Mở Đầu Cùng với sự tiến bộ của khoa học và côngnghệ , các thiết bị điện tử đang và sẽ tiếp tục được ứng dụng ngày càng rộng rãi và mang lại hiệu quả trong hầu hết các lĩnh vực kinh tế , kĩ thuật cũng như trong đời sống xã hội. Tiếp nhận những thành tựu khoa học đó ngày nay việc gia công và truyền đạt xử lý tín hiệu trong các thiết bị điện tử từ đơn giản đến hiện đại đều dựa trên cơ sở nguyên lý số , vì những thiết bị làm việc trên cơ sở nguyên lý số có những ưu điểm hơn hẳn các thiết bị nguyên lý tương tự , đặc biệt là trong kỹ thuật tính toán kĩ thuật đo lường và điều khiển và đặc biệt hơn với sự giúp đỡ của máy tính được ứng dụng rộng rãi ngày nay .Tuy nhiên tín hiệu tự nhiên bao gồm các đại lượng vật lý ,hóa học , sinh học là các đại lượng biến thiên theo thời gian hay nói cách khác nó là đại lượng tương tự , để phối ghép nguồn tín hiệu tương tự với nguồn xử lý số , nghĩa là để xử lý tín hiệu thông qua một hệ thống số ta phai có mạch chuyển đổi tín hiệu từ dạng tương tự sang dạng số ADC , tín hiệu sau khi được chuyển đổi được xử lý qua một hệ thống xử lý tín hiệu số và được trả lại dạng tín hiệu ban đầu , đó là tín hiệu tương tự thông qua mạch chuyển đổi tín hiệu số - tương tự DAC. Ngày nay cùng với sự bùng nổ của công nghệ thông tin máy tính đóng vai trò hết sức to lớn và thâm nhập ngày càng sâu vào đời sống kinh tế,xã hội và đặc biệt góp phần vào việc nghiên cứu phát triển những nghành khoa học mới như hệ thống tự động hóa đo lường và điều khiển bằng máy tính mà ta sẽ đề cập dưới đây .Để mở rộng tầm ứng dụng cũng như khả năng can thiệp sâu của kĩ thuật máy tính vào các lĩnh vực khác nhau. Chúng ta phải có mối quan hệ chặt chẽ giữa chúng, nghĩa là khả năng kết nối máy tính cũng như việc kết nối máy tính với thiết bị ngoại vi , tùy theo yêu cầu và nhiệm vụ cụ thể cũng như vật tư thiết bị có trong tay mà việc thiết kế một hệ thống ghép nối máy tính khác nhau với nhiều mục đích khác nhau cho ta biết được khả năng làm việc , độ chính xác của hệ thống cũng như độ tin cậy của hệ thống.
BỘ CHUYỂN ĐỔI TƯƠNG TỰ SANG SỐ – ADC 1.1SƠ ĐỒ KHỐI: Bộ chuyển đổi tương tự sang số – ADC (Analog to Digital Converter) lấy mức điện thế vào tương tự sau đó một thời gian sẽ sinh ra mã đầu ra dạng số biểu diễn đầu vào tương tự. Tiến trình biến đổi A/D thường phức tạp và mất nhiều thời gian hơn tiến trình chuyển đổi D/A. Do đó có nhiều phương pháp khác nhau để chuyển đổi từ tương tự sang số.1 là sơ đồ khối của một lớp ADC đơn giản.1 Sơ đồ tổng quát của một lớp ADC Hoạt động cơ bản của lớp ADC thuộc loại này như sau: Xung lệnh START khởi động sự hoạt động của hệ thống. Xung Clock quyết định bộ điều khiển liên tục chỉnh sửa số nhị phân lưu trong thanh ghi.
11 Số nhị phân trong thanh ghi được DAC chuyển đổi thành mức điện thế tương tự VAX. Bộ so sánh so sánh VAX với đầu vào tương tự VA. Nếu VAX< VA đầu ra của bộ so sánh lên mức cao. Nếu VAX> VA ít nhất bằng một khoảng VT (điện thế ngưỡng), đầu ra của bộ so sánh sẽ xuống mức thấp và ngừng tiến trình biến đổi số nhị phân ở thanh ghi.
