Luận văn thạc sĩ pháp luật về hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp các công trình sử dụng vốn nhà nước

Luận văn thạc sĩ pháp luật phân tích hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp công trình sử dụng vốn nhà nước, đề xuất giải pháp cải thiện.

• Tác giả: Trần Huy Cường
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Pháp luật về hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp các công trình sử dụng vốn nhà nước
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG CỦA PHÁP LUẬT LIÊN QUAN ĐẾN HÀNH VI HẠN CHẾ CẠNH TRANH TRONG ĐẤU THẦU XÂY LẮP CÁC CÔNG TRÌNH SỬ DỤNG VỐN NHÀ NƯỚC
• 1.1. KHÁI QUÁT VỀ CẠNH TRANH
• 1.1.1. Khái niệm cạnh tranh
• 1.1.2. Đặc trưng của cạnh tranh
• 1.2. KHÁI QUÁT VỀ ĐẤU THẦU
• 1.2.1. Khái niệm đấu thầu
• 2. CHƯƠNG 2: Thực trạng công tác đấu thầu xây lắp các công trình sử dụng vốn nhà nước ở Việt Nam và hành vi hạn chế cạnh tranh phổ biến trong đấu thầu xây lắp
• 3. CHƯƠNG 3: Một số nguyên nhân cơ bản và giải pháp ngăn ngừa hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp các công trình sử dụng vốn nhà nước
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp nhà nước

Hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp nhà nước là một vấn đề phức tạp và nhạy cảm. Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường, việc đấu thầu không chỉ đơn thuần là một quy trình lựa chọn nhà thầu mà còn là một phần quan trọng trong việc quản lý và sử dụng vốn nhà nước. Hạn chế cạnh tranh có thể dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng, ảnh hưởng đến chất lượng công trình và hiệu quả sử dụng ngân sách. Do đó, việc nghiên cứu và hiểu rõ về vấn đề này là rất cần thiết.

1.1. Khái niệm và vai trò của đấu thầu trong xây lắp

Đấu thầu xây lắp là quá trình lựa chọn nhà thầu thực hiện các công trình xây dựng. Đây là một phương thức quan trọng giúp đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong việc sử dụng vốn nhà nước. Đấu thầu không chỉ giúp giảm thiểu chi phí mà còn nâng cao chất lượng công trình thông qua sự cạnh tranh giữa các nhà thầu.

1.2. Tình hình thực tế về hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu

Thực tế cho thấy, nhiều hiện tượng tiêu cực như thông thầu, hối lộ, và bán thầu vẫn diễn ra trong quá trình đấu thầu xây lắp. Những hành vi này không chỉ làm giảm tính cạnh tranh mà còn gây thất thoát lớn cho ngân sách nhà nước. Việc thiếu các quy định pháp lý chặt chẽ đã tạo điều kiện cho các hành vi này phát triển.

II. Những thách thức trong việc hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp

Hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp không chỉ đến từ các hành vi vi phạm pháp luật mà còn từ những yếu tố khách quan và chủ quan trong quá trình thực hiện. Các thách thức này cần được nhận diện và giải quyết để đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong đấu thầu.

2.1. Các yếu tố pháp lý ảnh hưởng đến cạnh tranh

Các quy định pháp luật hiện hành về đấu thầu chưa đủ mạnh để ngăn chặn các hành vi hạn chế cạnh tranh. Nhiều văn bản pháp lý còn thiếu tính đồng bộ và chưa được cập nhật kịp thời với thực tiễn. Điều này dẫn đến việc các nhà thầu có thể dễ dàng lách luật để thực hiện các hành vi không lành mạnh.

2.2. Tâm lý và thói quen của các nhà thầu

Tâm lý cạnh tranh không lành mạnh giữa các nhà thầu cũng là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến hạn chế cạnh tranh. Nhiều nhà thầu sẵn sàng tham gia vào các hành vi như thông thầu hay hối lộ để giành được hợp đồng, điều này không chỉ làm giảm chất lượng công trình mà còn ảnh hưởng đến uy tín của ngành xây dựng.

III. Phương pháp ngăn ngừa hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp

Để ngăn ngừa các hành vi hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc cải thiện khung pháp lý và nâng cao nhận thức cho các nhà thầu là rất quan trọng.

