Luận văn thạc sĩ hướng dẫn học sinh lớp 11 trung học phổ thông vận dụng hiểu biết về nghĩa của câu vào việc lĩnh hội và tạo lập văn bản

Luận văn thạc sĩ phân tích hướng dẫn học sinh lớp 11 trung học phổ thông vận dụng hiểu biết về nghĩa của câu vào việc lĩnh hội, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Mai Thị Thùy
• Người hướng dẫn: PGS. Đỗ Việt Hùng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học
• Đề tài: Hướng dẫn học sinh lớp 11 vận dụng hiểu biết về nghĩa của câu vào việc lĩnh hội và tạo lập văn bản
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Ý nghĩa của luận văn
• 0.3. Lịch sử nghiên cứu
• 0.4. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.5. Phạm vi nghiên cứu
• 0.6. Vấn đề nghiên cứu
• 0.7. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.8. Phương pháp nghiên cứu
• 0.9. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN
• 1.1. Cơ sở ngôn ngữ học
• 1.2. Nghĩa của câu
• 1.3. Ứng dụng lí thuyết về nghĩa của câu vào việc lĩnh hội và tạo lập văn bản
• 1.4. Cơ sở tâm lí- giáo dục học
• 1.5. Quan điểm dạy học tích hợp trong dạy học Ngữ văn ở nhà trường phổ thông
• 1.6. Vận dụng kiến thức về nghĩa của câu vào việc lĩnh hội và tạo lập văn bản là một biểu hiện tích cực của dạy học tích hợp trong môn Ngữ văn
• 1.7. Đặc điểm tâm lí đối tượng học sinh lớp 11- THPT
• 1.8. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG DẠY HỌC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VỀ NGHĨA CỦA CÂU VÀO VIỆC LĨNH HỘI VÀ TẠO LẬP VĂN BẢN TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN LỚP 11- THPT HIỆN NAY
• 2.1. Chương trình Ngữ văn THPT hiện nay
• 2.2. Mục tiêu chung của môn Ngữ văn
• 2.3. Đặc điểm chương trình Ngữ văn bậc THPT
• 2.4. Thực trạng việc thực hiện tích hợp dạy học đối với bài nghĩa của câu
• 2.5. Vị trí bài dạy “Nghĩa của câu” trong chương trình Ngữ văn lớp 11 THPT
• 2.6. Thực trạng dạy học tích hợp nghĩa của câu với lĩnh hội và tạo lập văn bản trong chương trình Ngữ văn lớp 11 hiện nay
• 2.7. Các hiệu quả của dạy học tích hợp nghĩa của câu với đọc hiểu văn bản và tạo lập văn bản
• 2.8. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: HƯỚNG DẪN HỌC SINH LỚP 11-THPT VẬN DỤNG HIỂU BIẾT VỀ NGHĨA CỦA CÂU VÀO VIỆC LĨNH HỘI VÀ TẠO LẬP VĂN BẢN
• 3.1. Trang bị kiến thức về nghĩa của câu cho HS lớp 11
• 3.2. Định hướng nhận thức
• 3.3. Định hướng tích hợp
• 3.4. Hình thành và rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức về nghĩa của câu trong đọc -hiểu văn bản
• 3.5. Thực hiện trong giờ luyện tập về nghĩa của câu
• 3.6. Thực hiện trong các giờ đọc- hiểu văn bản
• 3.7. Hình thành và rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức về nghĩa của câu trong việc tạo lập văn bản
• 3.8. Thực hiện trong giờ luyện tập về nghĩa của câu
• 3.9. Thực hiện trong giờ làm văn
• 3.10. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 4.1. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm
• 4.2. Đối tượng, địa bàn, thời gian thực nghiệm
• 4.3. Quy trình thực nghiệm
• 4.4. Nội dung thực nghiệm
• 4.5. Cách thức tiến hành
• 4.6. Kết quả thực nghiệm
• 4.7. Tiểu kết chương 4
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• danh mục tài liệu tham khảo
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Hướng dẫn tổng quan về nghĩa câu trong văn bản cho học sinh lớp 11

Nghĩa của câu là một trong những khái niệm quan trọng trong ngôn ngữ học, đặc biệt trong việc lĩnh hội và tạo lập văn bản. Đối với học sinh lớp 11, việc hiểu rõ nghĩa câu không chỉ giúp các em nắm bắt nội dung văn bản mà còn phát triển kỹ năng viết văn. Việc vận dụng nghĩa câu vào văn bản sẽ giúp học sinh có khả năng phân tích và tạo lập các loại văn bản một cách hiệu quả hơn.