Tại thời điểm này VAX xấp xỉ VA. giá trị nhị phân ở thanh ghi là đại lượng số tương đương VAX và cũng là đại lượng số tương đương VA, trong giới hạn độ phân giải và độ chính xác của hệ thống. Logic điều khiển kích hoạt tín hiệu ECO khi chu kỳ chuyển đổi kết thúc.Tiến trình này có thể có nhiều thay đổi đối với một số loại ADC khác, chủ yếu là sự khác nhau ở cách thức bộ điều khiển sửa đổi số nhị phân trong thanh ghi.2 CÁC CHỈ TIÊU KỸ THUẬT CHỦ YẾU CỦA ADC Độ phân giải. Độ phân giải của một ADC biểu thị bằng số bit của tín hiệu số đầu ra.
Số lượng bit nhiều sai số lượng tử càng nhỏ, độ chính xác càng cao. Dải động điện trở đầu vào. Mức logic của tín hiệu số đầu ra và khả năng chịu tải (nối vào đầu vào). Độ chính xác tương đối Nếu lý tưởng hóa thì tất cả các điểm chuyển đổiphải nằm trên một đường thẳng.
Độ chính xác tương đối là sai số của các điểm chuyển đổi thực tế so với đặc tuyến chuyển đổi lý tưởng. Ngoài ra còn yêu cầu ADC không bị mất bit trong toàn bộ phạm vi công tác. Tốc độ chuyển đổi. Tốc độ chuyển đổi được xác định thời gian bởi thời gian cần thiết hoàn thành một lần chuyển đổi A/D.
Thời gian này tính từ khi xuất hiện tín hiệu điều khiển chuyển đổi đến khi tín hiệu số đầu ra đã ổn định. 12 Hệ số nhiệt độ Hệ số nhiệt độ là biến thiên tương đối tín hiệu số đầu ra khi nhiệt độ biến đổi 100C trong phạm vi nhiệt độ công tác cho phép với điều kiện mức tương tự đầu vào không đổi. Tỉ số phụ thuộc công suất Giả sử điện áp tương tự đầu vào không đổi, nếu nguồn cung cấp cho ADC biến thiên mà ảnh hưởng đến tín hiệu số đầu ra càng lớn thì tỉ số phụ thuộc nguồn càng lớn. Công suất tiêu hao.3 CÁC BƯỚC CHUYỂN ĐỔI ADC Quá trình chuyển đổi A/D nhìn chung được thực hiện qua 4 bước cơ bản, đó là lấy mẫu - nhớ mẫu - lượng tử hóa - mã hóa.
Các bước đó luôn luôn kết hợp với nhau trong một quá trình thống nhất. Định lý lấy mẫu Đối với tín hiệu tương tự VI thì tín hiệu lấy mẫu VS sau quá trình lấy mẫu có thể khôi phục trở lại VI một cách trung thực nếu điều kiện sau đây thỏa mãn: fS ³ = 2fImax Trong đó fS : tần số lấy mẫu fImax : là giới hạn trên của giải tần số tương tự Hình 1.1 biểu diển cách lấy mẫu tín hiệu tương tự đầu vào. Nếu biểu thức trên được thỏa mãn thì ta có thể dùng bộ tụ lọc thông thấp để khôi phục VI từ VS. Vì mỗi lần chuyển đổi điện áp lấy mẫu thành tín hiệu số tương ứng đều cần có một thời gian nhất định nên phải nhớ mẫu trong một khoảng thời gian cần thiết sau mỗi lần lấy mẫu.
Điện áp tương tự đầu vào được thực hiện chuyển 13 đổi A/D trên thực tế là giá trị VI đại diện giá trị này là kết quả của mỗi lần lấy mẫu.2 Lấy mẫu tín hiệu tương tự đầu vào. Lượng tử hóa và mã hóa. Tín hiệu số không những rời rạc trong thời gian mà còn không liên tục trong biến đổi giá trị. Một giá trị bất kỳ của tín hiệu số đều phải biểu thị bằng bội số nguyên lần giá trị đơn vị nào đó, giá trị này là nhỏ nhất được chọn.
