi nhập hóa đơn điện tử. Đến cuối kỳ kế toán, phần mềm tự động kết chuyển các tài khoản chi phí và doanh thu sang tài khoản 911. Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh được lập tức thời chỉ qua vài thao tác. Ban lãnh đạo dễ dàng truy cập số liệu lãi lỗ trên hệ thống trực tuyến. Nhờ đó, công tác quản trị rủi ro và ra quyết định sản xuất diễn ra nhanh chóng.

IV. Đánh giá kế toán kết quả kinh doanh của Xây dựng Hiếu Sang

Hệ thống kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh giữ vai trò trụ cột đối với sự thịnh vượng của Công ty Xây dựng Hiếu Sang. Khi doanh thu được ghi nhận trung thực và chi phí được kiểm soát chặt chẽ, lợi nhuận thuần sẽ phản ánh chính xác sức khỏe tài chính. Kết quả kinh doanh minh bạch tạo niềm tin vững chắc cho các đối tác, ngân hàng và cơ quan thuế. Dữ liệu kế toán chuẩn xác là căn cứ tin cậy để doanh nghiệp xây dựng phương án giá thầu cạnh tranh trong tương lai. Lợi thế này giúp công ty liên tục trúng thầu các công trình xây dựng có quy mô lớn. Hoàn thiện công tác hạch toán còn giúp ngăn chặn nguy cơ thất thoát nguyên vật liệu tại các công trường thi công xa. Đội ngũ quản lý có thể phân tích rõ tỷ suất sinh lời của từng loại hình công trình. Từ đó, ban giám đốc sẽ phân bổ tối ưu nguồn vốn vào các phân khúc kinh doanh tiềm năng nhất. Doanh nghiệp từng bước nâng cao vị thế trên thị trường xây dựng miền Trung. Đầu tư đổi mới hệ thống kế toán chính là bước đi chiến lược bảo đảm sự phát triển bền vững.

4.1. Vai trò của việc xác định kết quả kinh doanh minh bạch

Xác định kết quả kinh doanh minh bạch mang lại lợi ích lâu dài cho doanh nghiệp. Chỉ tiêu lợi nhuận gộp và lợi nhuận thuần phản ánh hiệu quả sử dụng đồng vốn của chủ sở hữu. Báo cáo tài chính tin cậy giúp doanh nghiệp tránh được các chế tài xử phạt về thuế thu nhập doanh nghiệp. Hồ sơ kế toán chuẩn mực là điều kiện tiên quyết để ngân hàng xét duyệt các khoản bảo lãnh dự thầu. Ban giám đốc dựa vào báo cáo lãi lỗ để đánh giá năng lực của từng chỉ huy trưởng công trình. Thông tin rõ ràng hỗ trợ việc kiểm soát chi phí thi công theo sát dự toán ban đầu. Minh bạch tài chính tạo tiền đề nâng cao năng lực cạnh tranh cho công ty.

4.2. Định hướng phát triển bền vững cho doanh nghiệp xây lắp

Ngành xây dựng đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về nguồn vốn lưu động. Công ty Hiếu Sang cần duy trì cơ cấu tài chính lành mạnh để đối phó với biến động giá vật liệu. Việc kết hợp chặt chẽ giữa kế toán tài chính và kế toán quản trị là xu thế tất yếu. Kế toán cần thường xuyên lập báo cáo dòng tiền dự kiến cho từng quý. Ban lãnh đạo nên chú trọng đào tạo nâng cao chuyên môn cho nhân sự phòng kế toán. Sự am hiểu sâu sắc về chính sách thuế và pháp luật xây dựng giúp doanh nghiệp phòng ngừa tranh chấp hợp đồng. Chiến lược quản lý tài chính bài bản sẽ tạo nền tảng vững chắc để công ty mở rộng quy mô sản xuất.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Bùi Thị Minh Thiện được thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế – Đại học Huế (chuyên ngành Kế toán, niên khóa 2020–2024, hướng dẫn bởi TS. Lê Viết Giáp). Bối cảnh thực tiễn được đặt ra xuất phát từ sự phát triển của nền kinh tế, nhu cầu nâng cấp cơ sở hạ tầng, khoa học kỹ thuật và sự gia tăng mức độ cạnh tranh trên thị trường xây dựng. Đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây lắp và cung ứng dịch vụ kỹ thuật, doanh thu và chi phí là những chỉ tiêu kinh tế phản ánh trực tiếp sự thành bại, hiệu quả sinh lời và sự tồn tại của đơn vị. Trong ngành xây dựng, các số liệu về doanh thu và kết quả hoạt động kinh doanh không chỉ phục vụ công tác quản trị nội bộ mà còn là căn cứ quyết định năng lực tham gia đấu thầu, tạo lập uy tín đối với chủ đầu tư và đối tác. Từ cơ sở đó, việc tổ chức công tác kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh một cách chính xác, minh bạch là yêu cầu cấp thiết đối với Công ty TNHH MTV Xây dựng Hiếu Sang.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được phân định cụ thể:

• Mục tiêu chung: Tìm hiểu, nghiên cứu, làm rõ và phân tích công tác kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh của Công ty TNHH MTV Xây dựng Hiếu Sang.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Khái quát và hệ thống hóa cơ sở lý luận về những vấn đề cơ bản của công tác kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp.
  2. Tìm hiểu, phân tích thực trạng công tác kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH MTV Xây dựng Hiếu Sang.
  3. Đánh giá thực trạng công tác kế toán tại đơn vị và đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh tại doanh nghiệp.

Để giải quyết các mục tiêu trên, tác giả xác định 4 câu hỏi nghiên cứu:

1. Làm thế nào để hiểu rõ tình hình doanh thu trong Công ty TNHH MTV Xây dựng Hiếu Sang và cách tính toán về doanh thu của doanh nghiệp?
2. Các yếu tố có liên quan tác động đến doanh thu như thế nào và cách mà doanh nghiệp quản lý các yếu tố đó để có doanh thu hiệu quả?
3. Làm thế nào để tối đa hóa doanh thu và xử lý các khó khăn trong quá trình hoạt động mà công ty gặp phải?
4. Những ưu điểm, hạn chế về tình hình doanh thu và bộ máy quản lý còn tồn tại trong doanh nghiệp và cách khắc phục?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Công tác kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH MTV Xây dựng Hiếu Sang.
• Phạm vi không gian: Phòng kế toán của Công ty TNHH MTV Xây dựng Hiếu Sang (địa chỉ tại xã Hải Phú, huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị).
• Phạm vi thời gian: Khóa luận được hoàn thành vào tháng 9 năm 2023 (thời gian thực hiện và khảo sát thực tế ghi nhận từ 02/10/2023 đến 07/01/2024 trong thời gian thực tập 3 tháng tại đơn vị).
• Phạm vi dữ liệu: Tập trung thu thập, đánh giá số liệu kinh doanh tổng quát của công ty trong 3 năm (2020–2022); đồng thời đi sâu phân tích thực trạng chứng từ, sổ sách kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh của năm tài chính 2022.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và cơ sở pháp lý của đề tài dựa trên hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam và chế độ kế toán doanh nghiệp hiện hành:

• Chuẩn mực kế toán số 14 (VAS 14) "Doanh thu và thu nhập khác" ban hành theo Quyết định số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31/12/2001 của Bộ trưởng Bộ Tài chính. Chuẩn mực này quy định định nghĩa doanh thu, các nguyên tắc xác định và điều kiện ghi nhận doanh thu bán hàng (5 điều kiện), doanh thu cung cấp dịch vụ (4 điều kiện), doanh thu tiền lãi, bản quyền, cổ tức và lợi nhuận được chia (2 điều kiện).
• Thông tư số 133/2016/TT-BTC ngày 26/8/2016 của Bộ Tài chính hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa. Văn bản này là căn cứ pháp lý trực tiếp cho đơn vị khảo sát, quy định định nghĩa và nguyên tắc kế toán doanh thu (Điều 56), chi phí (Điều 59), chi phí hoạt động tài chính (Điều 63), chi phí quản lý kinh doanh (Điều 64), chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp (Điều 67), xác định kết quả kinh doanh (Điều 68).

