Khám Phá Hình Tượng Người Phụ Nữ Trong Tiểu Thuyết Tự Lực Văn Đoàn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hình tượng người phụ nữ trong tiểu thuyết tự lực văn đoàn, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Phạm Thị Thu Hà
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Nam
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận văn học
• Đề tài: Hình tượng người phụ nữ trong tiểu thuyết Tự Lực
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• Lí do chọn đề tài
• Lịch sử vấn đề
• Mục đích, đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG NHÂN VẬT PHỤ NỮ PHẢN DIỆN
• 1.1. Bối cảnh thời đại và những tư tưởng, lễ giáo phong kiến chi phối đến con người
• 1.2. Hình tượng người phụ nữ đại diện cho xã hội cũ
• 1.3. Hình tượng người phụ nữ lưỡng hoá
• 1.4. Người phụ nữ với gia đình, người thân
• 1.5. Mối quan hệ giữa mẹ chồng – nàng dâu, giữa dì ghẻ - con chồng. Các nhân vật xấu.
• 2. CHƯƠNG 2: HÌNH TƯỢNG NGƯỜI PHỤ NỮ “MỚI”. ĐIỀU KIỆN XÃ HỘI TÁC ĐỘNG TỚI SỰ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG MỚI. MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM CỦA NHỮNG NGƯỜI PHỤ NỮ “MỚI”
• 2.1. Những nét đẹp truyền thống trong hình tượng người phụ nữ “mới”
• 2.2. Người phụ nữ “mới” - nạn nhân của xã hội phong kiến. Người phụ nữ với tư tưởng tiến bộ của thời đại
• 2.3. Ý thức về nhân phẩm, phẩm giá, danh dự của bản thân
• 2.4. Quan niệm về tình yêu, hạnh phúc gia đình. Đấu tranh để bảo vệ tình yêu, quyền sống, quyền hạnh phúc cá nhân.
• 3. CHƯƠNG 3: NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG HÌNH TƯỢNG NGƯỜI PHỤ NỮ TRONG TIỂU THUYẾT TỰ LỰC VĂN ĐOÀN
• 3.1. Nghệ thuật khắc họa chân dung, ngoại hình của nhân vật
• 3.2. Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật
• 3.3. Miêu tả tâm lí nhân vật thông qua hành động
• 3.4. Miêu tả tâm lí nhân vật thông qua lời nói
• 3.5. Miêu tả tâm lí nhân vật thông qua ngoại cảnh
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hình tượng người phụ nữ trong tiểu thuyết Tự Lực

Hình tượng người phụ nữ trong tiểu thuyết Tự Lực văn đoàn là một chủ đề phong phú và đa dạng. Các tác giả như Nhất Linh, Khái Hưng, Hoàng Đạo, và Thạch Lam đã khắc họa những nhân vật nữ với nhiều sắc thái khác nhau, từ những người phụ nữ truyền thống đến những người phụ nữ hiện đại. Qua đó, họ không chỉ phản ánh thực trạng xã hội mà còn thể hiện tư tưởng tiến bộ của thời đại.

1.1. Hình ảnh người phụ nữ trong bối cảnh xã hội cũ

Trong bối cảnh xã hội phong kiến, người phụ nữ thường bị gò bó bởi những lễ giáo khắt khe. Họ phải tuân theo các quy tắc như 'Tại gia tòng phụ, xuất giá tòng phu'. Những nhân vật như Mộng trong 'Đoạn tuyệt' thể hiện rõ sự đau khổ và bất lực của người phụ nữ trong xã hội này.

1.2. Sự chuyển mình của hình tượng người phụ nữ mới

Người phụ nữ 'mới' trong tiểu thuyết Tự Lực không chỉ là nạn nhân của xã hội mà còn là những người đấu tranh cho quyền sống và hạnh phúc cá nhân. Hình tượng như Thủy trong 'Hồn bướm mơ tiên' thể hiện khát vọng tự do và tình yêu chân chính.

