Chương 1: Cơ sở hình thành hợp tác Việt-Trung trong khuôn khổ sáng kiến “Vành đai, con đường”. Chương 2: Thực trạng hợp tác Việt-Trung trong khuôn khổ sáng kiến “Vành đai, con đường”. Chương 3: Đánh giá hợp tác Việt-Trung trong khuôn khổ sáng kiến “Vành đai, con đường”. 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ HÌNH THÀNH HỢP TÁC VIỆT - TRUNG TRONG KHUÔN KHỔ SÁNG KIẾN “VÀNH ĐAI, CON ĐƢỜNG” 1.
Khái quát sự ra đời và phát triển của sáng kiến “Vành đai, con đƣờng” của Trung Quốc 1. “Vành đai, con đường” - sáng kiến, chiến lược mang tính toàn cầu của Trung Quốc - BRI vừa là sáng kiến, vừa là chiến lược mang tính toàn cầu của Trung Quốc: Sáng kiến “Một vành đai, một con đường” (“一带一路”) ban đầu được Trung Quốc dịch ra tiếng Anh là “One Belt One Road” (OBOR). Nhưng, do lo ngại bị quốc tế hiểu nhầm OBOR chỉ có một vành đai và một con đường, nên đến năm 2016 sáng kiến này đã được Trung Quốc dịch thành “The Belt and Road Initiative” (BRI, hay B&R Initiative), tức sáng kiến “Vành đai, con đường”. Nhưng, trong tiếng Trung, Trung Quốc vẫn nhất quán gọi sáng kiến này là “一带一路”; tại Việt Nam, các cơ quan Nhà nước cũng chưa sử dụng thống nhất tên gọi sáng kiến này.
BRI là sáng kiến do Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình đưa ra từ năm 2013. Xây dựng B&R là một nội dung quan trọng của Tư tưởng Tập Cận Bình về chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc thời đại mới [155] [156] [280]. Trong đó: Xây dựng “Vành đai kinh tế con đường tơ lụa” là một đại chiến lược thực hiện cục diện cân bằng mở cửa của Trung Quốc, có các hàm ý hoàn toàn mới, mở rộng kết nối giữa Trung Quốc với bên ngoài. Còn xây dựng “Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21” chú trọng đi sâu mở cửa duyên hải, xây dựng vành đai phát triển hợp tác trên biển.
Trên cơ sở đó, Trung Quốc tìm cách thúc đẩy hình thành một cục diện mới “mở cửa, hợp tác, an ninh và cùng có lợi” [313, tr. B&R thực chất là chiến lược mở cửa đối ngoại mới của Trung Quốc, thậm chí ngày càng thể hiện rõ là một chiến lược mang tính toàn cầu của Trung Quốc, thể hiện chiến lược nước lớn và ngoại giao nước lớn của Trung Quốc, hướng tới thực hiện “Giấc mơ Trung Quốc”. Trong nhiều tài liệu, sách báo của Trung Quốc, B&R đã được ghi rõ là “chiến lược”. Nhưng, Trung Quốc luôn gọi B&R là “sáng kiến” khi thúc đẩy hợp tác với các nước [149] [314].
Trung Quốc muốn khẳng định, những sáng kiến, phương án của Trung Quốc như BRI là để thúc đẩy mở cửa, hợp tác, phát triển và hòa bình, chứ không phải bành trướng, tranh bá hoặc thực dân; 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com không phải là Trung Quốc đưa ra “chiến lược”, rồi yêu cầu các đối tác thực hiện “chiến lược” của Trung Quốc. Trung Quốc đưa ra quan niệm phát triển hợp tác mới, mô hình toàn cầu hóa mới, khác với “trò chơi tổng bằng không”. Đây là cơ hội để Trung Quốc dẫn dắt sự phát triển của thế giới, khẳng định vai trò lãnh đạo toàn cầu trong thời đại mới. - Trung Quốc thúc đẩy hợp tác B&R theo nguyên tắc “cùng bàn, cùng xây, cùng hưởng”, tinh thần “cùng có lợi, cùng thắng”, hướng tới chất lượng cao: Trung Quốc khẳng định họ giương cao ngọn cờ “phát triển hòa bình”, đẩy mạnh phát triển quan hệ hợp tác kinh tế với các nước đối tác B&R, xây dựng cộng đồng lợi ích, cộng đồng vận mệnh và cộng đồng trách nhiệm theo hướng “tin cậy về chính trị, hòa nhập về kinh tế, dung nạp về văn hóa”.
Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình nhấn mạnh: “Mục đích của BRI là tập trung kết nối, đi sâu hợp tác thiết thực, chung tay ứng phó các rủi ro, thách thức của loài người, thực hiện cùng có lợi cùng thắng, cùng phát triển”. Trung Quốc chủ trương hợp tác B&R theo nguyên tắc “cùng bàn, cùng xây, cùng hưởng” và tinh thần “hợp tác hòa bình, mở cửa bao trùm, học hỏi lẫn nhau, cùng có lợi cùng thắng”, khởi xướng chủ nghĩa đa phương; thực hiện quan điểm “mở cửa, xanh, sạch”; thực hiện mục tiêu “tiêu chuẩn cao, cải thiện dân sinh, bền vững” [298]. Trung Quốc chủ trương xây dựng B&R chất lượng cao, xây dựng B&R thành “con đường hòa bình, con đường phồn vinh, con đường mở cửa, con đường xanh, con đường sáng tạo, con đường văn minh” đem lại lợi ích cho nhân dân các nước thuộc BRI [280]. - Trọng điểm hợp tác B&R là tập trung thúc đẩy kết nối “Ngũ thông” [211] - kết nối trên 05 lĩnh vực chính: Về kết nối chính sách: Trung Quốc muốn tăng cường hợp tác liên chính phủ, xây dựng cơ chế trao đổi chính sách vĩ mô liên chính phủ nhiều cấp độ, tăng cường hội nhập lợi ích, thúc đẩy lòng tin chính trị, đạt được đồng thuận mới.
Thúc đẩy các nước đối tác kết nối chặt chẽ về chiến lược và đối sách phát triển kinh tế, cùng xây dựng quy hoạch và biện pháp thúc đẩy hợp tác khu vực, bàn bạc giải quyết các vấn đề hợp tác, cung cấp hỗ trợ chính sách cho thực hiện các dự án lớn. Về kết nối CSHT: Trung Quốc coi đây là lĩnh vực ưu tiên của xây dựng B&R, chủ trương tăng cường kết nối với các nước về quy hoạch xây dựng CSHT, hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật, xây dựng các tuyến đường quốc tế quan trọng, từng bước hình thành mạng lưới CSHT kết nối các tiểu vùng của Châu Á và giữa Á-Âu- 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Tăng cường xây dựng, vận hành, quản lý xanh đối với CSHT. Thúc đẩy cơ chế phối hợp thống nhất về vận tải, kết nối thông quan và vận tải đa phương thức, xây dựng quy tắc vận tải mới.
Đẩy mạnh kết nối cảng biển và hàng không; tăng cường kết nối CSHT năng lượng, kết nối hạ tầng thông tin. Về kết nối thương mại và đầu tư: Trung Quốc coi hợp tác thương mại và đầu tư là nội dung trọng điểm của xây dựng B&R; thúc đẩy phát triển chất lượng cao kết nối thương mại, tự do hóa, tiện lợi hóa thương mại và đầu tư; hợp tác bảo vệ hệ thống thương mại tự do toàn cầu và nền kinh tế thế giới mở; phản đối chủ nghĩa bảo hộ và chủ nghĩa đơn phương; thúc đẩy ký kết các thỏa thuận hợp tác kinh tế thương mại, hiệp định thương mại tự do (FTA), thỏa thuận khung hợp tác, hiệp định hợp tác và tương trợ, MOU, Cương yếu Quy hoạch trung và dài hạn. lần lượt với các nước đối tác, không ngừng tăng cường đầu tư ngành nghề, trao đổi thương mại và hợp tác kinh tế, tăng cường hợp tác hải quan, thuế và kiểm toán, loại bỏ những trở ngại đầu tư và thương mại, thực hiện kết nối, hợp tác với các nước đối tác về nhân lực, vật lực, tài lực, hàng hóa. Trung Quốc coi trọng phát huy vai trò của Hội chợ nhập khẩu quốc tế Trung Quốc (CIIE), mở rộng quy mô thương mại và đầu tư song phương, đa phương; tăng cường xây dựng khu hợp tác năng lực sản xuất, thúc đẩy phát triển các khu hợp tác kinh tế thương mại ngoài nước, thúc đẩy xây dựng các CBEZ.
