Luận văn: Hoàn thiện kế toán quản trị chi phí tại CTCP Dầu khí Hải Phát

Luận văn thạc sĩ kế toán nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp hoàn thiện hệ thống kế toán quản trị chi phí tại doanh nghiệp thương mại dịch vụ.

• Tác giả: Nguyễn Minh Trọng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Hải
• Trường học: Trường Đại học Lạc Hồng
• Chuyên ngành: Kế Toán
• Đề tài: Hoàn Thiện Hệ Thống Kế Toán Quản Trị Chi Phí Tại Công Ty Cổ Phần Thương Mại Dịch Vụ Dầu Khí Hải Phát
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Đồng Nai

Tóm tắt

I. Cơ Sở Lý Luận Về Kế Toán Quản Trị Chi Phí

Kế toán quản trị chi phí là một trong những yếu tố quan trọng giúp các nhà quản trị điều hành hoạt động kinh doanh hiệu quả. Hệ thống này cung cấp thông tin chi tiết về chi phí sản xuất, từ đó hỗ trợ ra quyết định kinh doanh ngắn hạn và dài hạn. Lịch sử hình thành kế toán quản trị bắt đầu từ các quốc gia phát triển như Mỹ, Anh vào cuối thế kỷ 19, khi các nhà máy cần quản lý chi phí sản xuất một cách khoa học. Tại Việt Nam, kế toán quản trị chi phí được áp dụng rộng rãi trong những năm gần đây để nâng cao khả năng cạnh tranh. Khác với kế toán tài chính chủ yếu phục vụ báo cáo bên ngoài, kế toán quản trị tập trung vào nhu cầu thông tin nội bộ doanh nghiệp.

1.1. Lịch Sử Phát Triển Kế Toán Quản Trị

Kế toán quản trị ra đời từ nhu cầu thực tế của các doanh nghiệp phát triển. Ở các quốc gia phát triển, hệ thống này được hoàn thiện dần qua các giai đoạn công nghiệp hóa. Tại Việt Nam, sự phát triển của kế toán quản trị chi phí gắn liền với quá trình đổi mới kinh tế và hội nhập quốc tế. Các doanh nghiệp hiện đại ngày càng nhận thức rõ tầm quan trọng của quản trị chi phí trong cải thiện hiệu quả hoạt động.

1.2. Khái Niệm Và Vai Trò Của Kế Toán Quản Trị Chi Phí

Kế toán quản trị chi phí là quá trình nhận diện, ghi chép, phân loại và phân tích các chi phí hoạt động. Vai trò chính của nó bao gồm kiểm soát chi phí, lập dự toán, tính giá vốn sản phẩm và hỗ trợ ra quyết định. Thông tin từ hệ thống kế toán quản trị giúp lãnh đạo doanh nghiệp nắm bắt tình hình chi phí và điều chỉnh chiến lược kinh doanh kịp thời.

II. Tổng Quan Về Chi Phí Trong Doanh Nghiệp Thương Mại

Chi phí là những chi tiêu tiền tệ liên quan trực tiếp đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Trong bối cảnh kinh tế hiện nay, quản lý chi phí hiệu quả là yếu tố quyết định thành công của các doanh nghiệp, đặc biệt là trong ngành thương mại dịch vụ. Chi phí được chia thành nhiều loại khác nhau như chi phí cố định, chi phí biến đổi, chi phí trực tiếp và chi phí gián tiếp. Mỗi loại chi phí có đặc điểm riêng và ảnh hưởng khác nhau đến giá thành sản phẩm. Việc phân loại chi phí chính xác là cơ sở để xây dựng hệ thống kế toán quản trị hoàn thiện. Đối với doanh nghiệp thương mại dịch vụ dầu khí, quản lý chi phí càng trở nên quan trọng vì chi phí vận hành luôn biến động theo thị trường.

2.1. Phân Loại Và Nhận Diện Chi Phí

Nhận diện chi phí là bước đầu tiên trong hệ thống kế toán quản trị. Chi phí cố định không thay đổi theo sản lượng, trong khi chi phí biến đổi tăng giảm cùng với sản lượng sản xuất. Chi phí trực tiếp liên quan trực tiếp đến sản phẩm, còn chi phí gián tiếp phải phân bổ theo một tiêu chí nhất định. Công ty cần thiết lập quy trình phân loại chi phí rõ ràng để đảm bảo tính chính xác của dữ liệu.

