Nâng cao hiệu quả thủ tục phân tích trong kiểm toán BCTC tại các công ty độc lập vừa và nhỏ ở TP.HCM

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hoàn thiện thủ tục phân tích trong kiểm toán báo cáo tài chính tại các công ty kiểm toán độc lập, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Hoài Thương
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Thị Giang Tân
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp.HCM
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Hoàn Thiện Thủ Tục Phân Tích Trong Kiểm Toán Báo Cáo Tài Chính Tại Các Công Ty Kiểm Toán Độc Lập Vừa Và Nhỏ Trên Địa Bàn Tp.Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Tp.Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ THỦ TỤC PHÂN TÍCH VÀ SỬ DỤNG THỦ TỤC PHÂN TÍCH TRONG KIỂM TOÁN BCTC
• 1.1. Định nghĩa về thủ tục phân tích
• 1.2. Lịch sử hình thành và phát triển của thủ tục phân tích
• 1.3. Yêu cầu chuẩn mực quốc tế hiện hành trong việc vận dụng thủ tục phân tích vào kiểm toán BCTC
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG THỦ TỤC PHÂN TÍCH TRONG KIỂM TOÁN BCTC TẠI CÁC CÔNG TY KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP VỪA VÀ NHỎ TRÊN ĐỊA BÀN TP. HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Sơ lược về đặc điểm hoạt động kiểm toán độc lập Việt Nam
• 2.2. Yêu cầu các chuẩn mực kiểm toán Việt Nam liên quan thủ tục phân tích có hiệu lực
• 2.3. Khảo sát việc vận dụng thủ tục phân tích trong kiểm toán BCTC tại các công ty kiểm toán độc lập vừa và nhỏ địa bàn TP.
• 2.4. Thủ tục phân tích áp dụng trong giai đoạn lập kế hoạch kiểm toán
• 2.5. Thủ tục phân tích áp dụng trong giai đoạn thực hiện kiểm toán
• 2.6. Thủ tục phân tích áp dụng trong giai đoạn hoàn thành kiểm toán
• 2.7. Đánh giá chung về thực trạng
• 2.8. Nhược điểm và hạn chế
• 2.8.1. Nguyên nhân khách quan
• 2.8.2. Nguyên nhân chủ quan
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN THỦ TỤC PHÂN TÍCH TRONG KIỂM TOÁN BCTC TẠI CÁC CÔNG TY KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP VỪA VÀ NHỎ TRÊN ĐỊA BÀN TP.
• 3.1. Quan điểm về các giải pháp
• 3.2. Các giải pháp phải tương thích với những yêu cầu của chuẩn mực quốc tế trong điều kiện cụ thể của Việt Nam
• 3.3. Các giải pháp phải phù hợp với các doanh nghiệp kiểm toán vừa và nhỏ, trên cơ sở cân đối chi phí và lợi ích
• 3.4. Các giải pháp hướng đến việc nâng cao chất lượng hoạt động kiểm toán
• 3.5. Các giải pháp cụ thể
• 3.5.1. Giải pháp chung cho các công ty kiểm toán độc lập vừa và nhỏ trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh
• 3.5.2. Thực hiện thủ tục phân tích trên báo cáo lưu chuyển tiền tệ
• 3.5.3. Hoàn thiện việc vận dụng thủ tục phân tích trong giai đoạn lập kế hoạch
• 3.5.4. Hoàn thiện việc vận dụng thủ tục phân tích trong giai đoạn thực hiện kiểm toán
• 3.5.5. Hoàn thiện việc vận dụng thủ tục phân tích trong giai đoạn hoàn thành kiểm toán
• 3.5.6. Giải pháp cho các công ty kiểm toán có quy mô vừa
• 3.5.7. Giải pháp cho các công ty kiểm toán có quy mô nhỏ
• 3.5.8. Giải pháp hỗ trợ
• 3.5.9. Giải pháp bổ sung nhằm hỗ trợ cho các công ty kiểm toán
• 3.5.10. Giải pháp hỗ trợ từ phía cơ quan chức năng và hiệp hội nghề nghiệp
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về thủ tục phân tích kiểm toán BCTC hiện nay

Thủ tục phân tích trong kiểm toán báo cáo tài chính (BCTC) là một trong những kỹ thuật quan trọng giúp kiểm toán viên (KTV) đánh giá tính hợp lý của thông tin tài chính. Theo chuẩn mực kiểm toán VSA 520, thủ tục này bao gồm việc phân tích các mối quan hệ giữa dữ liệu tài chính và phi tài chính. Việc áp dụng thủ tục phân tích không chỉ giúp phát hiện sai sót mà còn tiết kiệm thời gian và chi phí kiểm toán. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế, việc hoàn thiện thủ tục này trở nên cần thiết hơn bao giờ hết.

