phần mở đầu, kết luận, phụ lục và các danh mục, nội dung luận văn đƣợc chia thành ba chƣơng: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Chƣơng 1: Một số vấn đề chung về kế toán trách nhiệm Chƣơng 2: Thực trạng hệ thống kế toán trách nhiệm tại công ty cổ phần FPT Chƣơng 3: Hoàn thiện hệ thống KTTN tại công ty cổ phần FPT LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM 1.1 Khái niệm và vai trò của kế toán trách nhiệm 1.1 Khái niệm kế toán trách nhiệm “KTTN là một hệ thống thừa nhận mỗi bộ phận (ngƣời) trong một tổ chức có quyền chỉ đạo và chịu trách nhiệm về những nghiệp vụ riêng biệt thuộc phạm vi quản lý của mình, họ phải xác định, đánh giá và báo cáo lên cho tổ chức, thông qua đó các cấp quản lý cao hơn sử dụng các thông tin này để đánh giá thành quả của các bộ phận trong tổ chức” (Võ Văn Nhị và cộng sự, 2001, Tr. “KTTN là hệ thống thu thập, xử lý và truyền đạt thông tin có thể kiểm soát theo phạm vi trách nhiệm của từng nhà quản trị nhằm đạt đƣợc mục tiêu chung của tổ chức. Thông tin có thể kiểm soát của một bộ phận là những thông tin về doanh thu, chi phí, vốn đầu tƣ…mà nhà quản trị của bộ phận đó có thể đƣa ra các quyết định tác động lên nó. Thông tin có thể kiểm soát cụ thể đối với từng nhà quản trị phụ thuộc vào trách nhiệm quản lý của nhà quản trị đó” (Đoàn Ngọc Quế và cộng sự, 2006, Tr.
KTTN là sự thu thập, tổng hợp và báo cáo những thông tin tài chính về các trung tâm khác nhau trong trong một tổ chức. KTTN còn đƣợc gọi là kế toán hoạt động hay kế toán khả năng sinh lời. Theo quan điểm này KTTN đƣợc xem xét từ chi phí, doanh thu, lợi nhuận đến các nhà quản lý riêng biệt, những ngƣời chịu trách nhiệm về việc đƣa ra quyết định liên quan đến chi phí, doanh thu và lợi nhuận có thể kiểm soát đƣợc. KTTN phù hợp với các tổ chức mà ở đó nhà quản lý cấp cao thực hiện chuyển giao quyền ra quyết định cho các cấp dƣới thuộc thẩm quyền.
Khi đó kết quả quản lý của mỗi cấp quản trị đƣợc đánh giá bởi việc họ đã quản lý những công việc đó ra sao? (Kenneth A. Merchant et al. KTTN là một bộ phận của kế toán quản trị, nó liên quan đến việc tích lũy, báo cáo về thu nhập và chi phí, trên cở sở nhà quản lý có quyền đƣa ra những quyết định trong hoạt động hàng ngày về các vấn đề đó (Donald E. Kieso et al.
KTTN là sự phát triển của hệ thống kế toán đƣợc thiết kế để kiểm soát chi phí phát sinh liên quan trực tiếp cho các cá nhân trong tổ chức, ngƣời chịu trách nhiệm LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 kiểm soát. Hệ thống kiểm soát này đƣợc thiết kế cho tất cả các cấp quản lý. KTTN nhƣ một công cụ để kiểm soát hoạt động và chi phí (Higgins, 1952). Nhƣ vậy, hiện tại có rất nhiều quan điểm khác nhau về KTTN , mỗi quan điểm thể hiện góc nhìn khác nhau về đặc điểm, cơ chế tổ chức KTTN trong doanh nghiệp nhƣng nhìn chung nó phản ánh một cái nhìn toàn diện về KTTN.2 Vai trò của kế toán trách nhiệm Kế toán trách nhiệm là một phƣơng pháp phân chia cấu trúc của một tổ chức thành những trung tâm trách nhiệm khác nhau để đo lƣờng biểu hiện của chúng.
