BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC VINH TÀI LIỆU BỒI DƢỠNG (Dùng cho các khóa bồi dưỡng theo chương trình bồi dưỡng theo tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp dành cho giảng viên đại học) HÌNH THỨC TỔ CHỨC, PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC VÀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ DẠY HỌC TRONG CƠ SỞ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC Ngƣời soạn: 1. Đinh Thị Trƣờng Giang 2. Phan Thị Hồng Tuyết 3. Nguyễn Thị Nhị Nghệ An, 2022 MỤC LỤC Trang LỜI NÓI ĐẦU.
1 KẾ HOẠCH DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ 6. Đặc trƣng và nguyên tắc dạy học đại học………………………………… 4 a) Khái niệm cơ bản. 4 b) Đặc trưng của dạy học đại học. 10 c) Các nguyên tắc dạy học đại học.
Hình thức tổ chức và phƣơng pháp dạy học đại học. 21 a) Hình thức tổ chức dạy học đại học. 21 b) Phương pháp dạy học đại học. 29 c) Đổi mới phương pháp dạy học đại học trong môi trường chuyển đổi số và mô hình giáo dục đại học mở.
Đánh giá kết quả dạy học ở đại học. 41 a) Một số khái niệm cơ bản. 41 b) Mục đích, ý nghĩa của đánh giá kết quả dạy học ở đại học. Chức năng của đánh giá kết quả dạy học đại học.
Yêu cầu đối với giảng viên trong đánh giá kết quả dạy học ở đại học. Đảm bảo tính khách quan, tính trung thực. 50 b) Đảm bảo tính toàn diện. 50 c) Đảm bảo tính thường xuyên hệ thống.
50 d) Đảm bảo tính công khai, công bằng. 51 đ) Đảm bảo tính phát triển. 51 e) Đảm bảo tính hiệu quả. Quy trình đánh giá kết quả dạy học ở đại học.
52 a) Xác định chuẩn đánh giá. 52 b) Xây dựng tiêu chí đánh giá. 55 c) Thiết kế công cụ đánh giá và tổ chức thực hiện đánh giá. 56 d) Phân tích kết quả đánh giá và sử dụng kết quả đánh giá.
Nội dung và phƣơng pháp, hình thức tổ chức đánh giá ở đại học. 60 a) Nội dung đánh giá. 60 b) Các phương pháp đánh giá. 61 c) Các hình thức đánh giá.
Báo cáo kinh nghiệm về hình thức tổ chức, phƣơng pháp dạy học và đánh giá kết quả kết quả dạy học đại học (theo ngành hoặc chuyên ngành). 74 CÂU HỎI BÀI TẬP VÀ CHỦ ĐỀ THẢO LUẬN. 74 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 76 LỜI NÓI ĐẦU Dạy học đại học là quá trình hoạt động tƣơng tác giữa nhà giáo (giảng viên) và ngƣời học (sinh viên) theo một chƣơng trình, bằng các phƣơng pháp sƣ phạm đặc biệt để đạt đƣợc các mục tiêu đã xác định.
Chuyên đề này (chuyên đề 6) trình bày các kiến thức cơ bản về: Các đặc trƣng và nguyên tắc dạy học đại học; các hình thức tổ chức và các phƣơng pháp dạy học đại học; mục đích và ý nghĩa, chức năng; các yêu cầu đối với giảng viên trong việc đánh giá kết quả dạy học đại học. Chuyên đề 6 còn trình bày về quy trình đánh giá kết quả dạy học đại học; các nội dung, phƣơng pháp, hình thức tổ chức đánh giá ở đại học. Hiện nay, chƣơng trình bồi dƣỡng chức danh theo tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp cho giảng viên đại học đang triển khai thực hiện, chuyên đề 6 đề cập trực tiếp đến một trong hai chức năng cơ bản của trƣờng đại học là chức năng đào tạo nguồn nhân lực cho các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, công nghệ và chức năng chức năng nghiên cứu khoa học, thực hiện các đề tài, dự án khoa học phục vụ cho chiến lƣợc phát triển khoa học – công nghệ quốc gia. Trƣớc sự phát triển nhanh chóng trên mọi mặt của đời sống, văn hóa, khoa học công nghệ, kinh tế.chƣơng trình đào tạo tại các trƣờng đại học của Việt Nam đã có biến đổi thích ứng.
