BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI NGUYỄN THỊ NHƢ QUỲNH HỖ TRỢ XÃ HỘI CHO GIA ĐÌNH CÓ TRẺ RỐI LOẠN PHỔ TỰ KỶ Ở CÁC TRƢỜNG MẦM NON THỰC HÀNH THÀNH PHỐ HÀ NỘI LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC HÀ NỘI - 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI NGUYỄN THỊ NHƢ QUỲNH HỖ TRỢ XÃ HỘI CHO GIA ĐÌNH CÓ TRẺ RỐI LOẠN PHỔ TỰ KỶ Ở CÁC TRƢỜNG MẦM NON THỰC HÀNH THÀNH PHỐ HÀ NỘI Chuyên ngành: Giáo dục và phát triển cộng đồng Mã số: Thí điểm LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: PGS. Phùng Thị Hằng HÀ NỘI - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan bản luận văn này là kết quả nghiên cứu của cá nhân tôi. Các số liệu và tài liệu đƣợc trích dẫn trong luận văn là trung thực. Kết quả nghiên cứu này không trùng với bất cứ công trình nào đã đƣợc công bố trƣớc đó. Tôi chịu trách nhiệm với lời cam đoan của mình. Hà Nội, tháng 5 năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Như Quỳnh i LỜI CẢM ƠN Đề tài khoa học “Hỗ trợ xã hội cho gia đình có trẻ rối loạn phổ tự kỷ ở trường mầm non thực hành Thành phố Hà Nội” là một đề tài mà tôi rất tâm huyết.Trên cơ sở lý luận, vốn kiến thức đã đƣợc lĩnh hội trong quá trình học tập và nghiên cứu, đƣợc sự giảng dạy, hƣớng dẫn của các thầy cô giáo, sự cộng tác giúp đỡ của các đồng nghiệp. Luận văn tốt nghiệp của tôi đã đƣợc hoàn thành. Với tình cảm chân thành, tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy giáo, cô giáo, các nhà khoa học trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội, trƣờng Cao đẳng Sƣ phạm Trung ƣơng đã tận tình giảng dạy và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập. Xin cảm ơn Ban giám hiệu các trƣờng Mầm non Thực hành, giáo viên chuyên biệt và nhân viên hỗ trợ xã hội và đồng nghiệp đã giúp đỡ, động viên tạo điều kiện cho tôi học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn. Đặc biệt, tôi xin đƣợc trân trọng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với PGS.TS Phùng Thị Hằng ngƣời đã quan tâm và tận tình hƣớng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu để hoàn thiện luận văn này. Mặc dù đã có rất nhiều cố gắng song do nhiều nguyên nhân mà luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, tôi rất mong nhận đƣợc sự góp ý bổ sung các thầy cô giáo, các bạn đồng nghiệp để luận văn đƣợc hoàn thiện một cách tốt hơn. Xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, tháng 5năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Như Quỳnh. ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN . iii DANH MỤC VIẾT TẮT . vi DANH MỤC BẢNG . vii MỞ ĐẦU . Lý do chọn đề tài . Mục đích nghiên cứu . Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu . Giả thuyết khoa học . Nhiệm vụ nghiên cứu . Phạm vi nghiên cứu . Phƣơng pháp. Cấu trúc của luận văn . CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỖ TRỢ XÃ HỘI CHO GIA ĐÌNH CÓ TRẺ RỐI LOẠN PHỔ TỰ KỶ Ở TRƢỜNG MẦM NON THỰC HÀNH . Tổng quan về lịch sử nghiên cứu vấn đề . Nghiên cứu về RLPTK trên thế giới và ở Việt Nam . Nghiên cứu về hỗ trợ xã hội trên thế giới và Việt Nam. Một số khái niệm cơ bản . Hỗ trợ xã hội . Rối loạn phổ tự kỷ . Gia đình, gia đình có trẻ RLPTK . Hỗ trợ xã hội cho gia đình có trẻ RLPTK . Một số vấn đề cơ bản về hỗ trợ xã hội cho gia đình có trẻ RLPTK ở trƣờng MN thực hành . Đặc điểm cơ bản về hoạt động nhận thức, ngôn ngữ giao tiếp của trẻ RLPTK. Trƣờng Mầm non thực hành với hoạt động HTXH cho gia đình có trẻ RLPTK . 