Phương pháp nghiên cứu thực tế được tác giả triển khai bao gồm:

• Phương pháp nghiên cứu và thu thập số liệu: Tra cứu, thu thập và hệ thống hóa các quy định từ luật kế toán, thông tư, chuẩn mực kế toán, tài liệu chuyên ngành; kết hợp thu thập số liệu thứ cấp từ các báo cáo tài chính, báo cáo kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh tại Công ty TNHH MTV Xây dựng Hiếu Sang.
• Phương pháp phân tích và xử lý số liệu: Sử dụng dữ liệu thô từ chứng từ, sổ sách kế toán để tổng hợp, phân loại, tính toán tốc độ tăng trưởng, tỷ trọng và cơ cấu biến động của tài sản, nguồn vốn, doanh thu và chi phí qua các năm.
• Phương pháp tổng hợp, so sánh: Đối chiếu số liệu giữa các năm 2020, 2021 và 2022 nhằm nhận diện xu hướng biến động về quy mô vốn, tài sản và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp.
• Phương pháp kế toán: Áp dụng đầy đủ 4 phương pháp nghiệp vụ chuyên ngành kế toán, bao gồm: phương pháp chứng từ kế toán (lập và kiểm tra luân chuyển chứng từ), phương pháp tính giá (tính giá trị vật tư, hàng hóa, công trình xây lắp), phương pháp đối ứng tài khoản (định khoản các nghiệp vụ kinh tế phát sinh vào hệ thống tài khoản kế toán), và phương pháp tổng hợp cân đối (lập bảng cân đối tài khoản, báo cáo tài chính).

Nguồn dữ liệu nghiên cứu là các văn bản quy phạm pháp luật, giáo trình kế toán tài chính và toàn bộ hệ thống tài liệu nội bộ do Phòng Kế toán Công ty TNHH MTV Xây dựng Hiếu Sang cung cấp (chứng từ gốc, sổ nhật ký chung, sổ cái, sổ chi tiết các tài khoản liên quan và báo cáo tài chính năm 2022).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp

Chương này trình bày có hệ thống các khái niệm, nguyên tắc, tài khoản và phương pháp hạch toán theo Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa (Thông tư 133/2016/TT-BTC) và VAS 14.

Về mặt lý luận, doanh thu được phân chia thành: Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ, Doanh thu hoạt động tài chính, và Thu nhập khác. Chi phí gồm: Giá vốn hàng bán, Chi phí hoạt động tài chính, Chi phí quản lý kinh doanh, Chi phí khác, và Chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN). Kết quả hoạt động kinh doanh được tổng hợp từ ba bộ phận: Kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh, Kết quả hoạt động tài chính, và Kết quả hoạt động khác. Tác giả trình bày hệ thống công thức tính toán:

• Doanh thu thuần = Tổng doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ - Các khoản giảm trừ doanh thu.
• Lợi nhuận gộp = Doanh thu thuần - Giá vốn hàng bán.
• Lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh = Lợi nhuận gộp + Doanh thu hoạt động tài chính - (Chi phí tài chính + Chi phí quản lý kinh doanh).
• Lợi nhuận khác = Thu nhập khác - Chi phí khác.
• Lợi nhuận trước thuế = Lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh + Lợi nhuận khác.
• Lợi nhuận sau thuế = Lợi nhuận trước thuế - Chi phí thuế TNDN.

Về hệ thống tài khoản và phương pháp hạch toán:

• Tài khoản 511 (Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ): Gồm 4 tài khoản cấp 2 (TK 5111 - Doanh thu bán hàng hóa, TK 5112 - Doanh thu bán thành phẩm, TK 5113 - Doanh thu cung cấp dịch vụ, TK 5118 - Doanh thu khác). Theo Thông tư 133, chế độ kế toán không mở tài khoản riêng theo dõi các khoản giảm trừ doanh thu (như TK 521 ở Thông tư 200) mà khi phát sinh chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại, kế toán hạch toán trực tiếp vào bên Nợ của TK 511. Cuối kỳ, doanh thu thuần kết chuyển sang bên Có TK 911; TK 511 không có số dư cuối kỳ.
• Tài khoản 515 (Doanh thu hoạt động tài chính): Phản ánh lãi tiền gửi, lãi cho vay, cổ tức, lợi nhuận được chia, lãi chênh lệch tỷ giá. Cuối kỳ kết chuyển sang bên Có TK 911; không có số dư cuối kỳ.
• Tài khoản 711 (Thu nhập khác): Phản ánh thu thanh lý, nhượng bán tài sản cố định (TSCĐ), thu tiền phạt vi phạm hợp đồng, các khoản nợ khó đòi đã xử lý nay thu hồi được. Cuối kỳ kết chuyển sang bên Có TK 911.
• Tài khoản 632 (Giá vốn hàng bán): Phản ánh giá thành sản xuất của sản phẩm xây lắp, giá vốn hàng hóa, dịch vụ hoàn thành xuất bán trong kỳ. Tác giả làm rõ sơ đồ hạch toán theo cả hai phương pháp kế toán hàng tồn kho: phương pháp kê khai thường xuyên (kết chuyển giá trị từ TK 154, 155, 156 sang TK 632) và phương pháp kiểm kê định kỳ (thông qua TK 611, 631). Cuối kỳ, giá vốn được kết chuyển sang bên Nợ TK 911.
• Tài khoản 635 (Chi phí tài chính): Phản ánh chi phí lãi vay, chiết khấu thanh toán cho người mua, lỗ tỷ giá hối đoái. Cuối kỳ kết chuyển sang bên Nợ TK 911.
• Tài khoản 642 (Chi phí quản lý kinh doanh): Áp dụng theo Thông tư 133 gồm 2 tài khoản cấp 2 là TK 6421 (Chi phí bán hàng) và TK 6422 (Chi phí quản lý doanh nghiệp). Cuối kỳ kết chuyển sang bên Nợ TK 911.
• Tài khoản 811 (Chi phí khác): Phản ánh chi phí thanh lý, nhượng bán TSCĐ, tiền phạt do vi phạm hợp đồng kinh tế hoặc vi phạm hành chính. Cuối kỳ kết chuyển sang bên Nợ TK 911.
• Tài khoản 821 (Chi phí thuế TNDN): Phản ánh nghĩa vụ thuế TNDN hiện hành phát sinh trong năm tài chính, kết chuyển sang bên Nợ TK 911.
• Tài khoản 911 (Xác định kết quả kinh doanh): Tài khoản trung gian tổng hợp doanh thu thuần, thu nhập phát sinh (bên Có) và toàn bộ giá vốn, chi phí hợp lý phát sinh (bên Nợ). Chênh lệch lãi được kết chuyển từ bên Nợ TK 911 sang bên Có TK 421 (Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối); trường hợp lỗ được kết chuyển từ bên Có TK 911 sang bên Nợ TK 421. TK 911 không có số dư cuối kỳ.

Chương 2: Thực trạng về kế toán doanh thu và xác định kết quả hoạt động kinh doanh tại Công ty TNHH MTV Xây dựng Hiếu Sang

Chương này mô tả thông tin hoạt động của doanh nghiệp và phân tích chi tiết dữ liệu thực tế tại Công ty TNHH MTV Xây dựng Hiếu Sang:

• Khái quát chung: Doanh nghiệp thành lập ngày 17/02/2014, hoạt động theo mô hình công ty TNHH MTV ngoài nhà nước; mã số thuế 3200591394; địa chỉ trụ sở tại xã Hải Phú, huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị; người đại diện pháp luật là ông/bà Nguyễn Ngọc Thu. Lĩnh vực kinh doanh chính gồm: thi công lắp đặt hệ thống điện, các công trình dân dụng, giao thông, thủy lợi, san lấp mặt bằng, cung cấp và cho thuê xe máy công trình; ngoài ra công ty kinh doanh phân phối vật liệu xây dựng và đất đai.
• Cơ cấu tổ chức bộ máy: Mô hình trực tuyến gồm Giám đốc (quản lý điều hành chung, ký kết hợp đồng, đại diện pháp luật), Phó Giám đốc (tham mưu, điều hành khi được ủy quyền), cùng 4 bộ phận chuyên môn: Phòng Kinh doanh, Phòng Kế toán, Phòng Bán hàng và Kho hàng.

