MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Bảo hiểm xã hội (BHXH) là một bộ phận quan trong̣ trong chính sách an sinh xa ̃hội của moịquốc gia. Hệ thống BHXH có vai trò rất quan trọng trong việc hỗ trợ các thành viên của xã hội trƣớc những rủi ro do những cú sốc vĩ mô, cả những cú sốc về kinh tế và cú sốc về tự nhiên gây ra. Do đó, chính sách BHXH luôn đƣợc coi là một trong những công cụ quan trọng đƣợc các chính phủ sử dụng nhằm thực hiện mục tiêu ổn định, tăng trƣởng kinh tế và công bằng xã hội.
BHXH Hà Nội là một đơn vị trực thuộc BHXH Việt Nam, nơi có địa bàn mang tính đặc thù: Các cơ quan nhà nƣớc tập chung đông với số ngƣời hƣơng BHXH rất lớn. Tuy là đơn vị đi đầu trong việc đổi mới cách làm và luôn nôc lực trong mọi hoạt động nhƣng công tác quản lý tài chính BHXH ở Hà Nội còn có những hạn chế, cần đƣợc khắc phục trong thời gian tới, cụ thể: Tình trạng nợ đọng với số lƣợng lớn tiền đóng BHXH của các đơn vị sử dụng lao động đã tồn tại trong thời gian dài nhƣng vẫn chƣa đƣợc khắc phục; cơ quan BHXH chƣa kiểm soát hết số lao động phải tham gia BHXH bắt buộc; nhiều đơn vị sử dụng lao động vẫn gian lận trong việc đăng ký tham gia BHXH cho ngƣời lao động, gian lận trong việc kê khai quỹ lƣơng đóng BHXH. Chƣa làm tốt việc cân đối thu, chi dẫn đến tình trạng bội chi. Những hạn chế trên bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân, nhƣng chủ yếu từ các khâu trong công tác quản lý, nhƣ công tác xây dựng kế hoạch, công tác tổ chức thực hiện, công tác kiểm tra giám sát …Đây là những khó khăn lớn đối với quản lý tài chính của BHXH Hà Nội trong nhiều năm qua cần đƣợc giải quyết, bảo đảm cho ngƣời lao động đƣợc tham gia BHXH và thụ hƣởng các chế độ, chính sách BHXH thuận lợi hơn.
Thực tế đó đặt ra yêu cầu cần có sự nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện vấn đề quản lý tài chính của BHXH Hà Nội nhằm tìm ra giải pháp hoàn thiện quản lý tài chính của BHXH Hà Nội, đáp ứng những yêu cầu phát triển kinh tế xã hội của Hà Nội trong điều kiện mới. Với các lý do trên, tôi lựa chọn vấn đề 1 "Hoàn thiện quản lý tài chính của Bảo hiểm xã hội Hà Nội" làm đề tài luận văn thạc sĩ, chuyên ngành Quản lý Kinh tế. Câu hỏi nghiên cứu của đề tài : Với mức độ nghiên cứu mang tính định hƣớng thực hành, do đó luận văn xin đƣợc giới hạn ở câu hỏi nghiên cứu nhƣ sau: BHXH Thành phố Hà Nội nên làm gì để quản lý tốt công tác tài chính BHXH trong thời gian tới? 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu luận văn Mục đích: Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận về quản lý tài chính BHXH và thực tiễn về quản lý tài chính BHXH Hà Nội trong giai đoạn 2012 - 2016, đề tài phân tích những hạn chế và nguyên nhân để từ đó đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện quản lý tài chính của BHXH Hà Nội.
Nhiệm vụ: - Góp phần hệ thống hoá và làm rõ thêm những vấn đề lý luận cơ bản về quản lý tài chính BHXH. - Làm rõ nội dung và các nhân tố ảnh hƣởng đến quản lý tài chính BHXH. - Đánh giá thực trạng quản lý tài chính của BHXH Hà Nội, chỉ rõ các kết quả, hạn chế và những nguyên nhân của thực trạng đó. - Đề xuất một số giải pháp chủ yếu hoàn thiện quản lý tài chính BHXH Hà Nội trong giai đoạn tới.