II. Vấn đề và thách thức trong việc xây dựng hình tượng người phụ nữ

Việc xây dựng hình tượng người phụ nữ trong tiểu thuyết Tự Lực không chỉ đơn thuần là phản ánh hiện thực mà còn là một cuộc đấu tranh tư tưởng. Các tác giả đã phải đối mặt với nhiều thách thức từ xã hội và văn hóa phong kiến, điều này đã ảnh hưởng đến cách họ khắc họa nhân vật.

2.1. Những rào cản từ lễ giáo phong kiến

Lễ giáo phong kiến đã tạo ra nhiều rào cản cho sự phát triển của hình tượng người phụ nữ. Những quy định khắt khe về vai trò và trách nhiệm của phụ nữ đã khiến họ khó có thể thể hiện bản thân và khát vọng cá nhân.

2.2. Cuộc chiến giữa cái cũ và cái mới

Cuộc chiến giữa những giá trị truyền thống và tư tưởng tiến bộ đã tạo ra những xung đột trong việc xây dựng hình tượng người phụ nữ. Các nhân vật nữ trong tiểu thuyết Tự Lực thường phải đối mặt với sự phản đối từ gia đình và xã hội khi họ tìm kiếm tự do và hạnh phúc.

III. Phương pháp xây dựng hình tượng người phụ nữ trong tiểu thuyết Tự Lực

Các tác giả Tự Lực đã sử dụng nhiều phương pháp nghệ thuật để xây dựng hình tượng người phụ nữ. Từ việc miêu tả tâm lý đến việc khắc họa ngoại hình, họ đã tạo ra những nhân vật sống động và sâu sắc.

3.1. Nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật

Nghệ thuật miêu tả tâm lý là một trong những điểm mạnh của tiểu thuyết Tự Lực. Các tác giả đã khéo léo thể hiện những suy nghĩ, cảm xúc và mâu thuẫn nội tâm của nhân vật nữ, giúp người đọc hiểu rõ hơn về cuộc sống và khát vọng của họ.

3.2. Khắc họa ngoại hình và hành động

Ngoại hình và hành động của nhân vật cũng được các tác giả chú trọng. Những chi tiết nhỏ trong cách ăn mặc, cử chỉ và hành động của nhân vật nữ không chỉ phản ánh tính cách mà còn thể hiện bối cảnh xã hội mà họ đang sống.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về hình tượng người phụ nữ

Nghiên cứu về hình tượng người phụ nữ trong tiểu thuyết Tự Lực không chỉ giúp hiểu rõ hơn về văn học Việt Nam mà còn có thể áp dụng vào việc giảng dạy và nghiên cứu văn học hiện đại. Những hình tượng này vẫn còn nguyên giá trị và có thể được sử dụng để phân tích các tác phẩm văn học đương đại.

4.1. Giá trị giáo dục từ hình tượng người phụ nữ

Hình tượng người phụ nữ trong tiểu thuyết Tự Lực có thể được sử dụng như một công cụ giáo dục để giúp học sinh hiểu rõ hơn về vai trò của phụ nữ trong xã hội và những thay đổi trong tư tưởng qua các thời kỳ.

4.2. Tác động đến văn học hiện đại

Những hình tượng người phụ nữ trong tiểu thuyết Tự Lực đã tạo ra ảnh hưởng lớn đến các tác giả văn học hiện đại. Nhiều tác phẩm ngày nay vẫn tiếp tục khai thác và phát triển những chủ đề về quyền sống và tự do của phụ nữ.

V. Kết luận và tương lai của hình tượng người phụ nữ trong văn học

Hình tượng người phụ nữ trong tiểu thuyết Tự Lực văn đoàn không chỉ là một phần quan trọng trong văn học Việt Nam mà còn là một biểu tượng cho sự đấu tranh và khát vọng tự do. Tương lai của hình tượng này sẽ tiếp tục được phát triển và làm phong phú thêm cho văn học Việt Nam.

5.1. Đánh giá tổng quan về hình tượng người phụ nữ

Hình tượng người phụ nữ trong tiểu thuyết Tự Lực đã được xây dựng một cách tinh tế và sâu sắc, phản ánh những vấn đề xã hội và tư tưởng của thời đại. Đây là một đóng góp quan trọng cho văn học Việt Nam.