Tác giả tổng hợp tình hình nhân sự của công ty trong giai đoạn 2020–2022 qua bảng số liệu:

Tiêu chí phân loại	Năm 2020 (Người)	Năm 2021 (Người)	Năm 2022 (Người)	So sánh 2021/2020 (+/-)	So sánh 2021/2020 (%)	So sánh 2022/2021 (+/-)	So sánh 2022/2021 (%)
Tổng số lao động	40	44	50	+4	+10,00%	+6	+13,64%
1. Theo giới tính
- Nam	31	34	38	+3	+9,68%	+4	+11,76%
- Nữ	9	10	12	+1	+11,11%	+2	+20,00%
2. Theo độ tuổi
- Từ 18 đến 30 tuổi	23	29	34	+6	+26,09%	+5	+17,24%
- Từ 30 tuổi trở lên	17	15	16	-2	-11,76%	+1	+6,67%
3. Theo trình độ
- Đại học	7	8	8	+1	+14,29%	0	0,00%
- Cao đẳng	10	12	12	+2	+20,00%	0	0,00%
- Lao động phổ thông	23	24	30	+1	+4,35%	+6	+25,00%

Cơ cấu lao động cho thấy tỷ trọng lao động nam và lao động phổ thông luôn chiếm ưu thế vượt trội do tính chất đặc thù của hoạt động thi công công trình và vận hành máy móc xây dựng.

Về biến động tài sản và nguồn vốn giai đoạn 2020–2022:

• Tỷ trọng tài sản: Năm 2020, tài sản ngắn hạn (TSNH) chiếm 60,43%, tài sản dài hạn (TSDH) chiếm 39,57% trên tổng tài sản. Năm 2021, TSNH tăng mạnh 138,49% làm tỷ trọng TSNH tăng lên 79,27%, TSDH chiếm 20,73%. Sang năm 2022, cơ cấu đảo chiều khi TSNH giảm 64,22%, đưa tỷ trọng TSNH xuống còn 42,75% và TSDH tăng chiếm 57,25% tổng tài sản.
• Về nguồn vốn: Doanh nghiệp không sử dụng nợ dài hạn (chỉ tiêu nợ dài hạn bằng 0 qua các năm), nợ phải trả hoàn toàn là nợ ngắn hạn phát sinh trong quá trình hoạt động kinh doanh thông thường.

Về thực trạng hạch toán nghiệp vụ kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh năm 2022: Tác giả dẫn chứng và minh họa chi tiết thông qua các biểu mẫu, chứng từ và sổ kế toán thực tế thu thập từ đơn vị:

• Nghiệp vụ doanh thu: Minh họa quy trình lập Hóa đơn GTGT, Phiếu thu tiền thuê máy đào số 83/4TT ngày phát sinh nghiệp vụ, luân chuyển vào Chứng từ ghi sổ số 83/4TT và ghi chép trên Trích sổ chi tiết TK 511 (Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ).
• Nghiệp vụ doanh thu tài chính: Minh họa nghiệp vụ ghi nhận lãi tiền gửi ngân hàng thông qua Giấy báo có của ngân hàng, luân chuyển vào Chứng từ ghi sổ số 94/4TT và phản ánh vào Trích sổ chi tiết TK 515.
• Nghiệp vụ chi phí và giá vốn: Minh họa việc tập hợp chi phí và hạch toán giá vốn qua Phiếu chi mua hàng số 71/4C, Trích sổ chi tiết TK 632; hạch toán chi phí tài chính qua Trích sổ chi tiết TK 635; chi phí quản lý doanh nghiệp qua Phiếu chi số 78/4C và Trích sổ chi tiết TK 642.
• Nghiệp vụ xác định kết quả kinh doanh: Cuối kỳ kế toán năm 2022, kế toán thực hiện kết chuyển các khoản doanh thu thuần, thu nhập khác và các khoản chi phí phát sinh sang TK 911 thông qua Trích sổ chi tiết TK 911, từ đó lập Biểu mẫu 2.17: Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh năm 2022 của công ty.

Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện công tác kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH MTV Xây dựng Hiếu Sang

Chương 3 tổng kết các đánh giá về ưu điểm, hạn chế và đề xuất các nhóm giải pháp:

