BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC MÔÛ − BAÙN COÂNG TPHCM KHOA COÂNG NGHEÄ SINH HOÏC Ñeà taøi: BÖÔÙC ÑAÀU NGHIEÂN CÖÙU KHAÛ NAÊNG TAÏO HAÏT NHAÂN TAÏO CAÂY LAN HOÀ ÑIEÄP (Phalaenopsis spp.) PHUÏC VUÏ COÂNG TAÙC NHAÂN GIOÁNG VAØ BAÛO QUAÛN LUAÄN VAÊN TOÁT NGHIEÄP CÖÛ NHAÂN KHOA HOÏC CHUYEÂN NGAØNH: COÂNG NGHEÄ SINH HOÏC GIAÛNG VIEÂN HÖÔÙNG DAÃN: TS. DÖÔNG TAÁN NHÖÏT Th. ÑINH VAÊN KHIEÂM SINH VIEÂN THÖÏC HIEÄN: NGUYEÃN THÒ KIM TUYEÀN KHOÙA HOÏC: 2001 − 2005. Hoà Chí Minh, 2005 LÔØI CAÛM ÔN “Haõy soáng vaø öôùc voïng ñeå thaáy ñôøi meânh moâng” - vaâng xin caûm ôn Thaày ngöôøi ñaõ cho em moät nieàm tin yeâu vaøo cuoäc soáng, Thaày ñaõ môû ra cho em moät chaân trôøi môùi trong nghieân cöùu khoa hoïc.
Coù leõ khoaûng thôøi gian ñöôïc soáng, hoïc taäp vaø laøm vieäc taïi Vieän laø thôøi gian maø em khoâng bao giôø queân, noù chính laø moät haønh trang seõ theo em trong suoát chaëng ñöôøng ñôøi. Tröôùc tieân em xin caûm ôn BGH tröôøng Ñaïi hoïc Môû Baùn Coâng Tp.HCM, Ban chuû nhieäm Khoa, vaø quyù Thaày coâ ñaõ truyeàn ñaït nhöõng kieán thöùc quyù baùu vaø taïo moïi ñieàu kieän cho chuùng em hoïc taäp trong suoát 4 naêm hoïc qua. Em xin baøy toû loøng bieát ôn chaân thaønh ñeán thaày Tieán só Döông taán Nhöït - Ngöôøi luoân dang roäng ñoâi tay ñoùn nhaän vaø taän tình chæ daïy nhöõng ai coù nieàm ñam meâ nghieân cöùu khoa hoïc. Keá ñeán, em xin chaân thaønh caûm ôn Thaïc só Ñinh Vaên Khieâm, Thaïc só Phan Xuaân Huyeân, anh Luaän, anh Bình, anh Nam, chò Phöôïng, chò Thu Ba, chò Hieàn, chò Haèng, anh Coâng, chuù Hoa vì nhöõng ñoùng goùp khoâng nhoû trong suoát thôøi gian em thöïc hieän luaän vaên.
Ngoaøi ra em cuõng xin gôûi ñeán Ban laõnh ñaïo Phaân vieän ñaõ taïo moïi ñieàu kieän ñeå em coù theå löu laïi nôi ñaây ñeå hoïc taäp vaø nghieân cöùu. Ñeå hoaøn thaønh toát luaän vaên naøy khoâng theå khoâng nhaéc ñeán caùc baïn cuûa tröôøng Ñaïi hoïc Khoa Hoïc Töï Nhieân vaø Ñaïi hoïc Ñaø Laït. Xin göûi ñeán caùc baïn Ngoïc Traâm, Haûi, Duy, Tuaán, Phong, Ñoân, Lan Anh, Haïnh, Vy, Nguyeân, anh Vuõ … loøng bieát ôn vì taát caû nhöõng gì caùc baïn ñaõ laøm cho toâi. Xin caûm ôn caùc baïn Thuûy, Phöôùc, Hoa, H.AÂu, Yeán, Haï, Thaûo, D.Uyeân, Trung… ñaõ luoân cuøng saùt caùnh ñeå ñoäng vieân vaø giuùp ñôõ toâi.
