UBND THÀNH PHỐ CẦN THƠ TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ CẦN THƠ GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN : SỬA CHỮA THIẾT BỊ ĐIỆN ĐỘNG LỰC HỆ THỐNG LẠNH NGHỀ: VẬN HÀNH SỬA CHỮA THIẾT BỊ LẠNH TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG (Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-CĐN ngày tháng năm 2021 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Cần Thơ) Cần Thơ, năm 2021 (lưu hành nội bộ) TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. LỜI GIỚI THIỆU Giáo trình Mô đun Sửa chữa thiết bị điện động lực hệ thống lạnh được biên soạn theo qui định về tổ chức biên soạn, lựa chọn, thẩm định giáo trình đào tạo trình độ cao đẳng - nghề Vận hành sửa chữa thiết bị lạnh. Giáo trình được biên soạn với thời lượng 135 giờ nhằm trang bị cho sinh viên những kiến thức, kỹ năng cơ bản về Sửa chữa thiết bị điện động lực hệ thống lạnh ứng dụng trong chuyên ngành.
Trong quá trình biên soạn không khỏi tránh những thiếu sót. Chúng tôi xin trân trọng mọi ý kiến đóng góp để giáo trình ngày càng hoàn thiện hơn. Mọi ý kiến đóng góp xin gởi về Tổ bộ môn Điện lạnh, trường Cao Đẳng Nghề Cần Thơ. Cần Thơ, ngày tháng năm 2021 Tham gia biên soạn Chủ biên: ThS TRẦN THANH TÚ 1 MỤC LỤC Đề mục Tên các bài trong mô đun Trang 1 Sửa chữa máy biến áp một pha công suất nhỏ 4 3 Sửa chữa động cơ không đồng bộ ba pha 36 4 Sửa chữa động cơ không đồng bộ một pha 94 5 Tài liệu tham khảo 133 2 GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN Tên mô đun: SỬA CHỮA THIẾT BỊ ĐIỆN ĐỘNG LỰC HỆ THỐNG LẠNH Mã mô đun: MĐ 13 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun: - Vị trí: mô đun được giảng dạy sau mô đun Điện cơ bản và mô đun Lạnh cơ bản và trước các mô đun chuyên môn khác.
- Tính chất: là mô đun chuyên môn nghề. - Ý nghĩa và vai trò của môn học/mô đun: mô đun đào tạo các kỹ năng về sửa chữa thiết bị điện động lực dùng trong hệ thống lạnh như động cơ điện, máy nén, quạt… Mục tiêu của mô đun: - Về kiến thức: + Trình bày nguyên lý hoạt động của các loại máy biến áp dùng trong hệ thống lạnh. + Trình bày nguyên lý hoạt động của các loại động cơ điện dùng trong hệ thống lạnh. - Về kỹ năng: + Tính toán dây quấn máy biến áp có công suất đến 5kVA + Tính toán dây quấn động cơ điện các loại có công suất đến 5kW.
+ Thực hiện sửa chữa các loại máy biến áp có công suất đến 5kVA. + Thực hiện sửa chữa các loại động cơ điện có công suất đến 5kW. + Bảo dưỡng các thiết bị điện động lực dùng trong hệ thống lạnh. - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Rèn luyện tác phong công nghiệp.
+ Rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm. + rèn luyện tính cẩn thận, sáng tạo trong công việc Nội dung của mô đun: 3 BÀI 1: SỬA CHỮA MÁY BIẾN ÁP MỘT PHA CÔNG SUẤT NHỎ Mã bài: MĐ 13-01 Giới thiệu: Máy biến áp được dùng rất rộng rãi trong các hệ thống lạnh. Nó có thể là máy biến áp lực cấp nguồn cho hộ tiêu thụ, hoạc các bộ biến đổi điện áp trong đo lường, điều khiển. Do đó các kiến thức về nguyên lý, cấu tạo và kỹ năng thực hành như vận hành sửa chữa là cần thiết đối với nhân viên kỹ thuật có công việc liên quan đến kỹ thuật lạnh.