35 Kết luận chƣơng 1 . THỰC TRẠNG VỀ HOẠT ĐỘNG HỖ TRỢ XÃ HỘI CHO GIA ĐÌNH CÓ TRẺ RỐI LOẠN PHỔ TỰ KỶ Ở CÁC TRƢỜNG MẦM NON THỰC HÀNH THÀNH PHỐ HÀ NỘI. Khái quát về các trƣờng Mầm non thực hành thành phố Hà Nội . Mục đích, nội dung và phƣơng pháp khảo sát . Mục đích khảo sát . Nội dung khảo sát. Phƣơng pháp khảo sát và phƣơng thức xử lý số liệu . Kết quả khảo sát . 53 Kết luận chƣơng 2 . BIỆN PHÁP HỖ TRỢ XÃ HỘI CHO GIA ĐÌNH CÓ TRẺ RỐI LOẠN PHỔ TỰ KỈ Ở CÁC TRƢỜNG MẦM NON THỰC HÀNH THÀNH PHỐ HÀ NỘI. Các nguyên tắc đề xuất biện pháp . Nguyên tắc đảm bảo tính pháp chế . Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học . Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn . Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi . Các biện pháp hỗ trợ xã hội cho gia đình có trẻ RLPTK . Nâng cao nhận thức cho các đối tƣợng xã hội và cha mẹ trẻ về RLPTK; tầm quan trọng của hoạt động hỗ trợ xã hội cho gia đình có trẻ RLPTK ở trƣờng Mầm non thực hành . Tổ chức tƣ vấn, hỗ trợ gia đình có trẻ RLPTK về nội dung, phƣơng pháp giáo dục trẻRLPTK . Tổ chức các câu lạc bộ, hội thi, hội thảo, khóa học ngắn hạn, giúp gia đình trẻ RLPTK có cơ hội tham gia các hoạt động chung, trao đổi kinh nghiệm về phƣơng pháp chăm sóc, giáo dục trẻ RLPTK . Hỗ trợ về cơ sở vật chất, kinh phí học tập, tạo môi trƣờng hòa nhập mang tính chất nhân văn giúp gia đình có trẻ RLPTK giảm bớt khó khăn trong quá trình học tập của trẻ . Xây dựng cơ chế phối hợp giữa các đối tƣợng xã hội trong việc thực hiện công tác hỗ trợ xã hội cho gia đình có trẻ RLPTK ở trƣờng Mầm non thực hành. Khảo nghiệm về mức độ cần thiết và tính khả thi của các biện pháp hỗ trợ xã hội cho gia đình có trẻ RLPTK. Mục đích khảo nghiệm . Đối tƣợng khảo nghiệm. Nội dung khảo nghiệm . Phƣơng pháp khảo nghiệm. 93 Kết luận chƣơng 3 . 97 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ . 98 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO . 103 PHỤ LỤC v DANH MỤC VIẾT TẮT XH : Xã hội HTXH : Hỗ trợ xã hội TTK : Trẻ tự kỷ RLPTK : Rối loạn phổ tự kỷ CĐ : Cao đẳng ĐLC : Độ lệch chuẩn ĐTB : Điểm trung bình GV : Giáo viên vi DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Đánh giá của các khách thể điều tra về tầm quan trọng của hoạt động hỗ trợ xã hội cho gia đình có trẻ RLPTK . Đánh giá của các khách thể điều tra về mức độ thực hiện các nội dung của hoạt động hỗ trợ xã hội cho gia đình có trẻ RLPTK. Đánh giá của các khách thể điều tra về mức độ phù hợp của các hình thức hỗ trợ xã hội cho gia đình có trẻ RLPTK . Đánh giá của các khách thể điều tra về mức độ thực hiện chức năng, nhiệm vụ của giáo viên trƣờng Mầm non . Đánh giá của các khách thể điều tra về việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của nhân viên công tác xã hội . Đánh giá của các khách thể điều tra về việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của giáo viên chuyên biệt. Đánh giá của các khách thể điều tra về việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Ban Giám hiệu trƣờng Mầm non . Đánh giá các khách thể điều tra về việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của cha mẹ trẻ khác . Đánh giá các khách thể điều tra về việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của các tổ chức xã hội . Đánh giá các khách thể điều tra về việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của nhân viên y tế cơ sở . Đánh giá của các khách thể điều tra về mức độ tham gia và mức độ hỗ trợ của các đối tƣợng xã hội trong hoạt động hỗ trợ xã hội cho gia đình có trẻ RLPTK . Đánh giá của các khách thể điều tra về mức độ khó khăn của việc triển khai hoạt động xã hội cho gia đình có trẻ RLPTK . Đánh giá của khách thể điều tra về các yếu tố ảnh hƣởng đến hoạt động hỗ trợ xã hội cho gia đình có trẻ RLPTK. Tổng hợp kết quả khảo nghiệm về mức độ cần thiết của các biện pháp HTXH . Tổng hợp kết quả khảo nghiệm về tính khả thi của các biện pháp HTXH cho cha mẹ trẻ RLPTK . 94 vii DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ Biểu đồ: Biểu đồ 2. Mức độ thực hiện các nội dung của hoạt động hỗ trợ xã hội cho gia đình có trẻ RLPTK ở các trƣờng Mầm non . Mức độ phù hợp của các hình thức hỗ trợ xã hội cho gia đình có trẻ RLPTK ở các trƣờng mầm non thực hành . Mô hình “Ba khiếm khuyết” của Lorna Wing và Judith Gould . 22 viii MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Gia đình là môi trƣờng giúp trẻ phát triển tốt nhất trong những năm đầu đời. Trong năm đầu tiên của cuộc đời, trẻ phát triển rất nhanh chóng. Ở giai đoạn này đứa trẻ bắt đầu phát triển về ngôn ngữ, thể chất, nhận thức, tình cảm và một số kỹ năng cần thiết để chuẩn bị cho việc thực hiện các hoạt động trong xã hội. Trƣớc tiên, trong những năm đầu, phần lớn thời gian của trẻ là ở với các thành viên trong gia đình. Xét trên phƣơng diện thời gian, gia đình có nhiều cơ hội nhất để chăm sóc sự phát triển của trẻ. Mặt khác, khó có ai có đƣợc tình yêu thƣơng đối với trẻ nhƣ là gia đình đối với bé. Bởi vì những ngƣời thân trong gia đình trẻ là ngƣời nhạy bén nhất và có thể phản ứng một cách tự nhiên và phù hợp với những nhu cầu và cố gắng giao tiếp của trẻ. Ở trẻ phổ tự kỷ cũng vậy, trong 3 năm đầu đời, gia đình vẫn là môi trƣờng tốt nhất đối với trẻ. Vì thế, mọi chƣơng trình can thiệp sớm cho trẻ tự kỷ dƣới 3 tuổi đều nhấn mạnh đến vai trò quan trọng của phụ huynh, hỗ trợ và huấn luyện phụ huynh hoặc làm việc với đứa trẻ thông qua cha mẹ. RLPTK là một trong những rối loạn phát triển hay gặp ở TE, một loại khuyết tật do rối loạn của hệ thần kinh gây ảnh hƣởng xấu đến hoạt động não bộ của trẻ.Trẻ bị mắc RLPTK không những chậm phát triển về quan hệ xã hội,ngôn ngữ,giao tiếp,học hành mà còn có những rối loạn hành vi ảnh hƣởng lớn đến gia đình và xã hội.Đến khi trẻ gần 3 tuổi hoặc đến 3 tuổi, trẻ có thể bắt đầu tham gia vào môi trƣờng mẫu giáo hòa nhập (bƣớc thứ 2 của quá trình can thiệp sớm) với mức độ hòa nhập tùy thuộc vào khả năng và nhu cầu của từng trẻ.