• Đánh giá chung về tổ chức công tác kế toán: Doanh nghiệp đã tuân thủ khung Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa theo Thông tư 133/2016/TT-BTC, lập đầy đủ hệ thống sổ sách kế toán tổng hợp và chi tiết, bảo đảm theo dõi các hoạt động xây lắp và cho thuê máy móc. Tuy nhiên, bộ máy quản lý và kế toán còn mỏng, kiêm nhiệm nhiều khâu (phòng kinh doanh kiêm nhiệm một số công việc tài chính), việc đối chiếu công nợ và lưu chuyển chứng từ thi công đôi lúc chưa đồng bộ.
• Đánh giá công tác kế toán doanh thu và kết quả kinh doanh: Công ty phân định đúng các loại doanh thu bán hàng, doanh thu dịch vụ xe máy công trình, ghi nhận doanh thu và chi phí theo các tài khoản quy định. Hạn chế tồn tại ở khâu phân bổ chi phí chung cho từng công trình xây dựng chưa thực sự chi tiết, việc lập dự phòng nợ phải thu khó đòi đối với các hợp đồng xây lắp còn hạn chế.
• Các nhóm giải pháp đề xuất:
  1. Nhóm giải pháp đối với tổ chức bộ máy kế toán: Hoàn thiện quy trình phân công lao động kế toán, chuyên môn hóa chức năng giữa bộ phận kinh doanh và bộ phận kế toán tài chính, nâng cao ứng dụng phần mềm kế toán tự động để giảm tải việc lập chứng từ thủ công.
  2. Nhóm giải pháp đối với công tác kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh: Hoàn thiện quy trình kiểm soát chứng từ đầu vào, hạch toán và bóc tách chính xác doanh thu dịch vụ cho thuê máy móc và doanh thu công trình xây lắp; tăng cường quản lý chi phí giá vốn công trình (TK 632) và kiểm soát chặt chẽ các khoản chi phí quản lý doanh nghiệp (TK 642) nhằm phản ánh trung thực kết quả kinh doanh thực tế cuối kỳ.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được các kết quả cụ thể dựa trên dữ liệu thu thập thực tế tại đơn vị:

• Đã hệ thống hóa toàn diện quy định hạch toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả hoạt động kinh doanh theo Thông tư 133/2016/TT-BTC và VAS 14, làm rõ điểm khác biệt của Thông tư 133 là không sử dụng tài khoản giảm trừ doanh thu riêng biệt (TK 521) mà ghi trực tiếp vào bên Nợ TK 511.
• Thu thập và phản ánh chính xác bức tranh nhân sự và cơ cấu tài chính của Công ty TNHH MTV Xây dựng Hiếu Sang trong giai đoạn 3 năm (2020–2022): quy mô nhân sự tăng từ 40 người (năm 2020) lên 44 người (năm 2021) và 50 người (năm 2022); ghi nhận sự biến động rõ nét của tỷ trọng TSNH (chiếm 60,43% năm 2020, tăng lên 79,27% năm 2021 và giảm xuống 42,75% năm 2022) và TSDH (tăng lên mức 57,25% năm 2022); khẳng định doanh nghiệp không duy trì nợ dài hạn trong cơ cấu nguồn vốn.
• Tái hiện quy trình luân chuyển chứng từ và hạch toán kế toán thực tế năm 2022 thông qua các biểu mẫu, chứng từ nguyên bản: Chứng từ ghi sổ số 83/4TT, Phiếu thu tiền thuê máy đào, Phiếu chi mua hàng số 71/4C, Phiếu chi số 78/4C, các sổ chi tiết TK 511, 515, 632, 635, 642, 911 và Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh năm 2022.
• Đóng góp tự nêu của khóa luận: Cung cấp tài liệu mô tả thực tế việc áp dụng Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa tại một doanh nghiệp tư nhân ngành xây dựng ở cấp huyện (huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị), từ đó đưa ra các kiến nghị cải tiến tổ chức bộ máy kế toán và kỹ thuật hạch toán chi phí giá vốn sát với đặc thù kinh doanh xây lắp và cho thuê cơ giới.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có các giới hạn nghiên cứu được xác định từ phạm vi tài liệu:

• Hạn chế về phạm vi không gian và đối tượng: Nghiên cứu được thực hiện theo dạng nghiên cứu trường hợp (case study) tại một đơn vị duy nhất là Công ty TNHH MTV Xây dựng Hiếu Sang tại tỉnh Quảng Trị, với quy mô doanh nghiệp nhỏ (50 lao động), do đó các phát hiện và đánh giá mang tính đặc thù nội bộ, chưa phản ánh toàn diện cho các loại hình doanh nghiệp xây dựng quy mô lớn hay công ty cổ phần xây dựng niêm yết.
• Hạn chế về chuỗi dữ liệu chuyên sâu: Mặc dù số liệu tổng quan về nhân sự và tài sản được thu thập cho giai đoạn 2020–2022, việc đi sâu khảo sát hệ thống chứng từ, sổ sách chi tiết kế toán doanh thu và xác định kết quả hoạt động kinh doanh chỉ tập trung thực hiện trên số liệu phát sinh của năm tài chính 2022.
• Giới hạn về thời gian thực địa: Khóa luận được thực hiện trong thời lượng thực tập thực tế 3 tháng của sinh viên, do đó chưa có điều kiện theo dõi việc áp dụng và kiểm chứng hiệu quả thực tế của các giải pháp đề xuất đối với bộ máy kế toán công ty.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng khảo sát so sánh công tác kế toán doanh thu - kết quả kinh doanh giữa nhiều doanh nghiệp xây dựng nhỏ và vừa trên địa bàn, hoặc nghiên cứu chuyên sâu về kế toán quản trị chi phí và tính giá thành công trình xây lắp độc lập.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo chuyên môn cho các nhóm đối tượng cụ thể:

• Sinh viên chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán, Tài chính doanh nghiệp: Tài liệu là mẫu hình nghiên cứu khóa luận tốt nghiệp thực nghiệm về công tác kế toán tại doanh nghiệp thực tế. Sinh viên có thể tham khảo phương pháp phân tích số liệu tài sản - nguồn vốn, phân tích nhân sự, và đặc biệt là kỹ thuật trích xuất, trình bày hệ thống chứng từ thực tế (Chứng từ ghi sổ, sổ chi tiết tài khoản, báo cáo kết quả kinh doanh) phù hợp với chuẩn mực học thuật.
• Người làm đề tài nghiên cứu về Thông tư 133/2016/TT-BTC: Cung cấp dẫn chứng rõ nét về quy trình hạch toán không sử dụng TK 521, cách sử dụng tài khoản chi phí quản lý kinh doanh (TK 642 gộp chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp), cùng sơ đồ đối ứng tài khoản tổng hợp và kiểm kê định kỳ/kê khai thường xuyên.
• Kế toán viên và nhà quản trị tại các doanh nghiệp xây dựng quy mô nhỏ: Phần phân tích thực trạng tại Chương 2 và các giải pháp tại Chương 3 cung cấp cơ sở đối chiếu về quy trình theo dõi doanh thu dịch vụ cho thuê máy móc, hạch toán giá vốn và quản lý dòng tiền tại các đơn vị có ngành nghề kinh doanh xây lắp cơ sở hạ tầng.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng chế độ kế toán và chuẩn mực kế toán nào để làm căn cứ nghiên cứu? Tác giả căn cứ vào Chuẩn mực kế toán số 14 (VAS 14) "Doanh thu và thu nhập khác" ban hành theo Quyết định số 149/2001/QĐ-BTC và Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa ban hành theo Thông tư số 133/2016/TT-BTC của Bộ Tài chính (với các quy định cụ thể tại các Điều 56, 59, 63, 64, 67, 68).

2. Các khoản giảm trừ doanh thu được hạch toán như thế nào theo chế độ kế toán mà đơn vị áp dụng? Theo Thông tư 133/2016/TT-BTC được trình bày trong Chương 1 của khóa luận, chế độ kế toán này không mở tài khoản riêng (như TK 521 trong Thông tư 200) để theo dõi các khoản giảm trừ doanh thu (chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại). Khi phát sinh các khoản này, kế toán hạch toán trực tiếp vào bên Nợ của TK 511 (Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ).

3. Tình hình nhân sự của Công ty TNHH MTV Xây dựng Hiếu Sang giai đoạn 2020–2022 có đặc điểm gì nổi bật? Tổng số lao động tăng từ 40 người (năm 2020) lên 44 người (năm 2021) và đạt 50 người (năm 2022). Doanh nghiệp có cơ cấu nhân sự nghiêng mạnh về lao động nam (chiếm 38/50 người vào năm 2022, tỷ lệ 76%), độ tuổi lao động trẻ từ 18 đến 30 tuổi chiếm đa số (34/50 người năm 2022, tỷ lệ 68%), và lao động phổ thông chiếm tỷ trọng cao nhất (30/50 người năm 2022, tỷ lệ 60%) do nhu cầu thi công tại các công trình.

