CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT TRONG CÁC DOANH NGHIỆP. Cơ sở lý luận về Kế toán chi phí sản xuất trong các doanh nghiệp 1. Một số khái niệm cơ bản và vấn đề lý thuyết 1. Khái niệm chi phí, chi phí sản xuất Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam _ Chuẩn mực kế toán số 01 – Chuẩn mực chung: thì “Chi phí là tổng giá trị các khoản mục làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản phân phối cho cổ đông hoặc chủ sở hữu”.
Trong điều kiện của nền kinh tế thị trường do mọi yếu tố của quá trình sản xuất kinh doanh đều được biêu hiện thông qua chỉ tiêu giá trị nên có thể hiểu “Chi phí của DN là biểu hiện bằng tiền của các chi phí tổn thất về vật chất, về lao động và tiền vốn liên quan, phục vụ trực tiếp hoặc gián tiếp cho hoạt động sản xuất kinh doanh của DN trong một thời kỳ nhất định” _ Giáo trình Tài Chính Doanh Nghiệp Thương Mại , tác giả PGS.TS ĐINH VĂN SƠN, Nhà xuất bản thống kê _2005 Chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của các loại chi phí vật tư, nguyên nhiên vật liệu, hao mòn máy móc, nhà xưởng, chi phí nhân công trực tiếp sản xuất,…mà doanh nghiệp bỏ ra trong quá trình sản xuất sản phẩm trong một thời kỳ nhất định. Trước khi tiến hành hoạt động sản xuất doanh nghiệp cũng phải bỏ ra các khoản chi phí như: trả lãi tiền vay, tiền thuê các tài sản…Khi tiến hành sản xuất sản phẩm doanh nghiệp phải bỏ ra các chi phí về các vật tư, nguyên nhiên vật liệu, hao mòn máy móc, thiết bị nhà xưởng…Quá trình tiêu thụ sản phẩm xuấtt doanh nghiệp cũng phải bỏ ra các chi phí nhất định như chi phí bảo quản, chi phí vận chuyển sản phẩm, chi phí tiếp thị, quảng cáo, bảo hành…Đây chính là chi phí tiêu thụ. Cuối cùng là các khoản chi phí liên quan đến quản lý kinh doanh, các khoản phí, lệ phí, thuế phải nộp ở khâu mua hàng hoá dịch vụ, chi phí sử dụng đất và chi phí khác. SV Nguyễn Thị Hiếu – Lớp K45D3 GVHD Th.S Nguyễn Thị Thanh Phương LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khoa Kế toán – Kiểm toán Khoá luận tốt nghiệp Trong doanh nghiệp sản xuất thì chi phí sản xuất chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng chi phí của doanh nghiệp trong kỳ.
Chính vì vậy doanh nghiệp cần phải tổ chức quản lý tốt phấn đấu giảm chi phí sản xuất để tăng sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Phân loại chi phí sản xuất Phân loại chi phí sản xuất là việc sắp xếp chi phí sản xuất vào từng loại, từng nhóm theo những đặc điểm đặc trưng nhất định. Người ta thường sử dụng một số tiêu thức như sau: *) Phân loại chi phí sản xuất theo nội dung và tính chất kinh tế của chi phí Toàn bộ CPSX được chia ra các yếu tố chi phí như sau: - Yếu tố chi phí nguyên liệu, vật liệu: phản ánh giá thực tế của nguyên vật liệu chính, vật liệu phụ, phụ tùng thay thế, nhiên liệu, bán thành phẩm,… đã sử dụng cho hoạt động sản xuất kinh doanh trong kì. - Yếu tố tiền lương và các khoản phụ cấp theo lương: phản ánh tổng số tiền lương và phụ cấp mang tính chất lương phải trả cho người lao động.