Cuoái cuøng, xin göûi ñeán caùc baïn Phaùn, Myõ, Phuù, Taâm, S.Tuaán, Yeán, Tröôøng, Nhaøn, Luaân, M.Myõ nhöõng nuï hoân cuûa tình baïn chaân thaønh. Caùm ôn caùc baïn ñaõ cuøng toâi chia seû nhöõng nieàm vui vaø khoù khaên trong thôøi gian qua. Con xin baøy toû loøng bieát ôn ñeán Cha meï vaø gia ñình, nhöõng ngöôøi luoân tin töôûng, ñoäng vieân vaø taïo moïi ñieàu kieän vaät chaát cuõng nhö tinh thaàn cho böôùc ñöôøng con ñi… Ñaø Laït, ngaøy 21/7/2005 Sinh vieân thöïc hieän Nguyeãn Thò Kim Tuyeàn Muïc luïc Lôøi caûm ôn Danh muïc chöõ vieát taét. i Danh muïc hình aûnh.
ii Danh muïc baûng. iii Danh muïc bieåu ñoà. iv Lôøi môû ñaàu Phaàn I: TOÅNG QUAN TAØI LIEÄU 1.1 PHOÂI VOÂ TÍNH .1 Sô löôïc lòch söû nghieân cöùu .2 Khaùi nieäm veà phoâi voâ tính .2 COÂNG NGHEÄ HAÏT NHAÂN TAÏO .1 Khaùi nieäm haït nhaân taïo .2 Caùc nhaân toá caàn thieát trong toång hôïp haït nhaân taïo .3 Nguyeân taéc vaø ñieàu kieän khi taïo voû boïc baèng chaát neàn laø sodium aginate 9 1.4 Sô löôïc moät soá caùc nghieân cöùu treân theá giôùi .5 Sô löôïc moät soá caùc nghieân cöùu trong nöôùc .4 CAÙC CHAÁT ÑIEÀU HOAØ SINH TRÖÔÛNG .1 Caùc chaát haáp thuï phenol .5 ÑOÁI TÖÔÏNG NGHIEÂN CÖÙU .2 Ñieàu kieän moâi tröôøng soáng .6 Saâu beänh thöôøng gaëp. 25 Phaàn II: VAÄT LIEÄU VAØ PHÖÔNG PHAÙP 2.1 Ñoái töôïng nghieân cöùu .2 Maãu thí nghieäm .3 Moâi tröôøng taïo nguyeân lieäu .1 Taïo laù in vitro .2 Taïo PLB töø laù .3 Taïo moâ seïo töø PLB .4 Phaùt sinh phoâi töø moâ seïo .5 Moâi tröôøng taïo voû alginate .6 Moâi tröôøng taùi sinh caây.7 Dung dòch CaCl2.8 Caùc vaät lieäu duøng laøm giaù theå .2 PHÖÔNG PHAÙP .1 Chuaån bò vaät lieäu .1 Nuoâi caáy phaùt hoa ñeå taïo laù in vitro .2 Nuoâi caáy laù in vitro ñeå taïo PLB .3 Hình thaønh moâ seïo töø PLB .4 Phaùt sinh phoâi töø moâ seïo .5 Pha dung dòch taïo voû alginate .6 Moâi tröôøng taùi sinh caây .7 Pha dung dòch CaCl2.8 Chuaån bò caùc loaïi giaù theå.2 Quy trình taïo haït nhaân taïo .3 Thieát keá thí nghieäm .1 Thí nghieäm 1: Khaûo saùt aûnh höôûng cuûa sucrose leân söï phaùt sinh phoâi töø moâ seïo .2 Thí nghieäm 2: Khaûo saùt khaû naêng soáng soùt vaø taùi sinh in vitro cuûa haït nhaân taïo lan hoà ñieäp vôùi caùc noàng ñoä sodium alginate khaùc nhau .3 Thí nghieäm 3: Khaûo saùt khaû naêng soáng soùt cuûa haït nhaân taïo lan hoà ñieäp trong caùc moâi tröôøng nuoâi caáy khaùc nhau.4 Thí nghieäm 4: Khaûo saùt khaû naêng soáng soùt cuûa haït nhaân taïo lan hoà ñieäp treân caùc giaù theå khaùc nhau.5 Thí nghieäm 5: Khaûo saùt khaû naêng soáng soùt cuûa haït nhaân taïo lan hoà ñieäp sau moät khoaûng thôøi gian baûo quaûn trong moâi tröôøng loûng khoâng coù giaù theå .3 ÑIEÀU KIEÄN THÍ NGHIEÄM.
