Nghiên Cứu Hành Vi Nói Dối Của Học Sinh Tại Một Số Trường Trung Học Cơ Sở Ở TP.HCM

Nghiên cứu hành vi nói dối của học sinh tại các trường trung học cơ sở ở thành phố Hồ Chí Minh, phân tích nguyên nhân và ảnh hưởng.

• Tác giả: Nguyễn Thị Diễm My
• Người hướng dẫn: PGS. Cần Kham Thảo
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tâm lý học
• Đề tài: Hành Vi Nói Dối Của Học Sinh Một Số Trường Trung Học Cơ Sở Tại Thành Phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HÀNH VI NÓI DỐI CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu về hành vi ND ở HS THCS
• 1.2. Một số nghiên cứu ở nước ngoài về hành vi ND ở HS THCS
• 1.3. Một số nghiên cứu trong nước về HVND của HS THCS
• 1.4. Lý luận nghiên cứu về hành vi ND ở HS một số trường THCS tại Tp.
• 1.4.1. Khái niệm hành vi
• 1.4.2. Các vấn đề về HVLC
• 1.4.3. Các vấn đề về HVLCXH
• 1.4.4. Các vấn đề về HVND
• 1.4.5. Một số đặc điểm tâm lý cơ bản ở HS THCS
• 1.4.6. Các biểu hiện của HVND ở HS THCS
• 1.4.7. Các yếu tố ảnh hưởng đến HVND ở HS một số trường THCS tại Tp.
• 1.5. Tiểu kết chương 1
• 2. THỰC TRẠNG HÀNH VI NÓI DỐI CỦA HỌC SINH MỘT SỐ TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Tổ chức nghiên cứu thực trạng HVND của HS một số trường THCS tại Tp.
• 2.2. Mục đích nghiên cứu thực trạng HVND của HS một số trường THCS tại Tp.
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu thực trạng HVND của HS một số trường THCS tại Tp.
• 2.4. Vài nét về khách thể nghiên cứu thực trạng HVND của HS một số trường THCS tại Tp.
• 2.5. Thực trạng HVND của HS một số trường THCS tại Tp.
• 2.5.1. Nhận thức của HS THCS về HVND
• 2.5.2. Thực trạng HVND của HS một số trường THCS tại TP.HCM xét theo CMXH và DSM – 4
• 2.5.3. Cơ chế tâm lý của HVND ở HS một số trường THCS tại Tp.HCM và các vấn đề liên quan đến HVND
• 2.5.4. Kết quả nghiên cứu thực trạng biểu hiện HVND của HS một số trường THCS tại Tp.
• 2.5.5. Các mức độ biểu hiện của HVND ở HS một số trường THCS tại Tp.
• 2.5.6. So sánh thực trạng HVND của HS một số trường THCS tại Tp.HCM (HS tự đánh giá, xét theo CMXH) trên các phương diện
• 2.5.7. Các yếu tố ảnh hưởng đến HVND của HS một số trường THCS tại Tp.
• 2.5.8. Mối quan hệ giữa sự lòng tự trọng, sự cô đơn, sự căng thẳng và HVND của HS THCS tại Tp.
• 2.5.9. Cách ứng xử của phụ huynh và giáo viên khi phát hiện HVND ở HS THCS
• 2.6. Tiểu kết chương 2
• 3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hành Vi Nói Dối Của Học Sinh Trung Học Cơ Sở Tại TP

Hành vi nói dối của học sinh trung học cơ sở (THCS) tại TP.HCM đang trở thành một vấn đề đáng quan tâm trong giáo dục hiện nay. Nghiên cứu này nhằm tìm hiểu thực trạng và nguyên nhân của hành vi này, từ đó đưa ra các giải pháp giáo dục phù hợp. Hành vi nói dối không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển tâm lý của học sinh mà còn tác động đến môi trường học tập và mối quan hệ xã hội của các em.

