Chương 1. KHẢO SÁT VỀ GIAO DỊCH ĐIỆN TỬ, CÁC YÊU CẦU AN NINH THÔNG TIN. XÁC ĐỊNH NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI 1. Khái quát chung Những năm cuối của thế kỉ XX và đầu thế kỉ XXI chứng kiến sự lớn mạnh vượt bậc của mạng Internet cả về quy mô và chất lượng.
Internet được ứng dụng rộng rãi ở mọi ngành nghề, lĩnh vực kinh tế, xã hội và an ninh. Tính phổ biến rộng rãi khiến Internet đã và đang là nền tảng cơ sở cho các giao dịch thương mại toàn cầu và các ứng dụng của giao dịch điện tử tạo thành một hình thức “xã hội ảo” với các đặc trưng riêng biệt. Trong môi trường xã hội thật, mối quan hệ giữa các đối tác thường được xác định rõ ràng bởi quá trình gặp gỡ, ký kết thường diễn ra một cách trực tiếp, không hoặc ít thông qua phương tiện truyền thông trung gian. Các tổ chức chính phủ, doanh nghiệp và các cá nhân khi tham gia giao dịch điện tử luôn đòi hỏi không những phải bảo vệ toàn vẹn thông tin lưu chuyển trên Internet mà còn phải cho họ cảm giác tin cậy giống như khi giao dịch trên giấy tờ.
Họ muốn những người tham gia đúng là những người được yêu cầu, và mỗi cá nhân phải chịu trách nhiệm về hành vi liên quan của mình trong giao dịch khi có sự cố xảy ra. Tuy nhiên, môi trường mạng không phải luôn an toàn. Đặc trưng của Internet là tính “ảo” và tính tự do, mọi người đều có thể tham gia và ít để lại dấu vết cá nhân của mình. Việc xác thực mỗi cá nhân qua mạng thường là khó khăn nên nguy cơ xảy ra giả mạo định danh, bị lừa đảo trực tuyến là rất cao.
Đây là vừa là điểm mạnh và cũng là điểm yếu của giao dịch điện tử qua mạng Internet. Những năm gần đây các hình thức phạm tội trong môi trường mạng và công nghệ cao tăng nhanh chóng cùng với sự phát triển của công nghệ. Mặc dù các đặc điểm trên, tính tiện lợi, phổ dụng và hiệu quả của công nghệ cao đang làm thay đổi cuộc sống và các giao dịch điện tử thương mại điện tử ngày càng phát triển nhanh chóng trên phạm vi thế giới. Vì thế nhu cầu xây dựng một hệ thống bảo mật an toàn thông tin, đảm bảo giao tiếp giữa những người dùng một cách an toàn, có định danh và chống phủ nhận trở nên hết sức cấp thiết trong phạm vi mỗi quốc gia cũng như phạm vi toàn cầu.
Hiện nay vấn đề nghiên cứu các giải pháp nhằm đảm bảo an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu trong các giao dịch điện tử qua môi trường mạng luôn là vấn đề thời sự được tất cả các quốc gia và các tổ chức quốc tế quan tâm cả về phương diện pháp lý và phương diện kỹ thuật và công nghệ. Giải pháp an ninh dựa trên các dấu hiệu sinh trắc học là một trong các hướng nghiên cứu mới đang được thế giới quan tâm phát triển và áp dụng. Trên thực tế cũng đã có các sản phẩm quảng cáo trong các giao dịch điện tử như thẻ ngân hàng sinh trắc học, thẻ mua hàng, thẻ an ninh, hộ chiếu sinh trắc học ., tuy nhiên hiện nay vẫn chưa có các 10 sản phẩm thương mại được triển khai rộng rãi có hiệu quả cao trên thực tế, hơn nữa việc nghiên cứu liên quan đến sinh trắc học con người luôn là vấn đề nhậy cảm có đặc thù của từng quốc gia. Bởi vậy giải pháp này vẫn luôn được đặc biệt quan tâm nghiên cứu và phát triển.
