Kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn Xây dựng Tổng hợp Tiến Quỳnh

Khóa luận kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh tại Công ty Xây dựng Tiến Quỳnh

• Tác giả: Tưởng Thị Bé Ny
• Người hướng dẫn: ThS. Đào Nguyên Phi
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế, Đại học Huế
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn Xây dựng Tổng hợp Tiến Quỳnh
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan kế toán doanh thu và chi phí tại Xây dựng Tiến Quỳnh

Công ty TNHH Xây dựng Tổng hợp Tiến Quỳnh hoạt động chính trong lĩnh vực thi công các công trình xây dựng dân dụng và công nghiệp. Doanh thu của doanh nghiệp chủ yếu phát sinh từ việc nhận thầu các gói thầu xây lắp theo hợp đồng kinh tế ký kết với chủ đầu tư. Chu kỳ sản xuất xây dựng thường kéo dài qua nhiều kỳ kế toán. Sản phẩm xây lắp có tính chất đơn chiếc và giá trị lớn. Vì vậy, công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh giữ vai trò then chốt trong bộ máy quản trị tài chính. Đơn vị áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp theo quy định hiện hành. Phòng kế toán sử dụng tài khoản 511 để hạch toán toàn bộ doanh thu xây lắp được nghiệm thu. Chi phí sản xuất được tập hợp chi tiết theo từng hạng mục công trình xây dựng cụ thể. Hệ thống sổ sách phản ánh đầy đủ doanh thu và giá thành thi công. Việc ghi nhận đúng thời điểm giúp công ty phản ánh trung thực kết quả kinh doanh hàng năm. Điều này hỗ trợ ban giám đốc đưa ra các quyết định điều hành kịp thời.

1.1. Đặc điểm hoạt động xây lắp tại Công ty Tiến Quỳnh

Công ty Tiến Quỳnh chuyên thi công các công trình xây dựng theo hợp đồng đã ký kết. Quy trình thi công xây dựng thường diễn ra ngoài trời và chịu ảnh hưởng lớn từ thời tiết. Địa điểm xây dựng phân tán tại nhiều địa bàn khác nhau. Mỗi công trình có dự toán thiết kế riêng biệt. Thời gian thi công thường kéo dài qua nhiều tháng hoặc nhiều năm. Doanh nghiệp phải huy động lượng vốn lớn cho máy móc và nguyên vật liệu. Nhân công xây dựng biến động linh hoạt theo từng giai đoạn của dự án. Sản phẩm hoàn thành không thể lưu kho như hàng hóa thông thường. Khách hàng chỉ chấp nhận thanh toán khi có biên bản nghiệm thu khối lượng hoàn thành. Do đó, kế toán cần theo dõi sát sao tiến độ để hạch toán kịp thời.

1.2. Vai trò của việc xác định KQKD trong doanh nghiệp

Xác định kết quả kinh doanh là khâu cuối cùng trong chu trình hạch toán kế toán. Chỉ tiêu này phản ánh bức tranh toàn diện về năng lực tài chính của doanh nghiệp. Lợi nhuận đạt được chứng minh tính hiệu quả của các quyết định quản trị dự án. Nếu chi phí vượt định mức, kết quả kinh doanh sẽ sụt giảm nghiêm trọng. Ngược lại, việc kiểm soát tốt chi phí vật tư và nhân công giúp nâng cao lợi nhuận thuần. Số liệu kế toán chính xác là căn cứ pháp lý để doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ thuế đối với Nhà nước. Ngoài ra, báo cáo kết quả kinh doanh minh bạch tạo niềm tin vững chắc cho các đối tác và ngân hàng. Ban lãnh đạo công ty dựa vào kết quả này để định hướng chiến lược đấu thầu tiếp theo.

II. Phân tích thực trạng kế toán doanh thu và chi phí ở Tiến Quỳnh

Thực tế hạch toán tại Công ty Xây dựng Tiến Quỳnh cho thấy nhiều điểm tích cực lẫn bất cập còn tồn đọng. Doanh nghiệp tuân thủ việc mở sổ kế toán và sử dụng hệ thống chứng từ theo mẫu chuẩn. Các nghiệp vụ bán hàng và xuất hóa đơn giá trị gia tăng được ghi chép qua tài khoản 511. Tuy nhiên, việc ghi nhận doanh thu đôi khi chưa bắt kịp tiến độ thực tế do thủ tục nghiệm thu kéo dài. Về phía chi phí, chi phí nguyên vật liệu trực tiếp chiếm tỷ trọng áp đảo trong tổng giá thành công trình. Giá vật liệu xây dựng trên thị trường thường xuyên biến động gây khó khăn cho khâu dự toán. Chi phí quản lý doanh nghiệp trong một số niên độ có xu hướng tăng cao, làm bào mòn biên lợi nhuận ròng. Năm 2021 lợi nhuận công ty tăng nhẹ nhưng sang năm 2022 lại sụt giảm mạnh. Công tác phân bổ chi phí chung giữa các công trình thi công đồng thời chưa thật sự linh hoạt. Quy trình luân chuyển chứng từ giữa công trường và văn phòng kế toán còn phát sinh độ trễ đáng kể. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến tính kịp thời của việc xác định kết quả kinh doanh.