1.1. Khái Niệm Hành Vi Nói Dối Trong Tâm Lý Học

Hành vi nói dối được định nghĩa là việc cung cấp thông tin sai lệch với mục đích che giấu sự thật. Theo nghiên cứu của Magda Stouthamer-Loeber, hành vi này có thể dự đoán các hành vi lệch chuẩn khác trong tương lai.

1.2. Tình Trạng Nói Dối Của Học Sinh Tại TP.HCM

Thực trạng hành vi nói dối của học sinh tại TP.HCM cho thấy tỷ lệ học sinh có hành vi này đang gia tăng. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng khoảng 1/6 học sinh có biểu hiện nói dối thường xuyên, điều này cần được quan tâm và giải quyết kịp thời.

II. Nguyên Nhân Dẫn Đến Hành Vi Nói Dối Của Học Sinh

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến hành vi nói dối của học sinh THCS, từ áp lực học tập đến mối quan hệ gia đình. Việc hiểu rõ các nguyên nhân này sẽ giúp giáo viên và phụ huynh có những biện pháp can thiệp hiệu quả.

2.1. Áp Lực Học Tập Và Kỳ Vọng Của Gia Đình

Áp lực từ việc học tập và kỳ vọng của gia đình có thể khiến học sinh cảm thấy cần phải nói dối để tránh bị phê bình hoặc để đạt được thành tích cao hơn.

2.2. Mối Quan Hệ Xã Hội Và Tình Bạn

Mối quan hệ với bạn bè cũng đóng vai trò quan trọng trong hành vi nói dối. Học sinh có thể nói dối để được chấp nhận trong nhóm bạn hoặc để tránh xung đột.

III. Phương Pháp Giáo Dục Để Giảm Thiểu Hành Vi Nói Dối

Để giảm thiểu hành vi nói dối, cần có những phương pháp giáo dục hiệu quả. Việc giáo dục đạo đức và kỹ năng sống cho học sinh là rất cần thiết.

3.1. Giáo Dục Đạo Đức Từ Gia Đình

Gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách của học sinh. Việc giáo dục đạo đức từ nhỏ sẽ giúp các em nhận thức rõ hơn về giá trị của sự trung thực.

3.2. Tổ Chức Các Hoạt Động Giáo Dục Kỹ Năng Sống

Các hoạt động giáo dục kỹ năng sống giúp học sinh phát triển khả năng giao tiếp và giải quyết vấn đề, từ đó giảm thiểu hành vi nói dối.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Về Hành Vi Nói Dối

Nghiên cứu về hành vi nói dối không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tâm lý học sinh mà còn cung cấp cơ sở để xây dựng các chương trình giáo dục phù hợp.

4.1. Đề Xuất Các Chương Trình Giáo Dục Đặc Thù

Các chương trình giáo dục đặc thù có thể được thiết kế để giúp học sinh nhận thức rõ hơn về hành vi nói dối và tác động của nó đến bản thân và người khác.

4.2. Tăng Cường Sự Hợp Tác Giữa Gia Đình Và Nhà Trường

Sự hợp tác giữa gia đình và nhà trường là rất quan trọng trong việc giáo dục học sinh. Cần có các buổi họp phụ huynh để trao đổi về tình hình học tập và hành vi của học sinh.

V. Kết Luận Về Hành Vi Nói Dối Của Học Sinh Tại TP

Hành vi nói dối của học sinh THCS tại TP.HCM là một vấn đề phức tạp, đòi hỏi sự quan tâm từ cả gia đình và nhà trường. Việc hiểu rõ nguyên nhân và áp dụng các phương pháp giáo dục phù hợp sẽ giúp giảm thiểu tình trạng này.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Nghiên Cứu Hành Vi Nói Dối

Nghiên cứu hành vi nói dối không chỉ giúp phát hiện các vấn đề tâm lý mà còn là cơ sở để xây dựng các biện pháp giáo dục hiệu quả.

