MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài nghiên cứu Việc làm nói chung và việc làm cho thanh niên nói riêng không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là vấn đề xã hội mà các quốc gia đều rất quan tâm. Có thể nói, hiệu quả của việc giải quyết việc làm gắn liền với sựu tồn tại bền vững của xã hội. Đối với Việt Nam, vấn đề giải quyết việc làm cũng không nằm ngoài quỹ đạo đó.
Văn kiện Đại hội IX của Đảng đã nhấn mạnh: “ giải quyết việc làm là nhân tố quyết định để phát huy nhân tố con người, ổn định và phát triển kinh tế,làm lành mạnh xã hội, đáp ứng nguyện vọng chính đáng và yêu cầu bức xúc của nhân dân”. Đảng Cộng Sản Việt Nam khi lấy việc phát huy nguồn lực con người làm yếu tố cho sự phát triển nhanh và bền vững luôn coi “ Công tác thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc, một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng”. Vì vậy, vấn đề thanh niên phải đặt ở vị trí trọng tâm trong chiến lược phát huy nhân tố và nguồn lực con người. Trong công cuộc đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và cải cách giáo dục hiện nay, nhất là việc cung cấp các sản phẩm đào tạo theo nhu cầu xã hội, các trường đại học, cao đẳng phải quan tâm đến vấn đề việc làm của sinh viên ( SV) sau tốt nghiệp.
Hiện nay tuy thị trường việc làm, cùng với tình hình kinh tế tốt hơn, mở ra nhiều cơ hội mới, nhưng nó vẫn không thể bắt kịp với sự gia tăng số lượng SV tốt nghiệp lần đầu tiên tìm việc. Hằng năm cả nước ta có khoảng 400 000 sinh viên tốt nghiệp ra trường. Thế nhưng vấn đề là ở chỗ quy mô đào tạo mở rộng mà không tương xứng với chất lượng đào tạo, vậy thì tình hình việc làm của SV sau tốt nghiệp như thế nào? Qua tìm hiểu tôi được biết chưa có một cuộc thống kê nào được thực hiện hoàn thành về tình hình việc làm SV sau tốt nghiệp trong phạm vi cả nước. Một số trường trong nước cũng đang trong giai đoạn khảo sát.
Tiến hành khảo sát LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 việc làm SV sau tốt nghiệp, nhà trường sẽ biết mình cần làm gì, thay đổi gì về chỉ tiêu ngành nghề, chương trình đào tạo… để đáp ứng nhu cầu xã hội và hỗ trợ cho SV. Trường Cao đẳng nghề công nghiệp Hà Nội là một trong những trường đào tạo nghề có quy mô lớn của cả nước. Trường đã có 40 năm kinh nghiệm trong việc đào tạo nguồn lao động kỹ thuật, cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô nói riêng và cả nước nói chung. Đặc thù của trường là đào tạo cho sinh viên những nghề công nghiệp, kĩ thuật với mục đích đáp ứng những lao động có tay nghề kĩ thuật cao, bắt kịp với công cuộc hiện đại hóa, công nghiệp hóa của đất nước khi mà tình trạng thừa thầy thiếu thợ vẫn đang là mối quan tâm lớn của toàn xã hội.
Thực tế cho thấy, dù được đào tạo chuyên sâu về nghề nhưng sinh viên sau khi tốt nghiệp ra trường cũng không dễ dàng tìm được việc làm và hầu hết sinh viên đều có mong mỏi được hỗ trợ tìm việc làm từ nhà trường và các ban ngành đoàn thể liên quan. Những thông tin do chính các SV và các doanh nghiệp tuyển dụng cung cấp sẽ góp phần rất lớn vào việc đánh giá đúng đắn thực trạng tình hình việc làm, cũng như tính phù hợp của chương trình đào tạo với thực tiễn. Thông qua đó, nhà trường có thêm những căn cứ khoa học để điều chỉnh nội dung chương trình đào tạo nhằm đáp ứng ngày càng cao nhu cầu của người học và thực tiễn hiện nay.Qua đó cho chúng ta một cái nhìn mới về những yêu cầu cơ bản trong công việc hiện nay. Xuất phát từ những lý do trên, tôi đã chọn đề tài: “Hỗ trợ tìm việc làm cho thanh niên hiện nay (Nghiên cứu trường hợp sinh viên Trường Cao đẳng nghề công nghiệp Hà Nội)” nhằm tìm hiểu nhu cầu tìm việc làm cũng như mong muốn được hỗ trợ tìm việc làm của sinh viên sau khi tốt nghiệp ra trường.
Từ đó đề xuất một số khuyến nghị giải pháp nhằm hỗ trợ tìm việc làm cho sinh viên tốt nghiệp ra trường. Nghiên cứu này thực hiện tại trường Cao đẳng nghề công nghiệp Hà Nội nên trong luận văn này đối tượng nghiên cứu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 tác giả quy gọn là sinh viên của trường chứ không phải là thanh niên nói chung. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 2. Các nghiên cứu ở nước ngoài Việc làm là một trong những vấn đề có tính toàn cầu, là mối quan tâm lớn của nhiều quốc gia nói chung và Việt Nam nói riêng.
Trên thế giới, các công trình nghiên cứu đã cung cấp cho người đọc những cái nhìn đa chiều về lao động và việc làm nói chung. Đáng chú ý có: Năm 2009, tổ chức Asia Found đã xuất bản cuốn Lao động và tiếp cận việc làm. Đây là những báo cáo về thị trường lao động, việc làm, đô thị hóa ở Việt Nam đến 2020, học hỏi từ kinh nghiệm quốc tế, Trong cuốn sách này, các tác giả đã có những nghiên cứu về vấn đề lao động và đô thị hóa. Các tác giả đã làm rõ tầm quan trọng của thị trường lao động trong bối cảnh đô thị hóa và sự tăng trưởng của một nền kinh tế.