2.1. Khó khăn trong quản lý chi phí vật tư và nhân công

Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp chiếm tỷ trọng lớn nhất trong giá thành công trình. Công ty thường xuyên mua vật liệu tại chân công trình từ nhà cung cấp lẻ. Việc thu thập hóa đơn chứng từ hợp lệ nhiều lúc gặp chậm trễ. Tình trạng biến động giá thép và xi măng tạo ra chênh lệch lớn giữa dự toán và thực tế. Bên cạnh đó, lực lượng lao động thi công mang tính thời vụ cao. Nhiều công nhân xây dựng không có hợp đồng dài hạn. Kế toán gặp áp lực khi lập bảng chấm công và chứng từ thanh toán tiền lương. Khâu kiểm soát định mức tiêu hao nguyên vật liệu tại các đội thi công chưa thật chặt chẽ. Hệ quả là chi phí thực tế dễ phát sinh vượt mức dự toán ban đầu.

2.2. Vướng mắc trong ghi nhận doanh thu và đối trừ công nợ

Doanh thu chỉ được ghi nhận khi công trình hoàn thành và có biên bản nghiệm thu. Nhiều dự án xây dựng bị chậm bàn giao do thời tiết xấu hoặc chủ đầu tư thay đổi thiết kế. Tình trạng này khiến việc xuất hóa đơn bán hàng bị trì hoãn qua kỳ kế toán sau. Doanh thu không được phản ánh đúng niên độ phát sinh chi phí tương ứng. Ngoài ra, việc thu hồi tiền thanh toán từ khách hàng gặp nhiều trở ngại. Khoản nợ đọng kéo dài làm giảm tốc độ luân chuyển vốn lưu động của công ty. Kế toán phải theo dõi chi tiết từng khách hàng qua sổ công nợ để đôn đốc. Các chi phí tài chính phát sinh từ việc vay vốn ngân hàng để bù đắp thiếu hụt dòng tiền làm giảm lợi nhuận thuần.

III. Giải pháp kế toán doanh thu chi phí tại Công ty Tiến Quỳnh

Để nâng cao hiệu quả tài chính, Công ty Xây dựng Tiến Quỳnh cần triển khai đồng bộ các giải pháp kế toán. Trước hết, doanh nghiệp nên chuẩn hóa quy trình lập và kiểm duyệt hồ sơ dự toán thi công. Bộ phận kỹ thuật và phòng kế toán cần phối hợp chặt chẽ trong việc đối chiếu khối lượng vật tư xuất dùng. Việc áp dụng phần mềm kế toán chuyên dụng cho ngành xây dựng sẽ giúp tự động hóa quá trình tổng hợp số liệu. Công ty cần phân định rõ ràng các tài khoản chi phí trực tiếp và chi phí gián tiếp theo từng công trình. Kế toán cần trích lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho và dự phòng nợ phải thu khó đòi đầy đủ. Về doanh thu, doanh nghiệp cần linh hoạt áp dụng phương pháp ghi nhận theo tỷ lệ phần trăm hoàn thành. Phương pháp này giúp phản ánh doanh thu tương ứng với khối lượng thi công thực tế trong kỳ. Quy trình luân chuyển chứng từ thanh toán giữa các đội thi công cần được rút ngắn. Việc giám sát chi phí quản lý doanh nghiệp phải được thực hiện thường xuyên nhằm hạn chế lãng phí ngân sách.

3.1. Hoàn thiện phương pháp tập hợp và phân bổ chi phí

Doanh nghiệp cần mở sổ chi tiết theo dõi chi phí sản xuất kinh doanh cho từng hạng mục công trình. Khi xuất kho vật tư, thủ kho phải ghi rõ mã công trình sử dụng. Tiêu thức phân bổ chi phí chung cần phản ánh đúng mức độ hao phí thực tế phát sinh. Công ty nên áp dụng tỷ lệ chi phí nhân công trực tiếp làm căn cứ phân bổ chi phí sản xuất chung. Định mức tiêu hao nguyên vật liệu phải được rà soát và cập nhật theo giá thị trường. Kế toán cần đối chiếu định kỳ giữa dự toán phê duyệt và chi phí thực tế phát sinh. Mọi khoản chênh lệch vượt định mức phải được báo cáo kịp thời lên ban giám đốc. Biện pháp này ngăn chặn nguy cơ thất thoát vật tư tại công trường xây lắp.

3.2. Cải tiến quy trình ghi nhận doanh thu và dòng tiền

Công ty cần xây dựng quy trình nghiệm thu khối lượng xây lắp chặt chẽ và nhanh chóng. Kế toán cần chủ động phối hợp với kỹ sư công trường lập biên bản nghiệm thu theo từng giai đoạn. Ngay khi có xác nhận của chủ đầu tư, kế toán phải tiến hành xuất hóa đơn điện tử và hạch toán doanh thu. Doanh nghiệp cần quy định rõ thời hạn thanh toán trong hợp đồng kinh tế ký kết. Kế toán công nợ phải theo dõi sát sao tiến độ thu tiền để gửi văn bản nhắc nợ đúng hạn. Chính sách chiết khấu thanh toán hợp lý có thể được áp dụng để khuyến khích chủ đầu tư thanh toán sớm. Dòng tiền luân chuyển nhanh sẽ giúp doanh nghiệp giảm bớt áp lực nợ vay và chi phí lãi vay.

IV. Kết luận và ứng dụng kế toán KQKD tại Xây dựng Tiến Quỳnh

Tổ chức công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh là nền tảng quản trị sống còn tại Công ty Xây dựng Tiến Quỳnh. Hoạt động này cung cấp bức tranh trung thực về thực trạng tài chính và hiệu quả của từng dự án thi công. Việc cải tiến công tác hạch toán giúp tối ưu hóa chi phí sản xuất và nâng cao tỷ suất lợi nhuận. Khi số liệu kế toán được cập nhật liên tục, nhà quản lý dễ dàng phát hiện các khoản chi phí phát sinh bất thường. Doanh nghiệp cần xem việc chuẩn hóa kế toán là nhiệm vụ chiến lược dài hạn. Ứng dụng công nghệ thông tin và số hóa chứng từ sẽ giảm thiểu đáng kể các sai sót thủ công. Nhân viên kế toán cần được đào tạo bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn định kỳ. Một hệ thống kế toán hoàn thiện tạo bàn đạp vững chắc để công ty mở rộng quy mô thầu trong tương lai. Sự minh bạch tài chính cũng nâng cao uy tín của doanh nghiệp trên thị trường xây dựng khu vực.

