Luận văn thạc sĩ mức độ hòa hợp giữa chuẩn mực kế toán việt nam và quốc tế trong việc lập và trình bày bctc hợp nhất tiếp cận thông tư 202 2014 tt btc

Thuyết minh dự án Hòa hợp chuẩn mực kế toán Việt Nam và quốc tế trong lập báo cáo tài chính hợp nhất, đánh giá tính khả thi, đề xuất lộ trình triển

• Tác giả: Trần Thị Ái Tiên
• Người hướng dẫn: TS. Trần Anh Hoa
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Mức Độ Hòa Hợp Giữa Chuẩn Mực Kế Toán Việt Nam Và Quốc Tế Trong Việc Lập Và Trình Bày BCTC Hợp Nhất: Tiếp Cận Thông Tư 202/2014/TT-BTC
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: TP. HCM

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU
• DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Giới hạn nghiên cứu
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 0.7. Đóng góp của đề tài
• 0.8. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.1.1. Các nghiên cứu trên thế giới
• 1.1.1.1. Nghiên cứu đo lường mức độ hòa hợp thực tế kế toán
• 1.1.1.2. Nghiên cứu đo lường mức độ hòa hợp chuẩn mực kế toán
• 1.1.2. Nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.1.2.1. Nghiên cứu về hướng tiếp cận IAS/IFRS của Việt Nam
• 1.1.2.2. Nghiên cứu về đo lường mức độ hòa hợp kế toán
• 1.1.3. Khe hổng nghiên cứu
• 1.2. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Hòa hợp kế toán
• 2.1.1. Lịch sử phát triển
• 2.1.1.1. Tiến trình hòa hợp kế toán trên thế giới
• 2.1.1.2. Tiến trình hòa hợp kế toán tại Việt Nam
• 2.1.2. Các khái niệm về hòa hợp kế toán
• 2.1.2.1. Hòa hợp kế toán, chuẩn mực hoá kế toán và hội tụ kế toán
• 2.1.2.2. Phân loại hòa hợp kế toán
• 2.1.2.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến tiến trình hòa hợp kế toán
• 2.1.2.3.1. Hệ thống luật
• 2.1.2.3.2. Hệ thống tài chính
• 2.1.2.3.3. Chính sách thuế
• 2.1.2.3.4. Văn hoá quốc gia
• 2.1.2.3.5. Các yếu tố khác
• 2.2. Báo cáo tài chính hợp nhất
• 2.2.1. Các khái niệm liên quan đến Báo cáo tài chính hợp nhất
• 2.2.1.1. Công ty mẹ - công ty con
• 2.2.1.2. Báo cáo tài chính và báo cáo tài chính hợp nhất
• 2.2.2. Tầm quan trọng của Báo cáo tài chính hợp nhất
• 2.2.3. Nguyên tắc lập và trình bày Báo cáo tài chính hợp nhất
• 2.2.4. Các lý thuyết liên quan đến việc lập và trình bày BCTC HN
• 2.2.4.1. Lý thuyết vốn chủ sở hữu
• 2.2.4.2. Lý thuyết công ty mẹ
• 2.2.4.3. Lý thuyết thực thể
• 2.2.5. Phương pháp lập và trình bày Báo cáo tài chính hợp nhất
• 2.2.5.1. Phương pháp hợp nhất lợi ích
• 2.2.5.2. Phương pháp mua
• 2.2.6. Các bước lập và trình bày BCTC HN (Điều 11 TT 202)
• 2.2.7. Các quy định liên quan đến việc lập và trình bày BCTC HN
• 2.2.8. Kế toán lập và trình bày báo cáo tài chính hợp nhất
• 2.2.8.1. Lý thuyết tính hữu ích cho việc ra quyết định (Decision usefulness theory)
• 2.2.8.2. Lý thuyết các bên liên quan (The stakeholder theory)
• 2.2.8.3. Lý thuyết lợi ích xã hội (Public interest theory)
• 2.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3. Giả thuyết và mô hình nghiên cứu
• 3.3.1. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.3.2.1. Hệ số Jaccard có điều chỉnh
• 3.3.2.2. Chỉ số Absence
• 3.3.2.3. Chỉ số Divergence
• 3.3.2.4. Khoảng cách Average
• 3.3.2.5. Mối quan hệ giữa JACC với ABSE và DIV
• 3.4. Cơ sở dữ liệu
• 3.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
• 4.1. Kiểm định giả thuyết về sự hòa hợp giữa kế toán Việt Nam và quốc tế trong việc lập và trình bày BCTCHN
• 4.1.1. Kết quả nghiên cứu định tính
• 4.1.2. Hệ số JACC, ABSE, DIV VÀ AD
• 4.1.3. Phân tích thống kê mô tả
• 4.1.4. Kiểm định Wilcoxon
• 4.2. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Đối với Bộ Tài Chính
• 5.2. Đối với các tổ chức nghề nghiệp kế toán Việt Nam
• 5.3. Đối với các cơ sở đào tạo
• 5.4. Đối với người làm công tác kế toán
• 5.5. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.5.1. Hạn chế của nghiên cứu
• 5.5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1
• PHỤ LỤC 2