39 Phaàn III: KEÁT QUAÛ VAØ BIEÄN LUAÄN 3.1 THÍ NGHIEÄM 1: AÛNH HÖÔÛNG CUÛA NOÀNG ÑOÄ SUCROSE LEÂN SÖÏ PHAÙT SINH PHOÂI TÖØ MOÂ SEÏO .2 THÍ NGHIEÄM 2: AÛNH HÖÔÛNG CUÛA NOÀNG ÑOÄ SODIUM ALGINATE LEÂN KHAÛ NAÊNG SOÁNG SOÙT VAØ TAÙI SINH IN VITRO CUÛA HAÏT NHAÂN TAÏO LAN HOÀ ÑIEÄP .3 THÍ NGHIEÄM 3: AÛNH HÖÔÛNG CUÛA CAÙC MOÂI TRÖÔØNG NUOÂI CAÁY LEÂN KHAÛ NAÊNG SOÁNG SOÙT CUÛA HAÏT NHAÂN TAÏO LAN HOÀ ÑIEÄP .4 THÍ NGHIEÄM 4: AÛNH HÖÔÛNG CUÛA GIAÙ THEÅ LEÂN KHAÛ NAÊNG SOÁNG SOÙT CUÛA HAÏT NHAÂN TAÏO LAN HOÀ ÑIEÄP .5 THÍ NGHIEÄM 5: KHAÛO SAÙT MOÂI TRÖÔØNG BAÛO QUAÛN HAÏT NHAÂN TAÏO LAN HOÀ ÑIEÄP. 56 Phaàn IV: KEÁT LUAÄN VAØ ÑEÀ NGHÒ 4. 59 Phaàn V: TAØI LIEÄU THAM KHAÛO .60 Phuï luïc Summary Danh muïc chöõ vieát taét ⮚ Caùc chaát ñieàu hoaø taêng tröôûng: Kinetin : 6-benzyl-aminopurine 2,4 D : 2,4-dichlorophenoacetic acid BA : 6-benzyladninie BAP : 6-benzyl-aminopurine GA3 : Gibberellic acid IAA : Indole-3-acetic acid IBA : Indolebutyric acid NAA : -naphthalene acetic acid TDZ : Thidiazuron (N-phenul-N’-1,2,3-thiadiazol-5-ylurea) ⮚ Moâi tröôøng: MS : Murashige vaø Skoog, 1962 1/2 MS : Moâi tröôøng khoaùng MS coù haøm löôïng khoaùng ña löôïng vaø vi löôïng giaûm coøn 1/2 ⮚ Caùc chöõ khaùc : PLB : Protocorm-like body Danh muïc hình aûnh Hình 1.1 : Caáu truùc haït töï nhieân vôùi phoâi höõu tính vaø haït nhaân taïo vôùi phoâi voâ tính Hình 1.2 : Coâng thöùc hoùa hoïc cuûa sodium alginate Hình 1.3 : Moät soá saûn phaåm sodium alginate Hình 1.4 : Moät soá gioáng lan hoà ñieäp Phalaenopsis spp.5 : Phalaenopsis amabilis Hình 2.1 : Nguyeân lieäu taïo haït nhaân taïo Hình 2.2 : Caùc böôùc taïo haït nhaân taïo caây hoa lan hoà ñieäp (Phalaenopsis spp.1 : AÛnh höôûng cuûa noàng ñoä sucrose leân söï phaùt sinh phoâi Hình 3.2a : Söï naûy maàm cuûa haït nhaân taïo töø phoâi Hình 3.2b : Söï naûy maàm cuûa haït nhaân taïo töø phoâi (tt) Hình 3.3 : Söï naûy maàm cuûa haït nhaân taïo töø PLB Hình 3.4 : Söï naûy maàm cuûa haït nhaân taïo töø PLB treân giaù theå boâng goøn Hình 3.5 : Söï naûy maàm cuûa haït nhaân taïo töø moâ seïo treân giaù theå boâng goøn Hình 3.6 : Haït nhaân taïo töø PLB sau 2 thaùng baûo quaûn trong caùc moâi tröôøng khaùc nhau Hình 3.7 : Haït nhaân taïo coù nguoàn goác töø moâ seïo sau 2 thaùng baûo quaûn Danh muïc baûng Baûng 1.1 : Söï laøm khoâ phoâi sinh döôõng Baøng 2.1 : AÛnh höôûng cuûa noàng ñoä sucrose leân söï phaùt sinh phoâi töø moâ seïo Baûng 2.2 : Caùc moâi tröôøng ñöôïc söû duïng cho haït nhaân taïo lan hoà ñieäp Baûng 3.1 : AÛnh höôûng cuûa sucrose leân khaû naêng phaùt sinh phoâi Baûng 3.2a : AÛnh höôûng cuûa caùc noàng ñoä sodium alginate khaùc nhau leân khaû naêng soáng soùt vaø taùi sinh in vitro cuûa haït nhaân taïo töø phoâi lan hoà ñieäp Baûng 3.2b : AÛnh