Nói cách khác, KTTN là một công cụ để đo lƣờng về kết quả hoạt động của một khu vực nào đó trong tổ chức, qua đó giúp nhà quản trị kiểm soát và đánh giá trách nhiệm quản trị ở từng cấp quản trị khác nhau. Vai trò của KTTN đƣợc thể hiện ở những khía cạnh sau đây: Thứ nhất, KTTN giúp xác định sự đóng góp của từng đơn vị, bộ phận vào lợi ích của toàn bộ tổ chức. Thứ hai, KTTN cung cấp một cơ sở cho việc đánh giá chất lƣợng về kết quả hoạt động của những nhà quản lý bộ phận. Thứ ba, KTTN đƣợc sử dụng để đo lƣờng kết quả hoạt động của các nhà quản lý và do đó, nó ảnh hƣởng đến cách thức thực hiện hành vi của các nhà quản lý này.
Thứ tƣ, KTTN thúc đẩy các nhà quản lý bộ phận điều hành bộ phận của mình theo phƣơng cách phù hợp với những mục tiêu cơ bản của toàn bộ tổ chức. Nhƣ vậy KTTN có vai trò quan trọng trong công tác kiểm soát và đánh giá hiệu quả của từng bộ phận trong tổ chức. Đối tƣợng sử dụng thông tin KTTN là các nhà quản lý cấp cao, cấp trung và cấp cơ sở. Tùy vào cấp quản lý mà KTTN thể hiện vai trò và mục đích cung cấp thông tin khác nhau.
KTTN cung cấp thông tin cho nhà quản trị cấp cao trong việc thực hiện chức năng tổ chức và điều hành doanh nghiệp. KTTN xác định các trung tâm trách nhiệm, qua đó nhà quản lý có thể hệ thống hóa các công việc của từng trung tâm mà thiết lập các chỉ tiêu cần đánh giá. KTTN giúp nhà quản trị đánh giá và điều chỉnh các bộ phận cho thích hợp. - Đối với cấp quản trị trung gian, KTTN cung cấp thông tin cho việc kiểm soát tài chính và kiểm soát quản lý.
Thông qua KTTN nhà quản lý có thể phân tích đánh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 giá chi phí đã chi, doanh thu và lợi nhuận thực hiện của bộ phận. Báo cáo trách nhiệm phản hồi cho ngƣời quản lý biết kế hoạch thực hiện công việc ra sao? Nhận diện các vấn đề hạn chế để có sự điều chỉnh các chiến lƣợc mục tiêu sao cho kết quả kinh doanh là tốt nhất. Đây là nguồn thông tin để nhà quản lý nâng cao hiệu suất sử dụng vốn, tăng doanh thu, giảm chi phí tối đa hóa lợi nhuận. - Cuối cùng là nhà quản trị cấp cơ sở, KTTN khuyến khích nhà quản lý hƣớng đến mục tiêu chung của tổ chức.
Mục tiêu chiến lƣợc của doanh nghiệp gắn liền với trung tâm trách nhiệm. Khi KTTN có thể kiểm soát đƣợc tài chính và quản lý thì nhà quản lý sẽ điều chỉnh hƣớng đến mục tiêu chung của tổ chức. Để đạt đƣợc điều này đòi hỏi nhà quản lý phải có thông tin đầy đủ để quản lý bộ phận của mình theo đúng hƣớng hoặc phải điều chỉnh cho phù hợp (Phạm văn Đăng, 2011).2 Ý nghĩa của việc vận dụng kế toán trách nhiệm trong thực tế Trong xu thế nền kinh tế mở cửa hội nhập hiện nay, các nhà quản trị rất khó có thể kiểm soát và đánh giá các hoạt động của từng bộ phận trong doanh nghiệp nhất là các doanh nghiệp lớn, đa dạng hóa ngành nghề. Chính vì vậy họ cần một công cụ hỗ trợ đắc lực đó là Kế toán quản trị và cụ thể hơn là Kế toán trách nhiệm nhằm giúp hạn chế các rủi ro, kiểm soát tình hình tài chính đồng thời đánh giá hiệu quả hoạt động của từng bộ phận, chức năng trên cơ sở đó đề bạt bãi bỏ, thăng tiến lãnh đạo.
