Tổng quan nghiên cứu

Huy động vốn là hoạt động huyết mạch, quyết định trực tiếp đến năng lực cấp tín dụng và sự tồn tại bền vững của các ngân hàng thương mại. Tại huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank) giữ vai trò chủ lực trong việc cung ứng vốn cho khu vực nông nghiệp, nông thôn với tổng nguồn vốn huy động đạt 4.475 tỷ đồng vào năm 2023. Tuy nhiên, thị trường tiền gửi dân cư trên địa bàn ngày càng cạnh tranh gay gắt trước sự mở rộng mạng lưới của các ngân hàng thương mại cổ phần như Vietcombank, BIDV và Techcombank.

Vấn đề cốt lõi mà chi nhánh phải đối mặt là sự biến động mạnh mẽ của mặt bằng lãi suất, khiến tổng chi phí huy động vốn tăng lên mức 6,84% trong năm 2023. Đồng thời, cơ cấu nguồn vốn còn thiếu cân đối khi tỷ trọng tiền gửi không kỳ hạn chi phí thấp chỉ đạt khoảng 7,27% và các khoản tiền gửi dài hạn trên 24 tháng chỉ chiếm 0,31%. Trước bối cảnh đó, đề án thạc sĩ tập trung phân tích toàn diện thực trạng huy động tiền gửi từ khách hàng cá nhân tại Agribank Chi nhánh huyện Giao Thủy giai đoạn 2021 - 2023.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu bao gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận và pháp lý về huy động tiền gửi cá nhân; đánh giá định lượng về quy mô, cơ cấu, chi phí vốn và khảo sát định tính mức độ hài lòng của khách hàng; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp khả thi nhằm thúc đẩy quy mô tiền gửi cá nhân, tối ưu hóa tỷ lệ huy động vốn trên dư nợ cho vay đạt 59% và giảm thiểu rủi ro thanh khoản cho chi nhánh trong giai đoạn 2024 - 2026.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết trung gian tài chính và lý thuyết quản trị thanh khoản ngân hàng thương mại được phát triển bởi các chuyên gia tài chính như Phan Thị Thu Hà (2013), Nguyễn Văn Tiến (2014) và Nguyễn Đăng Dờn (2011). Theo các mô hình lý thuyết này, ngân hàng đóng vai trò cầu nối chuyển hóa các khoản tiết kiệm nhàn rỗi trong dân cư thành vốn đầu tư phát triển kinh tế thông qua năm hình thức huy động chính: tiền gửi thanh toán không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm tích lũy, tiền gửi an sinh và chứng chỉ tiền gửi.

Khung phân tích xem xét tác động đồng thời của các nhóm nhân tố chủ quan (chất lượng đội ngũ giao dịch viên, chính sách lãi suất, công nghệ ngân hàng số, chiến lược marketing) và nhân tố khách quan (môi trường kinh tế vĩ mô, thu nhập dân cư, mức độ cạnh tranh địa bàn và xu hướng chuyển đổi số). Đồng thời, nghiên cứu bám sát khung pháp lý hiện hành bao gồm Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13, Luật Các tổ chức tín dụng số 32/2024/QH15, Thông tư 04/2021/TT-NHNN về quy chế tiền gửi tiết kiệm và Thông tư 04/2022/TT-NHNN về quy định áp dụng lãi suất rút trước hạn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính dựa trên hai nguồn dữ liệu độc lập:

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, báo cáo cân đối kế toán và báo cáo tổng kết giai đoạn 3 năm từ 2021 đến 2023 của Agribank Chi nhánh huyện Giao Thủy. Tác giả sử dụng phương pháp thống kê mô tả, so sánh tuyệt đối và tương đối để phân tích tốc độ tăng trưởng quy mô vốn, biến động cơ cấu kỳ hạn và chi phí trả lãi.

