MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài Trong nền kinh tế đổi mới, đòi hỏi các doanh nghiệp mở cửa hội nhập, cạnh tranh cùng phát triển. Bất kỳ một doanh nghiệp nào hoạt động sản xuất kinh doanh trong cơ chế thị trường hiện nay cũng đều nhận thức được tầm quan trọng của việc tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh sao cho hiệu quả nhất. Tại các doanh nghiệp xây lắp, chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm là một trong những chỉ tiêu quan trọng nhất. Muốn tồn tại phát triển và đứng vững trên thị trường, các doanh nghiệp phải tạo ra những sản phẩm tốt với giá thành hợp lý.
Điều đó đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải lựa chọn phương án có chi phí thấp nhưng lại đem lại hiệu quả cao nhất, nâng cao chất lượng sản phẩm mà vẫn có mức giá hấp dẫn. Vì vậy, việc quản lý các loại chi phí sản xuất như: chi phí nguyên vật liệu, chi phí nhân công, chi phí máy móc, chi phí sản xuất chung,…để tiết kiệm chi phí phục vụ cho việc hạ giá thành sản phẩm là vấn đề cấp thiết mà doanh nghiệp phải quan tâm. Để làm được điều đó, doanh nghiệp phải tổ chức công tác hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm một cách hợp lý, đúng đắn và khoa học. Ngoài ra, thực hiện tốt kế toán chi phí và tính giá thành sản phẩm còn có ý nghĩa quan trọng đối với các nhà quản trị.
Thông qua các chỉ tiêu về chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm, các nhà quản trị sẽ biết được mức độ tác động của các nhân tố ảnh hưởng đến sự biến động của chi phí, giá thành, cung cấp thông tin tài chính hữu ích để họ đưa ra quyết định tối ưu nhất. Công ty đầu tư và phát triển AIT được biết đến là công ty xây lắp chủ yếu chuyên về thi công các công trình xây lắp điện, các công trình, hạng mục công ` 1 trình trong thời gian dài, địa điểm thi công không cố định, vốn lớn. Nên công tác kế toán chi phí và tính giá thành là nhiệm vụ hết sức quan trọng và khó khăn, ảnh hưởng nhiều tới hoạt động của công ty. Do đó, việc hoàn thiện công tác kế toán nói chung, kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp nói riêng nhằm phản ánh đúng chi phí, làm cơ sở cho việc tính toán giá thành, cung cấp thông tin phục vụ cho việc điều hành, kiểm tra chi phí và hoạch định chiến lược của doanh nghiệp là nhu cầu cần thiết.
Nhận thức được vai trò của việc tập hợp chi phí và tính giá thành sản phẩm, qua quá trình thực tập và tìm hiểu thực tế tại công ty đầu tư và phát triển AIT, đề tài: “Kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại Công ty cổ phần đầu tư phát triển AIT” được lựa chọn để nghiên cứu.2 Mục tiêu nghiên cứu 1.1 Mục tiêu chung Tìm hiểu thực trạng kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại Công ty cổ phần đầu tư phát triển AIT. Từ đó, đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại công ty.2 Mục tiêu cụ thể Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm. Tìm hiểu thực trạng công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại Công ty cổ phần đầu tư phát triển AIT Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại công ty.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 1.1 Đối tượng nghiên cứu Nghiên cứu công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại Công ty cổ phần đầu tư phát triển AIT cụ thể là: các chi phí tính vào giá thành sản phẩm, các phương pháp tính giá thành, chứng từ sổ sách về quy trình tập hợp chi phí và tính giá thành sản phẩm.2 Phạm vi nghiên cứu 1.1 Phạm vi nội dung Công tác kế toán toán kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành công trình “Nâng cấp Nhà máy nước TT Quán Lào- Yên Định- Thanh Hóa” (tháng 03/2019 đến tháng 12/2019) tại Công ty cổ phần đầu tư phát triển AIT 1.2 Phạm vi không gian Đề tài được nghiên cứu tại Công ty cổ phần đầu tư phát triển AIT Địa chỉ: đường Tam Trinh, phường Mai Động, quận Hoàng Mai, Thành phố Hà Nội.3 Phạm vi thời gian Phạm vi thời gian về số liệu: Số liệu về tình hình cơ bản của công ty được lấy trong báo cáo tài chính từ năm 2017 đến năm 2019. Số liệu nghiên cứu về kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành công trình “Nâng cấp Nhà máy nước TT Quán Lào- Yên Định- Thanh Hóa” ( tháng 03/2019 đến tháng 12/2019) Thời gian nghiên cứu đề tài: từ ngày 7/9/2020 đến 26/12/2020 tại Công ty cổ phần đầu tư phát triển AIT.