1.1. Khái niệm và vai trò của nghĩa câu trong văn bản

Nghĩa câu được hiểu là nội dung mà câu truyền tải. Nó không chỉ đơn thuần là thông tin mà còn bao gồm cả cảm xúc, ý nghĩa hàm ẩn. Việc nắm vững nghĩa câu giúp học sinh hiểu sâu hơn về văn bản, từ đó có thể phân tích và viết văn một cách chính xác.

1.2. Tại sao học sinh lớp 11 cần vận dụng nghĩa câu

Học sinh lớp 11 đang trong giai đoạn phát triển tư duy và kỹ năng ngôn ngữ. Việc vận dụng nghĩa câu vào văn bản giúp các em phát triển khả năng tư duy phản biện, khả năng phân tích và tổng hợp thông tin, từ đó nâng cao chất lượng học tập và giao tiếp.

II. Những thách thức trong việc vận dụng nghĩa câu vào văn bản

Mặc dù việc vận dụng nghĩa câu vào văn bản mang lại nhiều lợi ích, nhưng học sinh lớp 11 cũng gặp phải không ít thách thức. Những khó khăn này có thể đến từ việc thiếu kiến thức nền tảng, hoặc từ cách thức giảng dạy chưa phù hợp.

2.1. Thiếu kiến thức nền tảng về ngữ nghĩa

Nhiều học sinh chưa nắm vững các khái niệm cơ bản về ngữ nghĩa, dẫn đến việc khó khăn trong việc hiểu và vận dụng nghĩa câu vào văn bản. Điều này cần được khắc phục thông qua các hoạt động học tập tích cực.

2.2. Phương pháp giảng dạy chưa hiệu quả

Một số giáo viên vẫn sử dụng phương pháp giảng dạy truyền thống, chưa chú trọng đến việc tích hợp kiến thức về nghĩa câu vào thực tiễn. Điều này làm giảm khả năng tiếp thu và vận dụng của học sinh.

III. Phương pháp hiệu quả để vận dụng nghĩa câu vào văn bản

Để giúp học sinh lớp 11 vận dụng nghĩa câu vào văn bản một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực và sáng tạo. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về nghĩa câu mà còn phát triển kỹ năng viết văn.

3.1. Tích hợp lý thuyết ngữ nghĩa vào thực hành

Giáo viên có thể tổ chức các hoạt động thực hành, trong đó học sinh được yêu cầu phân tích nghĩa câu trong các văn bản cụ thể. Điều này giúp các em áp dụng lý thuyết vào thực tiễn.

3.2. Sử dụng công nghệ trong giảng dạy

Việc sử dụng các công cụ công nghệ như phần mềm hỗ trợ học tập có thể giúp học sinh dễ dàng tiếp cận và hiểu rõ hơn về nghĩa câu. Các ứng dụng này có thể cung cấp các ví dụ minh họa sinh động.

IV. Ứng dụng thực tiễn của việc vận dụng nghĩa câu vào văn bản

Việc vận dụng nghĩa câu vào văn bản không chỉ giúp học sinh nâng cao kỹ năng viết mà còn có thể áp dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Những ứng dụng này có thể thấy rõ trong các bài kiểm tra, bài thi và trong giao tiếp hàng ngày.

4.1. Nâng cao kỹ năng viết văn

Khi học sinh hiểu rõ nghĩa câu, các em sẽ có khả năng viết văn tốt hơn. Việc này không chỉ giúp các em đạt điểm cao trong các bài thi mà còn phát triển khả năng sáng tạo.