Tóm tắt

I. Giới thiệu về chuẩn mực kế toán

Chuẩn mực kế toán là những quy định và hướng dẫn được thiết lập nhằm đảm bảo tính nhất quán và minh bạch trong việc lập và trình bày báo cáo tài chính. Chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) được xây dựng dựa trên các chuẩn mực quốc tế (IAS/IFRS) nhằm đáp ứng nhu cầu hội nhập kinh tế toàn cầu. Việc áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế không chỉ giúp các doanh nghiệp Việt Nam nâng cao chất lượng báo cáo tài chính mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Theo thông tư 202/2014/TT-BTC, các quy định về lập và trình bày báo cáo tài chính hợp nhất đã được điều chỉnh để tiệm cận hơn với các tiêu chuẩn quốc tế. Điều này cho thấy sự nỗ lực của Việt Nam trong việc hòa hợp chuẩn mực kế toán với quốc tế.

1.1. Tầm quan trọng của báo cáo tài chính hợp nhất

Báo cáo tài chính hợp nhất là công cụ quan trọng giúp các nhà đầu tư và các bên liên quan có cái nhìn tổng quan về tình hình tài chính của một tập đoàn. Việc lập và trình bày báo cáo tài chính theo chuẩn mực quốc tế giúp tăng cường tính minh bạch và khả năng so sánh giữa các doanh nghiệp. Điều này không chỉ hỗ trợ cho việc ra quyết định đầu tư mà còn góp phần nâng cao uy tín của doanh nghiệp trên thị trường quốc tế. Theo nghiên cứu, việc áp dụng chuẩn mực IFRS trong lập báo cáo tài chính hợp nhất đã giúp các doanh nghiệp Việt Nam cải thiện đáng kể chất lượng thông tin tài chính, từ đó thu hút được nhiều nguồn vốn đầu tư hơn.

II. Phân tích mức độ hòa hợp giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam và quốc tế

Mức độ hòa hợp giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam và chuẩn mực quốc tế là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế. Nghiên cứu cho thấy rằng, mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc điều chỉnh các quy định kế toán, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều khác biệt giữa VAS và IAS/IFRS. Các yếu tố như hệ thống luật pháp, chính sách thuế và văn hóa quốc gia ảnh hưởng đến quá trình hòa hợp này. Việc áp dụng chuẩn mực IFRS tại Việt Nam không chỉ giúp cải thiện tính minh bạch mà còn tạo ra một môi trường đầu tư hấp dẫn hơn. Tuy nhiên, cần có thêm các nghiên cứu để đánh giá chính xác mức độ hòa hợp và đưa ra các khuyến nghị phù hợp.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ hòa hợp

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến mức độ hòa hợp giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam và quốc tế. Đầu tiên, hệ thống luật pháp tại Việt Nam cần được cải thiện để phù hợp hơn với các quy định quốc tế. Thứ hai, chính sách thuế cũng cần được điều chỉnh để tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế. Cuối cùng, văn hóa doanh nghiệp và thói quen làm việc của các kế toán viên cũng cần được nâng cao để đáp ứng yêu cầu của chuẩn mực IFRS. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp các doanh nghiệp Việt Nam dễ dàng hơn trong việc chuyển đổi sang các chuẩn mực quốc tế.