2.2. Chức Năng Của Kế Toán Quản Trị Chi Phí

Chức năng chính của kế toán quản trị chi phí bao gồm: cung cấp thông tin để lập dự toán, kiểm soát và đánh giá hoạt động chi phí, tính giá vốn sản phẩm chính xác, và ra quyết định kinh tế. Hệ thống này cũng giúp phát hiện sai lệch trong chi phí so với dự toán, từ đó có biện pháp điều chỉnh kịp thời.

III. Thực Trạng Kế Toán Quản Trị Chi Phí Tại Công Ty Cổ Phần TMDV Dầu Khí Hải Phát

Công ty Cổ Phần Thương Mại Dịch Vụ Dầu Khí Hải Phát hoạt động trong lĩnh vực thương mại và dịch vụ dầu khí, với quy mô hoạt động tại các tỉnh Đồng Nai và Đắk Lắk. Hiện tại, công ty đã triển khai kế toán quản trị trong những năm gần đây, nhưng vẫn còn những hạn chế cần khắc phục. Hệ thống kế toán quản trị chi phí tại công ty chưa được tối ưu hóa hoàn toàn, dẫn đến khó khăn trong phân tích chi phí và ra quyết định kinh doanh. Các chỉ tiêu phân tích chưa được khai thác đầy đủ, và việc kiểm soát chi phí còn nhiều lỗ hổng. Để nâng cao hiệu quả quản lý, công ty cần hoàn thiện các quy trình và công cụ kế toán quản trị.

3.1. Những Ưu Điểm Hiện Tại

Công ty đã xây dựng cơ bản hệ thống kế toán quản trị với đội ngũ kế toán có chuyên môn. Tổ chức bộ máy được sắp xếp theo chức năng, hỗ trợ thu thập dữ liệu chi phí từ các phòng ban khác nhau. Công ty cũng đã ứng dụng một số công cụ phân tích chi phí cơ bản, tạo nền tảng cho việc cải tiến tiếp theo.

3.2. Những Hạn Chế Cần Khắc Phục

Hệ thống kế toán quản trị chi phí tại công ty còn thiếu sự hoàn thiện trong phân loại chi phí, xác định định mức và phân tích biến động chi phí. Việc lập dự toán chưa được thực hiện một cách khoa học và chi tiết. Báo cáo kế toán quản trị chưa cung cấp đầy đủ thông tin cho ra quyết định. Cần cải tiến quy trình thu thập dữ liệu và công nghệ thông tin để tăng tính chính xác.

IV. Giải Pháp Hoàn Thiện Kế Toán Quản Trị Chi Phí

Để hoàn thiện hệ thống kế toán quản trị chi phí, công ty cần triển khai các giải pháp toàn diện bao gồm cải tiến quy trình, áp dụng công nghệ, và nâng cao chuyên môn. Giải pháp hoàn thiện cần được xây dựng dựa trên cơ sở lý luận vững chắc và phù hợp với đặc thù hoạt động của công ty. Các biện pháp cụ thể bao gồm: chuẩn hóa phân loại chi phí, xây dựng hệ thống định mức chi phí, hoàn thiện quy trình lập dự toán, phát triển báo cáo kế toán quản trị chuyên sâu, và ứng dụng phần mềm quản lý hiện đại. Ngoài ra, cần đào tạo lại đội ngũ kế toán để họ nắm vững phương pháp kế toán quản trị mới. Các giải pháp đề xuất phải cân bằng giữa tính khoa học và tính thực tiễn, linh hoạt điều chỉnh theo nhu cầu thực tế.

4.1. Chuẩn Hóa Hệ Thống Phân Loại Chi Phí

Công ty cần xây dựng tiêu chí phân loại chi phí rõ ràng, bao gồm chi phí cố định, chi phí biến đổi, chi phí trực tiếp và chi phí gián tiếp. Mỗi loại chi phí phải có định nghĩa chính xác và quy tắc ghi chép cụ thể. Cần lập tài khoản chi tiết phù hợp với cấu trúc hoạt động của công ty, giúp theo dõi chi phí hiệu quả và phân tích biến động chính xác.

