phần mở đầu và kết luận, luận văn kết cấu thành 3 chương, nghiên cứu về hệ thống kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây lắp cụ thể là tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn Xây dựng – Thương mại Thanh Hóa. P ƣơn p áp n n cứu Luận văn sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, trong đó đặc biệt chú trọng quan điểm lịch sử cụ thể. 2 * Phương pháp thu thập số liệu. Dữ liệu thứ cấp: Thu thập thông qua sách báo, các công trình nghiên cứu, quy định Nhà nước trong công tác kế toán nói chung và kế toán quản trị nói riêng, các tài liệu, sổ sách, báo cáo tại Công ty TNHH Xây dựng - Thương mại Thanh Hóa.
Dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông qua quan sát, phỏng vấn, điều tra nhằm thu thập các thông tin về công tác kế toán quản trị chi phí tại công ty làm cơ sở xử lý dữ liệu nhằm đánh giá đúng thực tạng kế toán quản trị tại công ty.* Phương pháp phân tích số liệu - Phương pháp thống kê mô tả: Phương pháp này dùng để mô tả các nội dung nghiên cứu được mô tả thông qua các chỉ tiêu tổng hợp như số tuyệt đối, số tương đối. Ngoài mô tả mức độ, phương pháp thống kê còn dùng để mô tả quá trình biến động và mối quan hệ giữa các sự việc. - Phương pháp so sánh: Phương pháp so sánh được dùng để mô tả sự biến động của các chỉ tiêu, thông số cụ thể về các vấn đề liên quan đến kế toán chi phí. * Phương pháp xử lý số liệu - Đối với phỏng vấn: Tổng hợp kết quả phỏng vấn thực tế và so sánh với lý luận để xác định nội dung liên quan.
- Đối với các phiếu điều tra: Các phiếu điều tra sau khi thực hiện mã hóa và nhập liệu dùng phần mềm Excel để phân tích và tổng hợp dữ liệu. Kết quả đạt được - Hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây lắp. - Phân tích, đánh giá thực trạng công tác kế toán quản trị chi phí tại Công ty TNHH Xây dựng - Thương mại Thanh Hóa. - Đề xuất được các giải pháp nhằm hoàn thiện kế toán quản trị chi phí tại Công ty TNHH Xây dựng - Thương mại Thanh Hóa.
3 C ƣơn CƠ SỞ L LU N VỀ KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1. Khái niệm, vai trò kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây lắp 1. Khái niệm về kế toán quản trị chi phí Kế toán quản trị chi phí là một bộ phận quan trọng của kế toán quản trị. Theo Luật Kế toán số 88/2015 “Kế toán quản trị là việc thu nhận, xử lý, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế tài chính theo yêu cầu quản trị và quyết định kinh tế tài chính trong nội bộ đơn vị”.
Theo đó kế toán quản trị chi phí là việc thu nhận, xử lý, phân tích và cung cấp các thông tin về chi phí mà DN phải chi ra trong kỳ hoạt động sản xuất kinh doanh [21]. Theo thông tư số 53/2006/TT-BTC hướng dẫn áp dụng kế toán quản trị trong doanh nghiệp thì “Kế toán quản trị được tổ chức nhằm cung cấp các thông tin về hoạt động nội bộ của DN, như: Chi phí của từng bộ phận (trung tâm chi phí), từng công việc, công trình; Phân tích, đánh giá tình hình thực hiện với kế hoạch về doanh thu, chi phí, lợi nhuận; quản lý tài sản, vật tư, tiền vốn, công nợ; Phân tích mối quan hệ giữa chi phí với khối lượng và lợi nhuận; Lựa chọn thông tin thích hợp cho các quyết định đầu tư ngắn hạn và dài hạn; Lập dự toán ngân sách sản xuất, kinh doanh;. nhằm phục vụ việc điều hành, kiểm tra và ra quyết định kinh tế” [1]. Chung lại, kế toán quản trị là một hệ thống kế toán cung cấp các thông tin định lượng về hoạt động của đơn vị một cách cụ thể, giúp các nhà quản lý trong quá trình ra quyết định liên quan đến việc lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm tra, kiểm soát và đánh giá tình hình thực hiện các hoạt động của đơn vị.
Chi phí sản xuất là một trong những yếu tố trung tâm của công tác quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Một doanh nghiệp tồn tại và hoạt động phải chi nhiều khoản chi phí khác nhau trong suốt quá trình hoạt 4 động kinh doanh và chi phí có ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận của doanh nghiệp. Do đó, vấn đề được đặt ra là làm sao có thể kiểm soát được tất cả các khoản chi phí. Kế toán quản trị chi phí sản xuất là công cụ hữu hiệu đáp ứng nhu cầu thông tin chi phí cho các nhà quản trị để đưa ra các quyết định kinh doanh, cơ sở cho kiểm soát, sử dụng chi phí của đơn vị một cách có hiệu quả.
KTQTCP là một nội dung của KTQT hay một bộ phận KTCP, khái niệm về KTQTCP được các tác giả đưa ra trong các nghiên cứu cụ thể. Theo Viện Kế toán viên quản trị của Mỹ cho rằng, KTQTCP là kỹ thuật hay phương pháp để xác định chi phí cho một dự án, một quá trình hoặc một sản phẩm. Chi phí này được xác định bằng việc đo lường trực tiếp, kết chuyển tuỳ ý hoặc phân bổ một cách có hệ thống và hợp lý (Montvale, N.J, 1983) “KTQTCP là hệ thống kế toán chính thức được thiết lập để ghi nhận chi phí. Nó là một quá trình hệ thống để xác định giá thành đơn vị của sản phẩm sản xuất ra hoặc dịch vụ được cung cấp” (Periasamy P, 2010).