III. Kết luận và khuyến nghị

Việc hòa hợp giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam và chuẩn mực quốc tế là một quá trình cần thời gian và nỗ lực từ nhiều phía. Các doanh nghiệp cần chủ động cập nhật và áp dụng các quy định mới để nâng cao chất lượng báo cáo tài chính. Đồng thời, các cơ quan chức năng cũng cần có những chính sách hỗ trợ và hướng dẫn cụ thể để giúp doanh nghiệp thực hiện việc này một cách hiệu quả. Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng, việc áp dụng chuẩn mực IFRS không chỉ mang lại lợi ích cho doanh nghiệp mà còn góp phần nâng cao uy tín của nền kinh tế Việt Nam trên trường quốc tế.

3.1. Đề xuất cho các cơ quan chức năng

Các cơ quan chức năng cần tăng cường công tác tuyên truyền và đào tạo về chuẩn mực kế toán quốc tế cho các doanh nghiệp. Đồng thời, cần có các chính sách khuyến khích doanh nghiệp áp dụng chuẩn mực IFRS trong lập và trình bày báo cáo tài chính. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng thông tin tài chính mà còn tạo ra một môi trường đầu tư minh bạch và hấp dẫn hơn cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa kinh tế, việc áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS/IFRS) ngày càng trở nên phổ biến nhằm đảm bảo tính so sánh và minh bạch của báo cáo tài chính trên phạm vi toàn cầu. Tính đến năm 2015, có khoảng 116 quốc gia đã áp dụng IAS/IFRS cho các công ty niêm yết. Tại Việt Nam, hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) được xây dựng dựa trên các chuẩn mực quốc tế từ những năm 2000, tuy nhiên vẫn còn nhiều khác biệt so với IAS/IFRS. Năm 2014, Bộ Tài chính ban hành Thông tư 202/2014/TT-BTC hướng dẫn lập và trình bày báo cáo tài chính hợp nhất (BCTC HN), đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc hòa hợp chuẩn mực kế toán Việt Nam với quốc tế.

Mục tiêu nghiên cứu là đo lường mức độ hòa hợp giữa quy định pháp lý kế toán Việt Nam, đặc biệt là Thông tư 202/2014/TT-BTC, với chuẩn mực kế toán quốc tế trong việc lập và trình bày BCTC hợp nhất. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các chuẩn mực kế toán Việt Nam và quốc tế liên quan đến BCTC HN, áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2015. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam chuyển đổi sang chuẩn mực quốc tế, đồng thời góp phần hoàn thiện hệ thống chuẩn mực kế toán trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết nền tảng về hòa hợp kế toán và báo cáo tài chính hợp nhất.

• Lý thuyết hòa hợp kế toán: Hòa hợp kế toán được hiểu là quá trình loại bỏ sự khác biệt giữa các hệ thống kế toán nhằm đạt trạng thái hài hòa về chuẩn mực và thực tế kế toán. Hòa hợp có thể phân loại thành hòa hợp chuẩn mực (về quy định pháp lý) và hòa hợp thực tế (về áp dụng tại doanh nghiệp). Các yếu tố ảnh hưởng đến tiến trình hòa hợp bao gồm hệ thống luật pháp, hệ thống tài chính, chính sách thuế, văn hóa quốc gia và các yếu tố kinh tế - xã hội.

• Lý thuyết báo cáo tài chính hợp nhất: Báo cáo tài chính hợp nhất phản ánh tình hình tài chính và kết quả hoạt động của nhóm công ty mẹ - công ty con như một thực thể duy nhất. Ba lý thuyết chính được áp dụng gồm: lý thuyết vốn chủ sở hữu (chỉ phản ánh phần lợi ích của công ty mẹ), lý thuyết công ty mẹ (phản ánh toàn bộ tài sản và nợ phải trả của công ty con), và lý thuyết thực thể (xem BCTC HN là báo cáo của một thực thể kinh doanh với hai nhóm cổ đông kiểm soát và không kiểm soát).

Ngoài ra, các lý thuyết về tính hữu ích cho việc ra quyết định, lý thuyết các bên liên quan và lý thuyết lợi ích xã hội cũng được sử dụng để giải thích vai trò và ý nghĩa của BCTC HN trong việc cung cấp thông tin cho các đối tượng sử dụng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng.

• Nghiên cứu định tính: So sánh các điểm khác biệt giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam trước và sau khi Thông tư 202/2014/TT-BTC được ban hành, đồng thời cho điểm các nội dung đo lường mức độ hòa hợp theo thang điểm từ 1 đến 4 (1: cho phép, 2: bắt buộc, 3: không quy định, 4: cấm).