5.2. Triển vọng phát triển hình tượng người phụ nữ trong tương lai

Với sự phát triển của xã hội và văn hóa, hình tượng người phụ nữ trong văn học sẽ tiếp tục được đổi mới và phát triển. Các tác giả trẻ hiện nay có thể học hỏi và phát triển từ những hình tượng này để tạo ra những tác phẩm mới mẻ và sâu sắc hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh xã hội Việt Nam đầu thế kỷ XX, hình tượng người phụ nữ trong tiểu thuyết Tự Lực văn đoàn phản ánh sâu sắc những biến chuyển về tư tưởng và xã hội. Khoảng 10 năm (1932-1942) là giai đoạn văn học Tự Lực văn đoàn phát triển mạnh mẽ, với sự xuất hiện của nhiều tác phẩm tiểu thuyết tiêu biểu như Đoạn tuyệt, Nửa chừng xuân, Lạnh lùng, Gia đình, Thoát ly... Các tác phẩm này không chỉ phản ánh cuộc sống người phụ nữ trong xã hội thực dân nửa phong kiến mà còn thể hiện cuộc đấu tranh giữa cái cũ và cái mới, giữa phong kiến và tư tưởng tiến bộ phương Tây. Tỷ lệ nhân vật nữ trong các tác phẩm chiếm phần lớn, cho thấy sự ưu ái và quan tâm đặc biệt của các tác giả đối với người phụ nữ.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích hình tượng người phụ nữ trong tiểu thuyết Tự Lực văn đoàn dưới góc độ nhân cách con người, nhận diện sự đổi mới về tư tưởng và nghệ thuật trong việc xây dựng nhân vật, đồng thời đánh giá đóng góp của văn đoàn trong tiến trình văn học Việt Nam hiện đại. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các tác phẩm của Nhất Linh, Khái Hưng, Hoàng Đạo, Thạch Lam trong giai đoạn 1932-1942, tại Việt Nam.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc làm sáng tỏ vai trò của người phụ nữ trong xã hội đương thời, đồng thời góp phần nhận thức về sự chuyển biến tư tưởng và nghệ thuật trong văn học hiện đại Việt Nam. Các chỉ số như tỷ lệ nhân vật nữ, mức độ phản ánh xã hội, và sự đa dạng trong hình tượng nhân vật được xem xét để đánh giá tác động của văn đoàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về nhân vật trong văn học, đặc biệt là quan niệm nghệ thuật về con người và nhân cách trong tiểu thuyết hiện đại. Lý thuyết tâm lý học nhân vật được áp dụng để phân tích chiều sâu tâm lý và hành động của nhân vật nữ. Ngoài ra, mô hình xung đột văn hóa giữa truyền thống và hiện đại được sử dụng để giải thích sự đối đầu giữa các thế hệ phụ nữ trong tác phẩm.

Ba khái niệm chính được khai thác gồm:

• Nhân cách con người: Phân tích phẩm chất, tư tưởng và hành động của nhân vật nữ.
• Xung đột văn hóa: Sự đối đầu giữa tư tưởng phong kiến và tư tưởng tiến bộ phương Tây.
• Nghệ thuật xây dựng nhân vật: Các phương pháp miêu tả ngoại hình, tâm lý, hành động và lời nói để tạo nên hình tượng sống động.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là các tiểu thuyết tiêu biểu của Tự Lực văn đoàn, bao gồm tác phẩm của Nhất Linh, Khái Hưng, Hoàng Đạo, Thạch Lam. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm khoảng 15 tác phẩm tiêu biểu được chọn lọc theo tiêu chí đại diện cho giai đoạn và chủ đề nghiên cứu.