Vì vậy hình thức tổ chức, phƣơng pháp dạy học và đánh giá kết quả dạy học trong cơ sở giáo dục đại học cần phải đƣợc bổ sung và cập nhật. Chuyên đề 6 góp phần xây dựng đội ngũ viên chức giảng dạy đại học đáp ứng tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp trong các các cơ sở giáo dục đại học trƣớc yêu cầu phát triển của GDĐH và khoa học công nghệ. Tài liệu chuyên đề 6, gồm 08 nội dung: Nội dung 1 và 2: Do PGS.Phan Thị Hồng Tuyết biên soạn; Nội dung 3,4,5: Do PGS.Nguyễn Thị Nhị biên soạn; Nội dung 6,7,8: Do PGS. Đinh Thị Trƣờng Giang biên soạn.
Mặc dù nhóm tác giả đã rất cố gắng trong quá trình biên soạn, trên cơ sở tham khảo các tài liệu trong, ngoài nƣớc và tiếp thu góp ý của các chuyên gia, các nhà khoa học và bạn bè đồng nghiệp nhƣng vì nhiều lý do, trong tài liệu chắc chắn không tránh khỏi thiếu sót. Nhóm tác giả rất mong tiếp tục nhận đƣợc các góp ý của các nhà khoa học, đồng nghiệp, giảng viên để tài liệu bồi dƣỡng có chất lƣợng tốt hơn. Các tác giả 1 KẾ HOẠCH DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ 6 Nội dung Lý thuyết Thảo luận, (Số tiết: 16) thực hành (Số tiết: 16) 1.Đặc trƣng và nguyên tắc dạy học đại học 1 1 a) Khái niệm cơ bản b) Đặc trưng của dạy học đại học c) Các nguyên tắc dạy học đại hoc 2. Hình thức tổ chức và phƣơng pháp dạy học đại học 3 3 a) Hình thức tổ chức dạy học đại học b)Phương pháp dạy học đại học c) Đổi mới phương pháp dạy học đại học trong môi trường chuyển đổi số và mô hình giáo dục đại học mở.
Đánh giá kết quả dạy học ở đại học 1 1 a)Một số khái niệm cơ bản b) Mục đích, ý nghĩa của đánh giá kết quả dạy học ở đại học 4. Chức năng của đánh giá kết quả dạy học đại học 2 2 a) Chức năng kiểm tra b) Chức năng dạy học c) Chức năng điều khiển 5. Yêu cầu đối với giảng viên trong đánh giá kết quả 3 3 dạy học ở đại học a). Đảm bảo tính khách quan, tính trung thực b) Đảm bảo tính toàn diện c) Đảm bảo tính thường xuyên hệ thống d) Đảm bảo tính công khai, công bằng đ) Đảm bảo tính phát triển e) Đảm bảo tính hiệu quả 6.
Quy trình đánh giá kết quả dạy học ở đại học 2 2 a) Xác định chuẩn đánh giá b) Xây dựng tiêu chí đánh giá c) Thiết kế công cụ đánh giá và tổ chức thực hiện đánh giá d) Phân tích kết quả đánh giá và sử dụng kết quả đánh giá 7. Nội dung và phƣơng pháp, hình thức tổ chức đánh 3 2 giá ở đại học a) Nội dung đánh giá b) Các phương pháp đánh giá 2 c) Các hình thức đánh giá 8. Báo cáo kinh nghiệm về hình thức tổ chức, phƣơng 1 2 pháp dạy học và đánh giá kết quả kết quả dạy học đại học (theo ngành hoặc chuyên ngành). HÌNH THỨC TỔ CHỨC, PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC VÀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ DẠY HỌC TRONG CƠ SỞ GDĐH MỤC TIÊU 1.