5.2. Hướng Tới Tương Lai Của Giáo Dục Đạo Đức

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các chương trình giáo dục đạo đức để giúp học sinh hình thành nhân cách tốt và giảm thiểu hành vi lệch chuẩn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hành vi nói dối (HVND) của học sinh trung học cơ sở (THCS) là một vấn đề tâm lý xã hội ngày càng được quan tâm trong bối cảnh giáo dục hiện đại. Theo ước tính, khoảng 1/6 học sinh THCS tại Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) có biểu hiện HVND ở mức độ lệch chuẩn, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển nhân cách và mối quan hệ xã hội của các em. Nghiên cứu này nhằm xác định thực trạng HVND của học sinh tại một số trường THCS ở TP.HCM, đồng thời phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất các biện pháp can thiệp phù hợp. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào bốn trường THCS tại các quận 5, Tân Bình, Bình Tân và Gò Vấp, với dữ liệu thu thập trong giai đoạn gần đây. Việc đánh giá HVND dựa trên hai cách tiếp cận chính: tiêu chí chẩn đoán của DSM-IV và chuẩn mực xã hội (CMXH) về hành vi nói dối. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp số liệu cụ thể, làm cơ sở khoa học cho các chính sách giáo dục đạo đức, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục toàn diện cho học sinh THCS.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai khung lý thuyết chính. Thứ nhất là lý thuyết về hành vi lệch chuẩn xã hội (HVLCXH), trong đó HVND được xem là một dạng hành vi lệch chuẩn xã hội, không phù hợp với chuẩn mực đạo đức và quy tắc ứng xử của cộng đồng. Chuẩn mực xã hội được hiểu là hệ thống các quy tắc, quy phạm điều chỉnh hành vi con người trong xã hội, có tính bắt buộc và khả thi. Thứ hai là bảng phân loại rối loạn tâm thần DSM-IV của Hội Tâm thần học Hoa Kỳ, trong đó HVND được phân loại trong nhóm hành vi lệch chuẩn với các tiêu chí chẩn đoán cụ thể như nói dối để được lợi ích hoặc tránh nghĩa vụ, lặp lại trong ít nhất 6 tháng. Các khái niệm chính bao gồm: hành vi, hành vi lệch chuẩn (HVLC), hành vi lệch chuẩn xã hội (HVLCXH), hành vi nói dối (HVND), chuẩn mực xã hội (CMXH), động cơ hành vi và cường độ hành vi.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ khảo sát 525 học sinh THCS tại bốn trường thuộc TP.HCM, cùng với ý kiến của phụ huynh và giáo viên liên quan. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện cho các quận và trường học khác nhau. Nghiên cứu sử dụng phối hợp phương pháp điều tra bằng bảng hỏi, phỏng vấn sâu và phân tích thống kê. Ba bảng hỏi được thiết kế riêng cho học sinh, giáo viên và phụ huynh, bao gồm các thang đo về HVND, sự cô đơn, lòng tự trọng và trạng thái căng thẳng. Bảng hỏi được thử nghiệm trước khi khảo sát chính thức để đảm bảo độ tin cậy và tính hợp lệ. Phỏng vấn sâu được thực hiện với 18 học sinh, 6 giáo viên và 6 phụ huynh nhằm làm rõ các kết quả định lượng. Phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm SPSS 20.0 với các kỹ thuật thống kê mô tả, kiểm định T-Test, ANOVA và tương quan Pearson. Thời gian nghiên cứu kéo dài trong vòng một năm, từ khâu chuẩn bị, thu thập dữ liệu đến phân tích và báo cáo kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ HVND ở học sinh THCS: Khoảng 16,7% học sinh tại các trường khảo sát có biểu hiện HVND ở mức độ lệch chuẩn theo tiêu chí DSM-IV, tức là nói dối để được lợi ích hoặc tránh nghĩa vụ và lặp lại hành vi này trong ít nhất 6 tháng. Tỷ lệ này cao hơn so với một số nghiên cứu trong nước trước đây, ví dụ như 9,24% tại Hà Nội.