Phương pháp phân tích văn bản được sử dụng kết hợp với phương pháp thống kê để đánh giá tỷ lệ và đặc điểm nhân vật nữ. Phương pháp so sánh đối chiếu giúp làm rõ sự khác biệt giữa hình tượng người phụ nữ truyền thống và hiện đại. Phương pháp lịch sử - xã hội được áp dụng để đặt tác phẩm trong bối cảnh thời đại, giải thích nguyên nhân và ý nghĩa của các hình tượng. Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 1 đến tháng 12 năm nghiên cứu, với các giai đoạn thu thập dữ liệu, phân tích và tổng hợp kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hình tượng người phụ nữ truyền thống (xã hội cũ) chiếm khoảng 40% nhân vật nữ trong các tác phẩm. Họ thường là những bà mẹ chồng, mẹ kế, hoặc phụ nữ lớn tuổi mang tư tưởng phong kiến, thể hiện sự cay nghiệt, bảo thủ, và áp chế con dâu, con chồng. Ví dụ, bà Án trong Nửa chừng xuân dùng mọi thủ đoạn để bảo vệ danh giá gia đình, bất chấp hạnh phúc con trai.

2. Người phụ nữ “mới” chiếm khoảng 60% nhân vật nữ, đại diện cho tư tưởng tiến bộ, tự do cá nhân và quyền bình đẳng giới. Họ là những cô gái trẻ, có ý thức về nhân phẩm, đấu tranh bảo vệ quyền sống và hạnh phúc cá nhân. Nhân vật Liên trong Gánh hàng hoa là điển hình của người phụ nữ truyền thống nhưng cũng có nghị lực và bản lĩnh, còn nhân vật Mai trong Nửa chừng xuân thể hiện sự đấu tranh quyết liệt cho quyền sống và hạnh phúc.

3. Mối quan hệ mẹ chồng – nàng dâu và mẹ ghẻ – con chồng là điểm xung đột nổi bật, phản ánh sự đối đầu giữa tư tưởng cũ và mới. Khoảng 70% các tình tiết xoay quanh mâu thuẫn này, với các nhân vật như bà Phán Lợi trong Đoạn tuyệt thể hiện sự cay nghiệt, trong khi các nàng dâu như Loan thể hiện sự phản kháng mạnh mẽ.

4. Nghệ thuật xây dựng nhân vật của Tự Lực văn đoàn rất đa dạng và tinh tế, sử dụng miêu tả ngoại hình, lời nói, hành động và tâm lý để tạo nên hình tượng sống động, có chiều sâu. Ví dụ, nhân vật Tuyết trong Đời mưa gió được khắc họa vừa là gái giang hồ nhưng vẫn giữ được nhân cách và lòng tự trọng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự phân chia rõ rệt giữa hình tượng người phụ nữ truyền thống và hiện đại xuất phát từ sự giao thoa văn hóa giữa Nho giáo và tư tưởng phương Tây. Sự xung đột này được phản ánh qua mối quan hệ mẹ chồng – nàng dâu, mẹ ghẻ – con chồng, tạo nên những tình huống kịch tính và hấp dẫn trong tiểu thuyết.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, luận văn đã hệ thống hóa và phân tích sâu sắc hơn về nhân vật nữ, không chỉ xem họ là phương tiện phản ánh xã hội mà còn là biểu tượng cho tư tưởng và nhân cách con người. Việc sử dụng các phương pháp tâm lý học và văn hóa học giúp làm rõ chiều sâu nhân vật và ý nghĩa xã hội của họ.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tỷ lệ nhân vật nữ theo nhóm truyền thống và hiện đại, bảng so sánh các đặc điểm nhân vật, và sơ đồ mối quan hệ xung đột trong gia đình. Điều này giúp minh họa rõ nét sự đa dạng và phức tạp của hình tượng người phụ nữ trong tiểu thuyết Tự Lực văn đoàn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nghiên cứu chuyên sâu về hình tượng người phụ nữ trong văn học hiện đại Việt Nam, nhằm làm rõ hơn vai trò và ảnh hưởng của họ trong tiến trình văn học và xã hội. Thời gian thực hiện: 2 năm; chủ thể: các viện nghiên cứu văn học, trường đại học.

2. Đưa nội dung về hình tượng người phụ nữ trong tiểu thuyết Tự Lực văn đoàn vào chương trình giảng dạy Ngữ văn đại học và phổ thông, giúp sinh viên và học sinh hiểu rõ hơn về lịch sử văn học và xã hội Việt Nam. Thời gian: 1 năm; chủ thể: Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường đại học, trung học.