- Yếu tố Bảo hiểm xã hội, Bảo hiểm y tế, Kinh phí công đoàn trích theo tỷ lệ quy định trên tổng số tiền lương và phụ cấp theo lương phải trả người lao động. - Yếu tố khấu hao TSCĐ: phản ánh tổng số khấu hao tài sản cố định phải trích trong kì của tất cả các tài sản sử dụng cho hoạt động sản xuất trong kì. - Yếu tố chi phí bằng tiền: phản ánh toàn bộ chi phí khác bằng tiền chưa phản ánh vào các yếu tố sử dụng cho hoạt động sản xuất trong kì. Cách phân loại này có tác dụng cho biết doanh nghiệp đã chỉ ra những yếu tố chi phí nào, kết cấu và tỷ trọng của từng yếu tố chi phí đề từ đó phân tích đánh giá tình hình thực hiện dự toán CPSX.
Trên cơ sở các yếu tố chi phí đã tập hợp được để lập báo các CPSX theo yếu tố. *) Phân loại CPSX theo mục đích và công dụng của chi phí. Cách phân loại này cũng còn gọi là phân loại chi phí theo khoản mục. Toàn bộ chi phí được chia ra thành các khoản mục.
SV Nguyễn Thị Hiếu – Lớp K45D3 GVHD Th.S Nguyễn Thị Thanh Phương LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khoa Kế toán – Kiểm toán Khoá luận tốt nghiệp - Khoản mục chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: Gồm toàn bộ giá trị nguyên vật liệu chính, vật liệu phụ, nhiên liệu…tham gia trực tiếp vào quá trính sản xuất sản phẩm hay thực hiện các lao vụ, dịch vụ. - Khoản mục chi phí nhân công trực tiếp: Bao gồm toàn bộ những chi phí về tiền lương, tiền công, các khoản chi phí trích theo lương, phụ cấp… của công nhân trực tiếp sản xuất ra sản phẩm. - Khoản mục chi phí sản xuất chung: Bao gồm những chi phí mà doanh nghiệp đã chi ra cho quá trình sản xuất ngoài các chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp + Chi phí nhân viên phân xưởng: Phản ánh những chi phí liên quan và phải trả cho nhân viên phân xưởng, đội sản xuất. + Chi phí vật liệu: Phản ánh chi phí vật liệu sử dụng như vật liệu dùng để sửa chữa, bảo dưỡng TSCĐ và những vật liệu cho nhu cầu quản lý chung của phân xưởng, đội sản xuất.
+ Chi phí công cụ dụng cụ cho sản xuất: Phản ánh chi phí công cụ dụng cụ cho phân xưởng như khuôn mẫu dụng cụ, dụng cụ cầm tay… + Chi phí khấu hao TSCĐ: Bao gồm toàn bộ số tiền trích khấu hao của TSCĐ hữu hình và TSCĐ vô hình sử dụng cho các phân xưởng như khấu hao máy móc thiết bị, nhà xưởng, phương tiện vận tải… + Chi phí dịch vụ mua ngoài: Phản ánh những chi phí bằng tiền về lao vụ dịch vụ bên ngoài để phục vụ cho hoạt động sản xuất chung ở phân xưởng như chi phí về điện, nước, điện thoại… + Chi phí bằng tiền khác: Bao gồm những chi phí bằng tiền khác trừ những chi phí đã nêu ở trên phục vụ cho nhu cầu sản xuất chung ở phân xưởng. SV Nguyễn Thị Hiếu – Lớp K45D3 GVHD Th.S Nguyễn Thị Thanh Phương LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khoa Kế toán – Kiểm toán Khoá luận tốt nghiệp 1. Đối tượng tập hợp chi phí sản xuất CPSX trong các DNSX gồm nhiều loại với nội dung kinh tế, công dụng, địa điểm phát sinh khác nhau. Do đó để hạch toán đúng đắn CPSX cần xác định những phạm vi, giới hạn mà CPSX cần tập hợp, đó là đối tượng tập hợp của CPSX.