2. Nhận thức về HVND: Hơn 53% học sinh cho biết nguyên nhân nói dối chủ yếu là do sợ bị cha mẹ phạt, trong khi chỉ 4,8% thừa nhận lỗi của mình khi nói dối. Điều này cho thấy sự thiếu nhận thức đúng đắn về hậu quả của hành vi nói dối.

3. Mối quan hệ giữa HVND và các yếu tố tâm lý: Kết quả phân tích tương quan cho thấy có mối liên hệ đáng kể giữa HVND với sự căng thẳng (r = 0,45), sự cô đơn (r = 0,38) và lòng tự trọng thấp (r = -0,42). Học sinh có mức độ căng thẳng và cô đơn cao thường có xu hướng nói dối nhiều hơn, đồng thời lòng tự trọng thấp cũng là yếu tố thúc đẩy hành vi này.

4. Ảnh hưởng của giới tính và môi trường: Nam giới có xu hướng nói dối nhiều hơn nữ, chiếm tỷ lệ khoảng 60% trong nhóm học sinh có HVND lệch chuẩn. Ngoài ra, sự khác biệt về HVND cũng được ghi nhận giữa các trường và các khối lớp, phản ánh ảnh hưởng của môi trường học tập và giai đoạn phát triển tâm lý.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến HVND được xác định là do áp lực từ gia đình và nhà trường, đặc biệt là nỗi sợ bị phạt và kỳ vọng quá cao. Mối quan hệ căng thẳng giữa học sinh và người lớn làm gia tăng trạng thái bất an, dẫn đến hành vi nói dối như một cơ chế tự vệ tâm lý. Kết quả này phù hợp với nghiên cứu của Magda Stouthamer-Loeber (1986) và các nghiên cứu trong nước về HVLC ở học sinh. Sự liên quan giữa HVND với các yếu tố tâm lý như căng thẳng, cô đơn và lòng tự trọng thấp cũng được nhiều nghiên cứu quốc tế xác nhận, cho thấy HVND không chỉ là hành vi xã hội mà còn phản ánh trạng thái tâm lý bên trong của học sinh. Việc nam giới có tỷ lệ HVND cao hơn nữ phù hợp với các nghiên cứu của Keltikangas-Jarvinen và Lindeman (1997). Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ HVND theo giới tính và biểu đồ tương quan giữa HVND với các yếu tố tâm lý để minh họa mối quan hệ này. Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ thực trạng HVND tại TP.HCM, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chương trình giáo dục đạo đức và can thiệp tâm lý phù hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giáo dục nhận thức về HVND: Triển khai các chương trình giáo dục đạo đức và kỹ năng sống tại trường học nhằm nâng cao nhận thức của học sinh về hậu quả của hành vi nói dối, giảm thiểu tỷ lệ HVND. Thời gian thực hiện trong vòng 1 năm, do phòng giáo dục phối hợp với các trường THCS tổ chức.

2. Xây dựng môi trường học tập thân thiện, giảm áp lực: Nhà trường cần tạo điều kiện để học sinh được bày tỏ tâm tư, giảm áp lực thi cử và kỳ vọng quá mức từ gia đình và giáo viên. Các hoạt động tư vấn tâm lý và hỗ trợ học sinh nên được tăng cường, đặc biệt chú trọng đến học sinh có biểu hiện căng thẳng và cô đơn. Thời gian triển khai liên tục, có đánh giá định kỳ mỗi học kỳ.

3. Đào tạo giáo viên và phụ huynh về kỹ năng phát hiện và xử lý HVND: Tổ chức các khóa tập huấn cho giáo viên và phụ huynh về cách nhận biết dấu hiệu nói dối lệch chuẩn, kỹ năng giao tiếp và xử lý tình huống phù hợp nhằm hỗ trợ học sinh điều chỉnh hành vi. Chủ thể thực hiện là phòng giáo dục và các tổ chức xã hội, thời gian 6 tháng đầu năm học.