Đối tƣợng nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài là các nội dung quản lý tài chính của BHXH Hà Nội. Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi nội dung: Đề tài tập chung nghiên cứu về các vấn đề quản lý tài chính của BHXH Hà Nội bao gồm: Quản lý thu, chi BHXH và chi cho hoạt động bộ máy cơ quan BHXH Hà Nội. - Phạm vi không gian và thời gian: đề tài nghiên cứu quản lý tài chính của BHXH Hà Nội từ năm 2012 đến 2016. Kết cấu của luận văn Luận văn đƣợc kết cấu thành 4 chƣơng.
- Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận, thực tiễn về quản lý tài chính BHXH; - Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu và thiết kế nghiên cứu - Chƣơng 3: Thực trạng quản lý tài chính của BHXH Hà Nội; - Chƣơng 4: Một số giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện quản lý tài chính của BHXH Hà Nội. 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH BẢO HIỂM XÃ HỘI 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan Trong những năm qua, hoạt động BHXH ở nƣớc ta đã đƣợc tổ chức thực hiện theo cơ chế mới. Cho đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu về BHXH nói chung, tài chính BHXH nói riêng với những cách tiếp cận khác nhau, đƣợc đề cập và thể hiện trong một số đề tài cấp Nhà nƣớc, cấp Bộ và nhiều luận văn Tiến sĩ, Thạc sĩ khác.
Cụ thể nhƣ: - Đềtài khoa hoc̣ : "Vai tròcủa nhà nƣớc trong việc thực hiện các chính sách BHXH" năm 1997 do TS. Bùi Văn Hồng làm Chủ nhiệm đề tài. Đềtài đa ̃phân tich́§ thƣc̣ trang̣ vàvai tròcủa nhànước trong việc thƣc̣ hiện các chinh́§ sách BHXH ởViệt Nam qua các thời kỳ (thời kỳtrước năm 1995 và thời kỳ từ năm 1995 đến 1997). Tuy nhiên , do thời kỳnày vâñ chưa cóLuật BHXH vàtổchƣ́c BHXH Việt Nam mới thành lập, cho nên đềtài chỉlàm rõcác chinh́§ sách BHXH của Nhànước và vấn đề chi trả cho các đối tƣợng hƣởng chế độ BHXH thông qua tổ chức công đoàn , Bộ Lao động Thưong binh vàXa ̃hội.
̛ - Đềtài khoa hoc̣ : "Hoàn thiện phƣơng thức tổ chức , quản lý chi trả chế độ ốm đau, thai sản, tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp cho ngƣời tham gia BHXH " năm 1998 do TS. Dƣơng Xuân Triệu làm Chủ nhiệm đề tài đã hệ thống hoá các vấn đề lý luận cơ bản về chế độ trợ cấp ốm đau , thai sản, TNLĐ & BNN cảtrước vàsau khi BHXH Việt Nam đi vào hoaṭđộng. Đềtài đa ̃phản ánh đươc̣ quátrinh̀Z tổchƣ́c quản lý chi trả chếđộ theo cơchếcũ, cũng nhƣ từ khi BHXH Việt Nam ra đời , đa ̃ phân tích đƣợc những mặt mạnh , mặt yếu cùng với nhƣ̃ng tồ n taịdo các văn bản pháp luật về BHXH gây ra. Qua đó, đề tài cũng đã đƣa ra những kiến nghị làm cơ sởcho việc sƣ̉a đổi các văn bản pháp luật hiện hành đểđáp ƣ́ng các yêu cầu đổi mới cơ chế chính sách về BHXH.
Tuy nhiên, đề tài vẫn chƣa đánh giá đƣợc công tác tổ 4 chƣ́c quản lýchi trảchếđộ vàchưa đềxuất đươc̣ các giải pháp tổchƣ́c quản lýchi trả các chế độ BHXH này. - Đềtài khoa hoc̣ : " Quỹ BHXH và những giải pháp đảm bảo sự cân đối ổn đinḥ giai đoaṇ 2000 - 2020" năm 2001 do ThS. Đỗ Văn Sinh làm Chủ nhiệm. Đềtai ̀ đa hệ thống hoa nhƣng vấn đềly luận co ban vềBHXH va quy BHXH ; phân tích ̃ ́ ̃ ́ ̛ ̉ ̀ ̃ ̂ ̂ ̉ ́ ̀ ̃ ̉ thƣc̣ trang̣ vềquan ly va can đối quy BHXH ơ Viẹt Nam qua hai giai đoaṇ (giai đoaṇ truơc năm 1995 và giai đoạn từ năm 1995 đến 2001); có những đánh giá về ̛́ chính sách BHXH và tổ chức thực hiện chính sách BHXH nói chung.
