CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN CHI PHI SẢN XUẤT VÀ GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP. Sự cần thiết và nhiệm vụ của kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm. Đặc điểm của Doanh nghiệp xây lắp ảnh hưởng đến kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm. Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, khi mà nền kinh tế Việt Nam đang từng bước hội nhập với nề kinh tế toàn cầu, mỗi DN muốn tồn tại và phát triển bền vững thì luôn phải có biện pháp sử dụng nguồn lực hiệu quả, tiết kiệm chi phí, nâng cao chất lượng sản phẩm nhằm tối đa hóa lợi nhuận.
Để có được lợi nhuận DN sử dụng nhiều biện pháp khác nhau trong đó giảm chi phí, hạ giá thành sản phẩm là biện pháp tối ưu , đặc biệt đối với các DN trong ngành xây dựng cơ bản. Như ta đã biết, trong các ngành trực tiếp sản xuất ra của cải vật chất cho xã hội xây dựng cơ bản (XDCB) là ngành sản xuất độc lập, mang tính chất công nghiệp, có chức năng tái sản xuất tài sản cố định, tạo nên cơ sở vật chất cho nền kinh tế quốc dân, tăng tiềm lực quốc phòng cho đất nước, không một ngành nào trong nền kinh tế quốc dân có thể phát triển nếu không có XDCB. Ngành XDCB cũng có những đặc điểm kinh tế kỹ thuật chung giống như các ngành khác như: sản phẩm xây lắp được tiến hành một cách liên tục từ khâu thăm dò, điều tra khảo sát cho đến thiết kế, thi công, quyết toán và bàn giao công trình. Sản xuất xây lắp có tính dây truyền giữa các khâu của hoạt động sản xuất, các khâu này có mối quan hệ chặt chẽ với nhau.
Tuy nhiên ngành XDCB cũng có những đặc trưng riêng của nó: SV: Nguyễn Thị Hồng Anh 3 Lớp: CQ48/21.18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học Viện Tài Chính - Hoạt động sản xuất kinh doanh xây lắp là một khâu trong quy trình thực hiện kế hoạch đầu tư XDCB để tạo ra sản phẩm là các công trình, hạng mục công trình xây lắp. Đây là khâu thi công công trình, khâu này được thực hiện sau các khâu thăm dò, khảo sát, thiết kế, lập dự toán (dự toán công trình, hạng mục công trình, được lập theo từng khoản mục chi phí). - Trong hoạt động xây lắp tiêu chuẩn chất lượng kỹ thuật của sản phẩm đã được xác định cụ thể trong hồ sơ thiết kế kỹ thuật được duyệt, do vậy doanh nghiệp xây lắp phải chịu trách nhiệm trước chủ đầu tư về kỹ thuật, chất lượng công trình. - Sản phẩm xây lắp là những công trình, vật kiến trúc…có quy mô lớn, kết cấu phức tạp, mang tính chất đơn chiếc, thời giân xây dựng để hoàn thành sản phẩm đạt giá trị sử dựng thường dài.
- Sản phẩm xây lắp cố định tại nơi sản xuất,còn các điều kiện cần thiết cho sản xuất như các loại xe, máy, thiết bị, nhân công,…phải di chuyển theo địa điểm đặt công trình. Mặt khác hoạt động xây dựng còn chịu tác động của địa chất công trình và điều kiện thời tiết, khí hậu, môi trường của địa phương nơi có địa điểm thi công,…cho nên công tác quản lý và sử dụng tài sản, vật tư cho thi công công trình rất phức tạp, đòi hỏi phải có mức giá cho từng loại công tác xây , lắp cho từng vùng lãnh thổ. - Trong các doanh nghiệp xây lắp, cơ chế khoán đang được sử dụng rộng rãi với các hình thức giao khoán khác nhau như: khoán gọn công trình (khoán toàn bộ chi phí), khoán theo từng khoản mục chi phí, cho nên hình thành quan hệ giao khoán, bên nhận khoán và giá khoán. - Hoạt động sản xuất kinh doanh xây lắp được thực hiện trên cơ sở các hợp đồng đã ký giữa DNXL với đơn vị chủ đầu tư sau khi trúng thầu hoặc chỉ định thầu.
Trong hợp đồng, hai bên đã thống nhất với nhau về giá trị thanh toán, hình thức thanh toán sản phẩm xây lắp cùng với các điều kiện khác, do SV: Nguyễn Thị Hồng Anh 4 Lớp: CQ48/21.18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học Viện Tài Chính vậy tính chất hàng hóa của sản phẩm xây lắp không được thể hiện rõ. Thông thường, nghiệp vụ bàn giao công trình, hạng mục công trình hoặc khối lượng xây lắp hoàn thành đạt điểm dừng kỹ thuật cho bên giao thầu chính là quá trình bán sản phẩm xây lắp. Các đặc điểm trên đây của ngành XDCB cũng như sản phẩm xây lắp có ảnh hưởng không nhỏ tới công tác tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm. Vì vậy các DN cần chú ý tới các đặc điểm trên để đạt tới mục tiêu cuối cùng là tối đa hóa lợi nhuận.
Bản chất, ý nghĩa của chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm Bản chất, ý nghĩa của chi phí sản xuất. Sự phát triển của xã hội loài người gắn liền với quá trình sản xuất. Nền sản xuất xã hội của bất kỳ phương thức sản xuất nào cũng gắn liền với sự vận động và tiêu hao các yếu tố cơ bản tạo nên quá trình sản xuất. Nói cách khác, quá trình sản xuất là quá trình kết hợp của ba yếu tố: tư liệu lao động, đối tượng lao động và sức lao động.