4. Phát triển hệ thống tư vấn tâm lý học đường: Thiết lập các phòng tư vấn tâm lý tại các trường THCS, cung cấp dịch vụ hỗ trợ học sinh gặp khó khăn về tâm lý, giúp các em giải tỏa căng thẳng, nâng cao lòng tự trọng và giảm hành vi nói dối. Thời gian thực hiện trong 2 năm, phối hợp giữa nhà trường và các chuyên gia tâm lý.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực tiễn và các giải pháp thiết thực giúp họ hiểu rõ hơn về HVND, từ đó áp dụng các biện pháp giáo dục phù hợp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức.

2. Phụ huynh học sinh: Giúp phụ huynh nhận thức đúng về nguyên nhân và hậu quả của hành vi nói dối, từ đó điều chỉnh cách ứng xử, giao tiếp với con em để giảm thiểu áp lực và hỗ trợ các em phát triển lành mạnh.

3. Chuyên gia tâm lý và nhà nghiên cứu: Cung cấp cơ sở lý luận và số liệu thực nghiệm để phát triển các chương trình can thiệp tâm lý, nghiên cứu sâu hơn về hành vi lệch chuẩn ở lứa tuổi vị thành niên.

4. Nhà hoạch định chính sách giáo dục: Giúp các cơ quan quản lý xây dựng chính sách, chương trình giáo dục đạo đức và sức khỏe tâm thần học đường phù hợp với thực trạng và nhu cầu của học sinh THCS.

Câu hỏi thường gặp

1. Hành vi nói dối của học sinh THCS có phổ biến không?
   Theo nghiên cứu, khoảng 16,7% học sinh THCS tại TP.HCM có biểu hiện nói dối lệch chuẩn, cho thấy đây là hành vi khá phổ biến và cần được quan tâm xử lý kịp thời.

2. Nguyên nhân chính dẫn đến hành vi nói dối ở học sinh là gì?
   Áp lực từ gia đình, nhà trường, đặc biệt là nỗi sợ bị phạt và kỳ vọng quá cao, cùng với trạng thái căng thẳng, cô đơn và lòng tự trọng thấp là những nguyên nhân chủ yếu thúc đẩy hành vi nói dối.

3. Giới tính có ảnh hưởng đến hành vi nói dối không?
   Nam giới có xu hướng nói dối nhiều hơn nữ, chiếm khoảng 60% trong nhóm học sinh có HVND lệch chuẩn, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế về sự khác biệt giới tính trong hành vi lệch chuẩn.

4. Làm thế nào để phát hiện học sinh có hành vi nói dối lệch chuẩn?
   Có thể phát hiện qua các biểu hiện lặp đi lặp lại của hành vi nói dối nhằm đạt được lợi ích hoặc tránh nghĩa vụ, kết hợp với các dấu hiệu tâm lý như căng thẳng, cô đơn và lòng tự trọng thấp. Giáo viên và phụ huynh cần quan sát kỹ và phối hợp với chuyên gia tâm lý khi cần.

5. Các biện pháp can thiệp hiệu quả để giảm hành vi nói dối là gì?
   Tăng cường giáo dục nhận thức, xây dựng môi trường học tập thân thiện, đào tạo giáo viên và phụ huynh kỹ năng xử lý, phát triển hệ thống tư vấn tâm lý học đường là những giải pháp được đề xuất và chứng minh có hiệu quả.

Kết luận

• Khoảng 16,7% học sinh THCS tại TP.HCM có biểu hiện hành vi nói dối lệch chuẩn, ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển nhân cách và quan hệ xã hội.
• HVND có mối liên hệ chặt chẽ với các yếu tố tâm lý như căng thẳng, cô đơn và lòng tự trọng thấp, đồng thời chịu ảnh hưởng của áp lực gia đình và nhà trường.
• Nam giới có tỷ lệ HVND cao hơn nữ, phản ánh sự khác biệt giới tính trong hành vi lệch chuẩn.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chương trình giáo dục đạo đức, tư vấn tâm lý và đào tạo kỹ năng cho giáo viên, phụ huynh nhằm giảm thiểu HVND.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, đánh giá hiệu quả và mở rộng nghiên cứu trên phạm vi rộng hơn để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh THCS.

