MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn ca lâm sàng Bắt buộc chữa bệnh là biện pháp tư pháp được áp dụng với người phạm tội khi ở tình trạng không có năng lực trách nhiệm hình sự. Sau khi được giám định pháp y tâm thần, người không có năng lực trách nhiệm hình sự sẽ được cơ quan tố tụng (Viện kiểm sát, Tòa án) ra quyết định bắt buộc chữa bệnh. Những người này thường mắc các bệnh tâm thần nghiêm trọng và thời gian điều trị lâu dài hơn so với những người bệnh tâm thần ngoài cộng đồng.
Kết quả của quá trình điều trị bệnh nhân bắt buộc chữa bệnh có ảnh hưởng rất lớn đến việc tái hòa nhập cộng đồng của họ sau khi ra viện, cũng như khả năng tái phát bệnh và tái phạm tội do yếu tố bệnh lý. Tại Viện Pháp y tâm thần Trung ương, có không ít bệnh nhân bắt buộc chữa bệnh tâm than sau một thời gian điều trị 6n định, được hội chân dé đề nghị cơ quan tố tụng đình chỉ áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh, những bệnh nhân này xuất hiện biéu hiện rối loạn lo âu. Van đề này gây khó khăn trong việc tái hòa nhập cộng đồng và tiềm ẩn nguy cơ tái phát bệnh của người bệnh. Rối loạn lo âu được xem là một trong những rỗi loạn tâm thần pho bién hiện nay theo quan điểm của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng như Hội Tâm thần học Mỹ.
Bệnh được đặc trưng bởi cảm giác lo âu, căng thăng kéo dài về một sự vật, sự việc hay tình huống nào đó không chắc chắn là đã được xác thực hay chưa. Các triệu chứng này thường xuyên lặp đi lặp lại, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống, tinh thần và sức khỏe của người bệnh. Rồi loạn lo âu có thé xuất hiện ở người bình thường, trong nhân cách bệnh và có thể xuất hiện trong một số bệnh ly tâm thần như tối loạn lo âu lan tỏa, rối loạn hoảng sợ, rỗi loạn trầm cảm, rối loạn stress sau sang chấn, các rối loan ám ảnh. Nhận thấy đây là một vấn đề khá phổ biến trong các cơ sở bắt buộc chữa bệnh tâm thần, nếu việc hỗ trợ can thiệp tâm lý có hiệu quả sẽ góp phần giúp người bệnh tái hòa nhập cộng đồng, phòng ngừa nguy cơ tái phát bệnh và tái phạm tội do yếu tô bệnh lý.
Với sự sẵn sàng từ thân chủ, đề nghị của bác sĩ điều trị và sự phù hợp với định hướng nghiên cứu lâm sàng, tôi đã lựa chọn thực hiện đánh giá, phân tích, hỗ trợ can thiệp và báo cáo một trường hợp bắt buộc chữa bệnh tâm thần. Nhiệm vụ nghiên cứu - Hệ thống hóa các vấn đề ly luận liên quan đến hoạt động bắt buộc chữa bệnh tâm thần, các khái niệm liên quan và các đặc điểm tâm lý của người phạm tội bắt buộc chữa bệnh tâm thần trong lĩnh vực giám định pháp y tâm thần. - Đánh giá và định hình một trường hợp bắt buộc chữa bệnh tâm thần trong giai đoạn chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng có biểu hiện rối loạn lo âu. - Lập kế hoạch và thực hiện kế hoạch hỗ trợ tâm lý cho trường hợp bệnh nhân bắt buộc chữa bệnh chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng.