Xác định đối tượng CPSX là khâu đầu tiên, cần thiết cho công tác kế toán tập hợp CPSX. Doanh nghiệp chỉ tổ chức tốt công tác kế toán CPSX nếu xác định đối tượng tập hợp CPSX phù hợp với đặc điểm sản xuất, yêu cầu quản lý CPSX của doanh nghiệp - Hoạt động sản xuất của doanh nghiệp có thể tiến hành ở nhiều địa điểm phân xưởng, tổ, đội sản xuất theo quy trình công nghệ cũng khác nhau. Do đó chi phí sản xuất của doanh nghiệp cũng có thể phát sinh ở nhiều địa điểm bộ phận lien quan đến nhiều sản phẩm công việc. - Xác định đối tượng tập hợp chi phí sản xuất thực chất là phạm vi giới hạn mà chi phí sản xuất cần được tập hợp nhằm đáp ứng nhu cầu kiểm tra chi phí và tính giá thành sản phẩm.
Việc xây dựng đối tượng tập hợp chi phí trong doanh nghiệp cần phải căn cứ vào những đặc điểm tổ chức sản xuất của doanh nghiệp, đặc điểm quy trình công nghệ sản xuất, địa điểm phát sinh chi phí cũng như yêu cầu và trình độ quản lý tổ chức sản xuất kinh doanh. Dụa vào những căn cứ trên, đối tượng tập hợp chi phí sản xuất trong các doanh nghiệp có thể là: + Từng phân xưởng, bộ phận sản xuất, tổ đội sản xuất hoặc toàn doanh nghiệp, + Từng giai đoạn công nghệ hoặc toàn quy trình công nghệ + Từng sản phẩm, từng đơn đặt hang, từng công trình… + Từng bộ phận, chi tiết sản phẩm. Phương pháp tập hợp chi phí sản xuất Trong quá trình sản xuất sản phẩm ở các doanh nghiệp thường phát sinh nhiều loại chi phí sản xuất khác nhau. Những chi phí sản xuất này có thể lien quan đến một hay SV Nguyễn Thị Hiếu – Lớp K45D3 GVHD Th.S Nguyễn Thị Thanh Phương LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khoa Kế toán – Kiểm toán Khoá luận tốt nghiệp nhiều đối tượng tập hợp chi phí.
Để tập hợp chi phí sản xuất chính xác chúng ta có thể sử dụng một trong hai phương pháp sau: Phương pháp trực tiếp: Là phương pháp áp dụng khi CPSX có quan hệ trực tiếp với từng đối tượng tập hợp chi phí riêng biệt. Phương pháp này đòi hỏi phải tổ chức ghi chép ban đầu theo đúng đối tượng, trên cơ sở đó kế toán ghi chép ban đầu theo đúng đối tượng liên quan và ghi trực tiếp vào sổ kế toán theo đúng đối tượng. Ưu điểm: Phương pháp ghi trực tiếp đảm bảo việc hạch toán CPSX chính xác, làm cơ sở cho công tác tính giá thành. Nhược điểm: Nếu đối tượng tập hợp chi phí phức tạp, kế toán phải mở nhiều sổ, khối lượng công việc lớn.
Phương pháp phân bổ gián tiếp: Là phương pháp áp dụng khi chi phí sản xuất có liên quan đến nhiều đối tượng tập hợp chi phí sản xuất mà không thể tổ chức việc ghi chép ban đầu riêng rẽ theo từng đối tượng được.Theo phương pháp này doanh nghiệp phải tổ chức ghi chép ban đầu cho các CPSX theo địa điểm phát sinh chi phí để kế toán tập hợp chi phí. Sau đó phải chọn tiêu chuẩn phân bổ để tính toán, phân bổ CPSX đã tập hợp cho các đối tượng có liên quan một cách hợp lý nhất và đơn giản thủ tục tính toán phân bổ: Xác định hệ số phân bổ (H): c H= n ∑ Ti i−1 Trong đó: C – Tổng chi phí cần phân bổ Ti – Đối tượng phân bổ của đối tượng i. Tính hệ số chi phí phân bổ cho từng đối tượng (i) Ci = Ti*H SV Nguyễn Thị Hiếu – Lớp K45D3 GVHD Th.S Nguyễn Thị Thanh Phương LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.