LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Chính sách Thuế là một trong những nội dung quan trọng của chính sách Tài chính quốc gia, đóng vai trò quan”trọng trong”việc điều tiết vĩ mô nền kinh tế; điều tiết mọi hoạt động giữa các thành phần kinh tế, giữa các ngành, các vùng nhằm đảm bảo”sự công”bằng, bình đẳng về quyền lợi và nghĩa vụ của mọi tổ chức, cá nhân trong xã hội. Mặt khác, thuế là nguồn”thu chủ yếu của”Ngân sách Nhà nƣớc (NSNN), hàng năm tỷ lệ động viên từ thuế và phí đạt từ 20% đến 22% GDP cả nƣớc. Ở Việt Nam, cùng với sự ra đời của hệ thống thuế mới, luật thuế”Giá trị gia tăng (thay cho thuế doanh thu) có hiệu lực thi”hành từ”gày 01/01/1999, là một thành công”lớn trong quá trình cải cách hệ thống thuế, có ý nghĩa”lịch sử trong hoạt”động quản lý kinh tế của Đảng và”Nhà nƣớc ta.
Quả”vậy, sau hơn 16 năm”thực hiện trải qua nhiều lần điều chỉnh, sửa đổi và bổ sung, Luật thuế Giá trị”gia tăng (GTGT) đã đi vào cuộc sống, phát huy tác dụng tích cực trong việc khuyến khích phát triển sản xuất” kinh doanh; thúc đẩy xuất khẩu và đầu tƣ; là một trong những sắc thuế chủ yếu tạo nguồn thu lớn và ổn định cho NSNN; tạo điều”kiện cho”Việt Nam tham gia hội nhập kinh tế quốc tế; góp phần tăng cƣờng quản lý hoạt động sản”xuất kinh doanh của”doanh nghiệp”nói chung và quản lý thuế nói riêng. Song bên cạnh những”thành tựu đã đạt đƣợc, thuế GTGT vẫn còn”nhiều bất”cập, nhiều kẽ hở”trong quá”trình thực”hiện, đặc biệt”tình trạng”lợi dụng việc”hoàn thuế GTGT để bòn”rút NSNN đang diễn”ra rất phổ biến”gây thất thoát”lớn”cho NSNN. Đối với Nghệ An, hàng năm hoàn thuế”GTGT đối với các”doanh nghiệp chiếm tỷ”trọng không”nhỏ trong số thu của toàn”Cục, nhƣng một số doanh nghiệp đã và đang lợi dụng sự thông thoáng của chính sách nhà nƣớc, 2 những kẽ hở trong quy trình hoàn thuế để chiếm dụng tiền hoàn thuế một cách bất hợp pháp. Những”hạn”chế này đã đặt ra một đòi hỏi cần phải có sự nghiên cứu, tìm hiểu, đánh giá, từ đó đề xuất các giải pháp quan trọng nhằm hoàn thiện, nâng cao hiệu quả quản lý hoàn thuế trên địa bàn tỉnh Nghệ An, đảm bảo cho việc”hoàn thuế”GTGT của các”doanh nghiệp tại Cục thuế Nghệ An đạt kết quả tốt nhất.
Xuất phát từ thực trạng và yêu cầu đó, là một công chức công tác tại cục thuế Nghệ An, với mong muốn đóng góp cho sự đổi mới và phát triển của cơ quan, tôi lựa chọn đề tài “Hoàn thiện công tác quản lý hoàn thuế Giá trị gia tăng tại Cục thuế tỉnh Nghệ An”. Tổng quan nghiên cứu: Công tác quản”lý hoàn thuế GTGT và kiểm tra”hoàn thuế GTGT đã và đang đƣợc nhiều tác giả nghiên cứu làm rõ. Có thể kể ra các công trình nghiên cứu đó là: - “Pháp luật về hoàn thuế GTGT ở Việt Nam - Thực trạng và giải pháp", luận án tiến sỹ của tác giả Phạm Quốc Hùng, năm 2009. Luận án nghiên cứu chuyên sâu về thực trạng vấn đề hoàn thuế GTGT ở Việt Nam và pháp luật về hoàn thuế GTGT đƣợc hoàn thành năm 2009, trong hoàn cảnh những năm đầu tiên khi luật thuế GTGT mới đƣợc đƣa vào áp dụng.