Mục tiêu: - Trình bày cấu tạo, nguyên lý làm việc của máy biến áp một pha 2 dây quấn công suất nhỏ; máy biến áp hàn, máy biến dòng; - Phân biệt được kết cấu của lõi thép, loại thép kỹ thuật điện; - Phân biệt được các loại dây quấn, chức năng, cấu tạo của dây quấn trong máy biến áp; - Trình bày được nguyên lý làm việc; - Gia công khuôn máy biến áp; - Làm được khuôn theo lõi thép yêu cầu; - Quấn được dây quấn sơ cấp và dây quấn thứ cấp; - Ghép lõi và chạy thử đảm bảo kỹ thuật; - Cẩn thận, chính xác, nghiêm túc, an toàn.1 Cấu tạo, nguyên lý làm việc của máy biến áp một pha công suất nhỏ: 1.1 Cấu tạo của máy biến áp một pha công suất nhỏ Máy biến áp là thiết bị điện từ tĩnh dùng biến đổi dòng điện AC từ cấp điện áp này sang cấp điện áp khác và giữ nguyên tần số. MBA được sử dụng rộng rãi trong hệ thống điện dân dụng, điện công nghiệp, dùng làm nguồn điện trong các thiết bị điện tử, dùng trong đo lường, các bộ chuyển đổi điện (chỉnh lưu, nghịch lưu, tạo xung). Đặc biệt MBA là phần tử tối quan trọng trong hệ thống truyền tải và phân phối điện năng. Như ta đã biết điện năng được sản xuất tại các nhà máy điện, điện áp phát ra sẽ được tăng áp lên nhiều lần để truyền tải đi xa.
Đến nơi tiêu thụ, điện áp này phải được giảm xuống cấp hạ thế (dưới 1000V) để phù hợp với điện áp định mức của tải. Quá trình làm cho điện áp tăng lên hay giảm xuống ở trên đều được thực hiện bằng máy biến áp.1 Cấu tạo lõi thép (mạch từ) của máy biến áp Còn gọi là mạch từ, có nhiệm vụ dẫn từ thông chính trong máy. Lõi thép được chế tạo bằng các loại vật liệu dẫn từ tốt như thép kỹ thuật điện hoặc fecmaloi. Để giảm dòng điện FouCault (dòng điện xoáy) sinh ra trong lõi thép, người ta dùng các lá thép mỏng (từ 4 0,35mm – 0,5mm, 2 mặt có sơn cách điện) ghép lại với nhau để tạo thành lõi thép.
Lõi thép có 2 phần: - Trụ từ: Là phần lõi thép có đặt dây quấn. Tiết diện có nhiều dạng như hình vuông, chữ nhật, chữ thập. - Gông từ: Dùng để khép kín mạch từ giữa các trụ với nhau. Lõi thép có nhiều dạng như: Chữ E, I; Chữ U,I, dạng nhiều trụ.
DẠNG 3 TRỤ Hình 1.1 các dạng lõi thép của MBA 1.2 Cấu tạo của dây quấn máy biến áp Trong MBA cũng như các loại máy điện nói chung đều sử dụng dây điện từ (còn gọi là dây quấn máy điện) để chế tạo bộ dây quấn. Có 2 loại dây điện từ. - Dây emay: Là dây đồng hoặc nhôm có tiết diện tròn hoặc dẹt bên ngoài được tráng 1 lớp sơn emay cách điện dày từ (0,1 – 0,2)mm. - Dây coton: Tương tự như dây emay, nhưng lớp cách điện sử dụng vật liệu là giấy cách điện, vãi hoặc sợi amiăng.
Dây quấn được gia công thành cuộn hoặc ống dây, sau đó lồng xen kẻ các lá thép vào để tạo mạch từ khép kín quanh cuộn dây.3 Các phần phụ khác Ngoài 2 bộ phận chính kể trên, để MBA vận hành an toàn, hiệu quả, có độ tin cậy cao. MBA còn phải có các phần phụ khác như: Vỏ hộp, thùng dầu, đầu vào, đầu ra, bộ phận điều chỉnh, khí cụ điện đo lường, bảo vệ .2 Nguyên lý làm việc: 5 • I1: Dòng điện sơ cấp. • I2: Dòng điện thứ cấp. • U2: Điện áp thứ cấp.
