Chương 1 trình bày sơ lược về Liên hợp quốc và khái quát về bối cảnh ra đời của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc. Phân tích một số hoạt động của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc trong thời kỳ Chiến tranh 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lạnh, từ đó rút ra những đặc điểm, thành tựu đạt được cũng như những hạn chế của lực lượng này trong thời kỳ Chiến tranh lạnh. Phần tiếp theo mô tả bối cảnh quốc tế sau khi Chiến tranh lạnh kết thúc và những thay đổi về nội dung hoạt động của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc trong bối cảnh quốc tế mới này. Chƣơng 2: Một số trƣờng hợp can thiệp của Lực lƣợng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc trên thế giới sau Chiến tranh lạnh Đi sâu phân tích một số hoạt động gìn giữ hòa bình cụ thể của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc sau Chiến tranh lạnh với ba khu vực cụ thể là Châu Phi - Châu Mỹ La tinh, Châu Âu – Trung Đông và Châu Á – Thái Bình Dương.
Các trường hợp được phân tích tiêu biểu cho các loại hình gìn giữ hòa bình khác nhau như: gìn giữ hòa bình truyền thống, gìn giữ hòa bình mở rộng, cưỡng chế hòa bình. Trên cơ sở phân tích các hoạt động tiêu biểu, đánh giá thành tựu của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc sau Chiến tranh lạnh, qua đó, làm nổi bật vai trò của Lực lượng trong giai đoạn này. Đồng thời, nêu ra những tồn tại trong các hoạt động của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc từ sau Chiến tranh lạnh. Chƣơng 3: Xu hƣớng hoạt động của Lực lƣợng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc trong thời gian tới và sự tham gia của Việt Nam Trình bày một số vấn đề đặt ra đối với hoạt động của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc hiện nay.
Những vấn đề này sẽ là những thách thức lớn đối với lực lượng gìn giữ hòa bình hiện tại và là những nhân tố chủ yếu quyết định xu hướng phát triển của lực lượng trong tương lai. Từ đó, nêu ra một số xu hướng và triển vọng phát triển của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc trong những năm tiếp theo. Đặc biệt, Chương 3 đã giành một phần để trình bày quá trình chuẩn bị tham gia vào Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc của Việt Nam. Quá trình này được tiến hành từ nhiều năm trước đây với những công tác chuẩn bị về cơ sở thực tiễn và lý luận, cơ sở pháp lý, nguồn tài chính cũng như nguồn nhân lực.
Việc tham gia vào Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc của Việt Nam thể hiện chính sách nhất quán của nước ta ủng hộ và sẵn sàng góp phần bảo vệ hòa bình khu vực và thế giới với tư cách là một thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ LỰC LƢỢNG GÌN GIỮ HÒA BÌNH LIÊN HỢP QUỐC 1. Lực lƣợng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc trong thời kỳ Chiến tranh lạnh 1. Sự ra đời của Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc Vào những năm 40 của thế kỷ trước, trong bối cảnh cuộc chiến tranh thế giới thứ hai sắp kết thúc, các nước đồng minh và nhân dân thế giới tha thiết mong muốn xây dựng và gìn giữ hoà bình, ngăn chặn chiến tranh.
Trước sự yếu kém của Hội quốc liên và nguy cơ xảy ra chiến tranh thế giới thứ ba, cũng là để bảo đảm một thế cân bằng mới trong quan hệ quốc tế sau chiến tranh, ba cường quốc chính của phe Đồng minh là Anh, Mỹ và Liên Xô đã tiến hành hai hội nghị Thượng đỉnh quan trọng (Tehran tháng 11/1943 và Yalta tháng 02/1945). Nội dung trao đổi chính giữa Churchill, Stalin và Roosevelt bao gồm số phận Châu Âu và tương lai của của Hội quốc liên. Việc Liên Xô tán thành thiết lập tổ chức Liên hợp quốc (LHQ) tại Hội nghị Yalta đã mở ra khả năng hợp tác giữa các nước đồng minh trong việc xây dựng một trật tự thế giới mới sau chiến tranh. Đến Hội nghị Potsdam từ 17/7 đến 2/8/1945, ba cường quốc nhất trí thoả thuận thành lập cơ chế để giải quyết các vấn đề sau chiến tranh (bồi thường chiến tranh của Đức, xác định lại biên giới các quốc gia vv.
