Tổng quan về giáo trình

Tài liệu Bồi dưỡng Kỹ năng Sử dụng Công nghệ Thông tin Cơ bản là học liệu chuẩn hóa do Trường Cao đẳng Cộng đồng Kon Tum biên soạn và ban hành kèm theo Quyết định số 938/QĐ-CĐCĐ ngày 23/5/2022 của Hiệu trưởng nhà trường. Tài liệu do ThS. Trần Thị Ngọc Hà chủ biên cùng sự tham gia biên soạn của ThS. Vũ Thị Thảo (Mã chuyên đề: 23270944).

Về vị trí trong chương trình đào tạo, tài liệu được thiết kế bám sát các yêu cầu quy định tại Thông tư số 03/2014/TT-BTTTT ngày 11/3/2014 của Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông về Chuẩn kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin. Giáo trình đóng vai trò là học phần bồi dưỡng kiến thức nền tảng và kỹ năng số cho cán bộ, công chức, viên chức cũng như học viên các hệ đào tạo trong và ngoài nhà trường.

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định rõ trên ba phương diện:

  • Kiến thức: Cung cấp hệ thống thuật ngữ CNTT, nguyên lý cấu tạo máy tính, mô hình mạng, an toàn dữ liệu, các căn cứ pháp luật về CNTT và phương pháp vận hành bộ ứng dụng văn phòng.
  • Kỹ năng: Rèn luyện thao tác quản lý dữ liệu trên môi trường Windows 7, soạn thảo văn bản đúng thể thức hành chính trên Microsoft Word 2013, xử lý bảng tính trên Microsoft Excel 2013, thiết kế trình chiếu trên Microsoft PowerPoint 2013 và khai thác các dịch vụ Internet/Google Drive/Google Forms.
  • Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Đảm bảo tuân thủ an toàn lao động trong môi trường số, ý thức bảo vệ môi trường, chấp hành quy định bản quyền phần mềm và an toàn thông tin mạng.

Cấu trúc giáo trình gồm 06 mô đun học phần có tính kế thừa logic, tiếp cận từ kiến thức phần cứng - hệ điều hành đến ứng dụng chuyên sâu và dịch vụ đám mây. Điểm đặc sắc của tài liệu là sự kết hợp đồng bộ giữa lý thuyết, hình ảnh minh họa giao diện thực tế và hệ thống bài tập thực hành theo từng mô đun.

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được phân chia thành 06 mô đun độc lập nhưng có mối liên kết chặt chẽ:

  • Mô đun 1 - Hiểu biết về CNTT cơ bản: Trình bày tổng quan cấu trúc phần cứng (CPU, ROM, RAM, bộ nhớ ngoài, thiết bị ngoại vi); nguyên lý hiệu năng máy tính; mạng máy tính (LAN, WAN, Internet, giao thức TCP/IP, mô hình OSI 7 tầng); an toàn lao động và bảo vệ môi trường; phân loại mã độc (Virus Boot, File, Macro, Trojan Horse, Internet Worm); các quy định pháp luật liên quan đến CNTT (Luật CNTT 2006, Luật Sở hữu trí tuệ 2005, Nghị định 100/2006/NĐ-CP).
  • Mô đun 2 - Sử dụng máy tính cơ bản: Hướng dẫn quy trình khởi động, tắt máy an toàn; chức năng bàn phím và chuột; giao diện hệ điều hành Windows 7 (Desktop, Start, Taskbar, My Computer, Control Panel); quản lý tệp và thư mục qua Windows Explorer; phần mềm tiện ích WinRAR; phần mềm diệt virus; thiết lập bảng mã tiếng Việt Unikey/Vietkey; cài đặt và quản lý máy in cục bộ/chia sẻ mạng.
  • Mô đun 3 - Xử lý văn bản cơ bản: Giới thiệu các đơn vị cơ sở trong soạn thảo văn bản (Kí tự, Từ, Câu, Đoạn, Trang, Phân đoạn); kỹ thuật định dạng văn bản trên Microsoft Word 2013; công cụ chia cột (Columns), tạo bảng biểu (Table), chèn đối tượng đồ họa (Picture, Shape, WordArt, SmartArt, Text Box); quy chuẩn dấu câu và thể thức văn bản hành chính; cấu hình trang in (Page Setup, Margins, Orientation).
  • Mô đun 4 - Sử dụng bảng tính cơ bản: Phân loại kiểu dữ liệu trong Microsoft Excel 2013; thao tác trên Worksheet và Cell; địa chỉ ô (tương đối, tuyệt đối); thiết lập công thức và hàm toán học, thống kê, logic cơ bản; nhận diện các mã lỗi thường gặp; tạo biểu đồ dữ liệu và cấu hình in bảng tính.
  • Mô đun 5 - Sử dụng trình chiếu cơ bản: Kỹ thuật xây dựng bài thuyết trình trên Microsoft PowerPoint 2013; quản lý Slide và Slide Master; định dạng văn bản, Bullets/Numbering; tích hợp bảng biểu, biểu đồ liên kết từ Excel, sơ đồ SmartArt; chèn đa phương tiện (âm thanh, video); thiết lập hiệu ứng chuyển trang (Transition) và hiệu ứng đối tượng (Animation).
  • Mô đun 6 - Sử dụng Internet cơ bản: Kiến trúc mạng Internet; kỹ thuật duyệt web an toàn trên Google Chrome; tìm kiếm thông tin; dịch vụ công trực tuyến; khai thác các ứng dụng lưu trữ và làm việc cộng tác của Google (Google Drive, Google Docs, Google Sheets, thiết lập biểu mẫu Google Forms).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng khối kiến thức nền tảng dựa trên các nguyên lý khoa học máy tính và khung pháp lý thực định:

  1. Nguyên lý kiến trúc máy tính: Khái quát cấu trúc CPU gồm Khối điều khiển (CU), Khối số học và logic (ALU), các Thanh ghi (Registers); phân biệt bộ nhớ trong khả biến (RAM) và bất biến (ROM); nguyên lý lưu trữ trên đĩa từ, đĩa quang và bộ nhớ Flash.
  2. Nguyên lý truyền thông và mạng: Khái niệm mạng cục bộ (LAN), mạng diện rộng (WAN); cơ chế truyền gói qua bộ giao thức TCP/IP và Mô hình tham chiếu 7 tầng OSI; các mô hình cấu trúc mạng (kênh tuyến, hình sao, vòng).
  3. Nguyên tắc an toàn dữ liệu và an ninh số: Cơ chế hoạt động của mã độc lây qua Boot Sector và bảng phân vùng tệp (FAT); quy tắc bảo vệ dữ liệu cá nhân; quy chuẩn bảo đảm an toàn lao động (tư thế ngồi, khoảng cách màn hình 0,6m, quy tắc nghỉ 20-20-20).
  4. Khung pháp lý về ứng dụng CNTT: Trích xuất các điều khoản trọng yếu của Luật CNTT năm 2006 (Điều 12 về các hành vi bị nghiêm cấm, Điều 15 về trích dẫn thông tin số, Điều 18-19 về quản lý lưu trữ và công cụ tìm kiếm, Điều 21-22 về bảo vệ thông tin cá nhân, Điều 69 về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ).

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng kỹ thuật số (Technical skills): Quản trị hệ thống tệp tin/thư mục; nén/giải nén dữ liệu; kết nối thiết bị ngoại vi và cài đặt trình điều khiển máy in qua cổng giao tiếp USB/LPT1; xử lý bảng mã tiếng Việt (Unicode, TCVN3, VNI) tương thích với từng bộ font chữ.
  • Kỹ năng phân tích và tính toán (Analytical skills): Xây dựng cấu trúc cơ sở dữ liệu dạng bảng; vận dụng công thức tính toán và hàm xử lý số liệu trên Excel; biểu diễn dữ liệu bằng các dạng biểu đồ; thiết lập các dạng câu hỏi khảo sát (trắc nghiệm, đoạn văn, tuyến tính, lưới trắc nghiệm) trên Google Forms để thu thập và phân tích thông tin.
  • Kỹ năng nghiệp vụ văn phòng (Practical competencies): Soạn thảo và chuẩn hóa văn bản hành chính theo đúng quy chuẩn Nhà nước; trình bày bài thuyết trình đa phương tiện phục vụ báo cáo công việc; quản trị và chia sẻ dữ liệu trực tuyến qua môi trường điện toán đám mây.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng mô hình sư phạm kết hợp chặt chẽ giữa thuyết giảng lý thuyết và thực hành ứng dụng trực tiếp trên máy tính cá nhân.