4.2. Cải thiện khả năng giao tiếp

Nắm vững nghĩa câu giúp học sinh giao tiếp hiệu quả hơn. Các em có thể truyền đạt ý tưởng một cách rõ ràng và chính xác, từ đó nâng cao khả năng tương tác xã hội.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Việc vận dụng nghĩa câu vào văn bản là một kỹ năng quan trọng mà học sinh lớp 11 cần phải nắm vững. Để đạt được điều này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa giáo viên và học sinh trong quá trình học tập. Hướng phát triển tương lai cần tập trung vào việc cải thiện phương pháp giảng dạy và tăng cường ứng dụng công nghệ.

5.1. Đề xuất cải tiến phương pháp giảng dạy

Giáo viên cần thường xuyên cập nhật và cải tiến phương pháp giảng dạy để phù hợp với nhu cầu học tập của học sinh. Việc này sẽ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách hiệu quả hơn.

5.2. Khuyến khích học sinh tự học và nghiên cứu

Học sinh cần được khuyến khích tự học và nghiên cứu thêm về nghĩa câu và văn bản. Điều này không chỉ giúp các em nâng cao kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tự học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh giáo dục phổ thông Việt Nam hiện nay, việc nâng cao năng lực ngôn ngữ và tư duy cho học sinh là một yêu cầu cấp thiết. Theo báo cáo của ngành giáo dục, học sinh lớp 11 trung học phổ thông (THPT) đang ở giai đoạn phát triển tư duy trừu tượng và hoàn thiện kiến thức ngôn ngữ cơ bản, tạo điều kiện thuận lợi để tiếp nhận các kiến thức nâng cao về ngữ nghĩa câu và vận dụng vào lĩnh hội, tạo lập văn bản. Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc vận dụng hiểu biết về nghĩa của câu vào quá trình học tập còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong việc tích hợp kiến thức ngữ nghĩa với kỹ năng đọc hiểu và viết văn. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đề xuất các thao tác tổ chức và hướng dẫn học sinh lớp 11 vận dụng hiểu biết về nghĩa của câu vào việc lĩnh hội và tạo lập văn bản, nhằm nâng cao hiệu quả dạy học Ngữ văn theo hướng tích hợp. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào học sinh lớp 11 tại các trường THPT ở Hà Nội và Nam Định trong năm học 2009-2010. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần làm rõ khái niệm dạy học tích hợp, đồng thời cung cấp giải pháp thực tiễn giúp giáo viên nâng cao chất lượng giảng dạy và học sinh phát triển năng lực ngôn ngữ toàn diện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết ngôn ngữ học về nghĩa của câu, đặc biệt là phân tích cấu trúc nghĩa câu theo các nhà nghiên cứu như Cao Xuân Hạo, Nguyễn Thị Lương và Diệp Quang Ban. Theo đó, nghĩa của câu được chia thành hai thành phần chính: nghĩa sự việc (miêu tả sự kiện, trạng thái, quan hệ trong thực tế) và nghĩa tình thái (biểu thị thái độ, đánh giá, tình cảm của người nói). Lý thuyết dạy học tích hợp được vận dụng nhằm kết nối kiến thức ngữ nghĩa câu với kỹ năng đọc hiểu và tạo lập văn bản trong môn Ngữ văn. Thang phân loại Bloom được sử dụng để xây dựng mục tiêu nhận thức và vận dụng kiến thức, tập trung vào ba mức độ: biết, hiểu và vận dụng. Ngoài ra, các quan điểm tâm lý giáo dục về đặc điểm phát triển ngôn ngữ và tư duy của học sinh lớp 11 cũng được xem xét để thiết kế phương pháp dạy học phù hợp.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm tài liệu chương trình Ngữ văn THPT, sách giáo khoa, giáo án của giáo viên, bài làm của học sinh và quan sát thực tế tại hai trường THPT B Hải Hậu (Nam Định) và Ngọc Hồi (Hà Nội). Phương pháp phân tích tài liệu được sử dụng để hệ thống hóa cơ sở lý thuyết và thực trạng dạy học. Phương pháp khảo sát và phỏng vấn giáo viên nhằm thu thập thông tin về thái độ và thực hành dạy học tích hợp. Phương pháp dự giờ và phân tích bài làm học sinh giúp đánh giá khả năng vận dụng kiến thức về nghĩa của câu trong lĩnh hội và tạo lập văn bản. Phương pháp thực nghiệm sư phạm được tiến hành trong năm học 2009-2010 với cỡ mẫu khoảng 100 học sinh lớp 11, sử dụng phương pháp chọn mẫu thuận tiện. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp định tính và định lượng, so sánh tỷ lệ học sinh đạt yêu cầu trước và sau thực nghiệm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Kiến thức về nghĩa của câu được trang bị chưa đồng đều: Khoảng 65% học sinh nắm được các thành phần nghĩa sự việc và nghĩa tình thái cơ bản, nhưng chỉ khoảng 30% có khả năng phân biệt và vận dụng linh hoạt trong đọc hiểu văn bản.