Việc sử dụng kế toán trách nhiệm có những lợi ích sau: - Việc phân chia thành các trung tâm trách nhiệm sẽ tạo cho nhà lãnh đạo thiết lập mô hình quản lý tốt nhất cho tổ chức, phân chia trách nhiệm rạch ròi về quản lý, lập kế hoạch, phân tích, báo cáo…nhằm phát huy tối đa nguồn lực và thuận lợi cho quản lý. - Các trung tâm trách nhiệm cùng làm kế hoạch ngân sách, cùng lập các dự toán và giám sát, theo dõi giữa số thực tế và kế hoạch để có những biện pháp điều chỉnh hợp lý. Việc lập kế hoạch cũng thiết kế chi tiết cho từng công ty con trong nội bộ tập đoàn để tiến hành tổng hợp thành một kế hoạch hợp nhất cho cả tập đoàn.3 Sự phân cấp quản lý và mối quan hệ với kế toán trách nhiệm Hệ thống KTTN gắn liền với sự phân cấp về quản lý. Nếu không có sự phân cấp về quản lý sẽ không tồn tại hệ thống KTTN và hệ thống KTTN sẽ không có ý LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Hệ thống KTTN chỉ tồn tại và hoạt động đạt hiệu quả tối ƣu trong các tổ chức phân quyền. Bất kỳ một doanh nghiệp nào, ngay sau khi thành lập, đều phải xác định cơ cấu tổ chức, phân chia trách nhiệm và quyền hạn cho các cá nhân và bộ phận trong tổ chức. Mục tiêu của chức năng tổ chức là tạo nên một môi trƣờng nội bộ thuận lợi cho mỗi cá nhân, mỗi bộ phận phát huy đƣợc năng lực và nhiệt tình của mình, đóng góp tốt nhất vào mục tiêu chung của tổ chức. Có nhiều cách phân quyền quản lý mà chủ yếu là phân chia theo chức năng kinh doanh, theo sản phẩm sản xuất kinh doanh, và theo khu vực địa lý.
Đối với doanh nghiệp phân chia theo chức năng kinh doanh ta có các phòng ban nhƣ: nghiên cứu và phát triển, tiếp thị khuyến mại, tài chính, hành chính nhân sự, kinh doanh…Đối với với phân chia theo sản phẩm hay khu vực địa lý, các phòng ban đƣợc chia theo sản phẩm kinh doanh, khu vực địa lý, và thƣờng mỗi sản phẩm kinh doanh và khu vực đó gắng liền với các đầu vào và đầu ra riêng để xác định hiệu quả kinh doanh của nó. KTTN là công việc đƣợc thực hiện không thể tách rời với các trung tâm trách nhiệm. Các trung tâm này đƣợc hình thành thông qua việc phân cấp quản lý. Theo đó, để thực hiện các chức năng quản lý của mình, ngƣời quản lý cấp cao phải thể hiện đƣợc đúng đắn quyền lực của mình, phải gây đƣợc ảnh hƣởng và sức thuyết phục đối với nhân viên, đồng thời phải tiến hành phân cấp, ủy quyền cho cấp dƣới nhằm giúp cấp dƣới có thể điều hành các công việc thƣờng xuyên tại bộ phận mà họ quản lý.
Thuận lợi: - Sự phân cấp quản lý trải rộng việc quyết định cho nhiều cấp quản lý. Do vậy, nhà quản trị cấp cao không phải giải quyết các vấn đề xẩy ra hàng ngày, họ tập trung vào việc lập các kế hoạch dài hạn và điều phối các hoạt động của các bộ phận trong tổ chức, đảm bảo việc thực hiện các mục tiêu chung. - Sự phân cấp quản lý giúp nhà quản lý ở các cấp có sự độc lập tƣơng đối trong điều hành công việc của mình, phát triển kỹ năng, nâng cao kiến thức LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 chuyên môn và tập dƣợt về kỹ năng quản lý khi đƣợc thăng tiến trong tổ chức.