3.1. Cải cách pháp luật về đấu thầu

Cần thiết phải cải cách các quy định pháp luật về đấu thầu để đảm bảo tính minh bạch và công bằng. Các quy định cần được cụ thể hóa và cập nhật thường xuyên để phù hợp với thực tiễn. Việc áp dụng các biện pháp chế tài nghiêm khắc đối với các hành vi vi phạm cũng là một giải pháp hiệu quả.

3.2. Tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức

Đào tạo và nâng cao nhận thức cho các nhà thầu về các quy định pháp luật và các hành vi hạn chế cạnh tranh là rất cần thiết. Các chương trình đào tạo có thể giúp các nhà thầu hiểu rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ của mình, từ đó hạn chế các hành vi không lành mạnh.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về đấu thầu xây lắp

Việc nghiên cứu và ứng dụng các giải pháp nhằm hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp đã cho thấy những kết quả tích cực. Nhiều dự án đã được thực hiện thành công nhờ vào việc áp dụng các quy định pháp luật chặt chẽ và nâng cao nhận thức cho các nhà thầu.

4.1. Các dự án thành công nhờ đấu thầu minh bạch

Nhiều dự án xây dựng lớn đã thành công nhờ vào việc áp dụng quy trình đấu thầu minh bạch. Các nhà thầu cạnh tranh công bằng đã giúp nâng cao chất lượng công trình và tiết kiệm chi phí cho ngân sách nhà nước.

4.2. Bài học từ các quốc gia khác

Nghiên cứu kinh nghiệm từ các quốc gia khác cho thấy việc áp dụng các biện pháp quản lý chặt chẽ và minh bạch trong đấu thầu có thể giúp hạn chế các hành vi không lành mạnh. Các quốc gia như Singapore và Nhật Bản đã có những quy định pháp luật rất nghiêm ngặt trong lĩnh vực này.

V. Kết luận và triển vọng tương lai về đấu thầu xây lắp

Hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp là một vấn đề cần được giải quyết triệt để để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong việc sử dụng vốn nhà nước. Việc cải cách pháp luật và nâng cao nhận thức cho các nhà thầu sẽ là những bước đi quan trọng trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của việc cải cách pháp luật

Cải cách pháp luật về đấu thầu không chỉ giúp hạn chế các hành vi không lành mạnh mà còn nâng cao tính cạnh tranh trong ngành xây dựng. Điều này sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

5.2. Triển vọng phát triển của đấu thầu xây lắp

Triển vọng phát triển của đấu thầu xây lắp trong tương lai phụ thuộc vào việc thực hiện các giải pháp đã đề xuất. Nếu các quy định pháp luật được thực hiện nghiêm túc, ngành xây dựng sẽ có cơ hội phát triển mạnh mẽ và bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh chuyển đổi nền kinh tế Việt Nam sang cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, cạnh tranh trở thành quy luật tất yếu và động lực phát triển kinh tế. Tuy nhiên, cạnh tranh tự do cũng tiềm ẩn nhiều hành vi hạn chế cạnh tranh, đặc biệt trong lĩnh vực đấu thầu xây lắp các công trình sử dụng vốn nhà nước. Hoạt động xây dựng gắn liền với nguồn vốn đầu tư lớn và có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước. Việc lựa chọn nhà thầu trong đấu thầu xây lắp là khâu then chốt quyết định chất lượng và chi phí công trình. Mặc dù pháp luật về đấu thầu đã được ban hành và điều chỉnh nhiều lần, thực tế vẫn tồn tại các hành vi tiêu cực như thông thầu, hối lộ, phá giá bỏ thầu, phân biệt đối xử giữa nhà thầu nhà nước và tư nhân, làm méo mó tính cạnh tranh và gây thất thoát ngân sách. Luận văn tập trung nghiên cứu pháp luật về hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp các công trình sử dụng vốn nhà nước tại Việt Nam, phân tích thực trạng, đặc trưng các hành vi hạn chế cạnh tranh, đồng thời đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả đấu thầu, giảm thất thoát vốn. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong đấu thầu xây lắp, giai đoạn từ khi Luật Đấu thầu có hiệu lực (2006) đến thời điểm nghiên cứu, với mục tiêu cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện chính sách và pháp luật đấu thầu xây lắp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết kinh tế thị trường và pháp luật cạnh tranh, trong đó:

• Quy luật cạnh tranh: Cạnh tranh là sự ganh đua giữa các chủ thể kinh doanh nhằm giành ưu thế trên thị trường, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ, đồng thời tạo ra lợi ích xã hội. Cạnh tranh là đặc trưng cơ bản của nền kinh tế thị trường.