4.1. Ứng dụng phần mềm kế toán số hóa dữ liệu xây lắp

Chuyển đổi số trong kế toán là xu thế tất yếu cho doanh nghiệp xây dựng. Công ty cần đầu tư phần mềm kế toán có phân hệ quản lý công trình chuyên sâu. Phần mềm giúp tích hợp dữ liệu từ bộ phận vật tư, thi công và tài chính trên cùng một nền tảng. Khi phát sinh nghiệp vụ xuất kho vật liệu, số liệu được cập nhật tự động vào chi phí công trình. Kế toán không cần nhập lại dữ liệu thủ công nhiều lần. Điều này giúp loại bỏ sai sót và tiết kiệm thời gian hạch toán. Báo cáo tài chính và báo cáo kết quả kinh doanh được kết xuất nhanh chóng theo thời gian thực. Ban lãnh đạo có thể theo dõi chi phí từng công trường ngay trên thiết bị di động.

4.2. Bài học kinh nghiệm quản trị tài chính cho doanh nghiệp

Kinh nghiệm thực tiễn tại Công ty Tiến Quỳnh mang lại nhiều bài học giá trị cho các đơn vị cùng ngành. Doanh nghiệp xây lắp cần đặc biệt chú trọng khâu thẩm định dự toán trước khi đấu thầu. Việc ký kết hợp đồng cần gắn liền với điều khoản tạm ứng và thanh toán chi tiết. Doanh nghiệp phải duy trì quỹ dự phòng tài chính để ứng phó biến động giá vật liệu trên thị trường. Kế toán cần thực hiện nguyên tắc phù hợp giữa doanh thu và chi phí trong từng kỳ ghi nhận. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa bộ phận thi công tại công trường và bộ phận kế toán là chìa khóa then chốt. Kiểm soát chặt chẽ dòng tiền giúp doanh nghiệp giữ vững vị thế và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng — với việc tham gia các Hiệp định thương mại tự do như FTA với EU, CPTPP và gần nhất là Hiệp định VIFTA (Việt Nam – Israel, ký ngày 25/07/2023) — các doanh nghiệp trong nước đứng trước áp lực cạnh tranh lớn hơn, đòi hỏi hệ thống quản trị tài chính phải được củng cố và hoàn thiện. Tác giả xác định rằng kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh là công cụ tài chính cốt lõi để nhà quản trị ra quyết định, nhất là trong lĩnh vực xây dựng — nơi doanh thu phát sinh theo hợp đồng công trình, vòng quay vốn phức tạp và giá vốn biến động lớn.

Công ty TNHH Xây dựng Tổng hợp Tiến Quỳnh (mã số thuế 3100314100, địa chỉ số 93 Lâm Úy, Phường Ba Đồn, Thị xã Ba Đồn, tỉnh Quảng Bình) hoạt động từ ngày 10/10/2004, chuyên nhận thầu các dự án xây dựng công trình đường sắt và đường bộ. Tác giả nhận thấy công tác kế toán doanh thu, chi phí tại công ty còn tồn tại một số hạn chế cần được nghiên cứu và hoàn thiện, từ đó chọn đây làm đối tượng thực tập và nghiên cứu.

Mục tiêu nghiên cứu:

1. Hệ thống lại cơ sở lý luận về kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH Xây dựng Tổng hợp Tiến Quỳnh.
3. Đề xuất các giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại doanh nghiệp.

Đối tượng nghiên cứu: Cơ sở lý luận và thực tiễn công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH Xây dựng Tổng hợp Tiến Quỳnh.

Phạm vi nghiên cứu:

• Không gian: Công ty TNHH Xây dựng Tổng hợp Tiến Quỳnh, số 93 Lâm Úy, Phường Ba Đồn, Thị xã Ba Đồn, tỉnh Quảng Bình.
• Thời gian: Số liệu phân tích tình hình lao động, tài sản, nguồn vốn và kết quả kinh doanh giai đoạn 2020–2022; số liệu minh họa thực trạng kế toán lấy từ năm 2022.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và văn bản pháp lý:

Toàn bộ cơ sở lý luận được xây dựng trên nền tảng Thông tư 133/2016/TT-BTC (ban hành ngày 26/08/2016 của Bộ Tài Chính), áp dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Các điều khoản cụ thể được trích dẫn trực tiếp gồm:

• Điều 56 — định nghĩa và điều kiện ghi nhận doanh thu.
• Điều 57 — các khoản giảm trừ doanh thu (chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại).
• Điều 59 — khái niệm và nguyên tắc ghi nhận chi phí.
• Phụ lục 4 — quy định về các hình thức ghi sổ kế toán (Nhật ký chung, Nhật ký – Sổ cái, Chứng từ ghi sổ).

Hệ thống tài khoản được áp dụng tại công ty bao gồm: TK 511 (Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ), TK 515 (Doanh thu hoạt động tài chính), TK 711 (Thu nhập khác), TK 632 (Giá vốn hàng bán), TK 635 (Chi phí tài chính), TK 642 (Chi phí quản lý kinh doanh), TK 811 (Chi phí khác), TK 821 (Chi phí thuế TNDN) và TK 911 (Xác định kết quả kinh doanh).