1.1. Định nghĩa và vai trò của thủ tục phân tích trong kiểm toán

Thủ tục phân tích được định nghĩa là việc đánh giá thông tin tài chính thông qua việc phân tích các mối quan hệ hợp lý giữa dữ liệu tài chính và phi tài chính. Vai trò của thủ tục này là giúp KTV phát hiện các bất thường trong BCTC, từ đó đưa ra các quyết định kiểm toán chính xác hơn.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển thủ tục phân tích

Thủ tục phân tích đã được áp dụng từ những năm 1970 và đã trở thành một phần không thể thiếu trong quy trình kiểm toán. Các chuẩn mực quốc tế như SAS 23 và SAS 56 đã quy định rõ ràng về việc sử dụng thủ tục này trong các giai đoạn khác nhau của kiểm toán.

II. Những thách thức trong việc áp dụng thủ tục phân tích kiểm toán BCTC

Mặc dù thủ tục phân tích mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng nó trong thực tế vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các công ty kiểm toán độc lập vừa và nhỏ thường gặp khó khăn trong việc thu thập dữ liệu đáng tin cậy và áp dụng các phương pháp phân tích phù hợp. Điều này có thể dẫn đến việc không phát hiện được các sai sót trong BCTC.

2.1. Khó khăn trong việc thu thập dữ liệu

Một trong những thách thức lớn nhất là việc thu thập dữ liệu tài chính và phi tài chính đáng tin cậy. Nhiều công ty không có hệ thống quản lý dữ liệu hiệu quả, dẫn đến việc KTV khó khăn trong việc thực hiện thủ tục phân tích.

2.2. Thiếu kỹ năng và kinh nghiệm của KTV

Nhiều KTV, đặc biệt là tại các công ty kiểm toán nhỏ, thiếu kinh nghiệm trong việc áp dụng thủ tục phân tích. Điều này có thể dẫn đến việc không sử dụng đúng các phương pháp phân tích, từ đó ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán.

III. Phương pháp hoàn thiện thủ tục phân tích kiểm toán BCTC

Để nâng cao hiệu quả của thủ tục phân tích, các công ty kiểm toán cần áp dụng một số phương pháp cụ thể. Việc cải thiện quy trình thu thập dữ liệu và đào tạo KTV là rất quan trọng. Ngoài ra, việc áp dụng công nghệ thông tin trong phân tích dữ liệu cũng sẽ giúp nâng cao chất lượng kiểm toán.

3.1. Cải thiện quy trình thu thập dữ liệu

Các công ty kiểm toán cần xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu hiệu quả để đảm bảo thông tin tài chính và phi tài chính được thu thập đầy đủ và chính xác. Điều này sẽ giúp KTV thực hiện thủ tục phân tích một cách hiệu quả hơn.

3.2. Đào tạo và nâng cao kỹ năng cho KTV

Đào tạo KTV về các phương pháp phân tích và cách áp dụng thủ tục phân tích trong kiểm toán là rất cần thiết. Các khóa học và hội thảo có thể giúp KTV nâng cao kỹ năng và kiến thức của mình.

IV. Ứng dụng thực tiễn của thủ tục phân tích trong kiểm toán BCTC

Việc áp dụng thủ tục phân tích trong kiểm toán BCTC đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Nhiều công ty kiểm toán đã sử dụng thủ tục này để phát hiện các sai sót và gian lận trong BCTC, từ đó nâng cao chất lượng dịch vụ kiểm toán. Các nghiên cứu cho thấy rằng thủ tục phân tích có thể giúp giảm chi phí kiểm toán mà vẫn đảm bảo chất lượng.