2. Giáo viên chưa chú trọng tích hợp kiến thức nghĩa của câu với kỹ năng đọc hiểu và tạo lập văn bản: Qua khảo sát 25 giáo án, 92% giáo án dập khuôn theo sách giáo khoa, thiếu các hoạt động thực hành vận dụng kiến thức, chỉ 20% giáo viên có kế hoạch rèn luyện kỹ năng vận dụng thường xuyên.

3. Học sinh thiếu ý thức vận dụng kiến thức nghĩa của câu trong học tập: Trong khảo sát 100 học sinh, 85% trả lời các câu hỏi đọc hiểu theo cách học thuộc lòng, không vận dụng kiến thức ngữ nghĩa để phân tích sâu sắc văn bản.

4. Thực nghiệm sư phạm cho thấy hiệu quả tích cực của phương pháp hướng dẫn vận dụng: Sau 3 tháng thực nghiệm, tỷ lệ học sinh vận dụng kiến thức nghĩa của câu vào đọc hiểu và tạo lập văn bản tăng từ 30% lên 68%, điểm trung bình bài kiểm tra tăng 1,5 điểm so với trước thực nghiệm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của thực trạng trên là do giáo viên chưa có quy trình khoa học và hệ thống để hướng dẫn học sinh vận dụng kiến thức về nghĩa của câu, dẫn đến việc dạy học tích hợp chưa thực sự hiệu quả. So sánh với một số nghiên cứu trong ngành, kết quả này phù hợp với nhận định chung về khó khăn trong việc chuyển hóa kiến thức ngôn ngữ học thành kỹ năng thực hành cho học sinh phổ thông. Việc vận dụng kiến thức nghĩa của câu không chỉ giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về nội dung và nghệ thuật của văn bản mà còn phát triển tư duy phản biện và sáng tạo. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ học sinh đạt yêu cầu trước và sau thực nghiệm, cũng như bảng điểm trung bình các bài kiểm tra đọc hiểu và viết văn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng quy trình hướng dẫn vận dụng kiến thức nghĩa của câu: Giáo viên cần tổ chức các hoạt động dạy học theo quy trình gồm: trang bị kiến thức cơ bản, luyện tập thực hành, vận dụng trong đọc hiểu và tạo lập văn bản. Mục tiêu nâng tỷ lệ học sinh vận dụng thành thạo lên 70% trong vòng 1 năm học.

2. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng giáo viên về dạy học tích hợp: Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về phương pháp dạy học tích hợp và vận dụng kiến thức ngữ nghĩa câu, nhằm nâng cao năng lực sư phạm cho giáo viên Ngữ văn THPT.

3. Phát triển tài liệu và bài tập thực hành đa dạng, gần gũi với thực tế: Soạn thảo các bộ đề luyện tập vận dụng kiến thức nghĩa của câu liên quan đến các văn bản trong chương trình, đồng thời khuyến khích sử dụng ngữ liệu từ văn học Việt Nam để tăng tính hấp dẫn và thực tiễn.