Đề tài nghiên cứu “Hệ thống an ninh thông tin dựa trên mã sinh trắc học Bio-PKI (Bio- PKI InfoSec System)” theo nghị định thư hợp tác với Malaysia do phía Malaysia đề nghị, được thực hiện trên cơ sở hợp tác nghiên cứu giữa trường Đại học Đa phương tiện Malaysia (MMU) và trường Đại học Bách Khoa Hà Nội (HUT). Malaysia là một nước phát triển trong khu vực Đông Nam Á, có điều kiện địa lý và môi trường tương đối gần với Việt Nam, Đại học Đa phương tiện Malaysia (MMU) là trường có uy tín của Malaysia và có điều kiện cơ sở vật chất khá hiện đại. Hợp tác với Malaysia là trong điều kiện hiện nay là phù hợp với điều kiện nước ta, cho phép chúng ta có thể tiếp cận ở mức độ phù một mặt với nền công nghệ cao, mặt khác tiếp cận về trình độ nghiên cứu khoa học đề hòa nhập khu vực và tiến tới hòa nhập với thế giới. Khảo sát về thương mại điện tử, giao dịch điện tử trên thế giới 1.
Giao dịch thương mại điện tử Ngày nay, cùng với các ứng dụng công nghệ thông tin, hình thức thương mại truyền thống đang dần thay đổi sang một hình thức khác, đó là thương mại điện tử. Thương mại điện tử bắt đầu xuất hiện từ những năm 1970 với sự ra đời của hoạt động chuyển nhượng quỹ điện tử giữa các ngân hàng thông qua các mạng an toàn tư nhân. Thập kỷ 1980, biên giới thương mại điện tử mở rộng đến các hoạt động trao đổi nội bộ dữ liệu điện tử và thư viện điện tử. Các dịch vụ trực tuyến bắt đầu xuất hiện vào giữa những năm 1980.
Chỉ đến thập kỷ 1990, thương mại điện tử mới chuyển từ các hệ thống cục bộ sang mạng toàn cầu Internet. Hàng loạt các tên tuổi lớn (Amazon.com, Yahoo!, eBay.com, NTTDoMoCo, Dell, Electrolux, WallMart .) đã khẳng định và góp phần vào sự tăng trưởng nhanh chóng giá trị giao dịch thông qua thương mại điện tử. Ngày nay người ta hiểu khái niệm thương mại điện tử thông thường là tất cả các phương pháp tiến hành kinh doanh và các quy trình quản trị thông qua các kênh điện tử mà trong đó Internet (hay ít nhất là các kỹ thuật và giao thức được sử dụng trong Internet) đóng một vai trò cơ bản và công nghệ thông tin được coi là điều kiện tiên quyết. Thông thường có 3 đối tượng chính tham gia vào hoạt động thương mại điện tử là: Người tiêu dùng – C (Consumer) giữ vai trò quyết định sự thành công của thương mại điện tử; Doanh nghiệp – B (Business) đóng vai trò là động lực phát triển thương mại điện tử và Chính phủ - G (Government) giữ vai trò định hướng, điều tiết và quản lý các hoạt động thương mại điện tử.
Các hình thức hoạt động của giao dịch thương mại điện tử: - Thư điện tử (e-mail): các tổ chức, cá nhân có thể gửi thư cho nhau một cách trực tuyến thông qua mạng. Đây là hình thức phổ biến nhất và dễ thực hiện nhất, hầu như mọi người ở mọi lứa tuổi đều có thể sử dụng. 11 - Thanh toán điện tử (e-payment): là việc thanh toán tiền thông qua hệ thống mạng (chẳng hạn như: trả lương bằng cách chuyển tiền trực tiếp vào tài khoản, trả tiền mua hàng bằng thẻ tín dụng, thẻ mua hàng. Ngoài ra, thanh toán điện tử còn áp dụng trong các dịch vụ như: trao đổi dữ liệu điện tử tài chính (FEDI) phục vụ cho việc thanh toán điện tử giữa các công ty giao dịch với nhau bằng điện tử; tiền mặt Internet (Internet Cash) là tiền mặt được mua từ một nơi phát hành (ngân hàng hoặc tổ chức tín dụng) rồi được chuyển đổi sang các đồng tiền khác thông qua Internet; túi tiền điện tử (electronic purse) là nơi để tiền mặt Internet, chủ yếu là thẻ thông minh smart card, tiền được trả cho bất kỳ ai đọc được thẻ; giao dịch ngân hàng số hoá (digital banking), giao dịch chứng khoán số hoá (digital securities trading) phục vụ cho các hoạt động thanh toán giữa ngân hàng với khách hàng, giữa ngân hàng với các đại lý thanh toán, giữa hệ thống ngân hàng này với hệ thống ngân hàng khác hay thanh toán trong nội bộ một hệ thống ngân hàng.