• Lý thuyết hành vi kinh doanh: Các chủ thể kinh doanh sử dụng các thông số cạnh tranh như giá cả, chất lượng, dịch vụ để tạo lợi thế, trong khuôn khổ pháp luật nhằm tối đa hóa lợi nhuận.

• Pháp luật cạnh tranh: Điều chỉnh các hành vi hạn chế cạnh tranh như thỏa thuận hạn chế cạnh tranh, lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường, tập trung kinh tế nhằm bảo vệ môi trường cạnh tranh lành mạnh.

• Mô hình đấu thầu xây lắp: Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, tài chính của bên mời thầu trên cơ sở cạnh tranh công bằng, minh bạch. Các hình thức đấu thầu gồm đấu thầu rộng rãi, hạn chế, chỉ định thầu, mua sắm trực tiếp, tự thực hiện và lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt.

Các khái niệm chính bao gồm: cạnh tranh, đấu thầu, đấu thầu xây lắp, hành vi hạn chế cạnh tranh, thỏa thuận hạn chế cạnh tranh, lạm dụng vị trí thống lĩnh, tập trung kinh tế.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp:

• Phân tích lý thuyết: Tổng hợp, phân tích các văn bản pháp luật Việt Nam và quốc tế về đấu thầu và cạnh tranh, xây dựng khung lý thuyết phù hợp.

• Nghiên cứu thực trạng: Thu thập số liệu từ các báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các văn bản pháp luật, các trường hợp thực tế tại một số địa phương về đấu thầu xây lắp sử dụng vốn nhà nước.

• So sánh quốc tế: Tham khảo kinh nghiệm đấu thầu và pháp luật cạnh tranh của một số quốc gia để rút ra bài học áp dụng.

• Phân tích định tính và định lượng: Đánh giá các hành vi hạn chế cạnh tranh qua số liệu tiết kiệm chi phí đấu thầu, tỷ lệ tiết kiệm theo hình thức lựa chọn nhà thầu, phân tích các biểu hiện tiêu cực trong đấu thầu.

• Cỡ mẫu: Số liệu tổng hợp từ hàng nghìn gói thầu trên toàn quốc trong giai đoạn 1998-2002, cùng các báo cáo chuyên ngành.

• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn các gói thầu tiêu biểu theo quy mô, hình thức đấu thầu và địa bàn để phân tích chi tiết.

• Timeline nghiên cứu: Tập trung phân tích giai đoạn từ 1996 đến 2006, thời điểm Luật Đấu thầu được ban hành và có hiệu lực.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ tiết kiệm qua đấu thầu giảm dần theo thời gian: Năm 1998, tổng số gói thầu là 4.577 với tỷ lệ tiết kiệm khoảng 11,2%. Đến năm 2000, tỷ lệ tiết kiệm trung bình đạt khoảng 14%, nhưng sau đó có xu hướng giảm. Ví dụ, tỉnh Cà Mau đạt tỷ lệ tiết kiệm cao nhất 30,48% trong năm 1999, trong khi nhiều địa phương khác có tỷ lệ thấp hơn.

2. Hiệu quả tiết kiệm theo hình thức lựa chọn nhà thầu: Đấu thầu rộng rãi mang lại tỷ lệ tiết kiệm cao nhất (khoảng 12,6%), tiếp theo là đấu thầu hạn chế và chào hàng cạnh tranh (9,34%), trong khi chỉ định thầu và các hình thức không cạnh tranh khác chỉ đạt khoảng 1,19%. Điều này cho thấy tính cạnh tranh quyết định hiệu quả kinh tế của đấu thầu.

3. Hành vi hạn chế cạnh tranh phổ biến: Thông đồng giữa các nhà thầu, giữa nhà thầu và chủ đầu tư, đánh giá hồ sơ dự thầu tùy tiện, chỉ định thầu không đúng quy định, phá giá bỏ thầu, móc ngoặc, hối lộ là những hành vi làm méo mó tính cạnh tranh, gây thất thoát ngân sách lớn.