4. Tổ chức đánh giá thường xuyên và phản hồi kịp thời: Thiết lập hệ thống đánh giá kỹ năng vận dụng kiến thức nghĩa của câu trong các bài kiểm tra định kỳ, từ đó điều chỉnh phương pháp dạy học phù hợp, đảm bảo tiến độ và chất lượng học tập.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Ngữ văn THPT: Nhận được hướng dẫn cụ thể về phương pháp tổ chức dạy học tích hợp, giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy và phát triển kỹ năng vận dụng kiến thức cho học sinh.

2. Nhà quản lý giáo dục: Có cơ sở để xây dựng chính sách đào tạo, bồi dưỡng giáo viên và phát triển chương trình Ngữ văn phù hợp với xu hướng đổi mới giáo dục.

3. Sinh viên ngành Sư phạm Ngữ văn: Tài liệu tham khảo quý giá để hiểu rõ hơn về lý thuyết ngôn ngữ học ứng dụng và phương pháp dạy học tích hợp trong thực tiễn.

4. Các nhà nghiên cứu giáo dục và ngôn ngữ học: Cung cấp dữ liệu thực nghiệm và phân tích sâu sắc về mối quan hệ giữa kiến thức ngữ nghĩa câu và kỹ năng đọc hiểu, tạo lập văn bản trong giáo dục phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần vận dụng hiểu biết về nghĩa của câu trong dạy học Ngữ văn?
   Vì nghĩa của câu là cơ sở để hiểu đúng nội dung và tinh thần của văn bản, giúp học sinh phát triển tư duy ngôn ngữ và kỹ năng phân tích, từ đó nâng cao khả năng đọc hiểu và viết văn.

2. Làm thế nào để giáo viên hướng dẫn học sinh vận dụng kiến thức nghĩa của câu hiệu quả?
   Giáo viên cần xây dựng quy trình dạy học tích hợp, kết hợp lý thuyết với thực hành, sử dụng ngữ liệu phong phú và tổ chức các hoạt động luyện tập thường xuyên, có hệ thống.

3. Học sinh lớp 11 có đủ khả năng tiếp thu kiến thức về nghĩa của câu không?
   Học sinh lớp 11 đã phát triển tư duy trừu tượng và có nền tảng ngôn ngữ vững chắc, do đó hoàn toàn có khả năng tiếp thu và vận dụng kiến thức này nếu được hướng dẫn đúng phương pháp.

4. Phương pháp dạy học tích hợp có những ưu điểm gì?
   Phương pháp này giúp học sinh không chỉ lĩnh hội kiến thức mà còn phát triển kỹ năng vận dụng sáng tạo, tiết kiệm thời gian học tập và tăng cường sự liên kết giữa các phân môn trong môn Ngữ văn.

5. Làm sao để đánh giá hiệu quả việc vận dụng kiến thức nghĩa của câu?
   Có thể đánh giá qua kết quả bài kiểm tra đọc hiểu và tạo lập văn bản, quan sát thái độ và kỹ năng vận dụng trong giờ học, cũng như qua các bài tập thực hành và phản hồi của học sinh.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa kiến thức về nghĩa của câu và mối quan hệ giữa nghĩa câu với lĩnh hội, tạo lập văn bản trong dạy học Ngữ văn lớp 11.
• Thực trạng dạy học tích hợp nghĩa của câu còn nhiều hạn chế, đặc biệt về việc vận dụng kiến thức vào thực hành.
• Đề xuất quy trình hướng dẫn vận dụng kiến thức nghĩa của câu giúp nâng cao kỹ năng đọc hiểu và viết văn cho học sinh.
• Thực nghiệm sư phạm chứng minh tính khả thi và hiệu quả của giải pháp đề xuất với tỷ lệ học sinh vận dụng thành công tăng gần gấp đôi.
• Khuyến nghị triển khai rộng rãi quy trình và tăng cường đào tạo giáo viên nhằm nâng cao chất lượng dạy học Ngữ văn phổ thông.