Bài viết đã đƣa ra cái nhìn tổng quát về hoàn thuế GTGT. Tuy nhiên luận án chủ yếu đi sâu vào góc độ luật học, phân tích văn bản pháp luật về thuế hiện hành lúc bấy giờ. Nguyên nhân do hoàn cảnh kinh tế lúc hình thành luận văn này, công tác hoàn thuế còn đơn giản, chƣa xuất hiện nhiều rủi ro nhƣ hiện nay nên bài viết chƣa đƣa ra đƣợc biện pháp cơ bản để ngăn ngừa rủi ro, gian lận trong hoàn thuế GTGT. - Bài viết của Tiến sỹ Phan Mỹ Hạnh, trƣờng đại học Kinh tế TP.Hồ Chí Minh: đề cập đến vấn đề gian lận”trong khấu trừ, hoàn”thuế giá trị gia tăng thông 3 qua chứng từ, hoá đơn khống và nguy cơ thất thoát Ngân sách Nhà nƣớc.
Đƣợc trình bày trong hội thảo khoa học “Gian lận trong khấu trừ thuế, hoàn thuế và hƣớng hoàn thiện thuế GTGT trong tiến trình hội nhập AFTA” Tháng 11 năm 2009. Bên cạnh những lý luận chung về công tác hoàn thuế GTGT, tác giả đề cập đến tình trạng gian lận trong hoàn thuế trong lĩnh vực xuất khẩu ngày càng gia tăng, thủ đoạn ngày càng tinh vi hơn. Tác giả cũng chỉ ra những tồn tại chung trong công tác quản lý hoàn thuế GTGT ở Việt Nam là trình độ nghiệp vụ chuyên môn của cán bộ công chức ngành thuế còn nhiều hạn chế, công tác lƣu trữ dữ liệu, kiểm tra đối chiếu chéo về thông tin của ngƣời nộp thuế chƣa khoa học, thời gian thực hiện hoàn thuế GTGT kéo dài gây thất thoát cho doanh nghiệp hoàn thuế đẫn đến các thiệt hại về kinh tế. - “Hoàn thiện công tác thanh kiểm tra tại các doanh nghiệp hoàn thuế GTGT tại Cục thuế tỉnh Đồng Nai” của T.S Hồ Hoàng Trƣờng, năm 2012, Trƣờng Đại học Kỹ thuật công nghệ TP Hồ Chí Minh.
Nhằm mục tiêu xác định các yếu tố nào ảnh hƣởng đến công tác thanh - kiểm tra hoàn thuế tại Cục thuế Đồng Nai, tác giả tiến hành khảo sát các cán bộ đang công tác trực tiếp tại bộ phận thanh - kiểm tra nói chung và bộ phận quản lý hoàn thuế GTGT nói riêng của tỉnh, thành phố và huyện trên địa bàn. Việc khảo sát này giúp tác giả có một “bức tranh tổng thể” về công tác thanh kiểm tra hoàn thuế trong tỉnh. Đối tƣợng khảo sát là các công chức thuế đang làm công tác thanh, kiểm tra tại văn phòng Cục thuế và các chi cục thuế quận huyện. Kết quả khảo sát cho thấy các nhân tố ảnh hƣởng đến công tác thanh, kiểm tra thuế tại cục thuế tỉnh Đồng Nai bao gồm: Mối quan hệ giữa cơ quan thuế và doanh nghiệp hoàn thuế; Cơ quan thuế; Doanh nghiệp.
Thông qua việc phân tích thực trạng công tác thanh kiểm tra hoàn thuế GTGT tại tỉnh Đồng Nai, tác giả đã đề xuất hai nhóm giải pháp bao gồm nhóm giải pháp vĩ mô và nhóm giải pháp cụ thể từ phía Cục thuế tỉnh Đồng Nai. Bên cạnh những lý luận chung về 4 công tác thanh tra, kiểm tra đơn vị hoàn thuế GTGT, tác giả cũng chỉ ra những tồn tại chung trong công tác”thanh tra, kiểm tra”hoàn thuế ở Việt Nam là trình độ nghiệp vụ”chuyên môn”của cán bộ ngành thuế còn nhiều hạn chế; Công tác tuyên”truyền hỗ trợ”Ngƣời nộp thuế, công tác lƣu trữ dữ liệu thông tin về NNT chƣa khoa học và công tác ứng dụng công nghệ thông tin của cán bộ thanh tra, kiểm tra hoàn thuế trong quá trình tác nghiệp chƣa đáp ứng đƣợc yêu cầu đặt ra. Bài viết mới chỉ dừng ở vấn đề khai thác, phân tích các yếu tố ảnh hƣởng”đến công tác”hoàn thuế GTGT từ phía chủ quan là cơ quan thuế, về ngƣời nộp thuế đối tƣợng chịu tác động chủ yếu của công tác quản lý”hoàn thuế thì bài viết chƣa tập trung nêu rõ. Công trình nghiên cứu chỉ mới đề cập đến các nội dung và quy trình của công tác quản lý”hoàn thuế”GTGT trong một nội dung của toàn bộ quy trình hoàn thuế là thanh tra kiểm tra giám sát hoàn thuế GTGT.