4. Cơ cấu tài sản ngắn hạn và tài sản dài hạn của công ty biến động ra sao trong giai đoạn nghiên cứu? Năm 2020, tài sản ngắn hạn chiếm 60,43% và tài sản dài hạn chiếm 39,57%. Đến năm 2021, tài sản ngắn hạn tăng vọt chiếm 79,27% tổng tài sản, trong khi tài sản dài hạn giảm còn 20,73%. Sang năm 2022, cơ cấu dịch chuyển ngược lại khi tài sản ngắn hạn giảm mạnh xuống chiếm 42,75% và tài sản dài hạn chiếm ưu thế với 57,25% tổng tài sản.

5. Tác giả đã trích dẫn những chứng từ, biểu mẫu thực tế nào của năm 2022 để chứng minh cho quy trình kế toán tại công ty? Các chứng từ và sổ kế toán thực tế được trích dẫn gồm: Chứng từ ghi sổ số 83/4TT, Phiếu thu tiền thuê máy đào, Giấy báo có lãi tiền gửi ngân hàng, Chứng từ ghi sổ số 94/4TT, Phiếu chi mua hàng số 71/4C, Phiếu chi số 78/4C, Trích sổ chi tiết các tài khoản 511, 515, 632, 635, 642, 911 và Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh năm 2022 (Biểu mẫu 2.17).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Bùi Thị Minh Thiện đã phản ánh toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH MTV Xây dựng Hiếu Sang theo Thông tư 133/2016/TT-BTC. Thông qua hệ thống số liệu nhân sự, cơ cấu tài sản 3 năm (2020–2022) và các chứng từ nghiệp vụ thực tế phát sinh năm 2022, đề tài đã làm rõ phương thức ghi nhận doanh thu xây lắp, cho thuê xe máy cơ giới và xác định kết quả hoạt động kinh doanh tại doanh nghiệp. Các giải pháp do tác giả đề xuất xuất phát từ thực trạng tổ chức bộ máy kế toán và quy trình kiểm soát chi phí thực tế tại địa bàn khảo sát, mang lại giá trị tham khảo cụ thể cho chuyên ngành kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN DOANH THU VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH 1. Tổng quan về kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp 1. Khái quát về doanh thu 1.1 Khái niệm Theo chuẩn mực số 14 (VAS) ‘Doanh thu và thu nhập khác’ ban hành theo Quyết định số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31 tháng 12 năm 2001 của Bộ Trưởng Bộ Tài Chính: “Doanh thu là tổng các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu.” Theo khoản 1 Điều 56 Thông tu 133/2016/TT-BTC: “Doanh thu là lợi ích kinh tế thu được làm tăng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp, ngoại trừ phần đóng góp thêm của các cổ đông. Doanh thu được ghi nhận tại thời điểm phát sinh, khi chắc chắn thu được lợi ích kinh tế, được xác định theo giá trị hợp lý của các khoản được quyền nhận, không phân biệt đã thu tiền hay được thu tiền” Dựa vào loại hình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mà chia doanh thu thành: Doanh thu hoạt động tài chính, doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ, doanh thu khác.

Điều kiện ghi nhận doanh thu Theo chuẩn mực kế toán số 14 ‘Doanh thu và thu nhập khác’ Ban hành và công bố theo Quyết định số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31 tháng 12 năm 2001 của Bộ trưởng Bộ Tài Chính. Doanh thu được ghi nhận như sau:  Doanh thu bán hàng: được ghi nhận khi thõa mãn đồng thời 5 điều kiện: - Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm hoặc hàng hóa cho người mua - Doanh nghiệp không còn nằm giữ quyền quản lý hàng hóa như người sở hữu hàng hóa hoặc quyền kiểm soát hàng hóa - Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn 4 - Doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng - Xác định được chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng  Doanh thu cung cấp dịch vụ: được ghi nhận khi thõa mãn 4 điều kiện sau: - Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn - Có khả năng thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch cung cấp dịch vụ đó - Xác định được phần công việc đã hoàn thành vào ngày lập bảng cân đối kế toán - Xác định được chi phí phát sinh cho giao dịch và chi phí để hoàn thành giao dịch cung cấp dịch vụ đó  Doanh thu từ tiễn lãi, tiền bản quyền, cổ tức và lợi nhuận được chia: Được ghi nhận khi thỏa mãn đồng thời 2 điều kiện: - Có khả năng thu được lợi ích kinh tê từ giao dịch đó - Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn 1. Kết quả hoạt động kinh doanh 1.