4.2. Áp Dụng Công Nghệ Thông Tin Và Đào Tạo Nhân Sự

Ứng dụng phần mềm quản lý tích hợp sẽ giúp tự động hóa quy trình kế toán quản trị, giảm sai sót và tiết kiệm thời gian. Công ty nên đào tạo định kỳ cho đội ngũ kế toán về phương pháp kế toán quản trị mới và cách sử dụng phần mềm. Nâng cao chuyên môn của nhân viên sẽ giúp họ hiểu rõ hơn về vai trò của kế toán quản trị trong ra quyết định kinh doanh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1.1 Lịch sử hình thành kế toán quản trị 1.1 Các quốc gia phát triển Kế toán quản trị xuất hiện đầu tiên tại nước Mỹ vào những năm đầu của thế kỷ XIX. Sự phát triển mạnh cả về quy mô và phạm vi hoạt động của các doanh nghiệp trong giai đoạn này đặt ra yêu cầu cho các người quản lý phải kiểm soát và đánh giá được hoạt động của doanh nghiệp. Doanh nghiệp đầu tiên áp dụng KTQT đầu tiên của nước Mỹ phải kể đến đó là Công Ty Dệt Lyman Mills. Khi đó, KTQT được áp dụng để xác định mục tiêu hiệu quả sản xuất của các sản phẩm và đánh giá được kết quả hoạt động của các bộ phận.

Công ty này đã áp dụng hệ thống kế toán theo dõi tình hình sử dụng vật tư, chi phí nhân công và các chi phí trực tiếp phát sinh hằng ngày để báo cáo kết quả của quá trình sản xuất. Tiếp đến là Công ty Louisville & Nashville hoạt động trong lĩnh vực đường sắt đã áp dụng KTQT vào năm 1840. Khi mà phạm vi hoạt động của Công ty mở rộng và vấn đề kiểm soát, xử lý công việc ngày càng phức tạp, Công ty đã thiết lập báo cáo quản trị quản lý kiểm soát thu – chi trên địa bàn rộng lớn bằng cách chia kế toán thành hai bộ phận theo dõi chi phí và thu thập theo từng khu vực. Trên cơ sở ghi nhận và báo cáo chi phí Mrs.

Albert Fink – Phó chủ tịch công ty là người đầu tiên tính toán được chi phí vận chuyển trọng lượng một tấn trên một kilomet vào cuối thập niên 60 của thế kỷ XIX. KTQT cũng đã được ứng dụng trong ngành luyện kim trong gian đoạn này. Andrew Carnegie là một doanh nhân lớn của thế kỷ XIX đã áp dụng KTQT để quản lý DN của mình từ năm 1872. Dựa trên ý tưởng sử dụng chi phí như nhau thì phải tạo ra được lợi nhuận bằng nhau, Mrs.

Andrew Carnegie đã chia nhỏ DN thành nhiều các bộ phận để theo dõi và ghi nhận hạch toán. Sử dụng các báo cáo về vật tư sử dụng, nhân công ở từng bộ phận để kiểm soát và đánh giá hiệu quả hoạt động. Với cách làm này Mrs. Andrew Carnegie đã giảm được chi phí sản xuất, đưa ra mức giá bán hợp lý canh tranh với các đối thủ.

Không chỉ ngành đường sắt, luyện kim, KTQT trong giai đoạn này còn được áp dụng cả trong các ngành dầu khí, hóa chất và cơ khí chế tạo. Tuy nhiên trong giai đoạn này các nhà quản trị mới chỉ đang dừng lại tại việc kiểm soát được chi phí sản xuất trực tiếp. Các chi phí chung, và chi phí sử dụng TSCĐ đang bị bỏ qua.2 Tại Việt Nam Giai đoạn từ năm 1945 trở về trước: Thời kỳ phong kiến, kế toán ở Việt Nam đơn giản là việc ghi chép mang tính liệt kê, nhằm mục đích phục vụ cho người sở hữu nắm được tình hình tài sản của mình. Khi thực dân Pháp xâm chiếm Việt Nam, xây dựng các nhà máy, đồn điền phục vụ cho chính sách bóc lột, đồng thời có sử dụng kế toán.