- Đánh giá tiến trình thực hiện, hiệu qua can thiệp dé từ đó đưa ra kết luận và khuyến nghị cho trường hợp có biểu hiện lo âu trên. Khách thể nghiên cứu Một trường hợp nam giới, 37 tuổi, mắc bệnh tâm thần phân liệt thể Paranoid, bắt buộc chữa bệnh trong vòng 1 năm có triệu chứng lo âu trước khi ra viện. Phương pháp nghiên cứu - Phương pháp nghiên cứu tài liệu - Phương pháp quan sát - Phương pháp nghiên cứu tiêu sử cuộc đời - Phương pháp hỏi chuyện lâm sàng - Phương pháp nghiên cứu trường hợp - Phương pháp trắc nghiệm (Sử dụng thang đo): Thang đo trầm cảm Beck (BDI), thang đo lo âu Zung (SAS), thang đánh giá trầm cảm- lo âu — stress (DASS-42) CHUONG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VE HO TRỢ TÂM LY CHO TRƯỜNG HỢP BẮT BUỘC CHỮA BỆNH TÂM THÂN 1.
Những nghiên cứu về nhu cầu của người phạm tội mắc các rối loạn tâm thân Các nghiên cứu trong lĩnh vực tâm lý học tội phạm đã được thực hiện nhiều vào những năm 1990 và đã cho thấy rằng có một số người trong hệ thống tư pháp hình sự mắc các rối loạn tâm thần. Một nghiên cứu tại Mỹ đã xác nhận răng tỷ lệ người mắc bệnh tâm thần nặng trong nhà tù cao hơn gấp ba lần so với số người được đưa vào bệnh viện tâm thần (Abramsky và Fellner, 2003). Có khoảng 25% số người phạm tội gặp các vấn đề về sức khỏe tâm thần (SKTT), bao gồm cả những người có tiền sử nhập viện nội trú và được chân đoán tâm thần (James và Glaze, 2006). Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng người phạm tội, bao gồm cả những người phạm tội lần đầu và những người bị giam giữ trong các cơ sở cải huấn trước đó, thường mắc các rối loạn thích ứng với môi trường trại giam, trầm cảm, giận dt và lo âu (Boothy va Clements, 2000), cũng như vấn đề nghiêm trọng về sức khỏe tâm thần và lạm dụng ma túy (Carlson, 2011; James & Glaze, 2006), hoặc khủng hoảng, căng thang, có nguy cơ tự tử.
Tuy nhiên, theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nhu cầu về cảm xúc và sự tồn tại của các van đề về sức khỏe tâm than đã tôn tai từ trước mà không được chân đoán day đủ, và các triệu chứng liên quan thường xuất hiện mà không được nhận diện đúng và nghiên cứu, dẫn đến việc người phạm tội mắc các vấn đề về sức khỏe tâm thần không được can thiệp kip thời. Thực tẾ, có nhiều bằng chứng cho thấy rằng nguồn gốc của các van đề về sức khỏe tâm thần ở người phạm tội có thé bắt nguồn từ các ton thương không được chân đoán như bị lạm dụng trong thời thơ au, bi cưỡng bức tinh duc khi trưởng thành, cảm giác không an toàn do thiếu văng tình cảm, bị bỏ rơi hoặc mất người thân, hoặc lòng tự trọng thấp. Điều này đòi hỏi việc cần có một "không gian" đặc biệt đê tiên hành can thiệp và điêu tri các roi loạn tâm than bắt buộc của người phạm tdi. Tổng quan nghiên cứu về biện pháp bắt buộc chữa bệnh tâm thần cho người phạm tội mắc rối loạn tâm thần Bắt buộc chữa bệnh là biện pháp tư pháp nhằm phòng ngừa khả năng gây thiệt hai cho trật tự, an toan xã hội của người mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh khác gây rối loạn tâm thần.
