CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TỔ CHỨC KẾ TOÁN CHI PHÍ VÀ TÍNH GIÁ THÀNH VẬN TẢI Ở CÁC DOANH NGHIỆP KINH DOANH VẬN TẢI TRONG ĐIỀU KIỆN ÁP DỤNG KẾ TOÁN MÁY. SỰ CẦN THIẾT TỔ CHỨC KẾ TOÁN TẬP HỢP CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG CÁC DOANH NGHIỆP VẬN TẢI 1.1 Chi phí sản xuất và giá thành vận tải.1 Chi phí sản xuất Trong nền kinh tế thị trường cạnh tranh gay gắt như hiện nay doanh nghiệp kinh doanh nói chung và kinh doanh vận tải nói riêng muôn tồn tại và phát triển được đòi hỏi phải có kết quả kinh doanh tốt, có nghĩa là thu phải bù được chi và phải có lợi nhuận. Muốn thực hiện được yêu cầu này, doanh nghiệp phải hạch toán được đầy đủ các khoản thu nhập và chi phí đã bỏ ra. Kinh doanh dịch vụ vận tải khác với các nghành sản xuất kinh doanh khác ở chỗ sản xuất vận tải làm cho giá trị sử dụng của chúng được thực hiện và thỏa mãn nhu cầu của khách hàng nhưng không tạo ra sản phẩm vật chất cho xã hội.
Sản phẩm vận tải không có hình thái vật chất cụ thể mà chỉ là sự di chuyển hàng hóa hoặc hành khách từ địa điểm này tới địa điểm khác trong không gian và thời gian. Vì vậy chi phí vận tải manh tính đặc thù và quá trình thực hiện dịch vụ vận taỉ cũng khác so với ngành sản xuất khác. Trong ba yếu tố để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh vận tải là sức lao động, tư liệu lao đông và đối tượng lao động thì đối tượng lao động của hoạt động vận tải mang tính chất đặc biệt. Trong quá trình vận tải nó không thay đổi tính chất sinh lý hóa học để tạo ra sản phẩm mà chỉ được di chuyển từ địa điểm này tới địa điểm khác trong không gian.
Sản phẩm vận tải không có nguyên vật liệu chính làm Lưu Thị Hà- K42-2110 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Khoa kế toán cơ sở vật chất cấu thành nên sản phẩm, và đối tượng lao động không được tính là một yếu tố chi phí trong sản xuất. Như vậy chi phí sản xuất trong vận tải là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí lao động sống, lao động vật hóa và chi phí khác mà doanh nghiệp đã bỏ ra trong một kỳ để thực hiện hoạt động kinh doanh vận tải. Trong các doanh nghiệp kinh doanh vận tải bên cạnh hoạt động kinh doanh cơ bản là hoạt động vận taỉ còn có các hoạt động sản xuất kinh doanh phụ khác. Những chi phí mà doanh nghiệp bỏ ra cho hoạt động kinh doanh phụ mà không liên quan đến hoạt động vận tải thì không được tính vào chi phí vận tải, toàn bộ chi phí hợp lý của hoạt động vận tải sẽ cấu thành nên giá thành vận tải.
Theo thông tư số 76/TC/TCDN ngày 15/11/1996 của bộ tài chính hướng dẫn chế độ quản lý doanh thu, chi phí sản xuất phi sau đây không thuộc phạm vi chi phí hoạt động sản xuất kinh doanh vận tải: - Các khoản chi phí đã được tính vào chi phí hoạt động tài chính và chi phí khác như: chi phí mua bán trái phiếu, cổ phiếu, chi phí chi liên doanh. - Các khoản chi phí có nguồn bù đắp riêng như kinh phí sự nghiệp chi cho nhà ăn tập thể, chi phí của các tổ chức Đoàn, Đảng. - Các khoản thiệt hại được chính phủ trợ cấp và được ghi giảm giá vốn, hoặc được bên gây thiệt hại, cơ quan bảo hiểm bồi thường. - Các khoản chi phí đi công tác ở nước ngoài vượt định mức do nhà nước quy định.2 Giá thành vận tải.
Giá thành dịch vụ vận tải là thể hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí về lao động sống cần thiết và lao động vật hóa thực tế phát sinh cho toàn bộ sản lượng sản phẩm vận tải hoàn thành trong kỳ Giá thành đơn vị vận tải là chi phí vận tải tính cho một đơn vị sản phẩm vận tải hoàn thành. Lưu Thị Hà- K42-2110 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Khoa kế toán Giá thành vận tải có hai chức năng chủ yếu, thứ nhất đó là thước đo bù đắp chi phí vận tải, là căn cứ xác định khả năng bù đắp chi phí trong quá trình thực hiện dịch vụ vận tải. Thứ hai giá thành vận tải còn là căn cứ để lập giá kinh doanh vận tải, là xuất phát điểm để xác định giá cước phí dịch vụ vận tải. Trong cơ chế thị trường, sự hoạt động đa dạng của các loại hình vận tải thuộc các loại hình kinh tế khác nhau đã dẫn đến sự cạnh tranh để chiếm ưu thế trên thị trường của mỗi doanh nghiệp.
Điều đó đòi hỏi doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển phải phấn đấu hạ giá thành và nâng cao chất lượng phục vụ vận tải. Theo quyết định của cơ chế tài chính hiện hành thì giá thành dịch vụ vận tải gồm: - Chi phí vật liệu trực tiếp: gồm các chi phí về nhiên liệu, vật liệu,động lực trực tiếp sử dụng cho các hoạt động dịch vụ. - Chi phí nhân công trực tiếp: gồm các khoản chi phí trả cho lao động trực tiếp thực hiện các dịch vụ vận tải như tiền lương, BHXH, KPCĐ của lái xe, phụ xe hoặc của người trực tiếp bốc xếp trong dịch vụ bộc xếp. - Chi phí sản xuất chung: gồm các khoản chi phí chung phát sinh ở các bộ phân sản xuất, sửa chữa phương tiện như chi phí về công cụ, đồ dùng, chi phí dịch vụ mua ngoài, khấu hao TSCĐ và các chi phí khác.