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực tế. Tác giả đã phát ra 285 phiếu khảo sát trực tiếp đến các khách hàng cá nhân đến giao dịch tại trụ sở chi nhánh và 3 phòng giao dịch trực thuộc gồm Hồng Thuận, Xuân Long Hải và Giao Phong. Kết quả thu về 278 phiếu, trong đó có 270 phiếu hợp lệ được đưa vào xử lý dữ liệu. Mẫu khảo sát phân bổ cân bằng với 138 khách hàng nam (51,11%) và 132 khách hàng nữ (48,89%), tập trung đông nhất ở nhóm tuổi 30 - 40 tuổi với 73 người. Dữ liệu bảng hỏi được lượng hóa bằng thang đo Likert 5 mức độ (từ mức 1 - Rất không đồng ý đến mức 5 - Rất đồng ý) và xử lý qua phần mềm Excel để đánh giá mức độ hài lòng về cơ sở vật chất, chính sách sản phẩm, quy trình và chất lượng phục vụ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô huy động tiền gửi khách hàng cá nhân duy trì đà tăng trưởng ấn tượng qua các năm. Số lượng khách hàng cá nhân tăng từ 5.247 người năm 2021 lên 5.356 người năm 2022 (tăng 2,08%) và đạt 5.484 người năm 2023 (tăng 2,39%). Thực tế quy mô tiền gửi cá nhân năm 2021 đạt 2.194 tỷ đồng, năm 2022 tăng thêm 309 tỷ đồng (tăng 10,4%) và năm 2023 tăng vọt thêm 919 tỷ đồng (tăng 28,1%), hoàn thành từ 99,60% đến 99,83% chỉ tiêu kế hoạch đề ra.

Thứ hai, cơ cấu tiền gửi theo loại tiền và kỳ hạn có sự phân hóa sâu sắc. Tiền gửi bằng đồng nội tệ (VND) chiếm tỷ trọng áp đảo trên 99,90% trong cả giai đoạn, trong khi tiền gửi ngoại tệ quy đổi chỉ chiếm từ 0,07% đến 0,10% (đạt 4 tỷ đồng năm 2023). Xét theo kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn từ 12 đến dưới 24 tháng chiếm tỷ trọng chi phối trên 70%, trong khi tiền gửi không kỳ hạn chỉ chiếm từ 5,50% đến 7,27% và kỳ hạn dài trên 24 tháng chiếm tỷ lệ rất thấp từ 0,13% đến 0,31%.

Thứ ba, áp lực chi phí huy động vốn gia tăng mạnh. Tổng chi phí huy động tiền gửi cá nhân tăng từ 164 tỷ đồng năm 2021 lên 182 tỷ đồng năm 2022 và nhảy vọt lên 287 tỷ đồng năm 2023 (tăng 57,69%). Trong đó, riêng chi phí trả lãi năm 2023 đạt 241 tỷ đồng, tăng 59,60% so với năm 2022 do mặt bằng lãi suất huy động điều chỉnh tăng và lượng vốn quy mô lớn tích tụ ở kỳ hạn 12 tháng.

Thứ tư, khảo sát sự hài lòng định tính của 270 khách hàng cho thấy điểm đánh giá trung bình chung đạt mức khá với 3,37/5 điểm về cơ sở vật chất và 3,34/5 điểm về chính sách huy động. Tiêu chí được đánh giá cao nhất là tính thường xuyên của chương trình khuyến mại với 3,52 điểm, trong khi các chương trình quảng cáo sản phẩm tiền gửi nhận điểm thấp nhất với 3,15 điểm.

Thảo luận kết quả

Thực trạng phân bổ nguồn vốn phản ánh tâm lý gửi tiền an toàn, phòng thủ của người dân khu vực nông thôn ven biển Giao Thủy, nơi khách hàng ưu tiên tích lũy cố định kỳ hạn 1 năm để hưởng lãi suất cao thay vì duy trì số dư tiền gửi thanh toán. Dữ liệu nghiên cứu có thể được trình bày rõ nét thông qua biểu đồ cột thể hiện mức tăng trưởng nguồn vốn song song với biểu đồ tròn minh họa sự chiếm lĩnh của kỳ hạn 12 - 24 tháng nhằm giúp nhà quản trị nhận diện rõ nét sự lệch pha kỳ hạn.