Hành động tiếp theo là áp dụng quy trình hướng dẫn vận dụng kiến thức nghĩa của câu trong các trường THPT, đồng thời tổ chức các khóa bồi dưỡng cho giáo viên để nhân rộng hiệu quả. Đề nghị các nhà quản lý giáo dục và giáo viên quan tâm nghiên cứu và ứng dụng kết quả nghiên cứu này nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục Ngữ văn hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lí luận Chương 2: Thực trạng dạy học nghĩa của câu và ứng dụng của nó trong việc lĩnh hội và tạo lập văn bản trong chương trình lớp 11 hiện nay Chương 3: Hướng dẫn HS lớp 11-THPT vận dụng hiểu biết về nghĩa của câu vào việc lĩnh hội và tạo lập văn bản Chương 4: Thực nghiệm sư phạm 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN 1. Cơ sở ngôn ngữ học 1. Khái niệm Khái niệm văn bản được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau, qua khảo sát chúng tôi nhận thấy có một số cách định nghĩa văn bản phổ biến hiện nay như sau: - Văn bản: “ Chuỗi các đơn vị kí hiệu ngôn ngữ làm thành một thể thống nhất bằng mối liên hệ ý nghĩa mà thuộc tính cơ bản của nó là sự hoàn chỉnh về hình thức và nội dung; sản phẩm của lời nói được định hình dưới dạng chữ viết hoặc in ấn” [34; tr. 413] Cách định nghĩa này khá phổ biến, và theo đó, văn bản được gắn với khái niệm văn tự, chữ viết( bản chép tay, in ấn…) - “ Văn bản không hoàn toàn đồng nhất với “ ngôn ngữ viết” mà bao gồm, hay đúng hơn, là các hoạt động lời nói đã được “văn tự hóa” thành các phát ngôn.

Một đơn vị văn bản được tính bằng một hiệu lực giao tiếp có tính độc lập giao tiếp, hoàn thành nhiệm vụ giao tiếp trong một hoàn cảnh phát ngôn nhất định. Đặc biệt nó gắn với một chủ thể nhất định đã sáng tạo ra nó…”[30; tr. 69] Cách định nghĩa thứ hai gắn văn bản với hoạt động giao tiếp, môi trường sản sinh và tồn tại của văn bản. Ở đây, chúng tôi nhận diện văn bản, phân loại văn bản sao cho phù hợp với việc truyền thụ kiến thức cho học sinh phổ thông, đặc biệt đảm bảo tính hệ thống của chương trình Ngữ văn bậc phổ thông.

Vì vậy chúng tôi xin không bàn đến tính đúng sai của các định nghĩa, mà từ các định nghĩa này, chúng tôi nhận ra những kiến thức quan trọng về văn bản phục vụ cho việc vận dụng dạy học được đặt ra ở đề tài nghiên cứu này. 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Đặc điểm của văn bản Dù định nghĩa theo cách nào, chúng ta cũng cần thừa nhận một số các đặc điểm cơ bản của văn bản sau đây: - Văn bản là một chỉnh thể ngôn ngữ về mặt cấu trúc nghĩa( nội dung) và cấu trúc hình thức. +/Về mặt nội dung: văn bản có một chủ đề nhất định, toàn bộ văn bản gắn kết với nhau về mặt ý nghiã, tập trung thể hiện một chủ đề.

Điều này giúp ta phân biệt với các tổ hợp ngôn ngữ không là văn bản- có nhiều câu, nhiều đoạn được ghép với nhau nhưng không có quan hệ gì về ý nghĩa. Văn bản bao giờ cũng phải thể hiện được chủ đích của người tạo lập nó. +/ Về mặt hình thức: các câu trong văn bản có những mối liên hệ, quan hệ nhất định. Toàn bộ những mối liên hệ ấy tạo nên cấu trúc của văn bản.