4. Pháp luật hiện hành còn nhiều bất cập: Luật Đấu thầu và các nghị định hướng dẫn chưa đủ sức ngăn ngừa các hành vi tiêu cực do quy định còn chắp vá, thiếu đồng bộ, chưa sát thực tế. Ví dụ, quy định về tỷ lệ vốn nhà nước để tổ chức đấu thầu còn chưa hợp lý, tạo kẽ hở cho chỉ định thầu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hành vi hạn chế cạnh tranh là do lợi ích kinh tế lớn từ việc chi phối gói thầu, sự thiếu minh bạch và giám sát trong quá trình đấu thầu, cũng như năng lực quản lý nhà nước còn hạn chế. So với các nghiên cứu quốc tế, Việt Nam còn thiếu các quy định chi tiết về phân biệt thỏa thuận ngang và dọc trong hạn chế cạnh tranh, cũng như cơ chế xử lý vi phạm chưa đủ mạnh.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ tiết kiệm theo năm và theo hình thức đấu thầu, bảng so sánh mức tiết kiệm giữa các địa phương và các hình thức lựa chọn nhà thầu. Các biểu đồ này minh họa rõ ràng hiệu quả của đấu thầu rộng rãi so với các hình thức khác.

Ý nghĩa của kết quả là nhấn mạnh vai trò của pháp luật và quản lý nhà nước trong việc tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước, đồng thời cảnh báo các hành vi tiêu cực cần được ngăn chặn kịp thời.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý về đấu thầu xây lắp: Rà soát, sửa đổi Luật Đấu thầu và các văn bản hướng dẫn để đảm bảo tính đồng bộ, chặt chẽ, đặc biệt quy định rõ ràng về tỷ lệ vốn nhà nước áp dụng đấu thầu, phân biệt rõ các hình thức đấu thầu và điều kiện áp dụng. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Quốc hội, Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

2. Tăng cường giám sát, kiểm tra và xử lý vi phạm: Thiết lập cơ chế giám sát độc lập, minh bạch trong quá trình đấu thầu, xử lý nghiêm các hành vi thông đồng, hối lộ, phá giá bỏ thầu. Áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý đấu thầu để nâng cao tính minh bạch. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: Thanh tra Chính phủ, các cơ quan quản lý nhà nước.

3. Nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý đấu thầu: Tổ chức đào tạo chuyên sâu về pháp luật đấu thầu, kỹ năng giám sát và xử lý vi phạm cho cán bộ các cấp, đặc biệt tại địa phương. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các trường đào tạo.

4. Khuyến khích áp dụng hình thức đấu thầu rộng rãi: Ưu tiên áp dụng đấu thầu rộng rãi để tăng tính cạnh tranh, hạn chế chỉ định thầu và các hình thức không cạnh tranh khác. Thời gian: ngay lập tức; Chủ thể: Chủ đầu tư, bên mời thầu.

5. Xây dựng hệ thống thông tin đấu thầu quốc gia: Tạo nền tảng dữ liệu mở, công khai kết quả đấu thầu, hồ sơ mời thầu, hồ sơ dự thầu để các bên liên quan và người dân giám sát. Thời gian: 2 năm; Chủ thể: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Thông tin và Truyền thông.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư và đấu thầu: Giúp nâng cao hiệu quả quản lý, hoàn thiện chính sách, pháp luật và giám sát hoạt động đấu thầu xây lắp.

2. Chủ đầu tư và bên mời thầu: Cung cấp kiến thức về pháp luật và thực trạng đấu thầu, giúp tổ chức đấu thầu minh bạch, công bằng, lựa chọn nhà thầu phù hợp.

3. Các nhà thầu xây lắp: Hiểu rõ các quy định pháp luật, tránh vi phạm, nâng cao năng lực cạnh tranh và cơ hội trúng thầu.

4. Các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên ngành luật, quản lý xây dựng, kinh tế: Là tài liệu tham khảo khoa học về pháp luật cạnh tranh và đấu thầu xây lắp trong bối cảnh Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Pháp luật Việt Nam quy định thế nào về hành vi hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp?
   Pháp luật quy định rõ các hành vi như thông đồng để thắng thầu, lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường, thỏa thuận hạn chế cạnh tranh là vi phạm. Luật Cạnh tranh và Luật Đấu thầu có các điều khoản xử lý nghiêm các hành vi này nhằm bảo vệ môi trường cạnh tranh lành mạnh.

2. Tại sao đấu thầu rộng rãi được coi là hình thức lựa chọn nhà thầu hiệu quả nhất?
   Đấu thầu rộng rãi tạo điều kiện cho nhiều nhà thầu tham gia cạnh tranh bình đẳng, từ đó lựa chọn được nhà thầu có năng lực tốt nhất với giá cả hợp lý, giúp tiết kiệm chi phí đầu tư và nâng cao chất lượng công trình.