Khi so sánh với các đối thủ trên cùng địa bàn tỉnh Nam Định, Vietcombank Giao Thủy đạt mức tăng trưởng tiền gửi cá nhân 30,0% năm 2023 nhờ gói Tiết kiệm thông minh, còn Techcombank Nam Định đạt mức tăng trưởng 20% thông qua các ứng dụng ngân hàng số tích điểm. Điều này cho thấy Agribank Giao Thủy mặc dù có lợi thế mạng lưới phòng giao dịch phủ rộng nhưng đang chậm chân hơn trong việc thu hút dòng tiền gửi thanh toán không kỳ hạn (CASA) từ giới trẻ và hộ kinh doanh số.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa hiệu quả huy động tiền gửi cá nhân và gia tăng sức cạnh tranh, Agribank Chi nhánh huyện Giao Thủy cần triển khai đồng bộ 4 nhóm giải pháp chiến lược:

Thứ nhất, tăng cường khai thác nguồn tiền gửi thanh toán không kỳ hạn (CASA). Chi nhánh cần đẩy mạnh mở tài khoản thanh toán và cài đặt ứng dụng Agribank E-Mobile Banking cho 100% khách hàng cá nhân và hộ kinh doanh tại địa phương. Mục tiêu nâng tỷ trọng tiền gửi không kỳ hạn từ 7,27% lên mức 12% - 15% tổng nguồn vốn vào cuối năm 2025. Giải pháp do Phòng Kế hoạch Kinh doanh chủ trì thực hiện xuyên suốt từ Quý I/2025.

Thứ hai, đa dạng hóa danh mục sản phẩm và linh hoạt chính sách lãi suất. Phát triển mạnh các dòng sản phẩm tiết kiệm học đường, tiết kiệm tích lũy hưu trí và phát hành chứng chỉ tiền gửi kỳ hạn 24 - 36 tháng với lãi suất cộng thưởng nhằm kéo dài kỳ hạn bình quân của nguồn vốn, nâng tỷ trọng tiền gửi trên 24 tháng lên tối thiểu 3% vào năm 2026. Giao Phòng Kế toán - Ngân quỹ thực hiện định kỳ hàng quý.

Thứ ba, hiện đại hóa không gian giao dịch và nâng cao tiện ích phục vụ. Nâng cấp toàn diện cơ sở vật chất, hệ thống máy xếp hàng tự động, bố trí lại bãi đỗ xe thuận tiện tại Hội sở và 3 phòng giao dịch Hồng Thuận, Xuân Long Hải, Giao Phong. Mục tiêu nâng chỉ số hài lòng của khách hàng về cơ sở vật chất từ 3,37 điểm lên trên 4,20 điểm trong năm 2025. Trách nhiệm thực hiện thuộc về Phòng Tổng hợp và Ban Giám đốc.

Thứ tư, đào tạo chuẩn hóa kỹ năng giao dịch viên và đổi mới truyền thông tiếp thị. Tổ chức tối thiểu 4 khóa đào tạo nội bộ mỗi năm về kỹ năng tư vấn, chăm sóc khách hàng và bán chéo sản phẩm. Triển khai các chiến dịch quảng cáo trực quan tại các chợ dân sinh, xã ven biển và đẩy mạnh tiếp thị số nhằm đưa điểm đánh giá quảng cáo từ 3,15 lên trên 4,00 điểm trong giai đoạn 2025 - 2026.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

Nhóm thứ nhất là Ban Giám đốc và cán bộ quản lý tại các chi nhánh ngân hàng thương mại nông nghiệp, đặc biệt là hệ thống Agribank khu vực đồng bằng sông Hồng. Nghiên cứu cung cấp tài liệu thực tiễn để xây dựng kế hoạch cân đối nguồn vốn, kiểm soát chi phí trả lãi và quản trị thanh khoản tại địa bàn cấp huyện.

Nhóm thứ hai là các chuyên viên quan hệ khách hàng cá nhân và giao dịch viên ngân hàng. Luận văn cung cấp bức tranh chi tiết về tâm lý, hành vi gửi tiền của các phân khúc khách hàng từ 30 đến trên 50 tuổi, giúp cán bộ tác nghiệp nâng cao kỹ năng tư vấn và gia tăng tỷ lệ bán chéo sản phẩm.

Nhóm thứ ba là học viên cao học, sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng và Quản trị Kinh doanh. Đề tài là tài liệu tham khảo chuẩn mực về cấu trúc một đề án tốt nghiệp ứng dụng, phương pháp thiết kế thang đo khảo sát Likert 5 mức độ và kỹ thuật phân tích số liệu thứ cấp kết hợp sơ cấp.