Sự kết hợp của ba yếu tố này trong quá trình sản xuất sẽ tạo ra những sản phẩm, dịch vụ,…phục vụ cho nhu cầu của con người. Việc tiêu hao một lượng nhất định hay toàn bộ các yếu tố trên để sản xuất ra sản phẩm, dịch vụ,…gọi là chi phí. Trong doanh nghiệp xây lắp, chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí về lao động sống và lao động vật hóa cần thiết mà doanh nghiệp đã chi ra để tiến hành hoạt động xây dựng, lắp đặt các công trình trong một kỳ kinh doanh nhất định. Đối với kế toán, chi phí sản xuất kinh doanh luôn gắn với một kỳ sản xuất kinh doanh nhất định và phải là chi phí thực.
Vì vậy cần có sự phân biệt giữa chi phí và chi tiêu. Chi phí của kỳ hạch toán là những hao phí về tài sản và lao động có liên quan đến khối lượng sản phẩm sản xuất ra trong kỳ chứ không phải mọi khoản chi ra trong kỳ hạch toán. Trong khi đó, chi tiêu là sự giảm đi đơn thuần SV: Nguyễn Thị Hồng Anh 5 Lớp: CQ48/21.18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học Viện Tài Chính của các loại vật tư, tài sản, tiền vốn của doanh nghiệp bất kể nó được dùng vào mục đích gì. Nhưng chi tiêu lại là cơ sở của chi phí, không có chi tiêu thì không có chi phí.
Trên thực tế có những chi phí tính vào kỳ hiện tại nhưng chưa được chi tiêu (như các khoản phải trả) hay những khoản chi tiêu của kỳ hiện tại nhưng chưa được tính vào chi phí (như khấu hao tài sản cố định). Như vậy, chi phí và chi tiêu khác nhau cả về lượng và về chất. Khi xem xét bản chất của chi phí trong doanh nghiệp cần xác định rõ các mặt: - Chi phí của doanh nghiệp phải được đo lường và tính toán bằng tiền trong một khoảng thời gian nhất định. - Độ lớn của chi phí phụ thuộc vào 2 nhân tố chủ yếu: khối lượng lao động, tư liệu sản xuất đã tiêu hao và sản xuất trong một thời kỳ, giá cả các tư liệu sản xuất đã tiêu dùng, tiền công của một đơn vị lao động đã hao phí.
Bản chất, ý nghĩa của giá thành sản phẩm Trong hoạt động xây lắp để đánh giá được chất lượng, hiệu quả của việc quản lý và sử dụng chi phí doanh nghiệp thì cần phải xem xét chi phí sản xuất trong mối quan hệ chặt chẽ với kết quả của quá trình sản xuất thu được biểu hiện dưới hình thái tiền tệ. Giá thành sản phẩm xây lắp là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các khoản hao phí về lao động sống và lao động vật hóa phát sinh trong quá trình sản xuất có liên quan đến khối lượng xây lắp đã hoàn thành. Giá thành sản phẩm xây lắp phân biệt thành: - Giá thành khối lượng xây lắp hoàn thành: là toàn bộ chi phí sản xuất để hoàn thành một khối lượng hoặc giai đoạn xây lắp theo quy định. - Giá thành hạng mục công trình hoặc công trình hoàn thành toàn bộ là toàn bộ chi phí sản xuất để hoàn thành hạng mục công trình hoặc công trình xây lắp đạt giá trị sử dụng.
Trong DNXL, giá thành sản phẩm xây lắp mang tính chất cá biệt. Mỗi SV: Nguyễn Thị Hồng Anh 6 Lớp: CQ48/21.18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học Viện Tài Chính công trình, hạng mục công trình hay khối lượng công việc hoàn thành đến giai đoạn hoàn thành quy ước đều có một giá thành riêng. Giá thành là một trong những chỉ tiêu chất lượng quan trọng đánh giá chất lượng công tác quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh của DNXL. Yêu cầu quản lý đối với chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm Trong điều kiện xã hội hiện nay muốn tồn tại và phát triển buộc các DN kinh doanh phải có lãi, giá thành và chất lượng sản phẩm luôn là hai điều kiện tiên quyết.
Để thực hiện được mục tiêu này các doanh nghiệp phải phấn đấu tiết kiệm CPSX, hạ giá thành sản phẩm, kết hợp sử dụng nhiều biện pháp đồng thời đồng bộ. Các DN xây lắp cũng không nằm ngoài mục tiêu này. Việc phấn đấu tiết kiệm CPSX và hạ giá thành sản phẩm là điều kiện quyết định tới khả năng tích lũy của doanh nghiệp và cải thiện đời sống vật chất cho người lao động. Do đó công tác hạch toán CPSX và tính giá thành sản phẩm đóng vai trò rất quan trọng, nó đảm bảo cung cấp kịp thời chính xác thông tin về CPSX và giá thành sản phẩm cho nhà quản trị giúp nhà quản trị biết được chi phí và giá thành thực tế của từng công trình, hạng mục công trình để phân tích đánh giá tình hình thực hiện các định mức dự toán chi phí, tình hình thực hiện kế hoạch giá thành sản phẩm từ đó đề ra các biện pháp hữu hiệu kịp thời đảm bảo cho hoạt động sản xuất kinh doanh đạt hiệu quả cao.
Ngoài ra đối với công tác quản lý vĩ mô của Nhà nước kế toán tập hợp CPSX và tính giá thành sản phẩm xây lắp trong DN cũng đóng vai trò hết sức quan trọng.