CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ TSCĐHH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP 1.1Những vấn để chung về kế toán TSCĐHH 1.1 Khái niệm và đặc điểm TSCĐHH 1.1 Khái niệm TSCĐHH TSCĐHH là những tài sản có hình thái vật chất cụ thể do doanh nghiệp nắm giữ để sử dụng cho hoạt động sản xuất kinh doanh phù hợp với tiêu chuẩn ghi nhận TSCĐ theo từng giai đoạn. Theo tiêu chuẩn Việt Nam số 03 (Ban hành theo Quyết định số 149/2001/QĐ-BTC Ngày 31 tháng 12 năm 2001 của Bộ trưởng Bộ Tài Chính) thì các TSCĐ Hữu hình phải thoả mãn đồng thời tất cả các tiêu chuẩn sau: + Chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trong tương lai từ việc sử dụng tài sản đó. + Nguyên giá TSCĐ phải được xác định một cách đáng tin cậy. + Thời gian sử dụng ước tính trên một năm.
+ Có đủ tiêu chuẩn đánh giá theo quy định hiện hành. TSCĐ thường là bộ phận chủ yếu trong tổng tài sản và đóng vai trò quan trọng trong việc thể hiện tình hình tài chính của doanh nghiệp. Vì vậy, việc xác định một tài sản có được ghi nhận là TSCĐHH hay là khoản chi phí sản xuất kinh doanh (SXKD) trong kỳ có ảnh hưởng rất lớn đến báo cáo kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Khi xác định tiêu chuẩn thứ nhất của TSCĐHH, doanh nghiệp phải xác định mức độ chắc chắn thu được lợi ích trong tương lai dựa trên các bằng chứng hiện có tại thời điểm ban đầu và phải chịu mọi rủi ro liên quan.
Khi xác định bộ phận cấu thành TSCĐHH, doanh nghiệp phải xác định các tiêu chuẩn TSCĐHH cho từng trường hợp cụ thể. Doanh nghiệp có thể hợp nhất các bộ phận riêng biệt không khuôn mẫu như khuôn đúc, công cụ và SV: Vũ Thị Doanh - K16KT2 5 Viện ĐH Mở Hà Nội Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS.TS Nguyễn Ngọc Quang áp dụng các tiêu chuẩn TSCĐHH vào tài sản đó. Các thiết bị và phụ tùng phụ trợ thường được hạch toán vào chi phí khi sử dụng. Các phụ tùng và bảo trì chủ yếu được xác định là TSCĐHH khi doanh nghiệp xác định thời gian sử dụng chúng trên một năm.2 Đặc điểm TSCĐHH - Về mặt hiện vật: TSCĐHH tham gia vào nhiều chu kỳ sảen xuất kinh doanh và vẫn giữ nguyên hình thái vật chất ban đầu cho đến lúc hư hởng.
- Về mặt giá trị: TSCĐHH được thể hiện dưới 2 hình thái: + Một bộ phận giá trị tồn tại dưới hình thái ban đầu gắn liền với hiện vật TSCĐHH. + Một bộ phận giá trị tài sản được chuyển vào sản phẩm và bộ phận giá trị này sẽ chuyển hoá thành tiền khi bán được sản phẩm. Khi tham gia vào quá trình sản xuất kinh doanh, nhìn chung TSCĐHH không thay đổi hình thái hiện vật nhưng tính năng công suất giảm dần tức là nó bị hao mòn và cùng với sự giảm dần về giá trị sử dụng thì giá trị của nó cũng bị giảm đi. Bộ phận giá trị hao mòn đó chuyển dần vào giá trị sản phẩm mà nó sản xuất ra và gọi là trích khấu hao cơ bản.