4.1. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả của thủ tục phân tích

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng thủ tục phân tích giúp phát hiện 27.1% sai sót trong BCTC. Điều này chứng tỏ rằng thủ tục phân tích là một công cụ hữu ích trong việc nâng cao chất lượng kiểm toán.

4.2. Các công ty kiểm toán thành công nhờ thủ tục phân tích

Nhiều công ty kiểm toán độc lập vừa và nhỏ đã thành công trong việc áp dụng thủ tục phân tích để nâng cao chất lượng dịch vụ. Họ đã sử dụng các phương pháp phân tích hiệu quả để phát hiện các bất thường trong BCTC.

V. Kết luận và tương lai của thủ tục phân tích trong kiểm toán BCTC

Thủ tục phân tích trong kiểm toán BCTC là một công cụ quan trọng giúp KTV nâng cao chất lượng dịch vụ. Việc hoàn thiện thủ tục này sẽ giúp các công ty kiểm toán đáp ứng tốt hơn yêu cầu của khách hàng và người sử dụng BCTC. Trong tương lai, việc áp dụng công nghệ thông tin và cải thiện quy trình thu thập dữ liệu sẽ là xu hướng tất yếu.

5.1. Tầm quan trọng của thủ tục phân tích trong tương lai

Thủ tục phân tích sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong kiểm toán BCTC. Việc nâng cao chất lượng thủ tục này sẽ giúp KTV phát hiện các sai sót và gian lận hiệu quả hơn.

5.2. Xu hướng phát triển của thủ tục phân tích

Trong tương lai, việc áp dụng công nghệ thông tin và các phương pháp phân tích hiện đại sẽ giúp nâng cao hiệu quả của thủ tục phân tích. Các công ty kiểm toán cần chủ động cập nhật và áp dụng các xu hướng mới để nâng cao chất lượng dịch vụ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động kiểm toán báo cáo tài chính (BCTC) đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo tính minh bạch và độ tin cậy của thông tin tài chính doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu. Tại Việt Nam, tính đến năm 2013, có khoảng 155 công ty kiểm toán độc lập hoạt động, trong đó phần lớn là các công ty vừa và nhỏ trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh. Sự cạnh tranh gay gắt trong ngành kiểm toán cùng với yêu cầu ngày càng cao của khách hàng về chất lượng dịch vụ đặt ra thách thức lớn cho các công ty này. Một trong những giải pháp được nghiên cứu nhằm nâng cao hiệu quả kiểm toán là hoàn thiện thủ tục phân tích trong kiểm toán BCTC.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc hệ thống hóa lý luận về thủ tục phân tích, đánh giá thực trạng áp dụng thủ tục này tại các công ty kiểm toán độc lập vừa và nhỏ trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng dịch vụ kiểm toán. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong hoạt động kiểm toán độc lập, không bao gồm các loại hình kiểm toán khác như kiểm toán nhà nước hay kiểm toán hoạt động. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc giúp các công ty kiểm toán vừa và nhỏ tối ưu hóa quy trình kiểm toán, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả phát hiện sai sót, gian lận trên BCTC, góp phần tăng cường niềm tin của các bên liên quan vào báo cáo tài chính.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: chuẩn mực kiểm toán quốc tế ISA 520 về thủ tục phân tích và chuẩn mực kiểm toán Việt Nam VSA 520. ISA 520 định nghĩa thủ tục phân tích là việc đánh giá thông tin tài chính thông qua phân tích các mối quan hệ hợp lý giữa dữ liệu tài chính và phi tài chính, bao gồm việc điều tra các biến động hoặc mối quan hệ không nhất quán. VSA 520 được xây dựng dựa trên ISA 520, phù hợp với điều kiện kinh tế và pháp lý Việt Nam, quy định trách nhiệm của kiểm toán viên trong việc sử dụng thủ tục phân tích như thử nghiệm cơ bản và trong giai đoạn hoàn thành kiểm toán.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Thủ tục phân tích: kỹ thuật kiểm toán giúp phát hiện sai sót thông qua so sánh số liệu tài chính với các kỳ trước, dự toán, hoặc dữ liệu ngành.
• Phân tích xu hướng (Trend Analysis): đánh giá biến động số liệu qua các kỳ để nhận diện bất thường.
• Phân tích tính hợp lý (Expectation Analysis): ước tính số liệu dựa trên các yếu tố tài chính và phi tài chính hiện hành.
• Phân tích tỷ số (Ratio Analysis): so sánh các tỷ số tài chính giữa các kỳ hoặc với các doanh nghiệp cùng ngành.
• Độ tin cậy của dữ liệu và tính hữu hiệu của kiểm soát nội bộ: các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả thủ tục phân tích.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng. Dữ liệu được thu thập qua bảng câu hỏi khảo sát các kiểm toán viên tại các công ty kiểm toán độc lập vừa và nhỏ trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh. Cỡ mẫu khảo sát khoảng 150 kiểm toán viên, được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện nhằm đảm bảo tính đại diện cho nhóm đối tượng nghiên cứu. Phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm SPSS 20 với các kỹ thuật thống kê mô tả, kiểm định t-test cho hai mẫu độc lập và phân tích tương quan nhằm đánh giá mức độ áp dụng và hiệu quả của thủ tục phân tích.