3. Tổ chức hội thảo khoa học quốc gia và quốc tế về văn học Tự Lực văn đoàn, tập trung trao đổi về các khía cạnh nhân vật, tư tưởng và nghệ thuật, nhằm nâng cao nhận thức và giá trị nghiên cứu. Thời gian: hàng năm; chủ thể: các trường đại học, viện nghiên cứu.

4. Khuyến khích xuất bản các ấn phẩm chuyên khảo, tuyển tập nghiên cứu về người phụ nữ trong văn học hiện đại, nhằm phổ biến kiến thức và tạo điều kiện cho nghiên cứu sâu rộng hơn. Thời gian: liên tục; chủ thể: nhà xuất bản, các tổ chức nghiên cứu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và nghiên cứu sinh ngành Ngữ văn, Lý luận văn học: Giúp hiểu sâu sắc về hình tượng nhân vật nữ trong văn học hiện đại, phục vụ cho học tập và nghiên cứu chuyên sâu.

2. Giáo viên và giảng viên dạy văn học Việt Nam: Cung cấp tài liệu tham khảo để giảng dạy về văn học hiện đại, đặc biệt là tiểu thuyết Tự Lực văn đoàn và vai trò người phụ nữ.

3. Nhà nghiên cứu văn học và xã hội học: Hỗ trợ phân tích mối quan hệ giữa văn học và xã hội, đặc biệt là các vấn đề về giới và văn hóa trong bối cảnh lịch sử.

4. Độc giả yêu thích văn học Việt Nam: Giúp nâng cao nhận thức về giá trị nghệ thuật và tư tưởng của các tác phẩm Tự Lực văn đoàn, cũng như hiểu rõ hơn về vai trò người phụ nữ trong xã hội đương thời.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao hình tượng người phụ nữ trong tiểu thuyết Tự Lực văn đoàn lại quan trọng?
Hình tượng người phụ nữ là trung tâm phản ánh cuộc đấu tranh giữa tư tưởng phong kiến và tư tưởng tiến bộ, thể hiện sự chuyển biến xã hội và tư tưởng trong giai đoạn lịch sử quan trọng của Việt Nam.

2. Các nhân vật nữ trong tiểu thuyết Tự Lực văn đoàn có đặc điểm gì nổi bật?
Họ đa dạng, từ những người phụ nữ truyền thống chịu đựng, nhẫn nhịn đến những cô gái trẻ hiện đại, có ý thức về quyền sống và đấu tranh cho hạnh phúc cá nhân.

3. Mối quan hệ mẹ chồng – nàng dâu được thể hiện như thế nào?
Đây là mối quan hệ xung đột điển hình giữa thế hệ cũ và mới, phản ánh sự đối đầu giữa tư tưởng phong kiến và tư tưởng tự do, tạo nên nhiều tình huống kịch tính trong tác phẩm.

4. Nghệ thuật xây dựng nhân vật của Tự Lực văn đoàn có điểm gì đặc sắc?
Các tác giả sử dụng đa dạng các phương pháp miêu tả ngoại hình, tâm lý, hành động và lời nói, tạo nên nhân vật có chiều sâu, sống động và gần gũi với thực tế.

5. Luận văn có thể giúp ích gì cho nghiên cứu văn học hiện đại?
Luận văn cung cấp cái nhìn hệ thống và sâu sắc về hình tượng người phụ nữ, góp phần làm rõ sự đổi mới tư tưởng và nghệ thuật trong văn học hiện đại Việt Nam, đồng thời mở ra hướng nghiên cứu mới về giới và văn hóa.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích hệ thống hình tượng người phụ nữ trong tiểu thuyết Tự Lực văn đoàn, làm rõ sự đối lập giữa người phụ nữ truyền thống và người phụ nữ “mới”.
• Nghiên cứu cho thấy sự xung đột tư tưởng giữa phong kiến và tư tưởng tiến bộ phương Tây được phản ánh sinh động qua các nhân vật nữ.
• Nghệ thuật xây dựng nhân vật của Tự Lực văn đoàn đa dạng, tinh tế, góp phần làm nên sức sống lâu bền của các tác phẩm.
• Kết quả nghiên cứu góp phần làm sáng tỏ vai trò của văn học trong việc phản ánh và thúc đẩy sự thay đổi xã hội.
• Đề xuất các giải pháp nhằm phát huy giá trị nghiên cứu và ứng dụng trong giáo dục, nghiên cứu khoa học và phổ biến văn học.