• Nghiên cứu định lượng: Sử dụng các chỉ số đo lường mức độ hòa hợp chuẩn mực kế toán gồm hệ số Jaccard có điều chỉnh (JACC), chỉ số Absence (ABSE), chỉ số Divergence (DIV) và khoảng cách Average (AD). Dữ liệu được thu thập từ các chuẩn mực kế toán Việt Nam và quốc tế liên quan đến lập và trình bày BCTC HN, áp dụng cho các giai đoạn từ 2003 đến 2011. Phân tích thống kê mô tả và kiểm định Wilcoxon được sử dụng để đánh giá sự khác biệt về mức độ hòa hợp qua các thời kỳ.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các chuẩn mực kế toán Việt Nam và quốc tế có liên quan đến BCTC HN, với lý do lựa chọn phương pháp phân tích nhằm đo lường chính xác mức độ tương đồng và khác biệt giữa hai bộ chuẩn mực.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mức độ hòa hợp chung giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam và IAS/IFRS sau khi ban hành Thông tư 202 đạt khoảng 70% theo hệ số Jaccard có điều chỉnh, cho thấy sự tiến bộ đáng kể so với mức hòa hợp trước đó chỉ khoảng 50-60%.

2. Mức độ hòa hợp về mặt trình bày báo cáo tài chính hợp nhất cao hơn mức độ hòa hợp về mặt đo lường, với tỷ lệ tuân thủ về trình bày đạt trên 90%, trong khi mức độ hòa hợp về đo lường chỉ đạt khoảng 80%. Điều này phản ánh sự đồng bộ tốt trong các quy định về cấu trúc và nội dung báo cáo, nhưng còn tồn tại khác biệt trong các phương pháp kế toán cụ thể.

3. Chỉ số Absence và Divergence cho thấy các khác biệt chủ yếu xuất phát từ việc một số nguyên tắc kế toán chưa được quy định hoặc có sự khác biệt về phương pháp kế toán giữa hai bộ chuẩn mực, đặc biệt là trong các chuẩn mực liên quan đến lợi thế thương mại, hợp nhất kinh doanh và kế toán các khoản đầu tư vào công ty liên kết.

4. Kiểm định Wilcoxon cho thấy mức độ hòa hợp giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam và quốc tế có sự cải thiện rõ rệt sau khi Thông tư 202 được ban hành, với giá trị p < 0.05, khẳng định giả thuyết về mức độ hòa hợp cao hơn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự cải thiện mức độ hòa hợp là do Thông tư 202 đã cập nhật nhiều quy định mới, tiệm cận hơn với các chuẩn mực quốc tế như IAS 27, IFRS 10, IFRS 3, giúp giảm thiểu các khác biệt về nguyên tắc và phương pháp kế toán. Tuy nhiên, sự khác biệt còn tồn tại do đặc thù kinh tế, hệ thống pháp luật và chính sách thuế của Việt Nam vẫn ảnh hưởng đến việc xây dựng và áp dụng chuẩn mực kế toán.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả này phù hợp với xu hướng toàn cầu khi các quốc gia đang phát triển dần tiếp cận và hội tụ với IAS/IFRS nhưng vẫn giữ lại một số quy định đặc thù phù hợp với điều kiện trong nước. Việc trình bày dữ liệu có thể minh họa qua biểu đồ so sánh hệ số Jaccard qua các năm và bảng phân tích chi tiết các chỉ số Absence, Divergence cho từng chuẩn mực kế toán.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là giúp các doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhận diện được các điểm cần hoàn thiện trong hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam, từ đó thúc đẩy quá trình hội nhập và nâng cao chất lượng báo cáo tài chính hợp nhất.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Cập nhật và hoàn thiện hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam nhằm tăng cường mức độ hòa hợp với IAS/IFRS, đặc biệt là các chuẩn mực liên quan đến hợp nhất kinh doanh, lợi thế thương mại và kế toán các khoản đầu tư. Bộ Tài chính nên xây dựng lộ trình cập nhật chuẩn mực theo từng giai đoạn, ưu tiên hoàn thành trước năm 2025.

2. Tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cho đội ngũ kế toán, kiểm toán về các chuẩn mực quốc tế và Thông tư 202 để đảm bảo việc áp dụng chính xác và hiệu quả. Các tổ chức nghề nghiệp kế toán cần phối hợp với các cơ sở đào tạo xây dựng chương trình đào tạo chuyên sâu, triển khai trong vòng 2 năm tới.