TSCĐHH là một hàng hoá như các hàng hoá khác thông qua mua bán trao đổi, nó có thể chuyển quyền sở hữu, quyền sử dụng từ chủ thể này sang chủ thể khác trên thị trường tư liệu sản xuất. - Do có kết cấu phức tạp gồm nhiều bộ phận cấu thành với mức độ hao mòn không đồng đều nên trong quá trình sử dụng TSCĐHH có thể hư hỏng từng bộ phận.2 Vai trò và quản lý TSCĐHH trong các doanh nghiệp 1.1 Vai trò TSCĐHH trong các doanh nghiệp Trong lịch sử nhân loại, các cuộc cách mạng công nghệ đều tập trung vào giải qjuyết các vấn đề cơ khí hoá, điện khí hoá, tự động hoá của quá trình sản SV: Vũ Thị Doanh - K16KT2 6 Viện ĐH Mở Hà Nội Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS.TS Nguyễn Ngọc Quang xuất, đổi mới, hoàn thiện TSCĐHH. Nhìn từ góc độ vĩ mô ta thấy: yếu tố quyết định sự tồn tại và sự phát triển của doanh nghiệp trong nền kinh tế là uy tín chất lượng sản phẩm của mình đưa ra trên thị trường nhưng đó chỉ là biểu hiện bên ngoài còn thực chất bên trong là các máy móc thiết bị công nghệ chế biến có đáp ứng được nhu cầu sản xuất của doanh nghiệp hay không? TSCĐHH là điều kiện quan trọng để tăng năng suất lao động xã hội và nền kinh tế Quốc dân. Nó thể hiện chính xác nhất năng lực và trình độ trang thiết bị sản xuất của doanh nghiệp.
TSCĐHH được đổi mới và sử dụng có hiệu quả sẽ là một nhân tố quan trọng quyết định đến sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp nói riêng và toàn bộ nền kinh tế nói chung.2 Yêu cầu quản lý TSCĐ - Phải quản lý TSCĐ Hữu hình như là một yếu tố cơ bản của sản xuất kinh doanh, nó góp phần tạo năng lực sản xuất đơn vị. Do đó kế toán phải cung cấp thông tin về số lượng tài sản hiện có tại đơn vị, tình hình biến động tăng giảm TSCĐ tại đơn vị. - Kế toán phải cung cấp thông tin về vốn đã đầu tư cho tài sản và chi tiết vốn đầu tư cho chủ sở hữu, phải biết nhu cầu vốn cần thiết để đầu tư mới cũng như để sửa chữa TSCĐ. - Phải quản lý TSCĐ đang sử dụng như là một bộ phận sản xuất kinh doanh.
Do đó yêu cầu kế toán phải tính đúng, tính đủ mức khấu hao tích luỹ từng thời kỳ kinh doanh theo hai mục đích: thu hồi được vốn đầu tư và khả năng bù đắp được chi phí.3 Phân loại và đánh giá TSCĐHH 1.1 Phân loại TSCĐHH TSCĐHH có rất nhiều loại, do vậy cần thiết phải phân loại để thuận lợi cho việc quản lý và hạch toán. Có rất nhiều cách phân loại TSCĐHH khác nhau như: phân theo quyền sở hữu (tự có và thuê ngoài), theo nguồn hình thành theo quyền sở hữu (tự có và thuê ngoài), theo nguồn hình thành (vốn chủ sở hữu, vốn vay, vốn nhận liên doanh, vốn tự bổ sung khác), theo công SV: Vũ Thị Doanh - K16KT2 7 Viện ĐH Mở Hà Nội Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS.TS Nguyễn Ngọc Quang dụng và tình hình sử dụng (TSCĐHH sử dụng cho sản xuất kinh doanh, TSCĐHH sử dụng cho phúc lợi, sự nghiệp, an ninh, quốc phòng, TSCĐHH giữ hộ Nhà nước, TSCĐHH chờ xử lý), theo kết cấu…Trong đó phân loại TSCĐHHtheo kết cấu được sử dụng phổ biến. Theo cách này toàn bộ TSCĐHH của doanh nghiệp được chia thành các loại sau: - Nhà cửa vật kiến trúc: bao gồm những tài sản được hình thành sau quá trình thi công, xây dựng như: trụ sở làm việc, nhà kho, hàng rào, tháp nước, bến cảng, đường xá, cầu cống… phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh. - Máy móc thiết bị: bao gồm toàn bộ máy móc thiết bị phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh như: máy móc, thiết bị chuyên dùng; máy móc thiết bị công tác; dây chuyền công nghệ, thiết bị động lực… - Phương tiện vận tải, truyền dẫn: gồm các loại phương tiện vận tải đường sắt, đường thuỷ, đường bộ, đường không, đường ống…và các thiết bị truyền dẫn như hệ thống điện nước, băng tải, thông tin… - Cây lâu năm, súc vật làm việc và cho sản phẩm: gồm các loại cây lâu năm (chè, cao su, cà phê, cam…), súc vật làm việc (trâu, bò, ngựa, voi…)và súc vật cho sản phẩm (trâu, bò sữa, sinh sản,…) - Tài sản cố định khác: gồm những tài sản chưa phản ánh vào các loại trên như TSCĐHH không cần dùng, TSCĐHH chờ thanh lý, nhượng bán, các tác phẩm nghệ thuật, sách chuyên môn, tranh ảnh,… 1.2 Đánh giá TSCĐHH Đánh giá TSCĐHH là việc xác định giá trị ghi sổ của TSCĐHH trong mọi trường hợp, TSCĐHH phải được đánh giá theo nguyên giá và giá trị còn lại.