Về kết nối tài chính-tiền tệ: Trung Quốc chủ trương phát triển chất lượng cao về kết nối tài chính, xây dựng và kiện toàn hệ thống tài chính đa dạng “lâu dài, ổn định, bền vững và có thể kiểm soát rủi ro”. Bảo đảm kênh cung cấp vốn đa dạng, hiệu quả cho các dự án B&R thông qua tiến hành hợp tác thường xuyên với các tổ chức phát triển đa phương của một số tổ chức quốc tế và một số tổ chức ngân hàng, tài chính của các nước đối tác B&R. Chẳng hạn, sử dụng Quỹ hợp tác trên biển Trung Quốc-ASEAN để hỗ trợ xây dựng Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21; sử dụng Quỹ con đường tơ lụa (SRF), Ngân hàng phát triển mới (NDB) của Nhóm các nền kinh tế mới nổi hàng đầu thế giới (BRICS) và Ngân hàng đầu tư CSHT Châu Á (AIIB). Thời gian tới, Trung Quốc chủ trương tiếp tục phát huy vai trò của các khoản vay đặc biệt B&R (của Ngân hàng Phát triển Trung Quốc-CDB, Ngân hàng Xuất nhập Khẩu-CEXIM, Trung Quốc), SRF và các quỹ đầu tư đặc biệt, phát triển trái phiếu chủ đề Con đường tơ lụa, tận dụng tốt các trung tâm hợp tác tài chính phát triển đa phương để xây dựng B&R; xây dựng hệ thống tài chính ổn định, bền vững, sáng tạo mô hình đầu tư và tài chính mới, mở rộng hợp tác vốn chính phủ và 15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com xã hội, xây dựng hệ thống tài chính và thị trường vốn đa dạng, phát triển tài chính bao trùm, hoàn thiện mạng lưới dịch vụ tài chính; khuyến khích triển khai hợp tác thị trường bên thứ ba, thực hiện nhiều bên cùng có lợi [280] [298].
Mở rộng phạm vi và quy mô giao dịch hoán đổi và thanh toán bằng đồng bản tệ. Về kết nối người dân: Trung Quốc tuyên bố muốn kết nối chặt chẽ giữa “giấc mơ Trung Quốc” với “giấc mơ” của nhân dân các nước đối tác, xây dựng cơ sở xã hội tốt đẹp cho hợp tác B&R, thúc đẩy toàn diện giao lưu, hợp tác giữa các nền văn minh, xây dựng cục diện giao lưu nhân văn mới. Đi sâu triển khai hợp tác nhân văn trên các lĩnh vực như giáo dục, khoa học, văn hóa, thể thao, du lịch, y tế, khảo cổ; tăng cường giao lưu nghị viện, chính đảng và giao lưu nhân dân, xây dựng và phát huy tốt vai trò của các kênh đối thoại, hợp tác đa phương B&R. Đi sâu hợp tác sáng tạo, cùng tìm kiếm công nghệ mới, định chế mới, mô hình mới, động lực tăng trưởng và con đường phát triển mới.
Thúc đẩy xây dựng con đường tơ lụa xanh, tăng cường hợp tác quốc tế ứng phó biến đổi khí hậu, hợp tác biển, chống sa mạc hóa. - Trung Quốc tạo cơ sở chính trị, pháp lý vững chắc cho triển khai BRI trong dài hạn: Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình coi xây dựng B&R là một “công trình thế kỷ” [284], đã tích cực thể chế hóa sáng kiến này. Trung Quốc đã đưa BRI vào các Nghị quyết lãnh đạo và Điều lệ của Đảng Cộng sản Trung Quốc tại Đại hội XIX hồi tháng 10/2017 [285] [286]. Qua đó, Trung Quốc khẳng định tầm quan trọng của BRI, tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc trong triển khai BRI, tạo cơ sở cho thúc đẩy hợp tác B&R lâu dài với các nước, thúc đẩy xây dựng quan hệ quốc tế kiểu mới.