` 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN VỀ TÀI LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Một số lý luận về vấn đề nghiên cứu 2.1 Đặc điểm của ngành xây lắp ảnh hưởng đến kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp Xây dựng cơ bản (XDCB) là ngành sản xuất vật chất độc lập, đặc biệt có khả năng tái sản xuất tài sản cố định cho tất cả các ngành trong nền kinh tế quốc dân. So với các ngành sản xuất khác, XDCB có những đặc điểm kinh tế kỹ thuật đặc trưng, được thể hiện rất rõ ở sản phẩm xây lắp và quá trình sáng tạo ra sản phẩm của ngành. Quá trình sản xuất sản phẩm xây lắp có những đặc điểm khác biệt so với ngành khác, những đặc điểm đó sẽ ảnh hưởng tới công tác hạch toán kế toán nói chung và hạch toán chi phí sản xuất - tính giá thành sản phẩm xây lắp nói riêng. - Đặc điểm sản phẩm: Sản phẩm xây lắp là những công trình xây dựng, vật kiến trúc có quy mô lớn, kết cấu phức tạp.
Sản phẩm xây lắp được cố định tại nơi sản xuất, các điều kiện khác phục vụ cho thi công công trình như: máy móc thiết bị, vật tư, người lao động, phương tiện vận chuyển. đều phải di chuyển theo địa điểm thi công. Đồng thời, công tác xây lắp tiến hành ngoài trời nên chịu tác động của thời tiết, khí hậu dễ gây tình trạng mất mát, hao hụt, lãng phí vật tư tài sản làm tăng thiệt hại trong tổng chi phí sản xuất. Trong điều kiện thời tiết không thuận lợi, ảnh hưởng đến chất lượng công trình có thể phải làm lại và các thiệt hại phát sinh.
Điều này gây khó khăn về công tác quản lý nhất là công trình làm xa trụ sở của doanh nghiệp, xa trung tâm, xa khu dân cư. Do vậy, thông thường các doanh nghiệp xây lắp sử dụng lực lượng lao động thuê ngoài tại chỗ, nơi thi công công ` 4 trình để giảm bớt chi phí huy động và giải thể công trình. Vì lẽ đó mà trong quá trình thi công cần quản lý lao động, vật tư chặt chẽ, thi công nhanh, đúng tiến độ. Doanh nghiệp cần có chế độ làm việc phù hợp, nhằm tiết kiệm chi phí, hạ giá thành.
Sản phẩm xây lắp mang tính riêng lẻ, đơn chiếc, mỗi sản phẩm có yêu cầu về mặt thiết kế kỹ thuật, kết cấu, hình thức, địa điểm xây dựng khác nhau nên chi phí sản xuất cho từng công trình sẽ khác nhau. Điều này gây khó khăn cho quản lý giá thành và việc thực hiện công tác so sánh mức hạ giá thành sản phẩm của kỳ trước với kỳ này, của doanh nghiệp với doanh nghiệp cùng ngành. Vì thế, việc tập hợp chi phí, tính giá thành sản phẩm xây lắp được tính cho từng sản phẩm xây lắp riêng biệt. Thông thường, sản phẩm xây lắp được thực hiện theo đơn đặt hàng nên ít phát sinh chi phí trong quá trình lưu thông.
Sản phẩm xây dựng cơ bản được tiêu thụ tại chỗ, không nhập kho. - Đặc điểm về kỳ tính giá thành: Tuỳ theo quy mô của sản phẩm, kết cấu kỹ thuật và khả năng về vốn của đơn vị xây lắp, khả năng thanh toán của chủ đầu tư và yêu cầu tiến độ thi công của bên giao thầu, thời gian thi công có thể kéo dài vài tháng đến vài năm. Nên kỳ tính giá thành thường không xác định hàng tháng như trong sản xuất công nghiệp mà xác định theo thời điểm từ khi công trình, hạng mục công trình thi công đến khi hoàn thành hay thực hiện bàn giao thanh toán theo giai đoạn quy ước. - Đặc điểm khoán gọn trong xây lắp: Khoán gọn là hình thức quản lý mới xuất hiện trong các doanh nghiệp ở Việt Nam.
Các đơn vị nhận khoán ( đội, tổ. ) có thể nhận khoán gọn khối lượng công việc hoặc hạng mục công trình. Giá nhận khoán gọn bao gồm cả chi phí tiền lương, vật liệu, công cụ, dụng cụ thi công, chi phí chung.2 Tổng quan về chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp 2.1 Khái niệm Theo Bùi Bằng Đoàn, Trần Quang Trung và cộng sự ( 2010) :“Chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí cần thiết khác mà doanh nghiệp đã bỏ ra trong kỳ kinh doanh nhất định” Chi phí về lao động sống là những chi phí về tiền lương, thưởng, phụ cấp và các khoản trích theo lương của người lao động. Chi phí lao động vật hóa là những chi phí về sử dụng yếu tố lao động, đối tượng lao động dưới các hình thái vật chất, phi vật chất, tài chính và phi tài chính.2 Phân loại chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp Xét về mặt lý luận cũng như thực tế, có rất nhiều cách phân loại chi phí khác nhau.
Mỗi cách phân loại đều đáp ứng mục đích quản lý, hạch toán, kiểm tra, kiểm soát chi phí phát sinh… ở các góc độ khác nhau. Các cách phân loại đều tồn tại, bổ sung cho nhau và giữ vai trò nhất định trong quản lý chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm. Ngành xây lắp có các đặc điểm riêng so với các ngành sản xuất khác nhưng cũng phát sinh những chi phí tương tự về tư liệu lao động ( máy móc thiết bị, tài sản cố định,.), đối tượng lao động (nguyên vật liệu, thiết bị xây lắp,.) và sức lao động của con người.