Toàn bộ chi phí vận tải doanh nghiệp chi ra để hoàn thành sản lượng dịch vụ hoặc công việc vận tải trông kỳ gọi là giá thành dịch vụ vận tải. Có những chi phí thực tế phát sinh kỳ này nhưng tính vào giá thành dịch vụ vận tải kỳ sau, và có những chi phí chưa phát sinh kỳ này nhưng phải tính trước vào giá thành dịch vụ vận tải kỳ này như chi phí trích trước. Do đó giá thành dịch vụ vận tải được xác định như sau: Lưu Thị Hà- K42-2110 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Khoa kế toán Gía thành Chi phí kỳ Chi phí Chi phí kỳ dịch vụ vận = trước chuyển + thực tế - này chuyển tải kỳ này sang kỳ này phát sinh sang kỳ sau 1.3 Mối quan hệ giũa chi phí sản xuất và giá thành vận tải. Chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm là hai chỉ tiêu giống nhau về chất đều là các hao phí về lao động sống và lao động vật hoá mà doanh nghiệp bỏ ra trong quá trình sản xuất.
Nhưng do bộ phận chi phí sản xuất giữa các kỳ không đều nhau nên chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm lại khác nhau trên hai phương diện: -Về mặt phạm vi: Chi phí sản xuất gắn với một thời kỳ nhất định, còn giá thành sản phẩm gắn với khối lượng sản phẩm, công việc lao vụ đã hoàn thành. - Về mặt lượng: Chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm có thể khác nhau khi có sản phẩm sản xuất dở dang đầu kỳ hoặc cuối kỳ. Sự khác nhau về mặt lượng và mối quan hệ này thể hiện ở công thức giá thành tổng quát sau đây: Tổng giá Chi phí phí Chi phí sản xuất Chi phí sản thành = phí sản xuất + phát sinh trong - xuất dở dang sản dở dang đầu kỳ cuối kỳ phẩm kỳ Trong trường hợp đặc biệt khi chi phí sản xuất dở dang đầu kỳ bằng chi phí sản xuất dở dang cuối kỳ hoặc không có sản phẩm làm dở thì tổng giá thành bằng tổng chi phí sản xuất trong kỳ. Trong doanh nghiệp kinh doanh vận tải không có sản phẩm làm dở cuối kỳ nên mố quan hệ về lượng của chi phí sản xuất và giá thành vận tải cũng rơi vào trường hợp đặc biệt này.
Như vậy, giữa chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm có mối quan hệ mật thiết với nhau một bên chi phí sản xuất là đầu vào là nguyên nhân dẫn đến kết quả đầu ra là giá thành sản phẩm. Mặt khác số liệu của kế toán tập hợp chi phí là cơ sở để tính giá thành sản phẩm vì vậy tiết kiệm được chi phí sẽ hạ được giá thành sản phẩm. Lưu Thị Hà- K42-2110 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Khoa kế toán 1.4 Sự cần thiết tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành vận tải Chi phí sản xuất gắn liền với việc sử dụng tài sản,vật tư,laođộng…trong các hoạt động chế tạo sản phẩm hàng hóa, dịch vụ. Vì vậy,việc quản lý chi phí sản xuất thực chất là việc quản lý việc sử dụng tiết kiệm,hợp lý có hiệu quả các loại tài sản, máy móc thiết bị, lao động, vật tư, tiền vốn trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Trong điều kiện nền kinh tế thị trường của nước ta hiện nay, đặc biệt là với sự cạnh tranh gay gắt vế tiêu thụ, sản phẩm mà các doanh nghiệp đưa ra thị trường không những đòi hỏi phải có chất lượng tốt mà bên cạnh đó phải có giá cả hợp lý mới được người tiêu dùng chấp nhận. Chi phí sản xuất là cơ sở cấu thành nên giá thành sản phẩm, do vậy việc sử dụng tiết kiệm, có hiệu quả các khoản chi phí nhằm hạ thấp giá thành sản phẩm và nâng cao chất lượng sản phẩm hàng hóa, dịch vụ luôn là mục tiêu phấn đấu của các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế. Yêu cầu công tác quản lý kinh tế nói chung, quản lý chi phí và giá thành nói riêng đòi hỏi các doanh nghiệp phải tổ chức công tác kế toán chi phí và tính giá thành sản phẩm một cách đầy đủ chính xác. Muốn vậy phải tổ chức tính đúng, tính đủ giá thành các loại sản phẩm do doanh nghiệp sản xuất ra.
Do đó, phải xác định đúng đối tượng tính giá thành, vận dụng phương pháp tính giá thành phải dựa trên cơ sở số liệu của kế toán tổng hợp chi phí sản xuất một cách đầy đủ chính xác. Việc tính đúng, tính đủ giá thành sản phẩm trên cơ sở số liệu chi phí sản xuất chính xác giúp cho việc phản ánh đúng tình hìnhvà kết quả thực hiện kế hoạch giá thành của doanh nghiệp, xác định đúng đắn kết quả sản xuất kinh doanh, góp phần quan trọng trong việc tăng cường và cải tiến công tác quản lý kinh tế trong doanh nghiệp. Lưu Thị Hà- K42-2110 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Khoa kế toán 1.