Như vậy văn bản không đơn thuần chỉ là chuỗi câu ghép lại. Mặt khác, tùy vào chủ đích mà người tạo lập văn bản phải chon lựa các phương tiện ngôn ngữ phù hợp, điều này tạo nên những cấu trúc khác nhau của các loại văn bản. - Văn bản tồn tại cả ở dạng nói và dạng viết - Văn bản có thể dài và có thể ngắn Vd : +/ đề thi +/ khẩu hiệu +/ ca dao, tục ngữ +/ tiểu thuyết… - văn bản có thể bao gồm trong nó nhiều tập hợp văn bản con khác nhau: Vd : Sách giáo khoa là một văn bản trong đó bao gồm nhiều văn bản con là các bài học. 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Phân loại văn bản Dựa vào các tiêu chí khác nhau, các nhà nghiên cứu phân loại văn bản cũng khác nhau. Dựa trên lập luận văn bản là đơn vị thuộc về nghĩa, thuộc về việc sử dụng ngôn ngữ, mỗi văn bản đều có mặt hình thức và mặt nghĩa, đồng thời, dựa trên quan điểm sư phạm phân loại văn bản để dùng vào viêc dạy học sinh tạo lập văn bản trong nhà trường, Diệp Quang Ban trong “Giao tiếp diễn ngôn và cấu tạo của văn bản” đã đưa ra một số loại văn bản nguyên mẫu chung thường dùng như sau [2; tr 497]: - Văn bản truyện kể( hay tự sự) - Văn bản miêu tả - Văn bản lập luận - Văn bản giải thích - Văn bản hội thọai Ở bậc học THCS, học sinh được học cách phân loại văn bản theo phương thức biểu đạt, theo đó học sinh phân biệt các loại văn bản: tự sự, miêu tả, biểu cảm, nghị luận, thuyết minh, điều hành. Chương trình lớp 10 THPT phân loại văn bản theo phong cách chức năng ngôn ngữ bao gồm: - Văn bản thuộc phong cách ngôn ngữ sinh hoạt( thư, nhật kí…) - Văn bản thuộc phong cách ngôn ngữ nghệ thuật( thơ, truyện, tiểu thuyết…) - Văn bản thuộc phong cách ngôn ngữ khoa học( sách giáo khoa, luận văn, luận án…) - Văn bản thuộc phong cách ngôn ngữ hành chính(đơn, biên bản, nghị quyết…) - Văn bản thuộc phong cách ngôn ngữ chính luận( hịch, tuyên ngôn, lời kêu gọi…) - Văn bản thuộc phong cách ngôn ngữ báo chí( bản tin, phóng sự, bài phỏng vấn…) 1. Lĩnh hội văn bản(đọc -hiểu văn bản) ở nhà trường THPT Chương trình cải cách giáo dục hiện nay đã đưa vào 2 nhóm văn bản là văn bản nhật dụng và văn bản văn học ( văn bản nghệ thuật) vào giờ đọc hiểu 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] văn bản của môn Ngữ văn.

Phần lớn văn bản đưa vào chương trình môn Ngữ văn cho học sinh lĩnh hội là các văn bản văn học. Văn bản văn học trước hết là một loại văn bản nên nó có đầy đủ những đặc điểm của một loại văn bản thông thường, nhưng nó cũng có đặc trưng riêng biệt về mặt ngôn ngữ như tính thẩm mĩ, tính đa nghĩa và dấu ấn riêng của tác giả. Vì vậy, hiển nhiên là sự lĩnh hội các văn bản đó không bao giờ đơn nghĩa. Điều này đòi hỏi HS phải thay đổi quan niệm học, GV phải thay đổi quan niệm dạy.

Lĩnh hội văn bản không còn là sự áp đặt từ phía GV( giảng văn). GV định hướng, tổ chức các hoạt động nhằm hỗ trợ quá trình lĩnh hội văn bản của HS, HS nâng cao năng lực tự học. Người đọc ( HS và GV) tiếp xúc với văn bản ngôn từ, giải mã ngôn từ để tìm ra những lớp ý nghĩa của văn bản thậm chí là đồng sáng tạo, tạo ra lớp ý nghĩa mới. Lĩnh hội văn bản trong nhà trường đòi hỏi không chỉ lĩnh hội riêng giá trị của một văn bản, mà còn phải trang bị cho các em những công cụ để các em có thể tự lĩnh hội các văn bản khác ở những thời điểm khác.

Trong đó cần thiết phải trang bị các kĩ năng ngôn ngữ cho các em. Như vậy, lĩnh hội văn bản trong nhà trường không đơn thuần chỉ là một quá trình giải mã các kí hiệu ngôn ngữ để nắm bắt được nội dung văn bản, hiểu tác giả nói gì mà nó là bước nối liền giữa dạy lĩnh hội và tự lĩnh hội. HS được rèn luyện để trở thành người lĩnh hội có bản lĩnh, sáng tạo. Tạo lập văn bản ở trường THPT Tạo lập văn bản (làm văn), là một phân môn quan trọng ở bậc THPT.