Hệ thống bài tập và thực hành

Tài liệu tích hợp bài tập thực hành ngay sau mỗi mô đun:

  • Thực hành hệ điều hành (Mô đun 2): 03 bài tập thực hành tập trung vào việc kiến tạo cây thư mục, tìm kiếm tệp tin theo phần mở rộng (*.docx, *.bmp, *.txt), gán thuộc tính tệp và tạo shortcut chương trình (CALC.EXE, WORDPAD.EXE).
  • Thực hành soạn thảo văn bản (Mô đun 3): Gồm 10 bài tập WinWord (từ WinWord 1 đến WinWord 10) thiết kế đa dạng theo mức độ nâng cao dần, từ định dạng khối văn bản, chia cột, tạo bảng đến tạo văn bản hành chính phức tạp có chèn SmartArt và WordArt.
  • Thực hành bảng tính và trình chiếu (Mô đun 4 & 5): Hệ thống bài tập tính toán bảng tính Excel và 04 bài thực hành trình chiếu PowerPoint toàn diện, yêu cầu xây dựng bài báo cáo hoàn chỉnh có hiệu ứng chuyển động và định dạng dữ liệu liên kết.
  • Thực hành Internet và tiện ích Google (Mô đun 6): Hướng dẫn học viên tạo lập biểu mẫu khảo sát trực tuyến trên Google Forms, xử lý dữ liệu trả về và thiết lập phân quyền chia sẻ tệp trên Google Drive.

Phương pháp đánh giá và tự học

  • Đánh giá kiến thức qua hệ thống câu hỏi ôn tập lý luận cuối mô đun (ví dụ: các câu hỏi phân biệt virus, phân tích hiệu năng CPU, giải thích mô hình OSI, trình bày các điều khoản Luật Sở hữu trí tuệ).
  • Đánh giá kỹ năng thông qua việc đối chiếu trực tiếp sản phẩm thực hành của học viên với các tiêu chuẩn định dạng mẫu được in rõ trong danh mục hình ảnh của giáo trình.
  • Hỗ trợ tự học bằng bảng danh mục phím tắt thông dụng (Ctrl+N, Ctrl+O, Ctrl+S, Ctrl+P, Ctrl+Home, Ctrl+End,...) và bảng tra cứu quy tắc gõ tiếng Việt Telex/VNI.

Điểm nổi bật và cập nhật

  1. Chuẩn hóa theo khung pháp lý quốc gia: Giáo trình được xây dựng căn cứ trực tiếp theo Thông tư số 03/2014/TT-BTTTT, đảm bảo chuẩn kiến thức và kỹ năng cho các kỳ thi đánh giá chuẩn CNTT cơ bản.
  2. Cập nhật kiến thức pháp luật và an toàn số: Không chỉ dừng lại ở thao tác kỹ thuật, tài liệu tích hợp toàn diện các quy định của Luật Công nghệ thông tin năm 2006, Nghị định 100/2006/NĐ-CP và Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005. Điều này giúp học viên nhận thức rõ trách nhiệm pháp lý khi khai thác, trích dẫn dữ liệu số và bảo vệ thông tin cá nhân.
  3. Môi trường thực hành trực quan, hiện đại: Hướng dẫn thao tác trên nền Microsoft Office 2013 và Windows 7 với hơn 100 hình ảnh chụp màn hình minh họa từng bước, từ thanh Ribbon, thước đo Ruler, bảng mã Unikey đến cấu hình Page Setup.
  4. Mở rộng sang các công cụ làm việc số cộng tác: Giáo trình cập nhật các nội dung thực tế về điện toán đám mây với bộ công cụ Google (Google Drive, Google Docs, Google Sheets, Google Forms) và dịch vụ công trực tuyến, phản ánh đúng xu hướng chuyển đổi số và xây dựng chính phủ điện tử.