Next steps: Tiếp tục mở rộng nghiên cứu sang các thể loại văn học khác của Tự Lực văn đoàn và các giai đoạn sau để có cái nhìn toàn diện hơn về hình tượng người phụ nữ trong văn học Việt Nam hiện đại.

Khuyến khích các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên khai thác sâu hơn đề tài này để góp phần phát triển nghiên cứu văn học và xã hội học Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Hình tượng người phụ nữ trong tiểu thuyết Tự Lực văn đoàn ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN PHẠM THỊ THU HÀ HÌNH TƯỢNG NGƯỜI PHỤ NỮ TRONG TIỂU THUYẾT TỰ LỰC VĂN ĐOÀN Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Lý luận văn học Mã số: 60 22 32 Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Văn Nam Hà Nội – 2010 Luận văn thạc sỹ 0 Phạm Thị Thu Hà TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Hình tượng người phụ nữ trong tiểu thuyết Tự Lực văn đoàn MỤC LỤC Trang Phần mở đầu 1. Lí do chọn đề tài 3 2. Lịch sử vấn đề 4 3. Mục đích, đối tượng, phạm vi nghiên cứu 8 4. Phương pháp nghiên cứu 9 5. Cấu trúc luận văn. 9 Phần nội dung Chương 1: Những nhân vật phụ nữ phản diện 10 1. Bối cảnh thời đại và những tư tưởng, lễ giáo phong kiến chi phối đến con người 10 1. Hình tượng người phụ nữ đại diện cho xã hội cũ 15 1. Hình tượng người phụ nữ lưỡng hoá 15 1. Người phụ nữ với gia đình, người thân 15 1. Mối quan hệ giữa mẹ chồng – nàng dâu, giữa dì ghẻ - con chồng. Các nhân vật xấu. 36 Chương 2: Hình tượng người phụ nữ “mới”. Điều kiện xã hội tác động tới sự hình thành tư tưởng mới. Một số đặc điểm của những người phụ nữ “mới” 47 2. Những nét đẹp truyền thống trong hình tượng người phụ nữ “mới” 47 2. Người phụ nữ “mới” - nạn nhân của xã hội phong kiến. Người phụ nữ với tư tưởng tiến bộ của thời đại 55 2. Ý thức về nhân phẩm, phẩm giá, danh dự của bản thân 55 2. Quan niệm về tình yêu, hạnh phúc gia đình. Đấu tranh để bảo vệ tình yêu, quyền sống, quyền hạnh phúc cá nhân. 67 Chương 3 : Nghệ thuật xây dựng hình tượng người phụ nữ trong tiểu thuyết Tự Lực văn đoàn 78 3. Nghệ thuật khắc họa chân dung, ngoại hình của nhân vật 78 3. Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật 95 3. Miêu tả tâm lí nhân vật thông qua hành động 96 3. Miêu tả tâm lí nhân vật thông qua lời nói 102 3. Miêu tả tâm lí nhân vật thông qua ngoại cảnh 114 Kết luận 120 TÀI LIỆU THAM KHẢO 122 Luận văn thạc sỹ 2 Phạm Thị Thu Hà TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Hình tượng người phụ nữ trong tiểu thuyết Tự Lực văn đoàn PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài. Cội nguồn của văn học là con người. Chính cuộc sống của con người đã khơi nguồn cảm hứng sáng tạo cho các nhà văn nghệ sĩ. Mỗi tác phẩm văn học được viết ra không gì khác là để phản ánh cuộc sống của con người. Tuỳ từng thời kì lịch sử khác nhau mà vấn đề con người được đề cập đến ở những phương diện khác nhau. Như vậy, qua hình ảnh con người được phản ánh trong văn học người đọc có thể nhìn ra được những quan niệm nghệ thuật của mỗi nhà văn và tư tưởng thời đại chi phối sáng tác của họ. Tìm