Chương 1: Cơ sở lý luận về công tác kiểm tra thuế ở cấp Chi cục Thuế Chương 2: Thực trạng công tác kiểm tra thuế tại Chi cục Thuế Thành phố Hà Tĩnh Chương 3: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kiểm tra thuế tại Chi cục Thuế Thành phố Hà Tĩnh 7 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC KIỂM TRA THUẾ Ở CẤP CHI CỤC THUẾ 1. Tổng quan về thuế và kiểm tra thuế 1. Tổng quan về thuế 1. Khái niệm về thuế Theo Giáo trình thuế, Võ Thế Hào, Phan Mỹ Hạnh, Lê Quang Cường (2008), “Thuế là một khoản đóng góp bắt buộc từ các chủ thể và pháp nhân cho Nhà nước theo mức độ và thời gian được pháp luật quy định nhằm sử dụng cho mục đích công cộng”[22].
Theo Luật Quản lý thuế 2019, “Thuế là một khoản nộp ngân sách nhà nước bắt buộc của tổ chức, hộ gia đình, hộ kinh doanh, cá nhân theo quy định của các luật thuế.”[ Theo đó, các khoản thu khác thuộc ngân sách nhà nước do cơ quan quản lý thuế quản lý thu bao gồm: a) Phí và lệ phí theo quy định của Luật Phí và lệ phí; b) Tiền sử dụng đất nộp ngân sách nhà nước; c) Tiền thuê đất, thuê mặt nước; d) Tiền cấp quyền khai thác khoáng sản; đ) Tiền cấp quyền khai thác tài nguyên nước; e) Tiền nộp ngân sách nhà nước từ bán tài sản trên đất, chuyển nhượng quyền sử dụng đất theo quy định của Luật Quản lý, sử dụng tài sản công; g) Tiền thu từ xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế và hải quan; h) Tiền chậm nộp và các khoản thu khác theo quy định của pháp luật. Như vậy, thuế là biện pháp động viên của nhà nước mang tính chất bắt buộc đối với các tổ chức và mọi thành viên trong xã hội, gắn liền với quyền lực chính trị của nhà nước. Vai trò của thuế a) Thuế là nguồn thu chủ yếu của ngân sách Nhà nước 8 Thuế là nguồn thu chủ yếu, bộ phận cơ bản của nền tài chính quốc gia. Nhìn chung các nước có nền kinh tế thị trường phát triển, để huy động các nguồn lực tài chính đáp ứng nhu cầu chi tiêu của nhà nước, vai trò quan trọng thuộc về thuế.
b) Thuế là công cụ quản lý và điều tiết vĩ mô nền kinh tế Thông qua việc xây dựng đúng đắn cơ cấu và mối quan hệ giữa các loại sắc thuế, việc xác định hợp lý người nộp thuế, đối tượng đánh thuế, mức thuế suất, chế độ miễn giảm, phương pháp quản lý thuế dựa trên cơ sở hạch toán kế toán đầy đủ, chính xác, thuế là công cụ điều tiết đối với thu nhập của các tầng lớp xã hội, thể hiện trên hai mặt đó là: khuyến khích, hỗ trợ những hoạt động sản xuất kinh doanh cần thiết làm ăn có hiệu quả; đồng thời thu hẹp, kìm hãm những ngành nghề, lĩnh vực, mặt hàng cần hạn chế sản xuất, tiêu dùng theo hướng tiết kiệm, chống lãng phí. c) Thuế góp phần đảm bảo sự bình đẳng của các thành phần kinh tế và thực hiện công bằng xã hội Sự bình đẳng và công bằng được thể hiện thông qua chính sách động viên giống nhau (thuế suất) giữa cá tổ chức và cá nhân thuộc mọi thành phần kinh tế cùng hoạt động trong một lĩnh vực, bảo đảm sự công bằng và bình đẳng về quyền lợi và nghĩa vụ với mọi công dân, không có sự đặc quyền, đặc lợi cho bất cứ đối tượng nào. Thuế kích thích các tổ chức kinh tế, doanh nghiệp, cá nhân tích cực đổi mới, cải tiến kỹ thuật công nghệ, tăng cường đầu tư, mở rộng sản xuất kinh doanh những ngành nghề mà pháp luật không cấm. Để đảm bảo bình đẳng, công bằng phải có biện pháp hiệu quả để chống thất thu thuế; tăng cường công tác kiểm tra, xử lý nghiêm minh các trường hợp vi phạm.
Phân loại thuế Phân loại thuế là việc sắp xếp các sắc thuế trong hệ thống thuế thành những nhóm khác nhau theo những tiêu thức nhất định. Việc phân loại thuế có ý nghĩa quan trọng trong quản lý thu thuế từ khâu xây dựng chính sách đến triển khai thực hiện. Mỗi hình thức thuế có vai trò và tác dụng khác nhau trong việc đảm bảo nguồn thu ngân sách nhà nước và tác động đến đời sống kinh tế xã hội. a) Phân loại theo phương thức đánh thuế 9 - Thuế trực thu: Là loại thuế đánh trực tiếp vào thu nhập hoặc tài sản của người nộp thuế.