Nghĩa là nếu dùng tín hiệu số biểu thị điện áp lấy mẫu thì phải bắt điện áp lấy mẫu hóa thành bội số nguyên lần giá trị đơn vị. Quá trình này gọi là lượng tử hóa. Đơn vị được chọn theo qui định này gọi là đơn vị lượng tử, kí hiệu D. Như vậy giá trị bit 1 của LSB tín hiệu số bằng D.
Việc dùng mã nhị phân biểu thị giá trị tín hiệu số là mã hóa. Mã nhị phân có được sau quá trình trên chính là tín hiệu đầu ra của chuyên đổi A/D. Mạch lấy mẫu và nhớ mẫu. 14 Khi nối trực tiếp điện thế tương tự với đầu vào của ADC, tiến trình biến đổi có thể bị tác động ngược nếu điện thế tương tự thay đổi trong tiến trình biến đổi.
Ta có thể cải thiện tính ổn định của tiến trình chuyển đổi bằng cách sử dụng mạch lấy mẫu và nhớ mẫu để ghi nhớ điện thế tương tự không đổi trong khi chu kỳ chuyển đổi diễn ra.3 là một sơ đồ của mạch lấy mẫu và nhớ mẫu.3 Sơ đồ của mạch lấy mẫu và nhớ mẫu. Khi đầu vào điều khiển = 1 lúc này chuyển mạch đóng mạch ở chế độ lấy mẫu Khi đầu vào điều khiển = 0 lúc này chuyển mạch hở mạch chế độ giữ mẫu chuyển mạch được đóng một thời gian đủ dài để tụ Ch nạp đến giá trị dòng điện của tín hiệu tương tự. Bộ khuếch đại đệm A2 đặt trở kháng cao tại đầu vào nhằm không xả điện thế tụ một cách đáng kể trong thời gian chuyển đổi của ADC do đó ADC chủ yếu sẽ nhận được điện thế DC vào, tức là V0. Trong thực tế người ta sử dụng vi mạch LF198 (hình 1.4) là mạch S/H tích hợp có thời gian thu nhận dữ liệu tiêu biểu là 4ms ứng với Ch = 1000pF, và 20ms ứng với Ch = 0.
Tín hiệu máy tính sau đó sẽ mở chuyển mạch để cho phép Ch duy trì giá trị của nó và cung cấp mức điện thế tương tự tương đối ổn định tại đầu ra A2.4 Sơ đồ chân của LF198 1.4 ADC DẠNG SÓNG BẬC THANG Sơ đồ khối Phiên bản đơn giản nhất của lớp ADC sử dụng bộ đếm nhị phân làm thanh ghi và cho phép xung nhịp đẩy bộ đếm tăng mỗi một bước cho đến khi VAX> VA. Đây gọi là ADC sóng dạng bậc thangvì dạng sóng tại VAX có từng bậc đi lên. Người ta còn gọi là ADC loại bộ đếm.5 DAC dạng sóng bậc thang Các thành phần của DAC dạng sóng bậc thang hình 1.5 gồm: một bộ đếm, một DAC, một bộ so sánh tương tự, một cổng NAND 3 ngõ vào điều khiển. 16 Đầu ra của bộ so sánh dùng làm tín hiệu (End Of Conversion – kết thúc chuyển đổi).
Hoạt động của bộ ADC dạng sóng bậc thang Giả sử VA, tức mức điện thế cần chuyển đổi là dương thì tiến trình hoạt động diễn ra như sau: Xung Khởi Động được đưa vào để Reset bộ đếm về 0. Mức cao của xung Khởi Động cấm không cho xung nhịp đi qua cổng AND vào bộ đếm. Nếu đầu của DAC toàn bit 0 thì đầu ra của DAC sẽ là V AX = 0V. Vì VA>VAX nên đầu ra bộ so sánh sẽ lên mức cao.
Khi xung Khởi Động về thấp thì cổng AND cho phép xung nhịp đi qua cổng này và vào bộ đếm. Khi giá trị bộ đếm tăng lên thì đầu ra DAC là VAX sẽ tăng mỗi lần mỗi bậc, như minh họa hình 1.