Thời gian nghiên cứu kéo dài trong khoảng 6 tháng, từ khảo sát thực tế, thu thập dữ liệu đến phân tích và đề xuất giải pháp. Nghiên cứu tập trung vào ba giai đoạn kiểm toán: lập kế hoạch, thực hiện và hoàn thành kiểm toán, nhằm đánh giá toàn diện việc vận dụng thủ tục phân tích trong thực tiễn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tầm quan trọng của thủ tục phân tích được đánh giá cao: 85% kiểm toán viên đồng ý rằng thủ tục phân tích là công cụ quan trọng giúp phát hiện sai sót và gian lận trên BCTC.
2. Phương pháp phân tích phổ biến nhất là phân tích xu hướng và phân tích tỷ số: 78% kiểm toán viên thường xuyên sử dụng phân tích xu hướng, 65% sử dụng phân tích tỷ số, trong khi các phương pháp phức tạp như mô hình hồi quy tuyến tính chỉ được 20% áp dụng.
3. Thủ tục phân tích được áp dụng nhiều nhất trong giai đoạn lập kế hoạch và hoàn thành kiểm toán: 72% kiểm toán viên sử dụng thủ tục phân tích trong giai đoạn lập kế hoạch, 68% trong giai đoạn hoàn thành, thấp hơn ở giai đoạn thực hiện (54%).
4. Các khoản mục thường áp dụng thủ tục phân tích là doanh thu, chi phí và các khoản phải thu: 80% kiểm toán viên tập trung phân tích các khoản mục này do tính biến động và ảnh hưởng lớn đến BCTC.

Thảo luận kết quả

Kết quả khảo sát cho thấy thủ tục phân tích được các công ty kiểm toán vừa và nhỏ trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh đánh giá là công cụ hữu hiệu trong việc nâng cao chất lượng kiểm toán, phù hợp với các chuẩn mực kiểm toán quốc tế và Việt Nam. Việc ưu tiên sử dụng các phương pháp đơn giản như phân tích xu hướng và tỷ số phản ánh thực tế hạn chế về nguồn lực và trình độ chuyên môn của một số kiểm toán viên. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, mức độ áp dụng thủ tục phân tích tại Việt Nam tương đối thấp hơn ở giai đoạn thực hiện kiểm toán, cho thấy cần tăng cường đào tạo và hướng dẫn kỹ thuật.