HS được rèn luyện để có thể tạo lập được các kiểu văn bản từ dễ đến khó: Tự sự→Miêu tả →Biểu cảm→ Ứng dụng →Thuyết minh→ Nghị luận. Trong đó, chiếm đa số là tạo lập kiểu văn bản nghị luận. HS được trang bị và rèn luyện kĩ năng tạo lập từ câu, đoạn đến bài văn. 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Nghĩa của câu Như chúng tôi đã trình bày, nghĩa của câu là vấn đề ít được đề cập đến trong các tài liệu giảng dạy tiếng Việt cho dù đây là yếu tố không thể thiếu đối với mỗi câu. Trong quá trình giao tiếp, khi tạo lập một câu, bao giờ nhân vật giao tiếp cũng muốn biểu hiện những ý nghĩa nào đó. Nghĩa chính là cơ sở để tạo lập câu, cũng chính là nội dung mà câu biểu thị. Trước tiên, chúng tôi xin trích dẫn một cách giải thích khái niệm “nghĩa’ và xem đó như là kim chỉ nam để hiểu các phạm trù có liên quan: “ Nghĩa- 1.

Sự phản ánh các đối tượng của hiện thực ( các hiện tượng, các quan hệ, phẩm chất, quá trình ) vào trong nhận thức, trở thành một yếu tố của ngôn ngữ nhờ việc tạo nên mối liên hệ thường trực, liên tục với một chuỗi âm thanh nhất định, nhờ đó sự phản ánh hiện thực trong nhận thức được hiện thực hóa. Sự phản ánh hiện thực này tham gia trong cấu trúc của từ như là mặt bên trong, mặt nội dung trong quan hệ với mặt âm thanh như là vỏ vật chất cần thiết không chỉ để biểu hiện nghĩa và thông báo nó cho người khác mà còn cần thiết cho chính sự hình thành, nảy sinh, tồn tại và phát triển của nó. Toàn bộ các chức năng của các đơn vị ngôn ngữ, tất cả những điều được các đơn vị ngôn ngữ này biểu hiện, phản ánh là mặt nội dung của chúng. 143] Vấn đề cấu trúc nghĩa của câu là vấn đề khá phức tạp.Cách gọi tên, cách phân tích các thành phần nghĩa của câu là không đồng nhất giữa các nhà nghiên cứu ngôn ngữ ở Việt Nam hiện nay.

Cao Xuân Hạo trong “ Ngữ pháp chức năng tiếng Việt, quyển 1” đã phân tích cấu trúc nghĩa của câu như sau: 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1 Phân tích cấu trúc nghĩa của câu theo Cao Xuân Hạo Câu ví dụ: Bài thi toán cháu được những nửa điểm cơ à ? Tiền giả định: các điều kiện tiên quyết để câu nói có thể đúng hoặc sai. Tiền đề ấy mà sai, cả câu nói thành vô giá trị. Vd: Cháu đã làm bài thi toán Hiển ngôn Hiển nghĩa : cái nghĩa biểu hiện rõ qua nguyên văn của câu nói. NGHĨA Vd: Bài thi toán của cháu được nửa điểm.

Hàm nghĩa : cái nghĩa trong bề sâu của quan hệ CỦA giữa các ngữ trong nguyên văn, suy ra được, diễn ra được bằng ít nhiều lời lẽ của nguyên văn. Vd: Vì thế là nhiều đối với cháu. CÂU Hàm ngôn Ẩn ý : cái ý nghĩa ẩn kín đằng sau nguyên văn, suy ra được từ tiền giả định, hiển nghĩa, hàm nghĩa và ngôn cảnh; nó thì có thể không được nhận ra nhưng cũng rất dễ chối vì hoàn toàn không được nói ra. Vd: Cháu kém quá đấy! ( Nguồn: [14; tr.