3. Xây dựng hệ thống hướng dẫn và công cụ hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi báo cáo tài chính từ VAS sang IFRS nhằm giảm thiểu khó khăn và chi phí chuyển đổi. Bộ Tài chính và các tổ chức nghề nghiệp nên phát triển tài liệu hướng dẫn chi tiết và phần mềm hỗ trợ trong vòng 1-2 năm.

4. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và đánh giá việc áp dụng chuẩn mực kế toán tại các doanh nghiệp, đặc biệt là các tập đoàn lớn và công ty niêm yết, nhằm đảm bảo tính tuân thủ và nâng cao chất lượng báo cáo tài chính hợp nhất. Cơ quan quản lý nên thiết lập các tiêu chí đánh giá và thực hiện kiểm tra định kỳ hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các cơ quan quản lý nhà nước về kế toán và tài chính: Giúp hiểu rõ mức độ hòa hợp chuẩn mực kế toán Việt Nam với quốc tế, từ đó xây dựng chính sách và lộ trình hoàn thiện hệ thống chuẩn mực.

2. Doanh nghiệp hoạt động theo mô hình công ty mẹ - công ty con: Hỗ trợ doanh nghiệp nhận diện các điểm khác biệt trong lập và trình bày BCTC hợp nhất, chuẩn bị tốt hơn cho việc chuyển đổi sang chuẩn mực quốc tế.

3. Các tổ chức nghề nghiệp kế toán và kiểm toán: Cung cấp cơ sở khoa học để thiết kế chương trình đào tạo, hướng dẫn thực hành và nâng cao năng lực chuyên môn cho hội viên.

4. Các cơ sở đào tạo và nghiên cứu trong lĩnh vực kế toán, tài chính: Là tài liệu tham khảo quan trọng cho giảng viên, sinh viên và nghiên cứu sinh trong việc cập nhật kiến thức về hòa hợp kế toán và chuẩn mực quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Thông tư 202/2014/TT-BTC có vai trò gì trong việc hòa hợp chuẩn mực kế toán Việt Nam với quốc tế?
   Thông tư 202 hướng dẫn phương pháp lập và trình bày báo cáo tài chính hợp nhất, giúp chuẩn mực kế toán Việt Nam tiệm cận hơn với IAS/IFRS, đặc biệt trong các quy định về hợp nhất kinh doanh và lợi thế thương mại.

2. Mức độ hòa hợp giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam và IAS/IFRS hiện nay là bao nhiêu?
   Theo nghiên cứu, mức độ hòa hợp chung đạt khoảng 70%, với trình bày báo cáo tài chính có mức độ hòa hợp cao hơn so với đo lường kế toán.

3. Những yếu tố nào ảnh hưởng đến tiến trình hòa hợp kế toán tại Việt Nam?
   Bao gồm hệ thống pháp luật điển luật, chính sách thuế, văn hóa quốc gia, hệ thống tài chính chủ yếu dựa vào tín dụng nội bộ, và trình độ phát triển nghề nghiệp kế toán.

4. Doanh nghiệp Việt Nam cần chuẩn bị gì để chuyển đổi sang chuẩn mực kế toán quốc tế?
   Cần nâng cao năng lực nhân sự, cập nhật hệ thống kế toán, áp dụng các hướng dẫn chuyển đổi, và phối hợp với các tổ chức nghề nghiệp để đảm bảo tuân thủ chuẩn mực mới.

5. Làm thế nào để đo lường mức độ hòa hợp giữa hai bộ chuẩn mực kế toán?
   Sử dụng các chỉ số như hệ số Jaccard có điều chỉnh, chỉ số Absence, chỉ số Divergence và khoảng cách Average để đánh giá mức độ tương đồng và khác biệt giữa các nguyên tắc kế toán.

Kết luận

• Thông tư 202/2014/TT-BTC đã nâng cao mức độ hòa hợp giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam và quốc tế trong lập và trình bày báo cáo tài chính hợp nhất.
• Mức độ hòa hợp về trình bày báo cáo tài chính đạt trên 90%, trong khi mức độ hòa hợp về đo lường đạt khoảng 80%.
• Các khác biệt còn tồn tại chủ yếu do đặc thù kinh tế, pháp luật và chính sách thuế của Việt Nam.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp cập nhật chuẩn mực, nâng cao năng lực nhân sự và hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai đào tạo, hoàn thiện chuẩn mực và tăng cường giám sát áp dụng trong vòng 5 năm tới.