Thông qua sự phân tích và đánh giá , đề tài đã đưa ra các quan điểm , giải pháp quản lý và cân đối quỹ BHXH ở Việt Nam giai đoạn 2000 - 2020. Nhƣ vậy, toàn bộ các vấn đề về tổ chƣc quan ly thu và chi trả các chế độ BHXH đề tài này cũng không nghiên cứu. ́ ̉ ́ - Tiểu đề án: "Hoàn thiện quy chế chi BHXH " năm 2005 do ông Trần Đƣc ́ ̂ ́ ̃ ́ ̉ ́ ̉ ́ Nghiêu làm Chủ nhiệm. Tiểu đềan đa tổng hơp̣ kha đầy đu cac văn ban phap luạt về BHXH liên quan đến quy chếchi BHXH , trình bày những nội dung cụ thể về ch i trả lƣơng hƣu, trơ ̣cấp BHXH hang thang , chi tra trơ ̂ ̀ ́ ̉ ̉ ̣cấp BHXH mọt lần , chi tra trơ ̣cấp ốm đau , thai san va nghi duơng sƣc ; quy trinh chi tra luong huu , trơ ̣cấp BHXH ̉ ̀ ̉ ̛ ̃ ́ ̀ ̉ ̛ ̛ ̛ ̂ ̀ ̉ ̉ ̀ ̉ hàng tháng; quy trinh chi tra trơ ̣cấp mọt lần , chi trả trợ cấp ốm đau, thai san va nghi dƣỡng sức.
Tiểu đềan cung đa nêu lên nhƣng uu , nhƣợc điểm của quy trình hiện ́ ̃ ̃ ̃ ̛ hành về quản lý chi BHXH. Thông qua đó đã đƣa ra các biện pháp để khắc phục. Cụ thể tiểu đề án đã đưa ra đươc̣ dƣ ̣thảo văn bản sƣ̉a đổi bổsung một sốđiều quy đinḥ vềquản lýchi trảcác chếđộ BHXH bắt buộc ban hành kèm theo Quyết đinḥ số1184/QĐ- BHXH ngày 26/9/2003 của BHXH Việt Nam. Tuy nhiên , tiểu đềán mới chỉtập trung nghiên cƣ́u vềquy trinh̀Z quản lýchi.
- Đềtài nghiên cƣ́u khoa hoc̣ cấp Bộ : "Thƣc̣ trang̣ vàđinḥ hướng hoàn thiện tác nghiệp chi trả các chế độ BHXH hiện nay " năm 1996, mã số 96 - 03 - 03/ĐT, do TS. Dƣơng Xuân Tr iệu làm Chủnhiệm đềtài. Đềtài đa ̃khái quát nhƣ̃ng vấn đềlý luận vềBHXH vàquỹBHXH ; phân tích thực trạng hoạt động chi trả các chế độ BHXH ởViệt Nam giai đoaṇ 1995 - 1996 thông qua việc phân tích các mặt nhƣ : cơ sởvật chất phuc̣ vu ̣công tác chi trả, hệ thống sổsách biểu mâũ chi trảBHXH , quản 5 lý đối tƣợng chi trả , quy trinh̀Z chi trảvàlệ phíchi trả ; đồng thời qua việc phân tich́§ các phƣơng thức chi trả BHXH , đề tài đã nêu lên phƣơng hƣớng hoàn thiện các phƣơng thức chi trả BHXH ở nƣớc ta. Kết quảcủa đềtài này là: + Đềtài đa ̃nêu lên đươc̣ nhƣ̃ng ưu điểm vànhươc̣ điểm của phưong thƣ́c chi ̛ trả trực tiếp và gián tiếp.