Hành động ngay hôm nay để góp phần xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, phát triển nhân cách học sinh toàn diện và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1. THỰC TRẠNG HÀNH VI NÓI DỐI CỦA HỌC SINH MỘT SỐ TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH. Tổ chức nghiên cứu thực trạng HVND của HS một số trường THCS tại Tp. Mục đích nghiên cứu thực trạng HVND của HS một số trường THCS tại Tp.

Phương pháp nghiên cứu thực trạng HVND của HS một số trường THCS tại Tp. Vài nét về khách thể nghiên cứu thực trạng HVND của HS một số trường THCS tại Tp. Thực trạng HVND của HS một số trường THCS tại Tp. Nhận thức của HS THCS về HVND.

Thực trạng HVND của HS một số trường THCS tại TP.HCM xét theo CMXH và DSM – 4. Cơ chế tâm lý của HVND ở HS một số trường THCS tại Tp.HCM và các vấn đề liên quan đến HVND. Kết quả nghiên cứu thực trạng biểu hiện HVND của HS một số trường THCS tại Tp. Các mức độ biểu hiện của HVND ở HS một số trường THCS tại Tp.

So sánh thực trạng HVND của HS một số trường THCS tại Tp.HCM (HS tự đánh giá, xét theo CMXH) trên các phương diện. Các yếu tố ảnh hưởng đến HVND của HS một số trường THCS tại Tp. Mối quan hệ giữa sự lòng tự trọng, sự cô đơn, sự căng thẳng và HVND của HS THCS tại Tp. Cách ứng xử của phụ huynh và giáo viên khi phát hiện HVND ở HS THCS.

135 Tiểu kết chương 2.137 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.139 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ.143 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 144 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CMXH Chuẩn mực xã hội ĐTB Điểm trung bình HVLC Hành vi lệch chuẩn HVLCXH Hành vi lệch chuẩn xã hội HVND Hành vi nói dối HK Hiếm khi HS Học sinh KBG Không bao giờ TLH Tâm lý học TP.HCM Thành phố Hồ Chí Minh TT Thỉnh thoảng THCS Trung học cơ sở TX Thường xuyên RTX Rất thường xuyên VTN Vị thành niên XH Xã hội DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Phân biệt nói dối, lừa dối và làm dối. Cách thức chấm điểm câu hỏi 1 trong bảng hỏi 1.

Cách thức quy đổi một số câu hỏi trong bảng hỏi 2. Cách thức quy đổi mức độ biểu hiện HVND. Cách thức quy đổi điểm thang đo sự cô đơn. Cách thức quy đổi điểm thang đo sự căng thẳng.

Cách thức quy đổi điểm thang đo lòng tự trọng. Vài nét về khách thể nghiên cứu (học sinh). Vài nét về khách thể nghiên cứu (phụ huynh HS và giáo viên). Vài nét về khách thể nghiên cứu (ở các độ tuổi khác nhau).

Nhận thức của HS THCS về định nghĩa HVND. Nhận thức của HS về đặc điểm của nói dối. Nhận thức của HS về sự phân biệt HVND với các hành vi khác gần với nói dối. CMXH và nhận thức của HS THCS về động cơ dẫn đến HVND.

So sánh sự khác biệt về nhận thức của HS THCS đối với động cơ dẫn đến HVND theo biến số hạnh kiểm. CMXH và nhận thức của HS THCS về cường độ xuất hiện của HVND. Tự đánh giá của HS một số trường THCS tại Tp.HCM về HVND xét theo tiêu chí 1 của CMXH. Đánh giá của phụ huynh và giáo viên về HVND của HS một số trường THCS tại Tp.HCM xét theo tiêu chí 1 của CMXH.