Để nâng cao chất lượng báo cáo tài chính và thúc đẩy hội nhập quốc tế, các doanh nghiệp và cơ quan quản lý cần chủ động áp dụng các khuyến nghị từ nghiên cứu này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: Những quy định chung BCTC HN và kế toán các khoản đầu tư vào công ty VAS 25 (2003) Chương II, III, IV, V con Hợp nhất kinh doanh VAS 11 (2005) Nguồn: Tác giả tự tổng hợp Thông tư 202 đã tháo gỡ được rất nhiều vướng mắc về lập BCTC HN do trước đây chưa có quy định cụ thể. Tác động của thông tư này đối với doanh nghiệp là không hề nhỏ, đặc biệt là có thể ảnh hưởng lớn đến doanh thu và lợi nhuận hợp nhất của các tập đoàn. Trong điều kiện thông tư mới được ban hành, tác giả đã dựa trên những công trình nghiên cứu trước kết hợp với việc xem xét nội dung mới được cập nhật trong thông tư 202 so với chuẩn mực trước đây để thực hiện nghiên cứu đánh giá lại mức độ hòa hợp giữa chuẩn mực kế toán Việt Nam và quốc tế trong việc lập và trình bày BCTC HN. KẾT LUẬN CHƢƠNG 1 Qua tổng quan các công trình nghiên cứu trước về hòa hợp kế toán trên thế giới cũng như ở Việt Nam, tác giả nhận thấy hòa hợp là xu hướng tất yếu của quá trình toàn cầu hóa.

Tuy nhiên, từ khi ban hành chuẩn mực kế toán Việt Nam cho đến nay, các VAS chưa lần nào được sửa đổi, bổ sung. Do đó, cùng với việc Bộ Tài Chính ban hành thông tư 202 ngày 22/12/2014 về hướng dẫn phương pháp lập và trình bày 123doc 14 BCTC HN, áp dụng cho năm tài chính bắt đầu hoặc sau ngày 01/01/2015 thì việc xem xét mức độ hòa hợp giữa thông tư mới và chuẩn mực kế toán quốc tế là một vấn đề thời sự, đang thu hút đông đảo sự quan tâm. Đó cũng chính là lý do tác giả thực hiện nghiên cứu này. 123doc 15 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2.1 Hòa hợp kế toán 2.1 Lịch sử phát triển 2.1 Tiến trình hòa hợp kế toán trên thế giới Chuẩn mực kế toán quốc tế được soạn thảo và ban hành bởi Uỷ ban chuẩn mực kế toán quốc tế (IASC) và Hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế (IASB).

IASC được thành lập vào năm 1973 ở Luân Đôn, bao gồm đại diện của 13 nước thành viên trực thuộc Liên đoàn kế toán quốc tế (IFAC), đại diện của 3 tập đoàn kinh tế lớn và một số quan sát viên độc lập đến từ Uỷ ban chứng khoán quốc tế (IOSCO), Hội đồng chuẩn mực kế toán tài chính Hoa Kỳ (FASB) và Uỷ ban Châu Âu (EC). IASB được thành lập vào năm 2001 từ việc tái cấu trúc IASC (Deloite, 2015). Mục tiêu của IASB là thiết lập một hệ thống chuẩn mực kế toán chất lượng cao và mang tính toàn cầu. Các chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS) được kế thừa từ các chuẩn mực kế toán quốc tế do IASC ban hành trước đây, đồng thời IASB tiếp tục xây dựng, ban hành và phát triển các chuẩn mực kế toán mới với tên gọi là chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS).

Đến ngày 01/01/2009, IASC và IASB đã ban hành được 30 chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS) và 08 chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS). IFRS từ năm 2001 thay thế dần IAS, đã và đang trở thành ngôn ngữ kế toán quốc tế phổ biến để phục vụ thị trường vốn toàn cầu. Hiện nay, IAS/IFRS đã được sử dụng ở nhiều nước, bao gồm cả các nước phát triển và đang phát triển. Tuy nhiên, mỗi nước có một cách tiếp cận khác nhau.