Phương pháp kế toán công ty áp dụng:

• Khấu hao TSCĐ theo phương pháp đường thẳng.
• Tính giá xuất kho theo phương pháp nhập trước xuất trước (FIFO).
• Hạch toán hàng tồn kho theo phương pháp kê khai thường xuyên.
• Tính thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ.
• Hình thức ghi sổ: Nhật ký chung, kết hợp phần mềm kế toán MISA.

Phương pháp nghiên cứu:

Nhóm phương pháp	Nội dung cụ thể
Thu thập số liệu	Thu thập số liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính, chứng từ, sổ sách kế toán của công ty giai đoạn 2020–2022
Quan sát, phỏng vấn	Quan sát quy trình lập, luân chuyển, lưu trữ chứng từ; trao đổi với kế toán viên về nghiệp vụ nhập liệu trên phần mềm
Thống kê mô tả	Mô tả cơ cấu tổ chức, bộ máy kế toán; sắp xếp số liệu theo trình tự thời gian
Tổng hợp, phân tích số liệu	Tổng hợp, đối chiếu lý thuyết với thực tế, xác định mức tăng giảm các chỉ tiêu
So sánh, đánh giá	So sánh nguồn lực và các chỉ tiêu trên báo cáo tài chính qua các năm để nhận xét biến động

Nguồn dữ liệu: Báo cáo tài chính, sổ sách kế toán (sổ nhật ký chung, sổ cái, sổ chi tiết các tài khoản), chứng từ gốc (phiếu thu, phiếu chi, hóa đơn GTGT, hợp đồng kinh tế) do phòng kế toán Công ty TNHH Xây dựng Tổng hợp Tiến Quỳnh cung cấp; kết hợp tài liệu tham khảo từ thông tư, sách báo chuyên ngành và khóa luận các khóa trước.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại doanh nghiệp

Chương này hệ thống hóa toàn bộ nền tảng lý thuyết phục vụ cho phân tích thực trạng ở chương 2. Tác giả làm rõ khái niệm doanh thu theo Điều 56 Thông tư 133/2016/TT-BTC, bao gồm ba bộ phận: doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ, doanh thu hoạt động tài chính, và các khoản giảm trừ doanh thu. Các điều kiện ghi nhận doanh thu bán hàng (chuyển giao rủi ro và lợi ích gắn với quyền sở hữu, xác định được lợi ích kinh tế và chi phí liên quan) được trình bày chi tiết bên cạnh điều kiện ghi nhận doanh thu cung cấp dịch vụ.

Về chi phí, tác giả phân loại theo Điều 59 Thông tư 133 gồm năm nhóm: giá vốn hàng bán, chi phí hoạt động tài chính, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp và chi phí khác. Nguyên tắc ghi nhận chi phí tuân theo nguyên tắc phù hợp và nguyên tắc thận trọng được phân tích kỹ, trong đó làm rõ cơ chế điều chỉnh giữa chi phí kế toán và chi phí được trừ theo Luật thuế TNDN.

Kết quả kinh doanh được xác định là số chênh lệch giữa doanh thu thuần và tổng chi phí, phân theo ba bộ phận: kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh, kết quả hoạt động tài chính và kết quả hoạt động khác. Công thức tính thuế TNDN (Thu nhập tính thuế × Thuế suất) và vai trò thông tin của công tác xác định kết quả đối với bốn nhóm đối tượng (doanh nghiệp, nhà đầu tư, nhà cung cấp, nhà nước) được phân tích đầy đủ.

Phần cuối chương trình bày chi tiết từng loại tài khoản, chứng từ, phương pháp hạch toán và sổ sách kế toán tương ứng với từng khoản mục doanh thu và chi phí, kết thúc bằng mô tả hình thức ghi sổ Nhật ký chung theo Phụ lục 4 của Thông tư 133/2016/TT-BTC.

Chương 2: Phân tích, đánh giá thực trạng công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH Xây dựng Tổng hợp Tiến Quỳnh

Chương này là trọng tâm của khóa luận, gồm hai phần lớn: tổng quan về công ty và phân tích thực trạng kế toán.

Tổng quan công ty: Công ty thành lập năm 2004, vốn điều lệ 9.000 tỷ đồng, ngành nghề chính là xây dựng công trình đường sắt và đường bộ. Bộ máy quản lý gồm Giám đốc và bốn phòng (Hành chính, Kỹ thuật, Thiết kế, Kế toán). Bộ máy kế toán gồm Kế toán trưởng, Kế toán tổng hợp, Kế toán kho và Thủ quỹ.

Tình hình lao động 2020–2022:

Chỉ tiêu	2020	2021	2022	2021/2020 (%)	2022/2021 (%)
Tổng số lao động	7	8	8	+14,29%	—
Nam	5	5	5	—	—
Nữ	2	3	3	+50,00%	—
Đại học	4	5	5	+25,00%	—
Cao đẳng	3	3	3	—	—

Lực lượng lao động ổn định, 100% có trình độ cao đẳng hoặc đại học. Lao động nam chiếm đa số, phù hợp đặc thù ngành xây dựng.

Tình hình tài sản – nguồn vốn: Tổng tài sản và tổng nguồn vốn tăng qua ba năm. Hàng tồn kho chiếm tỷ trọng lớn nhất trong cơ cấu tài sản, tăng 3,68% (tương đương 491.824 đồng) năm 2021. Tiền và các khoản tương đương tiền giảm liên tục (giảm 119.403 đồng năm 2021, giảm tiếp 317.196 đồng năm 2022), phản ánh áp lực thanh khoản ngắn hạn. Các khoản phải thu biến mất hoàn toàn từ năm 2021, cho thấy chính sách thu hồi nợ hiệu quả. Nợ phải trả chiếm tỷ trọng lớn hơn vốn chủ sở hữu trong cơ cấu nguồn vốn, vốn chủ sở hữu tăng nhẹ qua các năm.