Do vậy, việc ghi sổ phải đảm bảo được tất cả 3 chỉ tiêu là nguyên giá, giá trị hoa mòn và giá trị còn lại. Mối quan hệ của 3 chỉ tiêu này được thể hiện qua đẳng thức: Giá trị còn lại= nguyên giá- giá trị hao mòn SV: Vũ Thị Doanh - K16KT2 8 Viện ĐH Mở Hà Nội Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS.TS Nguyễn Ngọc Quang Tuỳ theo từng loại TSCĐHH cụ thể, từng cách thức hình thành, nguyên giá TSCĐHH được xác định khác nhau. Cụ thể: - Nguyên giá TSCĐHH do mua sắm bao gồm: giá mua trừ đi các khoản chiết khấu thương mại hoặc giảm giá, các khoản thuế (không bao gồm các khoản thuế không được hoàn lại), và các khoản chi phí liên quan trực tiếp đến việc đưa tài sản vào trạng thái sẵn sàng sử dụng: chi phí chuyển bị mặt bằng, chi phí vận chuyển và bốc dỡ ban đầu, chi phí lắp đặt chạy thử (trừ các khoản thu hồi về sản phẩm, phế liệu thu hồi do chạy thử), chi phí chuyên gia và các loại chi phí khác. + Đối vơi TSCĐHH là nhà cửa vật kiến trúc gắn liền với quyền sử dụng đất, thì giá trị quyền sử dụng đất phải được tách biệt và ghi nhận là TSCĐVH.
+ Đối với TSCĐHH thành từ đầu tư xây dựng giao thầu, nguyên giá là giá quyết toán công trình đầu tư xây dựng, các chi phí liên quan khác và các chi phí trước bạ (nếu có). + Trường hợp TSCĐHH hình thành từ việc mua trả theo phương thức trả chậm, trả góp thì nguyên giá TSCĐHH được ghi nhận là giá mua trả ngay tại thời điểm mua. Khoản chênh lệch giữa khoản tiền phải thanh toán và giá mua trả ngay được ghi vào chi phí theo thời hạn thanh toán, trừ khi khoản chênh lệch đó được tính vào nguyên giá TSCĐHH theo chuẩn mực kế toán “chi phí đi vay”. + Các khoản chi phí phát sinh như chi phí quản lý hành chính, chi phí sản xuất chung, chi phí chạy thử và các chi phí khác… không liên quan trực tiếp đến việc mua sắm và đưa tài sản vào trạng thái sẵn sàng sử dụng thì không được tính vào nguyên giá TSCĐ.
Các khoản lỗ do máy móc hoạt động không đúng như dự tính thì tính vào chi phí sản xuất kinh doanh ban đầu. - TSCĐHH do tự xây dựng hoặc tự chế: Nguyên giá là giá thành thực tế của TSCĐHH tự xây dựng hoặc tự chế cộng (+) các chi phí lắp đặt chạy thử. Trường hợp doanh nghiệp sử dụng các sản phẩm do mình sản xuất ra để tạo thành TSCĐHH thì nguyên giá là chi phí sản xuất ra sản phẩm đó cộng SV: Vũ Thị Doanh - K16KT2 9 Viện ĐH Mở Hà Nội Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS.TS Nguyễn Ngọc Quang (+) các khoản chi phí trực tiếp liên quan đến việc đưa TSCĐHH vào trạng thái sẵn sàng sử dụng.