- Mỹ cho phép các công ty nước ngoài niêm yết được lập BCTC theo IAS/IFRS của IASB mà không cần chỉnh hợp theo US GAAP kể từ tháng 11/2007 (IFRS Foundation, 2012). - Liên minh châu Âu (EU) áp dụng nguyên bản IAS/IFRS từ năm 2005 nhưng không chấp nhận toàn bộ IAS/IFRS mà phê duyệt từng chuẩn mực để áp dụng. - Hàn Quốc cho phép tất cả các công ty niêm yết được áp dụng IAS/IFRS từ năm 2009. - Trung Quốc: Trong bối cảnh vừa phải đáp ứng xu thế toàn cầu hóa vừa phải đảm bảo những đặc điểm và yêu cầu riêng của nền kinh tế cũng như sự quản lý của 123doc 16 Nhà nước, năm 2006 Trung Quốc đã kết hợp IAS/IFRS vào hệ thống luật pháp của mình và ban hành một hệ thống chuẩn mực kế toán doanh nghiệp Trung quốc (ASBE), về cơ bản là phù hợp với IAS/IFRS trong những nguyên tắc chủ yếu về soạn thảo và trình bày BCTC để áp dụng cho các công ty niêm yết, còn các doanh nghiệp không niêm yết vẫn áp dụng hệ thống kế toán doanh nghiệp được ban hành năm 2001 (Frederic D.

- Các nước đang phát triển khác, như Ấn Độ, Malaysia, Pakistan, Singapore và Thái Lan. chỉ lựa chọn các IAS/IFRS phù hợp để áp dụng vào nước mình. Hồng Kông và Indonesia tham khảo IAS/IFRS để thiết lập chuẩn mực kế toán quốc gia. Tóm lại, mặc dù cách tiếp cận với IAS/IFRS khác nhau nhưng xu hướng chung là chuẩn mực kế toán quốc gia (NAS) ngày càng tiến gần đến IAS/IFRS.

Đến nay, đã có hơn 130 quốc gia trên thế giới yêu cầu (bắt buộc) hoặc cho phép (không bắt buộc) các công ty niêm yết trên TTCK của họ sử dụng IAS/IFRS khi lập và trình bày BCTC.1 Thực trạng áp dụng IAS/IFRS tại các quốc gia/vùng lãnh thổ Thực trạng áp dụng IAS/IFRS Số quốc gia/vùng lãnh thổ Đối với các công ty niêm yết Yêu cầu sử dụng toàn bộ IFRS 96 Yêu cầu sử dụng một phần IFRS 10 Cho phép sử dụng IFRS 25 Không cho phép sử dụng IFRS 23 Không có thị trường chứng khoán 20 Tổng số quốc gia 174 Đối với các công ty không niêm yết Yêu cầu sử dụng toàn bộ IFRS 28 Yêu cầu sử dụng một phần IFRS 37 Cho phép sử dụng IFRS 47 Không cho phép sử dụng IFRS 30 Không có thông tin 32 Tổng số quốc gia 174 Nguồn: IAS Plus, 2016 123doc 17 2.2 Tiến trình hòa hợp kế toán tại Việt Nam Tại Việt Nam, các doanh nghiệp thực hiện báo cáo tài chính theo hệ thống tiêu chuẩn quốc gia. Các doanh nghiệp nước ngoài tại Việt Nam luôn phải lập hai hệ thống báo cáo tài chính, áp dụng VAS trong việc lập BCTC theo quy định của Việt Nam và áp dụng IFRS trong công tác báo cáo cho tập đoàn. Kể từ năm 1999, Việt Nam bắt đầu soạn thảo và xây dựng chuẩn mực kế toán Việt Nam trên cơ sở hệ thống chuẩn mực kế toán, kiểm toán quốc tế. Đến tháng 12/2001, Bộ tài chính ban hành 4 chuẩn mực đầu tiên, và sau 4 năm đã ban hành được 26 chuẩn mực kế toán.

Vào thời điểm mới ban hành, chuẩn mực kế toán của Việt Nam tương đối phù hợp với chuẩn mực kế toán quốc tế và đã thể hiện sự thừa nhận của Việt Nam đối với các chuẩn mực kế toán quốc tế được áp dụng tại Việt Nam, tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư nước ngoài muốn kinh doanh tại Việt Nam. Tuy nhiên, VAS còn rất nhiều sự khác biệt lớn so với IAS và đặc biệt là IFRS sau này. Thực tế, VAS chưa tiếp cận với IFRS và chưa cập nhật theo những thay đổi của IAS những năm gần đây. VAS mới chỉ là sự vận dụng đơn giản IAS trong bối cảnh cụ thể của Việt Nam.