- Trao đổi dữ liệu điện tử (EDI) là việc chuyển giao thông tin từ máy tính điện tử này sang máy tính điện tử khác bằng phương tiện điện tử, có sử dụng một tiêu chuẩn đã được thỏa thuận để cấu trúc thông tin, công việc trao đổi thường là giao dịch kết nối, đặt hàng giao dịch gửi hàng hoặc thanh toán. - Truyền tải nội dung: tin tức, phim ảnh, chương trình phát thanh, truyền hình, chương trình phần mềm, vé máy bay, vé xem phim, hợp đồng bảo hiểm. được số hoá và truyền gửi theo mạng. - Mua bán hàng hoá hữu hình: hàng hoá hữu hình là tất cả các loại hàng hoá mà con người sử dụng được chào bán và được chọn mua thông qua mạng như: ô tô, xe máy, thực phẩm, vật dụng, thuốc, quần áo.
Người mua xem hàng, chọn hàng hoá và nhà cung cấp trên mạng, sau đó xác nhận mua và trả tiền bằng thanh toán điện tử. Người bán sau khi nhận được xác nhận mua và tiền điện tử của người mua sẽ gửi hàng hoá theo đường truyền thống đến tay người mua. Các hình thức hoạt động của thương mại điện tử vẫn đang ngày một mở rộng và có nhiều sáng tạo. Ngày nay, rất nhiều ngành công nghiệp cũng như các lĩnh vực xã hội khác nhau cũng tham gia vào thị trường thương mại điện tử.
Và như vậy, lợi ích mà thương mại điện tử đem lại cho cuộc sống của con người hiện đại cũng ngày một mở rộng hơn, nâng cao hơn. Tình hình ứng dụng thương mại điện tử trên trên thế giới Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của Internet toàn cầu thì các dịch vụ ứng dụng giao dịch điện tử cũng phát triển một cách nhanh chóng, đặc biệt là các dịch vụ thương mại điện tử. Có nhiều các thống kê khác nhau về doanh số thương mại điện tử và những thống kê ấy có sự khác biệt đáng kể. Theo số liệu tính toán của Forrester Research - một công ty nghiên cứu Internet ở Massachusetts, Mỹ - doanh số thương mại điện tử trên toàn thế giới không ngừng tăng nhanh: năm 1997 đạt 36 tỷ USD, năm 2000 đạt hơn 700 tỷ USD và năm 2002 đạt khoảng 2.
Theo một thống kê gần đây nhất của Miniwatts Marketing Group thì tính đến hết tháng 3 năm 2008, Mỹ vẫn là quốc gia đứng đầu thế giới về số lượng người sử dụng Internet (trên 218 triệu người), chiếm 71,9% dân số trong nước và 15,5% 12 người dùng thế giới, tốc độ tăng trưởng giai đoạn 2000-2008 là 128,9%. Xếp thứ 2 sau Mỹ là Trung Quốc chiếm 14,9% người dùng thế giới, tốc độ tăng trưởng giai đoạn 2000-2008 là 833,3%. Nhật Bản đứng thứ 3 trong bảng xếp hạng, Hàn Quốc đứng thứ 9 và Việt Nam đứng thứ 17 sau Indonesia. Sự phát triển của thương mại điện tử dường như không có giới hạn mặc dù gặp khá nhiều trở ngại.