Tự đánh giá của HS một số trường THCS tại Tp.HCM về HVND xét theo tiêu chí 2 của CMXH 84 Bảng 2. Đánh giá của phụ huynh và giáo viên về HVND của HS một số trường THCS tại Tp.HCM xét theo tiêu chí 2 của CMXH (bảng tổng hợp 2 tiêu chí). Tự đánh giá của HS một số trường THCS tại Tp.HCM về HVND xét theo tiêu chí 2 của DSM – 4. Đánh giá của phụ huynh và giáo viên về HVND của HS một số trường THCS tại Tp.HCM xét theo tiêu chí 2 của DSM - 4 (bảng tổng hợp 2 tiêu chí).

Giai đoạn chuẩn bị nói dối ở HS một số trường THCS tại Tp. Việc thực hiện các giai đoạn của HVND. Cảm xúc của HS THCS trước, trong và sau khi nói dối. Đối tượng HS một số trường THCS tại Tp.HCM thực hiện HVND.

Xu hướng chia sẻ thông tin của HS THCS với cha mẹ. Các hành động HS THCS nói dối để thực hiện. Địa điểm nói dối của HS một số trường THCS tại Tp. Hình thức nói dối của HS một số trường THCS tại Tp.

Biểu hiện HVND trong tự ý thức của HS THCS. Biểu hiện HVND trong đời sống tình cảm của HS THCS. Biểu hiện HVND trong ý chí của HS THCS. Biểu hiện HVND trên bình diện thói quen của HS THCS.

Biểu hiện HVND trong các mối quan hệ ở trường của HS THCS. Biểu hiện HVND trong các mối quan hệ với bạn bè của HS THCS. Biểu hiện HVND trong các mối quan hệ với gia đình của HS THCS. Kết quả so sánh theo cặp các biểu hiện HVND trong các mối quan hệ ở trường, các mối quan hệ với bạn bè và các mối quan hệ với gia đình 113 Bảng 2.

Biểu hiện HVND về mặt cơ thể của HS một số trường THCS tại Tp. Biểu hiện HVND thông qua tình huống giả định 1. Biểu hiện HVND thông qua tình huống giả định 2. Biểu hiện HVND thông qua tình huống giả định 3.

Biểu hiện HVND thông qua tình huống giả định 4. Biểu hiện HVND thông qua tình huống giả định 5. Các mức độ biểu hiện của HVND ở HS một số trường THCS tại Tp. Kết quả so sánh thực trạng HVND của HS một số trường THCS tại Tp.HCM trên phương diện giới tính.

Kết quả so sánh thực trạng HVND của HS một số trường THCS tại Tp.HCM trên phương diện trường. Kết quả so sánh thực trạng HVND của HS một số trường THCS tại Tp.HCM trên phương diện khối lớp. Kết quả so sánh thực trạng HVND của HS một số trường THCS tại Tp.HCM trên phương diện tôn giáo. Kết quả so sánh thực trạng HVND của HS một số trường THCS tại Tp.HCM trên phương diện hạnh kiểm.

Các yếu tố ảnh hưởng đến HVND của HS một số trường THCS tại Tp. Đánh giá chung về mối quan hệ của cha mẹ với con cái ở HS một số trường THCS tại Tp.HCM có HVND lệch chuẩn. CMXH và nhận thức của HS THCS có HVND lệch chuẩn về CMXH đối với HVND. Nhóm các yếu tố ảnh hưởng đến HVND của HS THCS.

Kết quả nghiên cứu mối quan hệ giữa lòng tự trọng và HVND của HS một số trường THCS tại Tp. Kết quả nghiên cứu mối quan hệ giữa sự cô đơn và HVND của HS THCS tại Tp. Kết quả nghiên cứu mối quan hệ giữa sự căng thẳng và HVND của HS THCS tại Tp. Kết quả tương quan giữa HVND, lòng tự trọng, sự cô đơn và sự căng thẳng ở HS một số trường THCS tại Tp.