Trình bày được các đặc trưng và nguyên tắc cơ bản của dạy học đại học; 2. Mô tả được nội dung các hình thức tổ chức, phương pháp dạy học; đánh giá kết quả dạy học đại học; 3. Phân tích được các yêu cầu đối với giảng viên trong thực hiện các nhiệm vụ dạy học đại học; 4. Báo cáo được các kinh nghiệm về thực hiện sử dụng các hình thức tổ chức, phương pháp dạy học; đánh giá kết quả dạy học đại học.
Đặc trƣng và nguyên tắc dạy học đại học a) Khái niệm cơ bản - Khái niệm chung về quá trình dạy học: Dạy học là hoạt động đặc trƣng nhất, chủ yếu nhất của nhà trƣờng, diễn ra theo một quá trình nhất định, gọi là quá trình dạy học (QTDH). Quá trình dạy học, bao gồm hoạt động dạy và hoạt động học, có mối quan hệ chặt chẽ với nhau nhằm thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ dạy học. Theo lịch sử phát triển của QTDH, cho đến nay có nhiều định nghĩa, quan niệm khác nhau về QTDH. Có thể định nghĩa: Quá trình dạy học là chuỗi liên tiếp các hành động dạy, hành động của người dạy và hành động học của người học đan xen và tương tác với nhau trong khoảng không gian và thời gian nhất định, nhằm thực hiện các nhiệm vụ dạy học.
Hoặc: Dạy học là một dạng hoạt động đặc thù của xã hội, nhằm truyền thụ và lĩnh hội kiến thức, kinh nghiệm xã hội, trên cơ sở đó hình thành và phát triển tri thức và nhân cách của người học. Đó là sự vận động của một hoạt động kép, trong đó diễn ra hai hoạt động có chức năng khác nhau, đan xen và tương tác lẫn nhau trong khoảng không gian và thời gian nhất định: hoạt động dạy và hoạt động học. 4 Hoạt động dạy, chủ thể là ngƣời dạy, hƣớng vào đối tƣợng dạy, làm cho nó trở thành đối tƣợng của sự điều khiển của mình. Vai trò và tính chất của hoạt động dạy cũng nhƣ vị thế của ngƣời dạy tuỳ thuộc vào đối tƣợng.
Hoạt động học, chủ thể là ngƣời học, hƣớng vào đối tƣợng học, tiếp nhận và chuyển hóa nó, biến thành của riêng, qua đó phát triển chính bản thân mình. Hoạt động dạy và hoạt động học đều phải đƣợc tiến hành trên bản thể của QTDH là nội dung dạy học (NDDH). NDDH là yếu tố khách quan, quyết định tiến trình và phƣơng pháp của hoạt động dạy và hoạt động học. Kết quả của QTDH là làm biến đổi ở ngƣời học những đặc tính nào đó đã đƣợc xác định từ trƣớc và tƣơng ứng với NDDH.
Nói cách khác, phải thực hiện đƣợc mục tiêu dạy học của chính QTDH đó. Một QTDH bất kì bao giờ cũng phải đƣợc tiến hành trong khoảng không gian, thời gian nhất định (một tiết dạy, một bài, một khóa đào tạo bồi dƣỡng,…) và chịu sự chế ƣớc bởi các điều kiện kinh tế - xã hội – văn hóa nhất định. Nói cách khác, QTDH phải là một quá trình học tập có kiểm soát và điều khiển. Ngoài ra, theo các tài liệu về Lí luận dạy học, quá trình dạy học có thể định nghĩa dựa trên một số quan niệm khác nhau.
Một số quan niệm điển hình là: + Theo thuyết hệ thống, QTDH có thể đƣợc xem xét nhƣ một hệ thống, gồm có nhiều thành tố, trong đó GV và hoạt động dạy, HS và hoạt động học là những thành tố cơ bản nhất. Trong mối quan hệ dạy – học, GV đóng vai trò chủ đạo với tƣ cách là chủ thể tác động sƣ phạm, HS không chỉ là đối tƣợng chịu sự tác động sƣ phạm đó mà còn là chủ thể nhận thức, chủ thể của hoạt động học tập. + Theo quan điểm của điều khiển học, ta có thể coi QTDH là một hệ điều chỉnh. Trong hệ đó GV là bộ phận điều chỉnh, HS là bộ phận bị điều chỉnh nhƣng đồng thời tự điều chỉnh.