Nội dung cuốn sách phần lớn tập trung vào việc phân tích và so sánh giữa các nước trong khu vực Châu Á về vấn đề lao động và đô thị hóa,so sánh Việt Nam với các nước láng giềng như Trung Quốc,Ấn Độ và từ đó có khuyến nghị về chính sách việc làm và đô thị hóa thông qua các kế hoạch trung hạn và dài hạn.[ 38,7] Năm 2010, UNFPA có xuất bản cuốn “ Tận dụng dân số “ vàng” ở Việt Nam, cơ hội, thách thức và gợi ý chính sách”.Trong đó tập trung phân tích cách tận dụng cơ hội dân số vàng với bốn mảng chính sách trong đó có chính sách lao động, việc làm và nguồn nhân lực. Với chính sách này, tác giả đã phân tích rất rõ về các cơ hội và thách thức trong vấn đề lao động- việc làm của Việt Nam, và đưa ra các gợi ý chính sách trong đó có nói đến hỗ trợ việc làm cho thanh niên hiện nay.[39] Là một trong những hoạt động của chương trình Christoph Ehlert và GS. Jochen Kluve thuộc tổ chức GIZ tại Việt Nam năm 2011 đã xuất bản LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 cuốn tài liệu Hướng dẫn thực hiện ngiên cứu lần vết và Sổ tay quản lý dữ liệu khảo sát tại các cơ sở đào tạo nghề. Cuốn tài liệu này nhằm hỗ trợ các cơ sở đào tạo nghề Việt Nam thực hiện các nghiên cứu lần vết về đánh giá và quản lý số liệu khảo sát.
Việc ra đời tài liệu này rất có ý nghĩa đối với Việt Nam trong vấn đề quản lý nguồn nhân lực đã qua đào tạo nghề. Đây là phương pháp hiệu quả để theo dõi tình hình các học viên sau khi tốt nghiệp từ bất cứ cơ sở đào tạo nào. Nghiên cứu này cho phép thu thập thông tin về khả năng đáp ứng yêu cầu thị trường lao động của học viên sau khi tốt nghiệp về hiệu quả, mức độ phù hợp và chất lượng của dịch vụ đào tạo cũng như về các khía cạnh liên quan đến đổi mới hệ thống và việc định hướng cho một hệ thống giáo dục đào tạo nghề theo hướng thị trường lao động. Các nghiên cứu ở Việt Nam Từ những năm 90 trở lại đây, liên quan tới chủ đề của luận văn và đã có nhiều công trình nghiên cứu.
Tiêu biểu như: Năm 1991, trong công trình “ Giải quyết việc làm cho thanh niên trong độ tuổi lao động ở một số thành phố miền Bắc Việt Nam” (Trường đại học kinh tế quốc dân, Hà Nội) tác giả Tống Văn Đường đã trình bày về nhu cầu việc làm của lứa tuổi thanh niên và vai trog của họ trong sản xuất. Đề tài khẳng định đó là một bộ phận quan trọng của nguồn lao động, nhu cầu được làm việc, được học tập là nhu cầu chính đáng của thanh niên từ 16 đến 30 tuổi đòi hỏi các tổ chức xã hội, chính quyền đoàn thể và mọi người lao động phải quan tâm. Bên cạnh đó, tác giả nêu lên sự hình thành và kết cấu nguồn lao động của thanh niên ở các thành phố. Phân tích thực trạng tìm việc làm cho thanh niên, đề xuất những phương hướng và biện pháp chủ yếu tạo việc làm cho thanh niên ở độ tuổi lao động ( cả về chính sách kinh tế- xã hội lẫn tìm việc làm) giai đoạn 1991-1995 ở các thành phố.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Khi bàn về vấn đề lao động- viêc làm, tác giả Nguyễn Hữu Dũng cũng đã có công trình nghiên cứu về Thị trường lao động và định hướng nghề nghiệp cho thanh niên. Tác giả tìm hiểu về thực trạng thị trường lao động, thực trạng định hướng nghề nghiệp cho thanh niên, dự báo cung cầu thị trường lao động đến năm 2010 và đưa ra các giải pháp phát triển thị trường lao động, định hướng nghề nghiệp, giải quyết việc làm cho thanh niên giai đoạn 2006-2007.[7] Năm 2001, Lê Duy Đồng có bài “ Lao động việc làm thời kì 1991-2001 và phương hướng giai đoạn 2001-2010” đăng trên tạp chí Lao động xã hội”. Tháng 6/2005, Đinh Trọng Thịnh có bài “ WTO và vấn đề tạo việc làm cho người lao động” đăng trên “Tạp chí kinh tế và phát triển”. Trong đó, các tác giả đi sâu vào các vấn đề như kết quả giải quyết việc làm, những mặt yếu kém và bất cập, phương hướng giải quyết việc làm đặc biệt trong thời hội nhập kinh tế quốc tế.
Đỗ Thế Tùng có bài “ Ảnh hưởng của nền kinh tế trí thức tới vấn đề giiar quyết việc làm ở Việt Nam” đăng trên “ Tạp chí lao động và công đoàn số 6” ( năm 2002). Bài báo đã đề cập đến tình hình việc làm và công tác hỗ trợ việc làm của nước ta dưới sự tác động của nền kinh tế trí thức. Cùng thời gian trên, Nguyễn Lan Hương viết tác phẩm “ Thị Trường lao động ở Việt Nam định hướng và phát triển” ( NXB Lao động xã hội). Tác giả đi từ việc phân tích các luận cứ cơ bản định hướng phát triển thị trường lao động Việt Nam, sự hình thành và phát triển thị trường lao động ở Việt Nam.