Chương 1: Những vấn đề lý luận chung về kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp xây lắp 1.1 Đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh xây lắp ảnh hưởng đến công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm Trong cơ chế thị trường, sản phẩm xây dựng cơ bản (XDCB) là hoạt động chủ yếu của các doanh nghiệp xây lắp. Đây là một hoạt động quan trọng mở rộng, khôi phục, hiện đại hóa các công trình giao thông, thủy điện, thủy lợi, các khu công nghiệp, các công trình quốc phòng và các công trình dân dụng khác. Thực tế ở nước ta, trong những năm qua, ngành xây dựng đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trên nhiều lĩnh vực. Tốc độ xây dựng các công trình phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước ngày càng cao.
Ngành xây dựng nước ta đã có khả năng xây dựng các nhà máy thủy điện, cầu đường lớn có địa hình thi công phức tạp, xây dựng các nhà ga, sân bay, bến cảng, nhà cao tầng… Tuy nhiên, trong ngành xây dựng vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế, nhất là trong quản lý về mặt chất lượng công trình, trong việc quản lý vốn đầu tư của nhà nước. Tình trạng nhiều công trình xây dựng chất lượng kém vẫn được nghiệm thu, nhiều công trình giá thành xây dựng cao vẫn còn khá lớn. Việc quản lý vốn xây dựng còn có nhiều khe hở dẫn đến thất thoát vốn của nhà nước đang còn là vấn đề bức xúc hiện nay. Công tác quy hoạch xây dựng còn bị động, việc không chấp hành các chính sách và các quy định của nhà nước về xây dựng còn khá phổ biến.
Để khắc phục tình trạng này, Nhà nước trực tiếp quản lý giá xây lắp thông qua ban hành chế độ, chính sách về giá, các nguyên tắc, phương pháp lập dự toán, các căn cứ (định mức kinh tế kỹ thuật, đơn giá xây dựng, tỷ suất vốn đầu tư…), tổng dự toán các công trình và dự toán hạng mục công trình. Để đảm bảo thi công đúng tiến độ, đúng thiết kế kỹ thuật, đảm bảo chất lượng công trình… với chi phí hợp lý thì các doanh nghiệp xây dựng phải có biện pháp quản lý chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp chặt chẽ, hợp lý và hiệu quả. Những đặc điểm của ngành xây lắp có ảnh hưởng đến công tác kế toán nói chung và hạch toán chi phí sản xuất, tính giá thành sản phẩm xây lắp Sinh viên: Nguyễn Thị Tâm 3 Lớp: CQ46/21.11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện tài chính Luận văn tốt nghiệp Từ đặc điểm này kế toán phải tính đến việc hạch toán chi phí, tính giá thành và kết quả thi công cho từng sản phẩm xây lắp riêng biệt (từng công trình, hạng mục công trình) hoặc từng nhóm sản phẩm xây lắp nếu có cùng xây dựng theo một thiết kế mẫu và trên cùng một địa điểm nhất định. Đối tượng của sản phẩm xây lắp là những công trình, vật kiến trúc có quy mô kết cấu phức tạp, thời gian xây dựng tương đối dài.
Do vậy việc xác định đúng đối tượng tính giá thành và kỳ tính giá thành sẽ đáp ứng nhu cầu vốn cho từng thời kỳ và tránh tình trạng căng thẳng về vốn trong doanh nghiệp xây lắp. Sản xuất xây dựng cơ bản thường diễn ra ngoài trời chịu tác động của các yếu tố môi trường, thời tiết dẫn đến thi công xây lắp mang tính thời vụ. Từ đó kế toán phải có phương pháp tính giá phù hợp cho từng loại công tác xây lắp cho từng vùng lãnh thổ. Sản xuất xây dựng cơ bản được thực hiện trên các địa bàn biến động, sản phẩm xây dựng lại mang tính cố định gắn liền với địa điểm xây dựng, khi hoàn thành không nhập kho như các sản phẩm khác.
Mặt khác sản phẩm xây dựng cố định được thi công theo đơn đặt hàng của bên giao thầu, nên khi tiêu thụ chỉ qua thủ tục của 2 bên A và B trên cơ sở kiểm định khối lượng chất lượng công việc theo đúng thiết kế dự toán đã quy định. Do đó kế toán phải phản ánh và giám sát chặt chẽ quá trình bàn giao sản phẩm xây dựng hoàn thành để có thể thu hồi vốn đầy đủ và nhanh chóng. Một đặc điểm khác rất đặc trưng của ngành xây dựng cơ bản là chỉ có thể biết được chất lượng sản phẩm sau khi đã hoàn thành bàn giao và đưa vào sử dụng. Do đó trong dự toán của tất cả các công trình, hạng mục công trình phải bao gồm cả chi phí bảo hành.
Chi phí bảo hành lớn hay nhỏ phụ thuộc vào chất lượng công trình, hạng mục công trình đó. Vì vậy, các doanh nghiệp xây lắp phải bám chắc lấy dự toán làm thước đo hiệu quả. Như vậy tổ chức công tác kế toán trong các doanh nghiệp xây lắp phải đảm bảo các yêu cầu cơ bản của kế toán, tính toán, ghi chép trung thực, khách quan đầy đủ, kịp thời chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xá định chính xác kết quả từng phần cũng như toàn bộ hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và phải phù hợp với đặc điểm của ngành xây lắp. Sinh viên: Nguyễn Thị Tâm 4 Lớp: CQ46/21.11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện tài chính Luận văn tốt nghiệp 1.2 Nhiệm vụ của kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp xây lắp Xác định đúng đắn đối tượng chi phí sản xuất và đối tượng tính giá thành phù hợp với điều kiện thực tế của doanh nghiệp, thỏa mãn yêu cầu quản lý đặt ra, vận dụng các phương pháp tập hợp chi phí và phương pháp tính giá thành một cách khoa học, hợp lý đảm bảo cung cấp một cách đầy đủ kịp thời, chính xác các số liệu cần thiết cho công tác quản lý, cụ thể: Xác định đúng đối tượng chi phí sản xuất phù hợp với tổ chức sản xuất ở công ty, đồng thời xác định đúng đối tượng tính giá thành.