Việc tập trung phân tích các khoản mục doanh thu, chi phí và phải thu phù hợp với đặc điểm rủi ro cao của các khoản mục này trong BCTC. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ biến động doanh thu theo tháng hoặc bảng so sánh tỷ số tài chính qua các kỳ để minh họa các biến động bất thường, hỗ trợ kiểm toán viên trong việc ra quyết định. Các hạn chế về độ tin cậy dữ liệu và kiểm soát nội bộ cũng ảnh hưởng đến hiệu quả thủ tục phân tích, đòi hỏi các công ty kiểm toán cần cải thiện quy trình thu thập và xử lý thông tin.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo chuyên sâu về thủ tục phân tích cho kiểm toán viên: tập trung nâng cao kỹ năng sử dụng các phương pháp phân tích phức tạp như mô hình hồi quy, phân tích dự báo nhằm nâng cao hiệu quả phát hiện sai sót. Thời gian thực hiện: 12 tháng, chủ thể: các công ty kiểm toán và hiệp hội nghề nghiệp.
2. Xây dựng hệ thống dữ liệu chuẩn và công cụ hỗ trợ phân tích tự động: phát triển phần mềm phân tích số liệu tài chính giúp kiểm toán viên tiết kiệm thời gian và tăng độ chính xác. Thời gian thực hiện: 18 tháng, chủ thể: công ty kiểm toán phối hợp với nhà phát triển công nghệ.
3. Hoàn thiện quy trình áp dụng thủ tục phân tích trong từng giai đoạn kiểm toán: đặc biệt là giai đoạn thực hiện kiểm toán, nhằm đảm bảo thủ tục phân tích được sử dụng hiệu quả và đồng bộ với các thủ tục kiểm toán khác. Thời gian thực hiện: 6 tháng, chủ thể: ban lãnh đạo công ty kiểm toán.
4. Tăng cường kiểm soát nội bộ và nâng cao độ tin cậy dữ liệu: phối hợp với khách hàng để cải thiện chất lượng dữ liệu tài chính và phi tài chính, từ đó nâng cao hiệu quả thủ tục phân tích. Thời gian thực hiện: liên tục, chủ thể: kiểm toán viên và khách hàng.
5. Hỗ trợ từ cơ quan quản lý và hiệp hội nghề nghiệp: ban hành hướng dẫn chi tiết, tổ chức hội thảo chuyên đề về thủ tục phân tích, đồng thời giám sát việc tuân thủ chuẩn mực kiểm toán. Thời gian thực hiện: liên tục, chủ thể: Bộ Tài chính, VACPA.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Kiểm toán viên và các công ty kiểm toán vừa và nhỏ: giúp nâng cao nhận thức và kỹ năng áp dụng thủ tục phân tích, từ đó cải thiện chất lượng dịch vụ kiểm toán.
2. Cơ quan quản lý nhà nước về kiểm toán và tài chính: cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách, chuẩn mực kiểm toán phù hợp với thực tiễn Việt Nam.
3. Giảng viên và sinh viên ngành kế toán – kiểm toán: làm tài liệu tham khảo bổ ích cho việc giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu về thủ tục phân tích trong kiểm toán.
4. Doanh nghiệp và người sử dụng báo cáo tài chính: hiểu rõ hơn về quy trình kiểm toán, đặc biệt là vai trò của thủ tục phân tích trong việc đảm bảo tính trung thực và hợp lý của BCTC.

Câu hỏi thường gặp

1. Thủ tục phân tích là gì và tại sao nó quan trọng trong kiểm toán BCTC?
   Thủ tục phân tích là kỹ thuật đánh giá thông tin tài chính qua phân tích các mối quan hệ hợp lý giữa dữ liệu tài chính và phi tài chính. Nó giúp kiểm toán viên phát hiện sai sót và gian lận nhanh chóng, tiết kiệm thời gian và chi phí kiểm toán.

2. Các phương pháp phân tích phổ biến nhất hiện nay là gì?
   Phân tích xu hướng, phân tích tỷ số và phân tích tính hợp lý là các phương pháp được sử dụng phổ biến nhất do tính đơn giản và hiệu quả trong việc phát hiện biến động bất thường trên BCTC.

3. Thủ tục phân tích được áp dụng trong những giai đoạn nào của quy trình kiểm toán?
   Thủ tục phân tích được áp dụng chủ yếu trong giai đoạn lập kế hoạch, thực hiện và hoàn thành kiểm toán, giúp kiểm toán viên đánh giá rủi ro và hình thành kết luận tổng thể về BCTC.

4. Những yếu tố nào ảnh hưởng đến hiệu quả của thủ tục phân tích?
   Hiệu quả phụ thuộc vào độ tin cậy của dữ liệu, tính hữu hiệu của kiểm soát nội bộ, hiểu biết về đơn vị được kiểm toán và sự phù hợp của phương pháp phân tích với cơ sở dữ liệu.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả áp dụng thủ tục phân tích tại các công ty kiểm toán vừa và nhỏ?
   Nâng cao trình độ chuyên môn kiểm toán viên, áp dụng công nghệ hỗ trợ phân tích, hoàn thiện quy trình kiểm toán và tăng cường kiểm soát nội bộ là các giải pháp thiết thực để nâng cao hiệu quả.