Nhóm thứ tư là các nhà hoạch định chính sách tiền tệ và cơ quan thanh tra giám sát ngân hàng tại địa phương. Nghiên cứu cung cấp góc nhìn thực tế về sự chuyển dịch cơ cấu dòng tiền nhàn rỗi trong khu vực nông nghiệp nông thôn dưới tác động của chính sách lãi suất và chuyển đổi số.

Câu hỏi thường gặp

Hoạt động huy động tiền gửi cá nhân tại Agribank Giao Thủy có đặc điểm gì nổi bật? Nguồn vốn huy động cá nhân tại chi nhánh chiếm tỷ trọng chủ đạo trong tổng nguồn vốn, đạt 3.422 tỷ đồng vào năm 2023. Điểm đặc thù là tiền gửi nội tệ VND chiếm tới hơn 99,9% và khách hàng tập trung chủ yếu vào kỳ hạn 12 đến dưới 24 tháng chiếm trên 70%.

Tại sao chi phí huy động vốn của chi nhánh tăng vọt trong năm 2023? Tổng chi phí huy động năm 2023 tăng 57,69% đạt 287 tỷ đồng, chủ yếu do chi phí trả lãi tăng 59,60%. Nguyên nhân là do quy mô vốn huy động mở rộng nhanh đạt 4.475 tỷ đồng cộng hưởng với chính sách thắt chặt tiền tệ làm mặt bằng lãi suất huy động tăng cao.

Quy mô mẫu khảo sát 270 khách hàng mang lại ý nghĩa gì cho đề án? Mẫu khảo sát 270 phiếu hợp lệ giúp phản ánh khách quan mức độ hài lòng của các nhóm khách hàng về 4 khía cạnh: cơ sở vật chất (3,37 điểm), chính sách tiền gửi (3,34 điểm), quy trình và giao dịch viên, tạo cơ sở thực nghiệm vững chắc cho các đề xuất cải tiến.

Cơ cấu kỳ hạn tiền gửi hiện tại tạo ra rủi ro gì cho chi nhánh? Tỷ trọng tiền gửi không kỳ hạn chỉ đạt 7,27% khiến chi phí vốn bình quân bị đẩy lên cao, trong khi kỳ hạn trên 24 tháng chỉ chiếm 0,31% làm chi nhánh thiếu hụt nguồn vốn dài hạn ổn định để tài trợ cho các dự án vay trung dài hạn.

Chi nhánh cần làm gì để cạnh tranh với Vietcombank và Techcombank trên địa bàn? Chi nhánh cần tận dụng mạng lưới 3 phòng giao dịch phủ khắp các xã kinh tế trọng điểm, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng ngân hàng số Agribank E-Mobile Banking, đa dạng hóa gói tiết kiệm tích lũy và nâng cấp chất lượng phục vụ của giao dịch viên.

Kết luận

  • Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận, cơ sở pháp lý và kinh nghiệm thực tiễn về nghiệp vụ huy động tiền gửi khách hàng cá nhân tại ngân hàng thương mại.
  • Phân tích chi tiết sự tăng trưởng vượt bậc về quy mô huy động vốn của Agribank Chi nhánh huyện Giao Thủy, đạt 4.475 tỷ đồng tổng vốn và thu hút 5.484 khách hàng cá nhân vào năm 2023.
  • Nhận diện rõ các nút thắt nội tại về cơ cấu tiền gửi lệch về kỳ hạn 12 - 24 tháng, tiền gửi không kỳ hạn CASA còn thấp và áp lực chi phí trả lãi tăng lên 241 tỷ đồng.
  • Lượng hóa thành công mức độ hài lòng của khách hàng thông qua khảo sát thực tế 270 phiếu, chỉ ra các khâu cần khắc phục trong công tác quảng bá và cơ sở vật chất.
  • Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp có lộ trình thực hiện cụ thể từ năm 2024 đến năm 2026, gắn liền với phân công trách nhiệm cho từng phòng ban chuyên môn.

Đóng góp lớn nhất của đề án là mang đến giải pháp thực tế giúp Agribank Giao Thủy vừa mở rộng quy mô tiền gửi cá nhân, vừa kiểm soát tối ưu chi phí đầu vào. Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng bền vững, Ban Lãnh đạo chi nhánh cần nhanh chóng phê duyệt kế hoạch hành động và triển khai các gói giải pháp số hóa ngay trong chu kỳ kinh doanh tiếp theo.