CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC TẠI DOANH NGHIỆP. KHÁI NIỆM VÀ VAI TRÒ CỦA ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC TẠI DOANH NGHIỆP 1.1 Khái niệm về nguồn nhân lực 1.1 Khái niệm - Nguồn nhân lực là nguồn lực con người, có quan hệ chặt chẽ với dân số, là bộ phận quan trọng trong dân số, đóng vai trò tạo ra của cải vật chất và tình thần cho xã hội. Được nghiên cứu dưới nhiều khía cạnh khác. + Với cách tiếp cận dựa vào khả năng lao động của con người là: Nguồn nhân lực được hiểu là khả năng lao động của xã hội, của toàn bộ những người có cơ thể phát triển bình thường và có khả năng lao động.
+ Với cách tiếp cận dựa vào trạng thái hoạt động kinh tế của con người: Nguồn nhân lực là toàn bộ những người đang hoạt động trong các ngành kinh tế, văn hóa, xã hội… + Với cách tiếp cận dựa vào khả năng lao động và giới hạn tuổi lao động: Nguồn lao động là toàn bộ những người trong độ tuổi lao động, có khả năng lao động không kể đến trạng thái có việc làm hay không. + Với cách tiếp cận dựa vào độ tuổi lao động và trạng thái không hoạt động kinh tế nguồn nhân lực bao gồm những ngưười trong độ tuổi lao động nhưng chưa tham gia lao động như: người lao động công việc nội trợ, học sinh, sinh viên, người thất nghiệp, bộ đội xuất ngũ. Nguồn nhân lực được xem xét và nghiên cứu theo số lượng và chất lượng. Số lượng nguồn nhân lực thể hiện quy mô nguồn nhân lực và tốc độ tăng nguồn nhân lực hằng năm.
Chất lượng nguồn nhân lực thể hiện mối quan hệ các yếu tố cấu thành bên trong của nguồn nhân lực, thể hiện qua các tiêu thức: sức khỏe, trình độ học vấn, trình độ chuyên môn, lành nghề. SVTH: Hà Danh Trang 4 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TH.S Hồ Diệu Khánh 1.2 Đặc điểm nguồn nhân lực có 3 đặc điểm Nguồn nhân lực là nguồn lực tạo ra lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp. Trong điều kiện xã hội đang chuyển sang nền kinh tế tri thức, thì các nhân tố công nghệ, vốn, nguyên vật liệu đang giảm dần vai trò của nó, nhân tố trí thức của con người ngày càng chiếm vị trí quan trọng, nhà quản trị cần đầu tư thích đáng để xây dựng và phát triển một nguồn nhân lực có chất lượng cao. Nguồn nhân lực đảm bảo cho mọi nguồn sáng tạo của tổ chức.
Chỉ có con người mới sáng tạo ra các hàng hoá, dịch vụ và kiểm tra quá trình sản xuất kinh doanh đó. Mặt dù trang thiết bị, tài sản, nguồn tài chính là những nguồn tài nguyên mà các tổ chức đều cần phải có nhưng trong đó, tài nguyên nhân lực lại đặc biệt quan trọng. Không có con người làm việc hiệu quả thì tổ chức đó không thể nào đạt đến mục tiêu. Nguồn nhân lực là nguồn lực vô tận.
Xã hội không ngừng tiến lên, doanh nghiệp ngày càng phát triển và nguồn lực con người là vô tận. Nếu biết khai thác nguồn lực này đúng cách sẽ tạo ra nhiều của cải vật chất cho xã hội, thoả mãn nhu cầu ngày càng tăng cao của con người.2 Vai trò của đào tạo nguồn nhân lực Đào tạo nguồn nhân lực có vai trò cực kỳ quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp, nó có tác dụng hai chiều cả đối với doạnh nghiệp cả đối với người lao động. Đối với doanh nghiệp: Kết quả của hoặt động đào tạo là người lao động có được các kiến thức, kỹ năng cần thiết phục vụ cho công việc, do đó sau khi đào tạo người lao động sẽ làm việc với năng suất lao động cao hơn, chất lượng thực hiện công việc cũng nâng cao. Đông thời, sau khi được đào tạo người lao động sẽ có ý thức làm việc tốt hơn, tức là giảm được sự giám sát mà thay vào đó là người lao động có khả năng tự giám sát.
Với một đội ngũ lao động có trình độ cao sẽ góp phần nâng cao tính năng động và ổn định của tổ chức, tạo điều kiện cho áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật và quản lý. Đồng thời, công tác đào tạo cũng góp phần duy trì và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhờ đó tạo ra được lợi thế trong cạnh tranh. SVTH: Hà Danh Trang 5 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TH.S Hồ Diệu Khánh Đối với người lao động: Doanh nghiệp tổ chức đào tạo cho người lao động cũng là một cách mà quan tâm của doanh nghiệp đối với người lao động, nên công tác đào tạo sẽ tạo ra sự gắn bó giữa người lao động và doanh nghiệp. Khi đã được đào tạo thì tính chuyên nghiệp trong công việc của người lao động cũng được thể hiện.
Với các kiến thức kỹ thuật được cung cấp trong quá trình đào tạo sẽ tạo ra sự thích ứng giữa người lao động và công việc hiện tại cũng như trong tương lai. Một số cá nhân có nguyện vọng học tập nâng cao trình độ, như vậy doanh nghiệp đào tạo tức là đã đáp ứng như cầu và nguyện vọng phát triển của người lao độn. Cũng thông qua đào tạo cho người lao động có cách nhìn, tư duy mới trong công việc của họ là cơ sở để phát huy tính sáng tạo của người lao động trong công việc. Từ đó ta thấy được công tác đào tạo nguồn nhân lực là vấn đề có vai trò hết sức quan trọng đối với doanh nghiệp.