Cách ứng xử của phụ huynh và giáo viên khi phát hiện HVND ở HS THCS 135 DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ Sơ đồ 1. Sơ đồ phân tích cấu trúc HVND. Cách tiếp cận HVND theo DSM - IV. Cách tiếp cận HVND dựa trên việc nghiên cứu CMXH.

Lý do chọn đề tài Một trong những tư tưởng đổi mới giáo dục và đào tạo hiện nay là tăng cường giáo dục đạo đức cho học sinh (HS). Tư tưởng này đã thể hiện rất rõ trong hàng loạt nghị quyết của Đảng, Luật giáo dục và các văn bản của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Luật giáo dục năm 2010 đã xác định: “Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp cho HS phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân…” [4]. Trong giai đoạn hiện nay, sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ, sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường và nhịp sống sôi động của thời kỳ mở cửa đang ảnh hưởng tới mỗi người trong xã hội.

Sự chuyển biến và phát triển của thời đại đã đặt ra nhiều thách thức cho xã hội, đặc biệt là công tác giáo dục thế hệ trẻ, đó là: “Làm thế nào để hình thành nhân cách ở thế hệ trẻ đáp ứng những yêu cầu, đòi hỏi của xã hội”. Đó là vấn đề tưởng chừng như đơn giản, nhưng thực tế không dễ thực hiện một cách hoàn chỉnh. Dưới góc nhìn về khoa học tâm lý, quan tâm đến giáo dục đạo đức cho HS bao gồm nhiều vấn đề khác nhau, trong đó nổi bật là hai vấn đề lớn. Thứ nhất là việc tìm ra các quy luật về mặt tâm lý trong sự phát triển của HS để lựa chọn các nội dung và phương pháp giáo dục đạo đức phù hợp nhất với các em, từ đó giúp các em hình thành những nhận thức đúng đắn, thái độ tích cực và hành vi đúng chuẩn.

Thứ hai là việc phát hiện và nghiên cứu những hành vi lệch chuẩn (HVLC) để từ đó có thể can thiệp kịp thời và đưa ra các biện pháp giáo dục cho HS một cách phù hợp. Tuổi thiếu niên được xác định vào khoảng từ 12 đến 15 tuổi, tương ứng với những năm học từ lớp 6 đến lớp 9 ở trường THCS. Đây là giai đoạn đặc biệt trong cuộc sống của các em vì xảy ra đồng thời một loạt những biến đổi về sinh lý, tâm lý. Ở giai đoạn này, nguyện vọng độc lập của các em phát triển mạnh.

Các em muốn người khác nhìn nhận mình như là một người lớn, muốn được bình đẳng trong quan hệ với người lớn, muốn được độc lập trong việc lĩnh hội tri thức, kinh nghiệm, chuẩn mực đạo đức xã hội và phương thức hành vi. Tuy nhiên nguyện vọng của các em thường mâu thuẫn với chính khả năng thực tế, mâu thuẫn với quan điểm chưa 2 thay đổi của người lớn về các em. Chính vì những mâu thuẫn đó dẫn đến quan hệ giữa các em với người lớn dễ xảy ra căng thẳng. Nếu người lớn cư xử không phù hợp thì mối quan hệ giữa các em và người lớn sẽ trở nên căng thẳng, các em thể hiện sự chống đối với những yêu cầu của người lớn.

Những yêu cầu của cha mẹ, nhà trường, xã hội và thậm chí những yêu cầu của chính bản thân có thể gây ra những áp lực đối với các em. Đây là những nguyên nhân gây ra trạng thái căng thẳng, bất an và là điều kiện cho sự xuất hiện hành vi lệch chuẩn (HVLC) ở thiếu niên [16]. Theo tác giả Magda Stouthamer - Loeber, Khoa Tâm thần Đại học học Y khoa Pittsburgh (Mỹ): “Trong tất cả các HVLC, nói dối có thể được xem là một trong những hành vi đầu tiên. HVLC này có mối quan hệ với những vấn đề về hành vi khác, đặc biệt là phạm pháp.