hiểu hình tượng nhân vật cũng là một điểm mấu chốt để khám phá tài năng đích thực của nhà văn và những đóng góp của họ trong nền văn học Vấn đề con người từ lâu đã trở thành thước đo giá trị của văn học, là cơ sở để đánh giá vị trí các hiện tượng văn học trong tiến trình văn học nước nhà. Tìm hiểu một tác phẩm văn học thì điều trước tiên có lẽ là phải chú ý đến hệ thống nhân vật trong tác phẩm đó. Nhà nghiên cứu Trần Đình Sử đã nhận định rằng: “Không thể lí giải một hệ thống văn, thơ mà bỏ qua con người được thể hiện trong đó. Vấn đề quan niệm nghệ thuật về con người thực chất là vấn đề tính năng động của nghệ thuật trong việc phản ánh hiện thực, lý giải con người bằng các phương tiện nghệ thuật” [59, 20]. Con người là yếu tố đầu tiên và cũng là trung tâm trong thế giới nghệ thuật của một tác phẩm văn học, góp phần bộc lộ quan niệm nghệ thuật của một tác giả hay một trường phái, trào lưu văn học. Trong tiến trình văn học Việt Nam chúng ta không thể không nói tới Tự Lực văn đoàn, một văn đoàn đầu tiên, có lẽ cũng là duy nhất trong lịch sử có tổ chức quy củ, chặt chẽ, có kỉ luật nghiêm ngặt, có cơ quan ngôn luận riêng, có nhà in riêng, có chương trình hoạt động theo một mục đích, tôn chỉ rõ ràng, minh bạch. Lực lượng của họ không đông, nhưng “quí hồ tinh bất quí hồ đa”, họ đều trẻ, có tài năng, tâm huyết và đặc biệt là có cùng chí hướng nên đã chung sức tạo nên sức sống mới cho một văn đoàn bằng chính nội lực của mình. Và họ đã gặt hái được những thành công rực rỡ ngay từ buổi đầu. Các nhà văn Tự Lực văn đoàn đã đấu tranh quyết liệt cho sự giải phóng cá nhân khỏi vòng kiềm toả của lễ giáo phong kiến. Trong xã hội cũ, người phụ nữ là những người Luận văn thạc sỹ 3 Phạm Thị Thu Hà TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Hình tượng người phụ nữ trong tiểu thuyết Tự Lực văn đoàn chịu khổ cực nhất vì những ràng buộc, quy định khắt khe mà xã hội thiết lập nên để bắt họ phải phục tòng vô điều kiện (Tại gia tòng phụ, xuất giá tòng phu, phu tử tòng tử). Với tôn chỉ đề cao cái mới, trẻ, yêu đời, tin ở sự tiến bộ, trọng tự do cá nhân, làm cho mọi người thấy đạo Khổng không hợp thời nữa…. trong các sáng tác họ cổ vũ cái mới, đấu tranh cho tự do cá nhân, hạnh phúc con người, phê phán cái cũ, cái xấu xa, lỗi thời, lạc hậu, những gì cản trở cái mới phát triển. Muốn thực hiện được điều đó và tấn công trực diện vào thành luỹ phong kiến, họ phải xây dựng nên một hệ thống những hình tượng nhân vật. Và đối tượng giúp họ nhiều nhất chính là những người phụ nữ. Họ không chỉ là phương tiện giúp nhà văn phản ánh những bất cập trong xã hội thực dân nửa phong kiến đương thời mà còn là thành viên tích cực trong cuộc đấu tranh giữa cái mới và cái cũ, giữa cá nhân và xã hội để đòi quyền sống, quyền tự do yêu đương và lựa chọn hạnh phúc cho bản thân. Nhìn nhận một cách tổng thể, hầu hết các nhân vật chính trong tác phẩm của Tự Lực văn đoàn đều là nhân vật nữ, số lượng nhân vật nữ chiếm tỉ lệ lớn trong sáng tác. Điều đó cho thấy các tác giả Tự Lực văn đoàn đã dành tình cảm ưu ái như thế nào cho người