• n1: Số vòng dây cuộn sơ cấp. • n2: Số vòng dây cuộn thứ cấp. • : Từ thông cực đại sinh ra trong mạch từ. Xét sơ đồ MBA như hình 1.3, gồm có: cuộn sơ cấp và thứ cấp quấn trên mạch từ.
Cuộn sơ cấp có n1 vòng dây mắc vào nguồn AC U1. Cuộn thứ cấp có n2 vòng dây và được nối với phụ tải. Khi cuộn sơ cấp nối với nguồn AC U1 sẽ sinh ra dòng điện I1 biến thiên. Dòng điện này làm sinh ra từ thông biến thiên trong lõi thép.
Từ thông này móc vòng qua 2 cuộn dây, làm cảm ứng trong đó các sức điện động cảm ứng: E1 = 4,44. Nếu là MBA lý tưởng (bỏ qua tất cả các tổn hao), ta có: U1 = E1 và U2 = E2. E1 U n Lập tỉ số: = 1 = 1 = KBA. • KBA = 1: Dùng làm bộ nguồn cách ly để tăng tính an toàn trong sử dụng điện.3 Các thông số định mức của máy biến áp 1.1 Điện áp định mức: - Điện áp sơ cấp định mức (U1đm): Là điện áp cho phép đặt vào cuộn sơ cấp của máy ở trạng thái làm việc bình thường.
- Điện áp thứ cấp định mức (U2đm): Là điện áp đo được phía thứ cấp khi không tải và điện áp đặt vào sơ cấp là định mức.2 Dòng điện định mức: - Dòng điện thứ cấp định mức (I2đm): Là dòng điện trong mạch thứ cấp của máy khi tải là định mức. - Dòng điện sơ cấp định mức (I1đm): Là dòng điện ở mạch sơ cấp của máy khi dòng điện ở thứ cấp là định mức.3 Dung lượng biến áp (SBA): Là công suất biểu kiến phía thứ cấp của MBA ở trạng thái định mức.4 Hiệu suất MBA: S2 U. U 2 I1 U1 n I Thay vào biểu thức (1.1), ta được: = = 1 2 = KBA. U2 n2 I 1 ❖ Kết luận: Khi dung lượng MBA không đổi, nếu điện áp tăng bao nhiêu lần thì dòng điện giảm bấy nhiêu lần và ngược lại.2 Tính toán, thiết kế, quấn lại máy biến áp một pha công suất nhỏ 1.1 Trình tự tính toán máy biến áp cách ly A1 Bài toán thuận Là dạng bài toán mà người thợ nhận được những yêu cầu kỹ thuật cần có cho một máy biến áp cụ thể từ khách hàng như điện áp nguồn vào; điện áp ra cần có; công suất ngỏ ra; mục đích sử dụng.
Với dạng bài toán này chúng ta phải xác định được tiết diện lõi 7 thép; số vòng dây quấn sơ cấp, thứ cấp và đường kính dây quấn sơ cấp, thứ cấp. Các bước tiến hành như sau: Có thể tóm tắt bài toán như sau: Biết trước: SLÕI; U2; U1; Cần tìm: SBA → I2 → I1; n1; n2; d1; d2. Xác định sơ đồ nguyên lý cần có, từ đó tính dung lượng phía thứ cấp của MBA Trường hợp nếu thứ cấp có nhiều ngỏ ra có các thông số khác nhau thì chỉ việc cộng tất cả các tích số điện áp và dòng điện thứ cấp lại với nhau. Giả sử có sơ đồ như hình vẽ thì dung lượng biến áp được tính SBA = S2 = U2.
Ước lượng tiết diện lõi thép sau đó tính số lá thép cần dùng S2 SLÕI = 1,423. [cm2] B Trong đó: Khd: Hệ số hình dáng phụ thuộc vào hình dạng lõi thép. Lõi thép dạng chữ E, I: khd = 1 – 1,2.