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Cán bộ, công chức, viên chức: Là đối tượng trọng tâm được xác định ngay từ trang bìa tài liệu, phục vụ nhu cầu bồi dưỡng, nâng cao năng lực ứng dụng CNTT và hoàn thiện tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp.
  • Học sinh, sinh viên các trường đại học, cao đẳng: Sử dụng làm giáo trình chính khóa hoặc tài liệu tham khảo trong học phần Tin học đại cương / Tin học cơ sở.
  • Giảng viên và báo cáo viên: Dùng làm khung phân phối chương trình, xây dựng ngân hàng đề thi thực hành và tài liệu giảng dạy các lớp chuẩn kỹ năng CNTT.
  • Người tự học: Phù hợp cho mọi đối tượng bắt đầu làm quen với máy tính hoặc cần củng cố kỹ năng tin học văn phòng thông qua hệ thống bài tập từng bước có đáp án minh họa.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho cán bộ, công chức, viên chức, người lao động tại các cơ quan, đơn vị hành chính sự nghiệp, sinh viên các trường cao đẳng, đại học và các cá nhân cần chuẩn hóa kỹ năng CNTT theo quy định của Bộ Thông tin và Truyền thông.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng gì trước khi học?

Tài liệu không yêu cầu kiến thức kỹ thuật lập trình hay chuyên ngành tin học trước đó. Người học chỉ cần trang bị các thao tác nhận biết cơ bản và có thiết bị máy tính cá nhân để thực hành theo các hướng dẫn trong sách.

3. Giáo trình này có điểm gì khác biệt so với các tài liệu tin học thông thường?

Tài liệu tích hợp đầy đủ 06 mô đun theo chuẩn Thông tư 03/2014/TT-BTTTT, kết hợp nội dung an toàn lao động, cơ sở pháp lý (Luật CNTT, Luật Sở hữu trí tuệ) và bổ sung mô đun khai thác các công cụ trực tuyến Google Forms, Google Drive phục vụ công việc hành chính hiện đại.

4. Làm thế nào để tự học giáo trình đạt hiệu quả cao nhất?

Người học nên đọc kỹ các khái niệm và nguyên lý trong phần lý thuyết, quan sát hệ thống hình ảnh giao diện mẫu, sau đó mở phần mềm tương ứng và thực hiện tuần tự toàn bộ các bài tập thực hành ở cuối mỗi mô đun.

5. Tài liệu có cung cấp các bảng tra cứu nhanh không?

Có. Giáo trình tích hợp sẵn danh mục các bảng biểu quan trọng bao gồm: Bảng quy tắc gõ tiếng Việt Telex và VNI, Bảng đối chiếu bảng mã và font chữ, Bảng các phím tắt thông dụng trong soạn thảo văn bản và Bảng tổng hợp các thông báo lỗi thường gặp trong Excel.

Kết luận

Tài liệu Bồi dưỡng Kỹ năng Sử dụng Công nghệ Thông tin Cơ bản của Trường Cao đẳng Cộng đồng Kon Tum là công trình học liệu có cấu trúc sư phạm chặt chẽ, đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ năng số quốc gia theo Thông tư 03/2014/TT-BTTTT. Với 06 mô đun từ cấu trúc máy tính, hệ điều hành Windows, bộ ba phần mềm văn phòng Microsoft Office 2013 (Word, Excel, PowerPoint) đến các dịch vụ đám mây Google, tài liệu cung cấp một lộ trình học tập toàn diện, cân bằng giữa lý luận kỹ thuật, quy chuẩn pháp lý và kỹ năng nghiệp vụ thực tế. Hệ thống bài tập đa dạng cùng bảng biểu tra cứu phím tắt giúp học viên nhanh chóng làm chủ môi trường làm việc số một cách chuẩn mực và hiệu quả.