Các công trình nghiên cứu này mới chỉ dừng lại ở việc đánh”giá tình hình chung của”quản lý thuế”GTGT, đánh giá tình hình”quản lý hoàn”thuế GTGT tại các tỉnh khác, hoặc nghiên cứu về một lĩnh vực của hoàn thuế GTGT, không bao quát đƣợc hết các vấn đề về quản lý thuế GTGT của nhiều loại hình doanh nghiệp, chƣa tiếp cận nghiên cứu về vấn đề quản lý thuế GTGT trên phƣơng diện khoa học quản lý, chƣa phù hợp trong điều kiện”kinh tế xã hội tại Nghệ An hiện nay. Ngoài ra, còn có một số công trình nghiên cứu khác nhƣng chỉ ở những bài báo đăng trên các báo tạp chí, những báo cáo trong hội thảo khoa học chƣa đi sâu vào nghiên cứu, phân tích tác động của các nhân tố ảnh”hƣởng đến công tác quản lý”hoàn”thuế GTGT. Nhìn chung, các công trình này đã đề cập đến thuế GTGT nhƣng do đã nghiên cứu trong thời gian trƣớc khi tình hình hoàn thuế chƣa diễn biến phức tạp nhƣ hiện nay, chƣa phản ánh hết tác động của hoàn thuế GTGT đến nền kinh tế trong những 5 biến đổi của điều kiện hoàn cảnh của nƣớc ta. Chƣa đề cập đến cán cân ngân sách khi chi quỹ hoàn thuế ngày một lớn nhƣ hiện nay và cách giải quyết tình trạng nợ đọng tiền thuế GTGT của các doanh nghiệp hoàn thuế.
Kế thừa các phƣơng pháp luận đã đƣợc nghiên cứu và phát triển thêm những vấn đề mà các tác giả nêu trên đã nghiên cứu, luận văn “Hoàn thiện công tác quản lý hoàn thuế Giá trị gia tăng tại Cục thuế tỉnh Nghệ An” sẽ bổ sung thêm một số nội dung còn thiếu trong tổng quan nghiên cứu, về phƣơng pháp quản lý hoàn thuế GTGT, công tác kiểm soát quá trình thực hiện hoàn thuế và bộ máy tổ chức quản lý hoàn thuế GTGT. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài Mục tiêu”nghiên cứu của”đề tài là”đánh giá”thực trạng”và”đƣa ra”các giải pháp nhằm hoàn thiện”công tác”quản lý hoàn thuế GTGT tại Cục”thuế tỉnh”Nghệ An. Để đạt đƣợc mục tiêu chung đó, luận văn đề ra các mục tiêu cụ thể sau: - Xây dựng/ làm rõ khung lý thuyết về công tác quản lý hoàn thuế GTGT. - Đánh giá đƣợc thực trạng quản lý hoàn thuế”GTGT tại”Cục thuế tỉnh Nghệ An giai đoạn 2012-2015.
- Đề xuất đƣợc một số”giải pháp”hoàn thiện”công tác quản lý hoàn thuế GTGT tại Cục thuế tỉnh Nghệ An đến năm 2020. Câu hỏi nghiên cứu - Cơ sở lý thuyết: Hoàn”thuế GTGT là gì, nội dung công tác quản lý hoàn thuế GTGT gồm những gì? quy trình nhƣ thế nào? phƣơng pháp quản lý hoàn thuế GTGT? - Thế nào là một hệ thống hoàn thuế tốt? Đối với ngƣời nộp thuế? Đối với cán bộ quản lý? - Đâu là các tiêu chí dùng để đo lƣờng/phản ánh công tác quản lý hoàn thuế GTGT? Những yếu tố nào ảnh hƣởng đến công tác quản lý hoàn thuế GTGT hiện nay? 6 - Thực trạng”công tác hoàn thuế GTGT trên địa bàn trong thời gian qua? - Các giải pháp cơ bản nào có thể khắc phục đƣợc các hạn chế, phát huy các yếu tố tích cực của công tác quản lý hoàn thuế GTGT? 5. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu của đề tài - Đối tƣợng”nghiên cứu: công tác”quản lý hoàn thuế GTGT tại Cục thuế Nghệ An, - Phạm vi nghiên cứu: + Về không gian: tại Cục thuế tỉnh Nghệ An. + Về thời gian: đề tài nghiên cứu thực trạng công tác quản”lý hoàn”thuế GTGT tại Cục thuế tỉnh Nghệ An giai đoạn 2012-2015 và đề xuất giải pháp đến năm 2020.