Phản ánh đầy đủ, chính xác, kịp thời toàn bộ chi phí sản xuất thực tế phát sinh. Kiểm tra tình hình thực hiện các định mức chi phí, vật tư, nhân công, sử dụng máy thi công và các dự toán chi phí khác của sản phẩm; phát hiện kịp thời các khoản chênh lệch so với định mức dự toán, các khoản chi phí ngoài kế hoạch, các khoản thiệt hại, mất mát, hư hỏng trong sản xuất…để tìm ra các biện pháp ngăn chặn kịp thời. Kiểm tra việc thực hiện nhiệm vụ hạ giá thành của công ty theo từng công trình, hạng mục công trình, từng loại sản phẩm lao vụ…vạch ra khả năng và các mức hạ giá thành một cách hợp lý và có hiệu quả. Xác định đúng đắn, bàn giao thanh toán kịp thời khối lượng công tác xây lắp hoàn thành; định kỳ kiểm tra và đánh giá khối lượng thi công dở dang theo nguyên tắc quy định.
Đánh giá đúng đắn kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của từng công trình, hạng mục công trình, từng bộ phận thi công, tổ đội sản xuất, trong từng thời kỳ nhất định; kịp thời lập báo cáo kế toán và chi phí sản xuất và tính giá thành công tác xây lắp; cung cấp chính xác, kịp thời các thông tin hữu dụng về chi phí sản xuất và giá thành phục vụ cho yêu cầu quản lý của lãnh đạo; vạch ra được những nguyên nhân dẫn đến việc hoàn thành hay chưa hoàn thành kế hoạch đặt ra, những khả năng tiềm tàng có thể khai thác và phương pháp phấn đấu để không ngừng hạ giá thành thực tế sản phẩm.3 Lý luận cơ bản về kế toán tập hợp chi phí và tính giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp xây lắp Sinh viên: Nguyễn Thị Tâm 5 Lớp: CQ46/21.11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện tài chính Luận văn tốt nghiệp 1.1 Chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây dựng cơ bản 1.1 Khái niệm chi phí sản xuất Chi phí sản xuất bao gồm chi phí về nguyên vật liệu, chi phí về nhân công, chi phí về khấu hao TSCĐ…Nói một cách tổng quát, chi phí sản xuất là toàn bộ các khoản hao phí vật chất mà doanh nghiệp đã bỏ ra để thực hiện quá trình sản xuất sản phẩm. Chi phí sản xuất có các đặc điểm là vận động, thay đổi không ngừng, mang tính đa dạng và phức tạp gắn liền với tính đa dạng, phức tạp của ngành nghề sản xuất, quy trình sản xuất.2 Phân loại chi phí sản xuất Chi phí sản xuất gồm nhiều loại có công dụng và mục đích khác nhau trong quá trình sản xuất của doanh nghiệp. Trong các doanh nghiệp chi phí sản xuất thường được phân thành các loại sau: 1.1 Phân loại chi phí sản xuất theo nội dung, tính chất kinh tế Theo cách phân loại này, toàn bộ chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được chia thành các yếu tố sau: Chi phí nguyên, vật liệu: Bao gồm toàn bộ giá trị các loại nguyên liệu, nhiên liệu, phụ tùng thay thế, vật liệu thiết bị xây dựng cơ bản, dụng cụ…mà doanh nghiệp đã thực sự sử dụng cho hoạt động sản xuất. Chi phí nhân công: Là toàn bộ số tiền lương tiền công phải trả, tiền trích bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn của công nhân, viên chức trong doanh nghiệp.
Chi phí khấu hao tài sản cố định: Là toàn bộ giá trị khấu hao phải trích của các tài sản cố định sử dụng trong doanh nghiệp. Chi phí dịch vụ mua ngoài: Là toàn bộ số tiền doanh nghiệp phải trả về các dịch vụ mua từ bên ngoài: Tiền điện, tiền nước, tiền điện thoại…phục vụ cho hoạt động sản xuất – kinh doanh của doanh nghiệp. Chi phí khác bằng tiền: Gồm toàn bộ chi phí khác dùng cho hoạt động sản xuất – kinh doanh ngoài các yếu tố chi phí trên như: Chi phí tiếp khách, chi hội họp, hội nghị… Cách phân loại này không phân biệt nơi chi phí phát sinh và mục đích sử dụng của chi phí. Mục đích của cách phân loại này để biết được chi phí sản xuất của doanh nghiệp bao gồm những loại nào, giá trị từng loại chi phí là bao nhiêu.
Sinh viên: Nguyễn Thị Tâm 6 Lớp: CQ46/21.11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện tài chính Luận văn tốt nghiệp Tùy theo yêu cầu quản lý, các chi phí có thể được phân loại chi tiết hơn như: Chi phí vật liệu chính, chi phí vật liệu phụ, chi phí nhiên liệu, chi phí năng lượng… 1.