Biện pháp này còn mang nội dung nhân đạo cao cả, thé hiện ở chỗ thay vì áp dụng hình phạt đối với người mắc bệnh tâm thần có hành vi nguy hiểm cho xã hội, Toà án, Viện kiểm sát cho họ được chữa bệnh tại cơ sở điều trị chuyên khoa, giúp họ phục hồi sức khỏe và tái hòa nhập cộng đồng.1 Quy định về biện pháp bắt buộc chữa bệnh tâm than cho người phạm tội tại một số quốc gia. Cộng hòa liên bang Đức: Theo Bộ luật Hình sự Cộng hòa liên bang Đức, biện pháp bắt buộc chữa bệnh được gọi là biện pháp đưa vào cơ sở chữa bệnh hoặc cơ sở cai nghiện. Đây là một trong các biện pháp xử lý cải thiện và bảo đảm an toàn được quy định tại Chương 3, Mục 6 (Điều 61 đến Điều 72), không thuộc hệ thống hình phạt, mà là một cơ chế pháp lý riêng biệt có mục đích điều trị hoặc cải thiện tình trạng của người bị áp dụng cũng như bảo đảm an toàn cho xã hội. Thâm quyền quyết định áp dụng biện pháp này thuộc về Tòa án.
Tòa án phải căn cứ vào ý nghĩa của hành vi đã được thực hiện và các hành vi được dự liệu, cũng như mức độ nguy hiểm từ phía người phạm tội theo Điều 62 BLHS Cộng hòa liên bang Đức, cụ thé: “Một biện pháp xử lý cải thiện và bảo đảm an toàn không được phép áp dụng nếu nó không tương xứng ý nghĩa của hành vi đã được thực hiện bởi tội phạm va của các hành vi được dự liệu cũng như mức độ nguy hiểm từ phía người thực hiện tội phạm”. Biện pháp này có thé áp dụng đối với người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong tình trạng không có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc trong trạng thái năng lực trách nhiệm hình sự bị hạn chế. Ngoài mục đích điều trị, cải thiện tình trạng cho người được áp dụng, biện pháp nay còn nhăm tránh nguy cơ người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội tiếp tục gây nguy hiểm cho cộng đồng. Người bị áp dụng biện pháp này cũng đồng thời bị áp dụng biện pháp quản chế.
Nếu sau khi dừng lệnh quản chế mà người phạm tội rơi vao tinh trạng bệnh xấu đi đột xuất, hoặc xuất hiện hiện tượng tái nghiện, Tòa án có thê ra lệnh chấp hành lại biện pháp đưa vào cơ sở chữa bệnh hoặc cơ sở cai nghiện. Nội dung, thủ tục áp dụng biện pháp này được quy định tại Bộ luật Tó tụng hình sự Đức. Theo đó, thời điểm áp dụng có thê bắt đầu ngay khi có căn cứ cho răng một người đã thực hiện hành vi trái pháp luật trong tình trạng không có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc trong trạng thái năng lực trách nhiệm hình sự bị hạn chế và việc đưa người đó vào cơ sở chữa bệnh hoặc cơ sở cai nghiện cần phải được quyết định. Trong giai đoạn điều tra, truy tố, Tham phan ra lệnh đưa vào cơ sở chữa bệnh hoặc cơ sở cai nghiện can cứ theo đề nghị của Cơ quan Công tố hoặc tự quyết định trong trường hợp không có đề nghị của Cơ quan Công tố.) Cộng hòa liền bang Nga: Bộ luật Hình sự Cộng hòa liên bang Nga hiện hành quy định các biện pháp bắt buộc chữa bệnh là một trong các “biện pháp pháp lý hình sự khác” (tại Mục VI, Chương 15 và Chương 15-1).
Cụ thé biện pháp bắt buộc chữa bệnh được ghi nhận từ Điều 97 đến Điều 104 BLHS. Điều 98 BLHS Cộng hòa liên bang Nga quy định rõ, mục tiêu của việc áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh là nhằm “điều trị cho những người đã nêu trong khoản 1 Điều 97 Bộ luật này hoặc cải thiện tình trạng tâm thần của họ cũng như nhằm phòng ngừa dé không cho họ có thé gây ra những vụ việc khác đã nêu trong phần riêng của Bộ luật này”4.