Ở nước ta thuế trực thu gồm: thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp. - Thuế gián thu: là loại thuế không đánh trực tiếp vào tài sản của người nộp thuế mà đánh một cách gián tiếp thông qua giá cả hàng hoá dịch vụ. Ở nước ta thuế gián thu bao gồm: Thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất khẩu và thuế nhập khẩu. b) Phân loại theo đối tượng chịu thuế - Thuế thu nhập: bao gồm các sắc thuế có đối tượng chịu thuế là thu nhập nhận được.
Do vậy thuế thu nhập cũng có nhiều hình thức khác nhau: thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp. - Thuế tiêu dùng: là các loại thuế có đối tượng chịu thuế là phần thu nhập được mang tiêu dùng trong hiện tại. Trong thực tế loại thuế tiêu dùng được thể hiện dưới nhiều dạng như thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế giá trị gia tăng. - Thuế tài sản: đối tượng chịu thuế là giá trị tài sản.
Thuế tài sản thường đánh trên giá trị của tài sản cố định gọi là thuế bất động sản, đánh trên tài sản chính gọi là thuế động sản. Tổng quan về kiểm tra thuế 1. Khái niệm về kiểm tra thuế Theo Giáo trình Quản lý thuế, Học viện Tài chính (2016), Kiểm tra thuế là hoạt động của cơ quan thuế trong việc xem xét tình hình thực tế của đối tượng kiểm tra, từ đó đối chiếu với chức năng nhiệm vụ, yêu cầu đặt ra đối với đối tượng kiểm tra để có những nhận xét, đánh giá về tình hình chấp hành nghĩa vụ thuế của đối tượng kiểm tra[11]. Như vậy, kiểm tra thuế là hoạt động thường xuyên của cơ quan quản lý nhà nước về thuế nhằm đảm bảo cho các quyết định quản lý được chấp hành, bảo đảm cho hoạt động của tổ chức, cá nhân tuân thủ đúng quy định của Luật thuế.
Là một trong các chức năng cơ bản của quản lý thuế, kiểm tra thuế góp phần quan trọng trong việc bảo đảm tính công bằng trong thực thi pháp luật thuế, đồng thời làm cho 10 ĐTNT luôn ý thức rằng có một hệ thống giám sát hiệu quả tồn tại, từ đó thúc đẩy họ tự giác tuân thủ pháp luật thuế… Khái niệm trên được hiểu trên cơ sở không bao gồm hoạt động kiểm tra về thuế của các cơ quan quản lý nhà nước có chức năng quản lý về tài chính thực hiện kiểm tra về tài chính, có lồng ghép nội dung kiểm tra thuế như: Các tổ chức Kiểm tra Tài chính, Kiểm toán nhà nước, Kiểm tra Chính phủ, Cơ quan Hải quan. Từ những phân tích trên, Luận văn đưa ra khái niệm kiểm tra thuế như sau: Kiểm tra thuế là hoạt động kiểm tra của cơ quan thuế đối với các hoạt động, giao dịch liên quan đến phát sinh nghĩa vụ thuế và tình hình thực hiện thủ tục hành chính thuế, chấp hành nghĩa vụ nộp thuế của người nộp thuế, nhằm bảo đảm hoạt động của tổ chức, cá nhân tuân thủ đúng quy định pháp luật. Đặc điểm của kiểm tra thuế Thứ nhất, Chủ thể kiểm tra thuế Chủ thể của hoạt động kiểm tra thuế là một cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành, cụ thể là tổ chức kiểm tra chuyên ngành thuộc Bộ Tài chính, bao gồm Tổng cục thuế, Cục thuế các tỉnh thuộc Bộ Tài chính, Chi cục thuế các huyện. Thứ hai, Khách thể của kiểm tra thuế Khách thể của hoạt động kiểm tra thuế là các ĐTNT gồm các tổ chức, cá nhân có phát sinh các hoạt động liên quan đến thuế và thực hiện pháp luật về thuế.
Như vậy, kiểm tra thuế mang đặc điểm của Kiểm tra tài chính và có những đặc điểm riêng khác với kiểm tra hải quan, kiểm tra kho bạc. ở chỗ: Kiểm tra thuế rất rộng về đối tượng, phạm vi và l vi vực ngành nghề. Tất cả các hoạt động sản xuất, kinh doanh dịch vụ của các tổ chức và cá nhân trên mọi lĩnh vực, ngành nghề đều chịu sự điều chỉnh của pháp luật thuế. Đặc điểm này chi phối trình rộ chuyên sâu, chuyên nghiệp của cán bộ làm công tác kiểm tra thuế, và chi phối phương pháp, kỹ năng, kỹ thuật kiểm tra thuế.