Nghành kế toán qua đó được du nhập vào Việt Nam. Tuy nhiên, kế toán ở Việt Nam thời kỳ đó vẫn chưa phát triển. Giai đoạn 1954-1975: sau khi mà đánh thắng thực dân Pháp xâm lược và bị nước Mỹ xâm chiếm miền Nam Việt Nam. Trong bối cảnh này sự phát triển kế toán Việt Nam chịu sự ảnh hưởng, Miền bắc áp dụng hệ thống kế toán của Liên Xô và miền Nam áp dụng hệ thống kế toán Mỹ.

Giai đoạn 1976 – 1994: Sau khi thông nhất đất nước, Việt Nam thống nhất đi lên xây dựng Chủ nghĩa xã hội. Hệ thống kế toán áp dụng ở Việt Nam trong thời kỳ này là hệ thống kế toán của Liên Xô trong cơ chế hoạch toán tập trung. Tuy nhiên, trong thời kỳ này, kế toán chỉ là công cụ phản ánh tình hình hoạt động hoàn thành kế hoạch Nhà nước giao. Giai đoạn 1995 đến nay: đây là thời kỳ đổi mới, mở cửa nền kinh tế của đất nước.

Trong giai đoạn này, kế toán có một bước ngoặt thay đổi. Trước tiên về vai trò và vị trí, phát triển của kinh tế thị trường đặt ra những yêu cầu về việc cung cấp thông tin kế toán một cách kịp thời đưa kế toán lên vị trí quan trọng trong hệ thống tài chính doanh nghiệp. Kế toán ngày nay trước hết là công cụ quản lý, điều hành sản xuất kinh doanh của chủ doanh nghiệp, thông tin kế toán là cơ sở cho các quyết định kinh tế, Nhà nước dựa vào để thực hiện các chức năng quản lý. Đồng thời, trong giai đoạn này, hoạt động kế toán kiểm toán phát triển thành một nghề nghiệp độc lập được xã hội thừa nhận thông qua sự ra đời và phát triển của ba hệ thống lớn là Kiểm toán Nhà nước, Kiểm toán độc lập, Kiểm toán nội bộ, thành lập Hội kế toán Việt Nam.

Hệ thống khuôn khổ pháp lý về kế toán, kiểm toán đó và đang được từng bước hoàn thiện và tiếp cận với các thông lệ quốc tế thể hiện ở việc ban hành Luật kế toán năm 2003, đây được xem như là một bước ngoặt tiến bộ, kế tiếp ban hành các chuẩn mực kiểm toán và kế toán, chế độ kế toán doanh nghiệp, kế toán hành chính sự nghiệp,… Ngày 12/06/2006, Bộ tài chính ban hành thông tư 53/2006/TT-BTC về việc hướng dẫn áp dụng KTQT trong doanh nghiệp. Sự kiện này đã tạo nên sự thống nhất về nội dung, phương pháp thực hiện KTQT tại Việt Nam. Hiện nay, KTQT trở thành công cụ quản lý 8 không thể thiếu và ngày càng trở nên phổ biến trong các doanh nghiệp nhằm mục đích kiểm soát các hoạt động để đạt được hiệu quả sản xuất kinh doanh 1.3 Khái niệm kế toán quản trị Ở thế giới các khái niệm về kế toán quản trị được nêu như sau: Theo định nghĩa của Hiệp hội kế toán Mỹ tháng 3/1981: “Kế toán quản trị là quá trình cung cấp thông tin cho nhà quản lý doanh nghiệp trong việc lập và thực hiện kế hoạch, trong việc kiểm soát, điều hành các hoạt động của doanh nghiệp. Quy trình kế toán quản trị bao gồm các công việc xác định, cân, đong, đo, đếm, thu thập, tích lũy, phân tích, chuẩn bị thông tin, giải thích và cung cấp thông tin cho các nhà quản lý để các nhà quản lý xử lý các thông tin này theo hướng có lợi nhất cho doanh nghiệp”.