Do đó, mọi doanh nghiệp bằng mọi cách đều phải tiến hành hoạt động đào tạo nguồn nhân lực. CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC 1. Đào tạo trong công việc Là một phương pháp đào tạo trực tiếp tại nơi làm việc, những người nhân viên sẽ học được những kiến thức, kỹ năng cần thiết cho công việc thông qua những kiến thức kinh nghiệm của những người đang làm trong lĩnh vực này và thực tế thực hiện công việc. Mọi thông tin về lĩnh vực kinh doanh sẽ được gộp tổng quát và cho người lao động những thứ cơ bản nhất của công việc Ưu điểm: Tiết kiệm thời gian, khả năng tương tác dễ dàng hơn, được làm việc trực tiếp với môi trường thực ngay từ sớm giúp khả năng hiểu việc nhanh chóng hơn, nhận được hỗ trợ từ công ty khi vẫn đang trong quá trình học.
Nhược điểm: Lý thuyết được trang bị không có hệ thống; học viên có thể bắt chước những kinh nghiệm, thao tác không tiên tiến của người dạy. Điều kiện để đào tạo trong công việc đạt được hiệu quả là các nhân viên trong nghề phải đủ lượng kiến thức chuyên môn, kinh nghiệm, kỹ năng và phải hiểu rõ được yêu cầu của chương trình đào là như thế nào, mức độ thành thạo công việc và khả năng truyền thụ, quá trình đào tạo phải được tổ chức chặt chẽ và có kế hoạch. SVTH: Hà Danh Trang 6 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TH.S Hồ Diệu Khánh 1. Đào tạo theo kiểu chỉ dẫn công việc Đây là phương pháp phổ biến rất phổ biến hiện nay, chỉ dẫn người lao động đi theo một quy trình, tạo cho họ một cái khung và đi theo nó mà thực hiện, chủ yểu ở đây người lao động mới học hỏi, quan sát và thực hiện đi thực hiện lại nhiều lần đến khi nào công việc nó thành thạo thì thôi.
Nó tạo cảm giác an toàn cho người lao động mới và giúp cho họ dễ hiểu hơn về công việc mà công ty đang kinh doanh Đây chính là phương pháp đào tạo tại chỗ hay chính tại nơi làm việc. Công nhân học nghề sẽ được phân công làm việc với một công nhân lành nghề, có trình độ, có kinh nghiệm hơn. Người dạy trước tiên sẽ giới thiệu, giải thích về mục tiêu của công việc. Sau đó hướng dẫn tỉ mỉ cho học viên quan sát, trao đổi, học hỏi và cho học viên làm thử cho tới khi thành thạo dưới sự giám sát chặt chẽ của người dạy.
Người học vừa phải học vừa phải quan sát, lắng nghe những lời chỉ dẫn và làm theo cho đến khi thuần thục mới thôi.Trong quá trình học, người học cũng như người dạy đều phải có sự nỗ lực cao, người dạy phải có tay nghề vững chắc, tạo sự tin tưởng về tay nghề của mình đối với học viên, ngoài ra còn phải biết lắng nghe những thắc mắc của người học.Như vậy, phải có sự kết hợp của cả người dạy và người học mới đào tạo ra được học viên có trình độ như mong muốn. Ưu điểm: Phương pháp này là không đòi hỏi phải có một không gian riêng, cũng như máy móc, thiết bị đặc thù để phục vụ cho việc học. Đồng thời giúp cho viên nắm bắt nhanh kiến thức vì được thực hành ngay sau khi hướng dẫn. nhược điểm: Phương pháp này là can thiệp vào tiến trình sản xuất, có thể làm hư hại máy móc, thiết bị do chưa quen việc, chưa quen sử dụng máy móc, thiết bị vừa học.
Đào tạo theo kiểu học nghề Trong phương pháp này, chương trình đào tạo bắt đầu bằng việc học lý thuyết ở trên lớp, sau đó các học viên được đưa đến làm việc dưới sự hướng dẫn của công nhân lành nghề trong một vài năm; được thực hiện các công việc thuộc nghề cần học cho tới khi thành thạo tất cả các kỹ năng của nghề. Phương pháp này dùng để dạy một nghề hoàn chỉnh cho công nhân. Phương pháp này thực chất là sự kèm cặp của công nhân lành nghề đối với người học và là phương pháp thông dụng ở Việt Nam. Đây thực chất là phương SVTH: Hà Danh Trang 7 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TH.S Hồ Diệu Khánh pháp kèm cặp của công nhân lành nghề đối với người học.
Phương pháp này rất phổ biến ở Việt Nam, nó thường được áp dụng cho những công việc thủ công, cần sự khéo léo, tỉ mỉ như thợ nề, thợ điện… Chương trình học bắt đầu bằng việc trang bị kiến thức lý thuyết trên lớp sau đó được đưa đến làm việc dưới sự hướng dẫn của công nhân lành nghề; được trực tiếp thực hiện công việc thuộc nghề cần học cho tới khi thành thạo tất cả các kỹ năng nghề. Quá trình học có thể kéo dài từ một tới sáu năm tuỳ theo độ phức tạp của nghề. Trong quá trình học nghề, học viên có thể được trả công bằng một nửa tháng lương của công nhân chính thức và được tăng đến 95% vào lúc gần kết thúc khoá học. Phương pháp này dùng để dạy một nghề hoàn chỉnh cho công nhân.
Ưu điểm: Phương pháp này học viên được trang bị kiến thức một cách có hệ thống cả lý thuyết và thực hành. Do đó, chất lượng đào tạo tốt, sau khoá học, học viên có kỹ năng thuần thục.