Tình hình kết quả kinh doanh 2020–2022: Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ giảm mạnh năm 2021 (giảm 59% tương đương 10.867 đồng) do hoạt động nhận thầu công trình không hiệu quả, sau đó phục hồi năm 2022 (tăng 27% tương đương 1.106 đồng). Giá vốn hàng bán có biến động tương ứng: giảm 68% (tương đương 11.527 đồng) năm 2021, tăng trở lại (31.120 đồng) năm 2022. Chi phí tài chính tăng mạnh qua ba năm (160,81% tương đương 136.452 đồng năm 2021, tiếp tục tăng 221% năm 2022). Chi phí quản lý kinh doanh tăng năm 2021 và giảm năm 2022. Chi phí khác phát sinh 290.918 đồng năm 2022, không phát sinh ở hai năm trước. Lợi nhuận sau thuế năm 2022 giảm mạnh so với 2021 (58%).

Thực trạng kế toán: Phần này minh họa cụ thể qua số liệu năm 2022, trình bày trích sổ chi tiết và sổ cái các tài khoản: TK 511, TK 632, TK 635, TK 642, TK 811, TK 821, TK 911, TK 421; kèm phiếu chi số 023, phiếu chi số 053 và Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh năm 2022. Doanh thu công ty phát sinh chủ yếu từ nhận thầu hạng mục công trình theo hợp đồng kinh tế; thanh toán bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản.

Chương 3: Định hướng và giải pháp về thực trạng công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH Xây dựng Tổng hợp Tiến Quỳnh

Trên cơ sở đánh giá tổng thể ưu và nhược điểm công tác kế toán, tác giả đề xuất hai nhóm giải pháp chính:

• Giải pháp về tổ chức kế toán: Hoàn thiện quy trình lập, luân chuyển và lưu trữ chứng từ; tăng cường kiểm tra, giám sát số liệu giữa các bộ phận trong phòng kế toán.
• Giải pháp về công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh: Hoàn thiện ghi nhận doanh thu theo đúng thời điểm và điều kiện quy định tại Thông tư 133; tăng cường kiểm soát chi phí, đặc biệt là chi phí tài chính (vốn đang tăng mạnh qua các năm); xem xét điều chỉnh phân loại và theo dõi chi tiết các khoản chi phí để phục vụ quản trị và quyết toán thuế TNDN chính xác hơn.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính ghi nhận từ phân tích số liệu thực tế:

• Tổng số lao động của công ty duy trì ổn định ở mức 7–8 người giai đoạn 2020–2022, với 100% trình độ cao đẳng và đại học.
• Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ giảm mạnh năm 2021 (tương đương giảm khoảng 59%) và phục hồi năm 2022 (tăng khoảng 27%).
• Chi phí tài chính liên tục leo thang qua ba năm với mức tăng lần lượt 160,81% và 221%, là áp lực lớn nhất lên lợi nhuận.
• Lợi nhuận sau thuế năm 2022 giảm so với năm 2021 khoảng 58%, chủ yếu do chi phí tài chính và chi phí khác phát sinh.
• Công ty không phát sinh doanh thu hoạt động tài chính đáng kể; thu nhập khác và chi phí khác chỉ xuất hiện năm 2022 (chi phí khác 290.918 đồng, lợi nhuận khác âm 290.918 đồng).

Giải pháp tác giả đề xuất:

1. Hoàn thiện quy trình tổ chức công tác kế toán nội bộ, tăng cường kiểm tra tính hợp lệ của chứng từ.
2. Cải thiện ghi nhận và phân tích chi tiết doanh thu theo từng hợp đồng kinh tế.
3. Xây dựng biện pháp kiểm soát và giảm thiểu chi phí tài chính, đặc biệt chi phí lãi vay.
4. Theo dõi và phân tách rõ ràng chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp trong TK 642.

Đóng góp: Khóa luận cung cấp một hồ sơ thực tế về cách vận dụng Thông tư 133/2016/TT-BTC tại một doanh nghiệp xây dựng nhỏ ở địa bàn tỉnh Quảng Bình — đối tượng ít được khảo sát trong các nghiên cứu trước thường tập trung vào doanh nghiệp thương mại hoặc sản xuất quy mô lớn.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Tác giả thừa nhận trong lời mở đầu rằng do hạn chế về kiến thức và kinh nghiệm thực tiễn, khóa luận không tránh khỏi những thiếu sót cần được Thầy Cô và Công ty góp ý để hoàn thiện.

Xét theo phạm vi nghiên cứu, một số hạn chế cụ thể có thể nhận ra:

• Số liệu chỉ phản ánh giai đoạn 2020–2022, bao gồm giai đoạn ảnh hưởng hậu COVID-19, nên kết quả phân tích xu hướng có thể chưa đại diện cho điều kiện kinh doanh bình thường.
• Quy mô doanh nghiệp rất nhỏ (7–8 lao động), nên kết quả và giải pháp có tính ứng dụng giới hạn đối với doanh nghiệp xây dựng quy mô lớn hơn.
• Phạm vi minh họa thực trạng kế toán chỉ lấy ví dụ từ năm 2022, chưa trình bày đầy đủ biến động nghiệp vụ qua nhiều kỳ.
• Chưa so sánh thực trạng công tác kế toán với các doanh nghiệp xây dựng cùng quy mô trong khu vực để có thêm cơ sở đánh giá.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng sang phân tích hiệu quả sử dụng vốn, kiểm soát nội bộ, hoặc so sánh giữa các công ty xây dựng vừa và nhỏ trên địa bàn tỉnh Quảng Bình.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận phù hợp cho các nhóm người đọc sau:

• Sinh viên ngành Kế toán đang học về kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh: Chương 1 cung cấp nền tảng lý thuyết hệ thống dựa trực tiếp trên Thông tư 133/2016/TT-BTC; Chương 2 minh họa cách các tài khoản và sổ sách được vận dụng thực tế trong doanh nghiệp xây dựng nhỏ.
• Sinh viên làm khóa luận tại doanh nghiệp xây dựng quy mô nhỏ: Có thể tham khảo cấu trúc bộ máy kế toán, chính sách kế toán (phương pháp khấu hao, xuất kho, tính thuế GTGT) và cách trình bày trích sổ chi tiết, sổ cái.
• Kế toán viên tại doanh nghiệp xây dựng mới thành lập: Phần trình bày quy trình hạch toán từng tài khoản (TK 511, 632, 635, 642, 811, 821, 911) kết hợp với hình thức sổ Nhật ký chung và phần mềm MISA là tài liệu tham khảo thực dụng.
• Người nghiên cứu về đặc thù kế toán doanh nghiệp xây dựng vừa và nhỏ tại khu vực Bắc Trung Bộ: Các số liệu thực tế giai đoạn 2020–2022 của Công ty Tiến Quỳnh có thể được sử dụng như một case study.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Công ty TNHH Xây dựng Tổng hợp Tiến Quỳnh áp dụng chế độ kế toán nào và hình thức ghi sổ cụ thể ra sao?

Công ty áp dụng Thông tư 133/2016/TT-BTC (ban hành ngày 26/08/2016). Hình thức ghi sổ là Nhật ký chung, kết hợp với phần mềm kế toán MISA. Hàng ngày, nghiệp vụ phát sinh được ghi vào Sổ Nhật Ký Chung và đồng thời vào sổ chi tiết liên quan, sau đó chuyển sang Sổ Cái. Cuối tháng/quý/năm, lập bảng cân đối phát sinh để kiểm tra đối chiếu trước khi lập báo cáo tài chính.

2. Doanh thu bán hàng của công ty năm 2021 biến động như thế nào và nguyên nhân do đâu?

Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ năm 2021 giảm mạnh, tương đương khoảng 59% (giảm 10.867 đồng) so với năm 2020, phản ánh việc nhận thầu các hạng mục công trình xây dựng kém hiệu quả trong giai đoạn đó. Đến năm 2022, chỉ tiêu này tăng trở lại khoảng 27% (tương đương 1.106 đồng), cho thấy hoạt động kinh doanh đã phục hồi.

3. Phương thức ghi nhận doanh thu tại công ty có tuân thủ đúng điều kiện trong Thông tư 133 không?

Theo khóa luận, doanh thu của công ty chủ yếu phát sinh từ việc nhận thầu hạng mục công trình theo hợp đồng kinh tế. Khách hàng thanh toán bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản. Điều kiện ghi nhận doanh thu theo Điều 56 Thông tư 133 yêu cầu doanh nghiệp đã chuyển giao rủi ro và lợi ích gắn với quyền sở hữu, xác định được lợi ích kinh tế và chi phí liên quan. Khóa luận phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp hoàn thiện trong trường hợp ghi nhận doanh thu chưa đáp ứng đầy đủ các điều kiện này.

4. Chi phí tài chính của công ty biến động như thế nào qua ba năm, và điều này ảnh hưởng ra sao đến lợi nhuận?

Chi phí tài chính (bao gồm chi phí lãi vay) tăng rất mạnh qua ba năm: năm 2021 tăng 160,81% (tương đương 136.452 đồng), năm 2022 tiếp tục tăng 221%. Đây là một trong những nguyên nhân chính khiến lợi nhuận sau thuế năm 2022 giảm mạnh (khoảng 58%) dù doanh thu đã phục hồi. Điều này cho thấy công ty phụ thuộc đáng kể vào nguồn vốn vay nợ, tiềm ẩn rủi ro tài chính.

5. Tài khoản 642 được sử dụng như thế nào tại Công ty Tiến Quỳnh và có điểm gì khác biệt so với lý thuyết?

Theo Thông tư 133/2016/TT-BTC, TK 642 – Chi phí quản lý kinh doanh có hai tài khoản cấp 2: TK 6421 (Chi phí bán hàng) và TK 6422 (Chi phí quản lý doanh nghiệp). Khóa luận trình bày quy trình hạch toán TK 642 tại công ty thông qua sổ chi tiết và sổ cái TK 642 với số liệu năm 2022. Chi phí quản lý kinh doanh có xu hướng tăng năm 2021 so với năm 2020 rồi giảm năm 2022, và việc theo dõi chi tiết nhóm chi phí này được tác giả xác định là một điểm cần hoàn thiện trong các kiến nghị.