Theo tác giả cuốn “Advanced Management Accounting” năm 1998, Ông Robert S.Kaplan và Anthony A.Atkinson, kế toán quản trị được định nghĩa: “Hệ thống kế toán cung cấp thông tin cho những người quản lý doanh nghiệp trong việc hoạch định và kiểm soát hoạt động của họ”. Theo từ điển thuật ngữ Kế toán Mỹ thì: “Kế toán quản trị là một lĩnh vực của kế toán liên quan đến định lượng các thông tin kinh tế và hỗ trợ những nhà quản trị trong việc đưa ra các quyết định tài chính, đặc biệt trong việc hoạch định kế hoạch và quản lý giá thành”. Tại Việt Nam các khái niệm về Kế toán quản trị được nêu như sau: Theo Luật kế toán Việt Nam luật số 03/2003/QH11 ngày 17/06/2003, tại Khoản 3, Điều 4: “KTQT là việc thu thập, xử lý, tổng hợp và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính theo yêu cầu quản trị và quyết định kinh tế, tài chính trong nội bộ đơn vị kế toán”. Theo Nguyễn Ngọc Quang (2014): “KTQT là môn khoa học thu nhận, xử lý và cung cấp thông tin định lượng kết hợp với định tính về các hoạt động của một đơn vị cụ thể.

Các thông tin đó giúp các nhà quản trị trong quá trình ra quyết định liên quan đến việc lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm tra và đánh giá tình hình thực hiện các hoạt động của đơn vị nhằm tối ưu hóa các mục tiêu”. Theo các khái niệm trên, ngoài việc nhấn mạnh vai trò của kế toán quản trị là thông tin hữu ích phụ vụ cho các cấp quản lý khi đưa ra các quyết định còn nêu ra được quy trình nhận biết thông tin kế toán trong tổ chức hoạt động. Có rất nhiều khái niệm về KTQT song có những điểm giống nhau cơ bản: KTQT là một bộ phận cấu thành trong hệ thống kế toán của các tổ chức hoạt động. 9 KTQT là công cụ không thể thiếu được trong các doanh nghiệp kinh doanh theo cơ chế thị trường vì nó là cơ sở khoa học để đưa ra mọi quyết định kinh doanh.

Thông tin kế toán quản trị trong các tổ chức hoạt động giúp cho nhà quản trị thực hiện chức năng quản trị doanh nghiệp: Lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm tra, đánh giá và ra quyết định. Từ những khái niệm và phân tích trên có thể hiểu và đưa kết luận như sau: “KTQT là việc thu thập, xử lý và cung cấp thông tin định lượng kết hợp với định tính về các hoạt động của một đơn vị cụ thể. Các thông tin này giúp cho các nhà quản trị trong quá trình ra quyết định liên quan đến việc lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm tra, đánh giá và ra quyết định. Tối ưu hóa các mục tiêu ngắn hạn dài hạn đặt ra.4 Điểm giống và khác nhau giữa Kế toán quản trị và kế toán tài chính 1.1 Điểm giống nhau giữa KTQT và KTTC Kế toán quản trị và kế toán tài chính là hai bộ phận cấu thành của kế toán nói chung, chúng đều có nhiệm vụ cung cấp thông tin cho các cấp quản trị về tình hình tài sản, nguồn vốn, quan hệ tài chính, do vậy chúng có những điểm giống nhau: - Đều đề cập đến các nghiệp vụ kinh tế của doanh nghiệp từ khi thành lập cho tới khi giải thể hoặc phá sản.

Các nghiệp vụ kinh tế chủ yếu phản ánh các khâu cung cấp, sản xuất, tiêu thụ và xác định kết quả thường gắn với một chu kỳ kinh doanh của một doanh nghiệp. Đều dựa trên hệ thống ghi chép ban đầu của kế toán đó là hệ thống chứng từ. Hệ thống chứng từ bắt buộc và hệ thống chứng từ hướng dẫn là cơ sở để để ghi nhận thông tin ban đầu cho hệ thống thông tin kế toán quản trị trước khi đưa vào xử lý. Thông tin kế toán quản trị và thông tin kế toán tài chính đều chịu trách nhiệm trước các nhà quản lý về trách nhiệm của thông tin trong việc cung cấp cho các đối tượng sử dụng.2 Điểm khách nhau giữa KTQT và KTTTC Những điểm khác nhau giữa kế toán quản trị và kế toán tài chính được tóm lược qua bảng so sánh như sau: 10 BẢNG 1.