Kết luận

• Thủ tục phân tích là công cụ quan trọng giúp kiểm toán viên phát hiện sai sót và gian lận trên BCTC, góp phần nâng cao chất lượng kiểm toán.
• Việc áp dụng thủ tục phân tích tại các công ty kiểm toán độc lập vừa và nhỏ trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong giai đoạn thực hiện kiểm toán.
• Các phương pháp phân tích đơn giản như phân tích xu hướng và tỷ số được sử dụng phổ biến hơn các phương pháp phức tạp.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao kỹ năng, hoàn thiện quy trình và ứng dụng công nghệ nhằm tăng hiệu quả thủ tục phân tích.
• Nghiên cứu mở ra hướng đi cho các bước tiếp theo trong việc đào tạo, hỗ trợ và hoàn thiện hoạt động kiểm toán tại Việt Nam, kêu gọi các bên liên quan cùng phối hợp thực hiện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ Tp.HCM ---------------------------- NGUYỄN THỊ HOÀI THƯƠNG HOÀN THIỆN THỦ TỤC PHÂN TÍCH TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH TẠI CÁC CÔNG TY KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP VỪA VÀ NHỎ TRÊN ĐỊA BÀN TP.HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP.Hồ Chí Minh – Năm 2013 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ Tp.HCM --------------------- NGUYỄN THỊ HOÀI THƯƠNG HOÀN THIỆN THỦ TỤC PHÂN TÍCH TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH TẠI CÁC CÔNG TY KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP VỪA VÀ NHỎ TRÊN ĐỊA BÀN TP.HỒ CHÍ MINH Chuyên ngành: Kế toán Mã số: 60340301 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS TRẦN THỊ GIANG TÂN TP.Hồ Chí Minh – Năm 2013 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của tôi dưới sự hướng dẫn của Người hướng dẫn khoa học. Tất cả các nguồn tài liệu tham khảo đã được trình bày đầy đủ. Nội dung của luận văn là trung thực. Tác giả luận văn Nguyễn Thị Hoài Thương TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỤC LỤC Phần mở đầu. 1 Chương 1: Tổng quan về thủ tục phân tích và sử dụng thủ tục phân tích trong kiểm toán BCTC . Định nghĩa về thủ tục phân tích . Lịch sử hình thành và phát triển của thủ tục phân tích . Các nghiên cứu về thủ tục phân tích trong kiểm toán BCTC . Các nghiên cứu về tầm quan trọng của thủ tục phân tích . Các nghiên cứu về vận dụng thủ tục phân tích trong các giai đoạn của quy trình kiểm toán . Nội dung của thủ tục phân tích trong kiểm toán BCTC . Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả của thủ tục phân tích . Những hiểu biết về đơn vị được kiểm toán và môi trường của đơn vị . Sự phù hợp của các thủ tục phân tích cụ thể đối với các cơ sở dẫn liệu nhất định . Độ tin cậy của dữ liệu . Tính hữu hiệu của hoạt động kiểm soát nội bộ . Các phương pháp phân tích . Phân tích xu hướng (Trend Analysis) . Phân tích tính hợp lý hay còn gọi phân tích dự báo (Expectation Analysis) . Phân tích tỷ số (Ratio Analysis) . “Phân tích cấu trúc mẫu” (Tạm dịch từ: Structural Modeling) . Xem lướt qua (Scanning) . “Cuốn tới/lui” (Roll Forward/Backward) . Yêu cầu chuẩn mực quốc tế hiện hành trong việc vận dụng thủ tục phân tích vào kiểm toán BCTC . Giai đoạn lập kế hoạch kiểm toán . Giai đoạn thực hiện kiểm toán . Giai đoạn hoàn thành kiểm toán . 30 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chương 2: Thực tế áp dụng thủ tục phân tích trong kiểm toán BCTC tại các công ty kiểm toán độc lập vừa và nhỏ trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh . Sơ lược về đặc điểm hoạt động kiểm toán độc lập Việt Nam . Lịch sử hình thành và phát triển hoạt động kiểm toán độc lập Việt Nam. Về đội ngũ KTV và nhân viên chuyên nghiệp . Về số lượng, cơ cấu khách hàng và doanh thu cung cấp dịch vụ . Yêu cầu các chuẩn mực kiểm toán Việt Nam liên quan thủ tục phân tích có hiệu lực vào ngày 1. Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam VSA 315 “Xác định và đánh giá rủi ro có sai sót trọng yếu thông qua hiểu biết về đơn vị được kiểm toán và môi trường của đơn vị” . Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam VSA 520 “Thủ tục phân tích” . Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam VSA 700 “Hình thành ý kiến kiểm toán và báo cáo kiểm toán về báo cáo tài chính” . Khảo sát việc vận dụng thủ tục phân tích trong kiểm toán BCTC tại các công ty kiểm toán độc lập vừa và nhỏ địa bàn TP. Đối tượng khảo sát . Phương pháp khảo sát . Kết quả khảo sát . Về nhận thức tầm quan trọng của thủ tục phân tích . Các phương pháp phân tích . Các phương pháp phân tích thường được áp dụng . Hiệu quả của các phương pháp phân tích . Các báo cáo được áp dụng thủ tục phân tích. Mối quan hệ giữa việc áp dụng thủ tục phân tích với các nhân tố ảnh hưởng đến quy mô công ty kiểm toán . Thủ tục phân tích áp dụng trong giai đoạn lập kế hoạch kiểm toán . Mục tiêu áp dụng thủ tục phân tích . Phương pháp phân tích sử dụng tại giai đoạn lập kế hoạch . Thủ tục phân tích áp dụng trong giai đoạn thực hiện kiểm toán . 52 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Thủ tục phân tích áp dụng trong giai đoạn hoàn thành kiểm toán . Đánh giá chung về thực trạng . Nhược điểm và hạn chế. Nguyên nhân khách quan . Nguyên nhân chủ quan . 60 Chương 3: Hoàn thiện thủ tục phân tích trong kiểm toán BCTC tại các công ty kiểm toán độc lập vừa và nhỏ trên địa bàn TP. Quan điểm về các giải pháp. Các giải pháp phải tương thích với những yêu cầu của chuẩn mực quốc tế trong điều kiện cụ thể của Việt Nam. Các giải pháp phải phù hợp với các doanh nghiệp kiểm toán vừa và nhỏ, trên cơ sở cân đối chi phí và lợi ích . Các giải pháp hướng đến việc nâng cao chất lượng hoạt động kiểm toán . Các giải pháp cụ thể . Giải pháp chung cho các công ty kiểm toán độc lập vừa và nhỏ trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh . Thực hiện thủ tục phân tích trên báo cáo lưu chuyển tiền tệ . Hoàn thiện việc vận dụng thủ tục phân tích trong giai đoạn lập kế hoạch . Hoàn thiện việc vận dụng thủ tục phân tích trong giai đoạn thực hiện kiểm toán . Hoàn thiện việc vận dụng thủ tục phân tích trong giai đoạn hoàn thành kiểm toán. Giải pháp cho các công ty kiểm toán có quy mô vừa . Giải pháp cho các công ty kiểm toán có quy mô nhỏ . Giải pháp hỗ trợ . Giải pháp bổ sung nhằm hỗ trợ cho các công ty kiểm toán . Giải pháp hỗ trợ từ phía cơ quan chức năng và hiệp hội nghề nghiệp . 72 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Kết luận . 74 Tài liệu tham khảo Phụ lục TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT AICPA: Hiệp hội kế toán viên công chứng Hoa Kỳ APB: Hội đồng thực hành kiểm toán Anh APC: Ủy ban thực hành kiểm toán Anh ASB: Ủy ban chuẩn mực kiểm toán Hoa Kỳ BCTC: Báo cáo tài chính IAASB: Hội đồng chuẩn mực kế toán kiểm toán quốc tế IAG: Hướng dẫn kiểm toán quốc tế IFAC: Liên đoàn kế toán quốc tế ISA: Chuẩn mực kiểm toán quốc tế KTV: Kiểm toán viên VSA: Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC BẢNG BIỂU Trang Bảng 1.1: Tóm tắt kết quả nghiên cứu……………………………… .1: Tầm quan trọng của thủ tục phân