---

Kết luận

Khóa luận cung cấp cái nhìn tổng thể về công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH Xây dựng Tổng hợp Tiến Quỳnh — một doanh nghiệp xây dựng nhỏ, áp dụng Thông tư 133/2016/TT-BTC, với bộ máy kế toán gồm bốn nhân sự và phần mềm MISA. Qua phân tích số liệu giai đoạn 2020–2022, nghiên cứu chỉ ra rằng dù doanh thu có xu hướng phục hồi, áp lực từ chi phí tài chính tăng liên tục là thách thức lớn nhất đối với lợi nhuận của công ty. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện quy trình ghi nhận doanh thu, kiểm soát chi phí và tổ chức bộ máy kế toán phù hợp với đặc thù hoạt động nhận thầu xây dựng theo hợp đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại doanh nghiệp Chương 2: Phân tích, đánh giá thực trạng công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TN HH xây dựng tổng hợp Tiến Quỳnh Chương 3: Định hướng giải pháp về thực trạng công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TN HH xây dựng tổng hợp Tiến Quỳnh PHẦ III: KẾT LUẬ VÀ KIẾ GHN 4 PHẦ II. ỘI DU G VÀ KẾT QUẢ GHIÊ CỨU CHƯƠ G 1: CƠ SỞ LÝ LUẬ VỀ KẾ TOÁ DOA H THU, CHI PHÍ VÀ XÁC ĐN H KẾT QUẢ KI H DOA H TẠI DOA H GHIỆP 1. Tổng quan về doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh 1. Khái niệm về doanh thu Theo điều 56 Thông tư số 133/2016/TT-BTC quy định “Doanh thu là lợi ích kinh tế thu được làm tăng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp trừ phần vốn góp thêm của các cổ đông.

Doanh thu được ghi nhận tại thời điểm giao dịch phát sinh khi chắc chắn thu được lợi ích kinh tế, được xác định theo giá trị hợp lý của những khoản được quyền nhận, không phân biệt là đã thu tiền hay sẽ thu được tiền”. • Doanh thu của doanh nghiệp bao gồm: - Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ: Là toàn bộ số tiền thu được thực tế hoặc sẽ thu được từ các nghiệp vụ phát sinh doanh thu như bán hàng, cung cấp dịch vụ, sản phNm, hoa hồng, … - Doanh thu hoạt động tài chính: Là toàn bộ doanh thu phát sinh từ hoạt động tài chính như tiền lãi, tiền bản quyền, cổ tức và lợi nhuận được chia. - Các khoản giảm trừ doanh thu: Giảm giá hàng bán, chiết khấu thương mại, hàng bán bị trả lại. • Điều kiện ghi nhận doanh thu: Doanh nghiệp ghi nhận doanh thu bán hàng, khi đồng thời thỏa mãn các điều kiện sau: - Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn cho người mua những rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phNm, hàng hóa.

- Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền kiểm soát hàng hóa hoặc quản lý hàng hóa như người sở hữu. - Doanh thu sẽ được xác định tương đối chắc chắn, khi hợp đồng quy định người mua được ủy quyền trả lại sản phNm, hàng hóa đã mua theo những điều kiện cụ thể, doanh nghiệp chỉ ghi nhận doanh thu khi những điều kiện cụ thể đó không còn tồn tại, người mua sẽ không được quyền trả lại hàng hóa, sản phNm (trừ trường hợp khách hàng có quyền trả lại hàng hóa dưới hình thức đổi lại để lấy hàng hóa, dịch vụ khác). - Doanh nghiệp đã hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng 5 - Xác định được những chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng Doanh nghiệp chỉ ghi nhận doanh thu cung cấp dịch vụ khi đồng thời thỏa mãn các điều kiện sau: - Doanh nghiệp được xác định tương đối chắc chắn, khi hợp đồng quy định người mua được quyền trả lại dịch vụ đã mua theo những điều kiện cụ thể, doanh nghiệp chỉ được ghi nhận doanh thu khi những điều kiện cụ thể đó không còn tồn tại và người mua không được ủy quyền trả lại dịch vụ đã cung cấp. - Doanh nghiệp đã hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch cung cấp dịch vụ đó - Xác định được những công việc đã hoàn thành vào thời điểm báo cáo - Xác định được chi phí phát sinh cho giao dịch đó và chi phí để hoàn thành giao dịch cung cấp dịch vụ đó.

• Các khoản giảm trừ doanh thu Theo điều 57 của Thông tư 133/2016/TT-BTC doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ thuần mà doanh nghiệp thực hiện trong kỳ kế toán có thể thấp hơn doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ ghi nhận ban đầu do doanh nghiệp chiết khấu thương mại, giảm giá hàng đã bán cho khách hàng hoặc hàng đã bán bị trả lại do không đảm bảo điều kiện về quy cách, phNm chất ghi trong hợp đồng kinh tế. Trường hợp hàng hóa, dịch vụ, sản phNm đã tiêu thụ từ các kỳ trước đến kỳ sau sẽ phải chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán hoặc hàng bán bị trả lại sẽ được ghi giảm doanh thu theo nguyên tắc: - N ếu sản phNm, hàng hóa, dịch vụ đã tiêu thụ từ các kỳ trước đến kỳ sau phải giảm giá, phải chiết khấu thương mại, bị trả lại nhưng phát sinh trước thời điểm phát hành báo cáo tài chính thì kế toán phải coi đây là một sự kiện phát sinh sau ngày lập báo cáo tài chính và ghi giảm doanh thu trên báo cáo tài chính của kỳ lập báo cáo. - Trường hợp hàng hóa, dịch vụ, sản phNm phải giảm giá, phải chiết khấu thương mại bị trả lại sau thời điểm phát hành báo cáo tài chính thì doanh nghiệp sẽ ghi giảm doanh thu của kỳ phát sinh. Khái niệm về chi phí Theo điều 59 Thông tư 133/2016/TT-TBC: “Chi phí là những khoản làm giảm lợi ích kinh tế, được ghi nhận tại thời điểm giao dịch phát sinh hoặc khi có khả năng tương đối chắc chắn sẽ phát sinh trong tương lai không biết đã chi tiền hay chưa”.