Theo VanDerbeck “KTQTCP cung cấp chi tiết TTCP theo nhu cầu của NQT để kiểm soát hoạt động kinh doanh hiện tại và lập kế hoạch cho tương lai” (Edward J. Kế toán quản trị chi phí sản xuất tuy được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau nhưng tất cả đều thống nhất cùng một ý tưởng thể hiện ở bản chất của kế toán hướng đến cung cấp thông tin phục vụ cho các hoạt động của nhà quản lý ở doanh nghiệp thực hiện các chức năng quản lý như hoạch định, tổ chức thực hiện, kiểm tra giám sát và ra quyết định quản lý. 5 Kế toán quản trị chi phí sản xuất là việc thu thập, xử lý và lập các báo cáo nội bộ nhằm cung cấp thông tin phục vụ chủ yếu cho những nhà quản lý bên trong doanh nghiệp, giúp họ đưa ra các quyết định kinh tế và vạch ra kế hoạch cho tương lai phù hợp với chiến lược kinh doanh. Kế toán quản trị chi phí được hình thành và phát triển trên cơ sở ban đầu là khảo sát chi phí kinh doanh và cung cấp các thông tin hữu ích cho các chức năng nhà quản trị, nhà quản trị có các chức năng hoạch định, tổ chức thực hiện, kiểm tra, đánh giá và chức năng ra quyết định là quan trọng nhất, kế toán quản trị cung cấp và phục vụ cho chức năng này.
Như vậy , cùng với sự xuất hiện của nền kinh tế thị trường, KTQTCP sản xuất đã ra đời và trở thành công cụ quan trọng trợ giúp cho những người làm công tác quản lý ra quyết định sản xuất kinh doanh và là phương tiện để thực hiện kiểm soát quản lý trong doanh nghiệp. Sản xuất ngành xây lắp có đặc điểm riêng biệt như: Sản xuất xây lắp mang tính chất riêng lẻ; Sản phẩm thường có giá trị lớn, khối lượng công trình lớn, thời gian thi công tương đối dài; thời gian sử dụng sản phẩm xây lắp tương đối dài và có bảo hành; Sản phẩm được sử dụng tại chỗ, địa điểm xây dựng luôn thay đổi theo địa bàn thi công; sản xuất được hình thành thường diễn ra ngoài trời, chịu tác động trực tiếp bởi điều kiện môi trường, thiên nhiên, thời tiết và do đó việc thi công xây lắp ở một mức độ nào đó mang tính chất thời vụ. Những đặc điểm này đòi hỏi kế toán quản trị phải được tổ chức quản trị phù hợp với công tác quản trị ngành xây lắp. Vì vậy, đối với doanh nghiệp xây lắp, kế toán quản trị chi phí chính là việc thu thập, xử lý, cung cấp các thông tin về định mức chi phí, dự toán chi phí xây dựng công trình, hạng mục công trình và phân tích sự biến động của chi phí sản xuất thực tế so với chi phí dự toán để từ đó giúp cho nhà quản trị đưa ra được các quyết định kinh tế hợp lý và là cơ sở để các nhà quản trị kiểm soát chi phí có hiệu quả hơn.
Bản chất của kế toán quản trị chi phí KTQT chi phí không nhận thức chi phí theo quan điểm của KTTC mà nhận diện theo nhiều phương diện khác nhau để đáp ứng nhu cầu thông tin trong hoạch định, tổ chức thực hiện, kiểm soát và ra quyết định. Từ đó có thể rút ra bản chất của KTQT chi phí như sau: - KTQT chi phí không chỉ thu nhận, xử lý và cung cấp các thông tin về các nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh đã thực sự hoàn thành, đã ghi chép, hệ thống hoá trong sổ kế toán mà còn xử lý và cung cấp các thông tin phục vụ cho việc lập các dự toán, quyết định các phương án kinh doanh. - KTQT chi phí cung cấp các thông tin về hoạt động kinh tế tài chính trong phạm vi yêu cầu quản lý nội bộ của doanh nghiệp. Những thông tin đó có ý nghĩa với những bộ phận, những người điều hành, quản lý doanh nghiệp.
- KTQT chi phí là một bộ phận của công tác kế toán nói chung và là một bộ phận không thể thiếu được để kế toán thực sự trở thành công cụ quản lý. Vai trò của kế toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp xây lắp KTQT chi phí có vai trò quan trọng trong quản trị, điều hành DN, thể hiện qua các điểm cơ bản sau: - KTQT chi phí không những là nguồn chủ yếu để cung cấp thông tin cần thiết cho các nhà quản lý ra các quyết định kinh doanh ở tất cả các khâu lập kế hoạch, dự toán, tổ chức thực hiện, kiểm tra và đánh giá mà còn là công cụ giúp nhà quản lý kiểm tra, giám sát điều hành các hoạt động kinh tế tài chính và SXKD của doanh nghiệp. - KTQT chi phí sẽ tư vấn cho nhà quản lý trong quá trình xử lý, phân tích thông tin, lựa chọn phương án, ra quyết định kinh doanh phù hợp nhất.