Thứ ba, Đối tượng của kiểm tra thuế Đối tượng kiểm tra thuế là việc thực hiện pháp luật về thuế của ĐTNT. Kiểm tra thuế kiểm tra các hoạt động, giao dịch liên quan đến phát sinh nghĩa vụ 11 thuế và tình hình thực hiện thủ tục hành chính thuế cũng như tình hình chấp hành nghĩa vụ nộp thuế của ĐTNT. Đối tượng của kiểm tra thuế rất rộng, bởi tất cả các hoạt động sản xuất, kinh doanh dịch vụ của các tổ chức và cá nhân trên mọi lĩnh vực, ngành nghề đều chịu sự điều chỉnh của pháp luật thuế. Đặc điểm này chi phối trình độ chuyên sâu, chuyên nghiệp của cán bộ làm công tác kiểm tra thuế; và chi phối phương pháp, kỹ năng, kỹ thuật kiểm tra thuế.
Thứ tư, Nội dung của kiểm tra thuế: Kiểm tra thuế kiểm tra việc chấp hành pháp luật của ĐTNT thông qua kiểm tra hồ sơ pháp lý, các tài liệu pháp lý của ĐTNT có liên quan tới Pháp luật thuế như hóa đơn, chứng từ, sổ sách, báo cáo, tình hình kê khai và nộp thuế. Thứ năm, Mục tiêu của kiểm tra thuế: Kiểm tra thuế nhằm đảm bảo chắc chắn rằng tiền thuế được tính toán đúng, phát hiện ra và ngăn ngừa những hành vi trốn thuế. Kiểm tra thuế đóng vai trò quan trọng trong việc đạt được các mục tiêu của Cơ quan thuế, đó là thu đủ các loại thuế quy định trong luật trên cơ sở khuyến khích sự tuân thủ tự nguyện của đối tượng nộp thuế và duy trì sự tin tưởng của công chúng vào tính thống nhất của chính sách thuế.Vai trò của kiểm tra thuế - Phòngngừacáchànhviviphạmphápluậtvềthuế:Đâylàmụctiêuchủyếu,trựctiếpcủacôn gtáckiểmtrathuế.KiểmtrathuếlàhoạtđộngthườngxuyêncủacơquanquảnlýNhànướcn hằmđảmbảochocácquyếtđịnhquảnlýđượcchấphành,bảođảmmọihoạtđộngcủacơqua n,tổchức,cánhântuânthủtheođúngquyđịnhcủaphápluật.Gópphầntăngthungânsách Nhànước,hoànthànhchỉtiêukếhoạchthungânsáchđượcgiao,gópphầntíchcựcvàoviệct ạosựcôngbằngxãhộitrongthựchiệnnghĩavụthuếcủangườinộpthuế. - Pháthiệnvàxửlýcácviphạmphápluậtvềthuế:ĐịnhhướngNhànướcphápquyềnđặtrayêu cầuphảităngcườngtínhphápchế,kỷcươngpháp luậttrongmọihoạtđộngcủacơquan,tổchứcvàtrongcáchthứchànhxửcủamỗicôngdân.M 12 ọihànhviviphạmphápluậtđềuphảipháthiệnnhanhchóngvàxửlýnghiêmminh.Côngtáck iểm trathuếlàxemxétviệcthựchiệnphápluậtvềthuếcủacơquan,tổchức,cánhân,từđótìmranh ữnghànhvisaiphạm,ngườiviphạm,đánhgiátínhchất,mứcđộviphạm,kiếnnghịcáchìnht hứcvàmứcđộxửlýđốivớingườinộpthuếkhicósaiphạm.
- Pháthiệnnhữnghạnchếchưađồngbộtrongcơchếquảnlývàchínhsáchthuếđểkiếnnghịcơ quanNhànướccóthẩmquyềnkịpthờisửađổibổsung,côngtáckiểm trathuếkhôngchỉnhằmpháthiệnvàxửlýnhữngviphạmphápluật,màcòngiúpcơquanquả nlýNhànướcđánhgiálạicơchế,chínhsách,cácquyđịnhcủaphápluật,cácquyếtđịnhquảnl ývềmứcđộphùhợpvớithựctiễncuộcsống,cũngnhưnhữngkhiếmkhuyết,sơhởdẫnđếnvi phạmcủangườinộpthuế. - Pháthuynhântốtíchcực,gópphầnnângcaohiệulực,hiệuquảquảnlýNhànướcvềthuế,bảo vệlợiíchcủanhànước,quyềnvàlợiíchhợpphápcủacơquan,tổchức,cánhânkhithựchiệnc hínhsáchphápluậtvềthuế. Nguyên tắc của kiểm tra thuế Nguyêntắckiểmtrathuếlàtậphợpcácquytắcchỉđạo,nhữngtiêuchuẩnhànhđộngmàcáccơ quanquảnlý,cáctổchứckiểmtra,cácthànhviênvàcácđốitượngkiểmtraphảituântheotron gquátrìnhhoạtđộngkiểm tra.Hoạtđộngkiểmtra thuế thựchiệntheocácnguyêntắcsauđây: Mộtlà,nguyêntắctuânthủphápluật: Khôngđượclàmtráiphápluậtlànguyêntắcquantrọngđốivớicôngchứckiểmtrakhithihành côngvụ.Việctuântheophápluậtđượcthểhiệntrongquátrìnhkiểmtraphải đúng những quyđịnh văn bản phápluật, bảo đảmtínhđộclập,nghiêmtúc khithựchiệnnhữngthủtụccầnthiếttrongphạmvithẩmquyềnchophép.