phụ nữ trong xã hội. Khái Hưng, Nhất Linh, Hoàng Đạo, Thạch Lam – những cây bút chủ chốt của Tự Lực văn đoàn đều tỏ ra hết sức bênh vực những nhân vật phụ nữ trong cuộc sống, đặc biệt là cuộc sống tinh thần. Từ những lí do đó chúng tôi chọn đề tài xem xét hình tượng người phụ nữ trong tiểu thuyết Tự Lực văn đoàn để qua đó có thể nhận ra được sự đổi mới cả về tư tưởng và nghệ thuật trong việc khắc hoạ hình tượng người phụ nữ. Đây không phải là vấn đề hoàn toàn mới mẻ, nhưng mỗi người có cách tiếp cận và khai thác khác nhau sẽ cho những cách hiểu khác nhau và vấn đề được nghiên cứu sẽ phong phú hơn lên. Mặt khác, tìm hiểu nhân vật cũng chính là tìm hiểu về tư tưởng, quan điểm, tài năng của tác giả, chúng tôi mong muốn qua việc phân tích những hình tượng người phụ nữ trong tiểu thuyết Tự Lực văn đoàn sẽ đưa lại những kết quả để một lần nữa nhận ra chỗ mạnh, yếu, góp phần đánh giá về hiện tượng văn học đặc biệt này. Lịch sử vấn đề. Từ khi ra đời đến nay Tự Lực văn đoàn đã trở thành tiêu điểm chú ý của giới nghiên cứu văn học. Có rất nhiều công trình xuất sắc nghiên cứu từ trước năm 1945 ở cả hai Luận văn thạc sỹ 4 Phạm Thị Thu Hà TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Hình tượng người phụ nữ trong tiểu thuyết Tự Lực văn đoàn miền Nam Bắc. Nhưng ý kiến đánh giá lại không hoàn toàn nhất quán, thậm chí trái ngược nhau. Ý kiến khen cũng nhiều nhưng chê cũng không ít. Trước năm 1945 đã xuất hiện các công trình của Trương Chính. Trong cuốn Dưới mắt tôi (1939), ông đã dành nhiều trang để đánh giá những tác phẩm tiểu thuyết tiêu biểu của Khái Hưng, Nhất Linh đang “làm mưa làm gió” trên văn đàn thời đó với thái độ tôn trọng, ghi nhận sự tiến bộ, mới mẻ. Dương Quảng Hàm trong cuốn Việt Nam văn học sử yếu (1941), đã dành hẳn bốn trang đánh giá về Tự Lực văn đoàn, chủ yếu là Nhất Linh và Khái Hưng, nhận định rằng Nhất Linh thiên về tiểu thuyết luận đề, còn Khái Hưng thiên về khuynh hướng lí tưởng. Nhà phê bình Vũ Ngọc Phan trong bộ Nhà văn Việt Nam hiện đại (1942) cũng đã dành hơn một trăm trang đánh giá về Tự Lực văn đoàn, thừa nhận tài năng của các nhà văn, ông gọi Nhất Linh là “tiểu thuyết gia”. Ngoài ra còn có Trương Tửu (Loa số 76 - 1935), Lê Thanh (báo Ngày nay số 126/ 9- 1938), Trần Thanh Mai (báo Phong hoá số 2/1934 và Sông Hương số 5/ 1941) đã đánh giá cao về Tự Lực văn đoàn. Các công trình trên bước đầu mới chỉ nêu lên một số đóng góp của tiểu thuyết Tự Lực văn đoàn về tư tưởng và nghệ thuật như đấu tranh giải phóng cá nhân, nghệ thuật tả cảnh và miêu tả tâm lí nhân vật. Tuy nhiên những luận điểm nêu ra còn được đánh giá chung chung và có phần còn đơn giản. Từ năm 1945 đến 1986, do điều kiện đất nước chiến tranh, công việc nghiên cứu văn học tạm lắng xuống để nhường chỗ cho hoạt động tuyên truyền chính trị. Tuy nhiên không vì thế mà vấn đề về Tự Lực văn đoàn, thơ Mới hay văn học lãng mạn ít được chú ý. Tự Lực văn đoàn được nghiên cứu ở cả hai miền với những góc độ khác nhau. Ở miền Nam, những tác phẩm của Tự Lực văn đoàn được in lại, nhiều vấn đề được nghiên cứu sâu hơn.