höôûng cuûa caùc noàng ñoä sodium alginate khaùc nhau leân khaû naêng soáng soùt vaø taùi sinh in vitro cuûa haït nhaân taïo töø phoâi lan hoà ñieäp coù boå sung than hoaït tính trong voû Baûng 3.3 : AÛnh höôûng cuûa caùc noàng ñoä sodium alginate khaùc nhau leân khaû naêng soáng soùt cuûa haït nhaân taïo töø PLB lan hoà ñieäp Baûng 3.4 : AÛnh höôûng cuûa caùc noàng ñoä sodium alginate khaùc nhau leân khaû naêng soáng soùt cuûa haït nhaân taïo töø moâ seïo lan hoà ñieäp Baûng 3.5 : AÛnh höôûng cuûa caùc moâi tröôøng nuoâi caáy khaùc nhau leân khaû naêng soáng soùt cuûa haït nhaân taïo töø PLB lan hoà ñieäp Baûng 3.6 : Khaû naêng soáng soùt cuûa haït nhaân taïo töø moâ seïo lan hoà ñieäp treân caùc moâi tröôøng nuoâi caáy khaùc nhau Baûng 3.7 : Khaû naêng soáng soùt cuûa haït nhaân taïo töø PLB lan hoà ñieäp treân caùc giaù theå nuoâi caáy khaùc nhau Baûng 3.8 : Khaû naêng soáng soùt cuûa haït nhaân taïo töø moâ seïo lan hoà ñieäp treân caùc giaù theå nuoâi caáy khaùc nhau Danh muïc bieåu ñoà Bieåu ñoà 3.1 : Troïng löôïng töôi cuûa phoâi treân caùc moâi tröôøng coù noàng ñoä sucrose khaùc nhau sau 5 tuaàn, 11 tuaàn vaø 16 tuaàn Bieåu ñoà 3.2a : AÛnh höôûng cuûa caùc noàng ñoä sodium alginate khaùc nhau leân khaû naêng soáng soùt vaø taùi sinh in vitro cuûa haït nhaân taïo töø phoâi lan hoà ñieäp Bieåu ñoà 3.2b : AÛnh höôûng cuûa caùc noàng ñoä sodium alginate khaùc nhau leân khaû naêng soáng soùt vaø taùi sinh in vitro cuûa haït nhaân taïo töø phoâi lan hoà ñieäp coù boå sung than hoaït tính trong voû Môû ñaàu Cuøng vôùi xu höôùng phaùt trieån cuûa xaõ hoäi, ñôøi soáng con ngöôøi ngaøy caøng ñöôïc caûi thieän, möùc soáng cuûa con ngöôøi ngaøy caøng ñöôïc naâng cao, nhu caàu veà ngheä thuaät vaø giaûi trí ñöôïc quan taâm nhieàu hôn. ÔÛ nöôùc ta, trong nhöõng naêm gaàn ñaây, thuù chôi hoa ñaõ trôû thaønh moät nhu caàu tinh thaàn, moät nhu caàu saùng taïo vaø vöôn tôùi caùi ñeïp.
Vieäc söu taàm nhöõng loaøi hoa ñeïp, laï maét ngaøy caøng gia taêng vaø ñaõ trôû thaønh nieàm ñam meâ cuûa nhieàu ngöôøi, laø nguoàn thu lôïi cuûa nhieàu nhaø kinh doanh. Chính vì vaäy maø haøng loaït gioáng hoa ñöôïc nuoâi caáy, lai taïo nhôø vaøo öùng duïng nuoâi caáy moâ thöïc vaät vaø gioáng toát chính laø tieàn ñeà ñeå taïo ra nhieàu hoa ñeïp, laï maét. Haàu heát caùc loaøi thöïc vaät ñöôïc nhaân gioáng baèng haït. Nhö moät theå nhaân gioáng, haït gioáng coù theå ñöôïc troàng troït nhanh vôùi nhöõng thieát bò cô giôùi.
Tuy nhieân, phöông phaùp nhaân gioáng töø haït khoâng hieäu quaû do soá löôïng haït naûy maàm thaáp, khoâng ñoàng loaït vaø khoâng ñaûm baûo veà maët di truyeàn, vì vaäy nhaân gioáng voâ tính hieän ñöôïc xem laø moät phöông phaùp hieäu quaû ñeå taïo ra moät soá löôïng lôùn caây gioáng.