Hiện nay, Việt Nam đang trong quá trình ban hành chuẩn mực mới tiếp cận gần hơn với IFRS. Năm 2014 với việc ban hành Thông tư số 200/2014/TT-BTC về chế độ kế toán doanh nghiệp thay thế Quyết định số 15/2006 ngày 20/03/2006 và đặc biệt là Thông tư 202/2014/TT-BTC về hướng dẫn lập và trình bày BCTC HN đã đưa chế độ kế toán và lập BCTC của Việt Nam tiến lại gần hơn với các tiêu chuẩn quốc tế trong IAS và IFRS. Xuất phát từ yêu cầu của công ty mẹ, bên cho vay cũng như sự tham gia của các tập đoàn kinh tế lớn vào thị trường vốn quốc tế, ngày càng có nhiều doanh nghiệp Việt thực hiện chuyển đổi BCTC theo IFRS như tập đoàn Bảo Việt, Vingroup. Theo định hướng đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030 lên kế hoạch cho các phương án cập nhật, đổi mới các chuẩn mực, Việt Nam sẽ không biên soạn như trước đây mà áp dụng hoàn toàn chuẩn mực kế toán quốc tế, sau đó sẽ tiến hành 123doc 18 triển khai hướng dẫn để doanh nghiệp có thể dễ dàng tiếp nhận, sử dụng và tuân thủ (Cafef.2 Các khái niệm về hòa hợp kế toán 2.1 Hòa hợp kế toán, chuẩn mực hoá kế toán và hội tụ kế toán  Hòa hợp kế toán: Theo Van der Tas (1988), hòa hợp kế toán là sự kết hợp, thay đổi của hai hay nhiều đối tượng.

Theo Tay và Parker (1990), hòa hợp kế toán là quá trình đi từ thực tế đa dạng đến trạng thái hài hòa, có nghĩa là sự hình thành các nhóm doanh nghiệp tập trung vào một số ít các phương pháp kế toán. Còn theo Trần Thị Hồng Vân (2014), hòa hợp kế toán là tiến trình loại bỏ sự khác biệt hoàn toàn giữa hai hay nhiều đối tượng. Như vậy có thể hiểu hòa hợp kế toán là sự thay đổi của hai hay nhiều đối tượng khác nhau nhằm tiến tới loại bỏ hoàn toàn sự khác biệt giữa chúng.  Chuẩn mực hóa kế toán: Chuẩn mực hóa là quá trình hướng tới trạng thái đồng nhất (trạng thái mà chỉ một phương pháp kế toán được sử dụng).

Trạng thái đồng nhất được nhận biết tương tự như trạng thái hòa hợp nhưng giảm số lượng các phương pháp kế toán có thể lựa chọn. Do đó, tiến trình hòa hợp và chuẩn mực hóa không tách biệt; hay nói cách khác, chuẩn mực hóa là một phần của tiến trình hòa hợp (Tay và Parker, 1990). Tiến trình hòa hợp/Chuẩn mực hóa Đa dạng hoàn toàn Đồng nhất Hình 2.1 Hòa hợp và chuẩn mực hóa Nguồn: Tay và Parker (1990)  Hội tụ kế toán: Theo Herz & Petrone (2005), hội tụ kế toán là quá trình mà tiền thân là “hòa hợp kế toán” rồi “chuẩn mực hóa kế toán” và tiến đến “hội tụ kế toán”. Qu & Zhang (2010) cho rằng hội tụ kế toán là hướng đến một điểm duy nhất để đạt sự thống nhất chung.

Theo Trần Quốc Thịnh (2014), hội tụ kế toán là việc đi đến một hệ thống 123doc 19 chuẩn mực BCTC chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu thông tin ra quyết định trên thị trường vốn và các yêu cầu khác của nền kinh tế. Nói tóm lại, hội tụ kế toán là quá trình phát triển hướng đến một hệ thống chuẩn mực kế toán toàn cầu chất lượng cao. Qua ba khái niệm trên, chúng ta có thể thấy rằng hiện tại Việt Nam vẫn còn trong giai đoạn hòa hợp kế toán.