Hội đồng Ngoại trưởng 5 nước gồm Nga, Mỹ, Anh, Pháp và Trung Quốc được thành lập và trên cơ sở thoả thuận tại Hội nghị Yalta, đại biểu của 50 quốc gia đã tham dự Hội nghị San Francisco (Mỹ) tháng 4/1945, tiến hành dự thảo Hiến chương LHQ. Ngày 24/10/1945, sau khi được phê chuẩn, Hiến chương LHQ bắt đầu có hiệu lực, đánh dấu sự ra đời chính thức của LHQ. Việc ra đời của tổ chức LHQ là một sự kiện to lớn trong đời sống chính trị quốc tế, đánh dấu một mốc quan trọng trong cuộc đấu tranh của các lực lượng yêu chuộng hòa bình chống chiến tranh, vì sự phát triển của nhân loại. Hiện nay, LHQ là tổ chức quốc tế lớn nhất thế giới với gần 200 thành viên và là tổ chức trung tâm trong các hoạt động hợp tác của các quốc gia trên toàn thế giới.
Điều này làm cho LHQ có vai trò rất lớn trong việc duy trì hòa bình an ninh thế giới. Vai trò của LHQ trong việc duy trì hòa bình an ninh thế giới được thể hiện rất rõ qua Hiến chương, các hoạt động của Hội đồng Bảo an (HĐBA) và Tổng thư ký 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Hiến chương LHQ xác định duy trì hòa bình và an ninh thế giới là mục đích hàng đầu của LHQ. Do vậy, tổ chức này trở thành một tổ chức quốc tế có vai trò quan trọng nhằm thực hiện những ước vọng cao cả về một nền hòa bình, an ninh và hữu nghị hợp tác giữa các quốc gia dân tộc trên hành tinh.
Sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, tình hình thế giới đã có những chuyển biến to lớn, tác động mạnh mẽ tới tất cả các quan hệ quốc tế và trật tự thế giới vừa mới được thiết lập. Từ chỗ là đồng minh, hợp tác với nhau để cùng đối phó và đánh bại chủ nghĩa phát xít, sau chiến tranh, hai cường quốc Liên Xô và Mỹ đã nhanh chóng chuyển sang đối đầu. Hệ quả là, trên thế giới đã dần hình thành hai phe đối lập – phe Xã hội chủ nghĩa và phe Đế quốc chủ nghĩa – mỗi phe đều tập hợp chung quanh một cực siêu cường của mình. Sự đối đầu đó bắt nguồn từ rất nhiều nguyên nhân (sự khác biệt về hệ tư tưởng, sự khác nhau về bản chất chế độ, tham vọng của mỗi cường quốc, những mục tiêu và lợi ích căn bản mà mỗi phe theo đuổi…) nhưng nó đã đưa đến sự ra đời của Chiến tranh lạnh giữa hai phe, hay cụ thể hơn là giữa Liên Xô và Mỹ.
Mặt khác, mặc dù cuộc đại chiến thế giới đã kết thúc nhưng ở trên từng khu vực vẫn thường xuyên xảy ra những cuộc chiến tranh cục bộ và xung đột vũ trang. So với các cuộc chiến tranh thế giới, chiến tranh cục bộ hay các cuộc xung đột khu vực đặc trưng bởi số lượng các nước tham gia nhỏ hơn, quy mô không gian hoạt động quân sự nhỏ, thường là có mục tiêu hạn chế về chính trị và quân sự, sử dụng các lực lượng và phương tiện chiến tranh truyền thống. Tuy nhiên, hậu quả của các cuộc xung đột này để lại là không nhỏ, do vậy chúng trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với hòa bình và an ninh quốc tế. Trước tình hình đó, LHQ đã có một sáng kiến đó là, đồng thời với việc kêu gọi ngừng bắn, thành lập các phái đoàn quan sát viên quân sự để giám sát lệnh ngừng bắn tại khu vực xung đột.