6 • Phân loại chi phí - Chi phí giá vốn hàng bán là giá trị thực tế xuất kho của sản phNm hoặc giá thành thực tế dịch vụ hoàn thành đã được xác định tiêu thụ và những khoản chi phí khác được tính vào giá vốn, để xác định kết quả kinh doanh trong kỳ. - Chi phí hoạt động tài chính bao gồm những khoản chi phí hoặc những khoản lỗ liên quan đến các hoạt động đầu tư tài chính, chi phí cho vay và đi vay vốn, chi phí góp vốn liên doanh, liên kết, lỗ chuyển nhượng chứng khoán ngắn hạn, chi phí giao dịch chứng khoán, dự phòng giảm giá kinh doanh, liên kết, lỗ chuyển nhượng chứng khoán ngắn hạn, chi phí giao dịch chứng khoán, dự phòng giảm giá kinh doanh, dự phòng tổn thất đầu tư vào đơn vị khác, khoản lỗ phát sinh khi bán ngoại tệ, lỗ tỷ giá đối hoái. - Chi phí bán hàng là chi phí liên quan tới việc tiêu thụ sản phNm, dịch vụ, bao gồm cả chi phí bảo hành sản phNm. - Chi phí quản lý doanh nghiệp sẽ bao gồm những chi phí cho bộ máy quản lý và điều hành doanh nghiệp, các chi phí liên quan đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp như: chi phí công cụ dụng cụ, khấu hao tài sản cố định phục vụ bộ máy quản lý doanh nghiệp, chi phí dịch vụ mua ngoài và một số khoản chi phí có liên quan khác.

- Chi phí khác là khoản chi phí phát sinh do các sự kiện hay các nghiệp vụ riêng biệt với hoạt động thông thường của doanh nghiệp, bao gồm chi phí thanh lý, nhượng bán tài sản cố định, chênh lệch lỗ khi đánh giá lại vật tư hàng hóa, tiền phạt do vi phạm hợp đồng. • guyên tắc ghi nhận chi phí Theo điều 59 của Thông tư 133/2016/TT-BTC chi phí được ghi nhận khi đồng thời thỏa mãn các nguyên tắc sau: - Chi phí là những khoản làm giảm lợi ích kinh tế của doanh nghiệp, sẽ được ghi nhận tại thời điểm giao dịch phát sinh hoặc khi có khả năng tương đối chắc chắn sẽ phát sinh trong tương lai, không phân biệt đã chi tiền hay chưa. - Việc ghi nhận chi phí cả khi chưa đến kỳ hạn thanh toán nhưng có khả năng chắc chắn sẽ phát sinh, nhằm đảm bảo nguyên tắc thận trọng và bảo toàn vốn. Chi phí và những khoản doanh thu do chi phí tạo ra phải được ghi nhận đồng thời theo nguyên tắc phù hợp.

Tuy nhiên trong một số trường hợp thì nguyên tắc phù hợp có thể xung đột với nguyên tắc thận trọng trong kế toán thì kế toán phải căn cứ vào bản chất của giao dịch để phản ảnh một cách hợp lý và trung thực. 7 - Kế toán phải theo dõi chi tiết các khoản chi phí phát sinh, theo yếu tố nguyên vật liệu, tiền lương, chi phí mua ngoài và khấu hao tài sản cố định. - Các khoản chi phí không được coi là chi phí được trừ theo quy định của luật thuế TN DN nhưng có đầy đủ hóa đơn chứng từ và đã hạch toán theo chế độ kế toán thì sẽ không được ghi giảm chi phí kế toán, mà phải điều chỉnh trong quyết toán thuế TN DN để làm tăng số thuế TN DN phải nộp. - Các tài khoản phản ánh chi phí không có số dư, cuối kỳ kế toán kết chuyển tất cả các khoản chi phí phát sinh trong kỳ để xác định kết quả kinh doanh.

Xác định kết quả kinh doanh Kết quả hoạt động sản xuất, kinh doanh là số chênh lệch giữa doanh thu thuần và trị giá vốn hàng bán (gồm cả sản phNm, hàng hóa, bất động sản đầu tư và dịch vụ, giá thành sản xuất của sản phNm xây lắp, chi phí liên quan đến hoạt động kinh doanh bất động sản đầu tư, như: chi phí khấu hao, chi phí sửa chữa, nâng cấp, chi phí cho thuê hoạt động, chi phí thanh lý, nhượng bán bất động sản đầu tư), chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp. - Kết quả của hoạt động tài chính là chênh lệch giữa thu nhập của hoạt động tài chính và chi phí hoạt động tài chính. - Kết quả hoạt động khác là số chênh lệch giữa các khoản thu nhập khác, các khoản chi phí khác và chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp. - Sự cần thiết của việc xác định kết quả kinh doanh: Cùng với việc hạch toán doanh thu thì xác định kết quả kinh doanh là cơ sở đánh giá hiệu quả cuối cùng của hoạt động kinh doanh trong một kỳ kế toán nhất định của doanh nghiệp.

Là điều kiện tốt nhất để có thể cung cấp những thông tin cần thiết cho ban lãnh đạo có thể đánh giá, phân tích tình hình thực hiện kế hoạch và lựa chọn phương án đầu tư, phương án sản xuất kinh doanh hiệu quả nhất, đồng thời cung cấp kịp thời các thông tin tài chính cần thiết cho các bên liên quan. hiệm vụ, ý nghĩa và vai trò của công tác kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh 1. hiệm vụ của công tác kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh Để quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp một cách tốt nhất, không phân biệt doanh nghiệp đó thuộc thành phần nào, loại hình nào, dù là lĩnh vực hoạt động hay loại hình sở hữu nào đều sử dụng đồng thời các công cụ khác nhau.