tích………………… .2: Mức độ sử dụng các phương pháp phân tích…………….3: Hiệu quả sử dụng các phương pháp phân tích…………….4: Áp dụng thủ tục phân tích trong từng loại BCTC……… .5: Bảng kết quả phân tích bằng kiểm định tham số trung bình hai mẫu độc lập .6: Mục tiêu áp dụng thủ tục phân tích………………… .7: Thủ tục phân tích được sử dụng ở giai đoạn lập kế hoạch… .8: Mức độ sử dụng các phương pháp phân tích tại giai đoạn thực hiện kiểm toán .9: Mức độ sử dụng thủ tục phân tích cho các khoản mục trên BCTC… .10: Mức độ sử dụng các phương pháp phân tích tại giai đoạn hoàn thành kiểm toán………………………………… . 56 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ Trang Đồ thị 1.1: Biểu đồ biến động doanh thu qua các tháng năm 2011, so với năm 2012…………………………………………………………………….20 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài: Trong xu thế hội nhập, phát triển và toàn cầu hóa của nền kinh tế, sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trong cùng một ngành đang trở nên vô cùng gay gắt, lĩnh vực kiểm toán cũng không phải là ngoại lệ. Yêu cầu của khách hàng và người sử dụng báo cáo tài chính (BCTC) đối với sự đảm bảo mà kiểm toán viên (KTV) cùng công ty kiểm toán cung cấp ngày càng cao. Rủi ro tiềm tàng của hoạt động kiểm toán cũng tăng cao khi quy mô các doanh nghiệp được kiểm toán ngày càng tăng, khối lượng, giá trị của các dịch vụ ngày càng lớn, độ phức tạp và loại nghiệp vụ cũng ngày càng đa dạng, .Trong khi đó, hoạt động kiểm toán ở nước ta còn khá mới mẻ, khuôn khổ và môi trường pháp lý đã được tạo dựng, song chưa đầy đủ, chưa hoàn thiện. Các kỹ năng, hướng dẫn cần thiết về kỹ thuật kiểm toán chưa được hệ thống hóa và phổ biến. Điều này làm cho không ít KTV gặp nhiều khó khăn khi triển khai công việc. Cộng với việc hiện nay, khủng hoảng kinh tế trên phạm vi toàn cầu làm cho các doanh nghiệp có xu hướng cắt giảm chi phí kiểm toán. Mâu thuẫn giữa lợi ích và chi phí, giữa việc nhận được một mức phí kiểm toán thấp nhưng lại phải cung cấp một dịch vụ chất lượng cao đang là vấn đề nan giải của các công ty kiểm toán. Chính vì vậy, nâng cao hiệu quả áp dụng thủ tục phân tích trong kiểm toán BCTC có thể được xem là một lời giải cho vấn đề này. Các nghiên cứu cho thấy nhờ thủ tục phân tích có thể giúp giảm chi phí kiểm toán mà vẫn nâng cao chất lượng dịch vụ kiểm toán (Mahathevan,1997). Hơn nữa, trong một nghiên cứu về hồ sơ của KTV do Hylas và Ashton thực hiện vào năm 1982 đã chỉ ra rằng trong 281 sai phạm được yêu cầu điều chỉnh trong BCTC thì có tới 27.1% sai sót được phát hiện khi sử dụng thủ tục phân tích. Do đó, thủ tục phân tích là một trong những kỹ thuật kiểm toán giúp các KTV có được cái nhìn sâu sắc và toàn diện hơn về doanh nghiệp, khai thác bằng chứng kiểm toán nhanh chóng, hiệu quả đồng thời tiết kiệm thời gian và chi phí kiểm toán. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 2 Nhận thấy tầm quan trọng của thủ tục phân tích nên tôi quyết định chọn đề tài “Hoàn thiện thủ tục phân tích trong kiểm toán báo cáo tài chính tại các công ty kiểm toán độc lập vừa và nhỏ trên địa bàn TP.Hồ Chí Minh ”. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu a. Mục tiêu nghiên cứu: - Hệ thống hóa lý luận căn bản về thủ tục phân tích, tầm quan trọng của thủ tục phân tích trong phát hiện ra sai sót, gian lận trên BCTC. - Đánh giá thực trạng của việc sử dụng thủ tục phân tích tại các công ty kiểm toán độc lập vừa và nhỏ địa bàn TP.Hồ Chí Minh trong phát hiện sai sót, gian lận trên BCTC.