Phái đoàn quan sát viên quân sự đầu tiên được thành lập là Cơ quan giám sát đình chiến của LHQ tại Palextin (UNTSO), ra đời từ năm 1948. Trong bối cảnh của cuộc chiến tranh Trung Đông lần thứ nhất (1948 – 1949), ngày 28/5/1948, Ixrael bị quân Ả-Rập bao vây bốn bề, Thủ tướng Israel đánh điện 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khẩn cấp đến LHQ, yêu cầu thu xếp ngừng bắn. Ngày 29/5/1948, HĐBA thông qua Nghị quyết số 50 (1948), kêu gọi hai bên chấm dứt chiến tranh và quyết định lập giới tuyến ngừng bắn do các nhà hoà giải LHQ giám sát. Khi hai bên Ả-Rập – Israel đạt được Hiệp định ngừng bắn, Công tước Thuỵ Điển Bernadotte – một nhà hoà giải LHQ đang làm nhiệm vụ tại khu vực xảy ra chiến sự, tiếp tục yêu cầu LHQ khẩn cấp gửi một nhóm quan sát viên quân sự tới Trung Đông để giúp ông thúc đẩy thực hiện ngừng bắn.
Đáp lại yêu cầu trên, Tổng Thư ký LHQ Trygve Lie đã đề nghị các quốc gia đề xuất những nước có thể đóng góp quan sát viên quân sự. Tháng 6/1948, Phái đoàn quan sát viên quân sự đầu tiên còn gọi là Cơ quan giám sát đình chiến của LHQ tại Palextin (viết tắt là UNTSO) đã được cử tới Trung Đông, đánh dấu sự ra đời Hoạt động gìn giữ hòa bình đầu tiên của Lực lượng gìn giữ hoà bình LHQ. UNTSO ra đời và hoạt động mang tính trung lập, không có sự tham gia của quân đội các nước liên quan trực tiếp đến cuộc xung đột, nhất là hai nước lớn Liên Xô và Mỹ. Lực lượng UNTSO hoạt động trên lãnh thổ các nước Ai Cập, Israel, Gióc-đan, Li-băng, Syria từ tháng 6/1948 cho tới ngày nay.
Như vậy, trước nguy cơ đối đầu Đông – Tây có thể lan sang Trung Đông, trước yêu cầu thực tế phải ngăn chặn cuộc chiến tranh Ả-Rập – Israel, LHQ đã đưa ra sáng kiến thành lập Lực lượng gìn giữ hoà bình (LLGGHB). Đây là lực lượng do nhiều quốc gia đóng góp, thực hiện các hoạt động cần thiết nhằm gìn giữ nền hòa bình và an ninh thế giới. LLGGHB của LHQ hoạt động dựa trên cơ sở Hiến chương LHQ, các điều luật quốc tế như Luật Nhân đạo quốc tế, Luật Nhân quyền quốc tế, Luật Xung đột vũ trang, các Nghị quyết của HĐBA LHQ và một số văn bản pháp lý liên quan khác. Sau Chiến tranh lạnh, đã có sự phát triển về nhiệm vụ cũng như về bộ máy tổ chức của LLGGHB LHQ nhằm đáp ứng tình hình mới.
Đầu năm 1994, LHQ thành lập Vụ các chiến dịch gìn giữ hòa bình (viết tắt là DPKO). DPKO là cơ quan chuyên trách cao nhất chịu trách nhiệm điều hành các HDDGGHB LHQ.