3. Những hành vi hạn chế cạnh tranh phổ biến trong đấu thầu xây lắp là gì?
   Các hành vi phổ biến gồm thông đồng giữa các nhà thầu hoặc với chủ đầu tư, chỉ định thầu không đúng quy định, phá giá bỏ thầu, móc ngoặc, hối lộ, đánh giá hồ sơ dự thầu tùy tiện, gây méo mó tính cạnh tranh.

4. Làm thế nào để phát hiện và ngăn chặn hành vi hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu?
   Cần tăng cường giám sát, kiểm tra độc lập, áp dụng công nghệ thông tin minh bạch hóa quy trình đấu thầu, xử lý nghiêm vi phạm, đồng thời nâng cao năng lực cán bộ quản lý và nhận thức của các bên liên quan.

5. Phạm vi áp dụng của Luật Đấu thầu trong các dự án sử dụng vốn nhà nước như thế nào?
   Luật Đấu thầu áp dụng cho các dự án sử dụng vốn nhà nước từ 30% trở lên, bao gồm đầu tư xây dựng, mua sắm tài sản, nghiên cứu khoa học, hỗ trợ kỹ thuật. Tuy nhiên, quy định này còn tồn tại bất cập khi các dự án có vốn nhà nước dưới 30% nhưng tổng vốn lớn lại không bắt buộc đấu thầu.

Kết luận

• Cạnh tranh là quy luật nền tảng của kinh tế thị trường, đấu thầu xây lắp là công cụ quan trọng để thực hiện cạnh tranh lành mạnh trong sử dụng vốn nhà nước.
• Thực trạng đấu thầu xây lắp tại Việt Nam còn tồn tại nhiều hành vi hạn chế cạnh tranh, gây thất thoát ngân sách và giảm hiệu quả đầu tư.
• Luật Đấu thầu và Luật Cạnh tranh đã tạo khung pháp lý cơ bản nhưng còn nhiều điểm cần hoàn thiện để phù hợp với thực tiễn và hội nhập quốc tế.
• Áp dụng hình thức đấu thầu rộng rãi và tăng cường giám sát, xử lý vi phạm là giải pháp then chốt nâng cao hiệu quả đấu thầu.
• Tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực quản lý là bước đi cần thiết trong 1-3 năm tới để đảm bảo môi trường cạnh tranh công bằng, minh bạch trong đấu thầu xây lắp.

Hành động ngay hôm nay để góp phần xây dựng nền kinh tế thị trường phát triển bền vững và hiệu quả!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG CỦA PHÁP LUẬT LIÊN QUAN ĐẾN HÀNH VI HẠN CHẾ CẠNH TRANH TRONG ĐẤU THẦU XÂY LẮP CÁC CÔNG TRÌNH SỬ DỤNG VỐN NHÀ NƯỚC 1. KHÁI QUÁT VỀ CẠNH TRANH 1. Khái niệm cạnh tranh Cạnh tranh, về mặt thuật ngữ được hiểu là sự cố gắng giành phần hơn về phía mình giữa những người, những tổ chức hoạt động có mục tiêu và lợi ích giống nhau. Trong kinh doanh cạnh tranh được định nghĩa là sự đua tranh giữa các nhà kinh doanh trên thị trường nhằm giành ưu thế trên cùng một loại tài nguyên, sản phẩm hoặc cùng một loại khách hàng về phía mình.

Cạnh tranh là đặc trưng cơ bản của cơ chế thị trường. Không có cạnh tranh thì không có nền kinh tế thị trường theo đúng nghĩa của nó. Nền kinh tế thị trường khi vận hành phải tuân thủ theo những quy luật khách quan riêng của mình, trong đó có quy luật cạnh tranh. Cạnh tranh vừa là môi trường, vừa là động lực nội tại thúc đẩy nền kinh tế phát triển.

Dưới góc độ pháp lý, cạnh tranh được sự quan tâm nghiên cứu ở nhiều quốc gia và do vậy, cũng có nhiều khái niệm khác nhau xung quanh vấn đề này, cụ thể: Theo Từ điển kinh doanh của Vương quốc Anh xuất bản năm 1992, cạnh tranh được định nghĩa như sau: Cạnh tranh là sự ganh đua, sự kình địch giữa các nhà kinh doanh trên thị trường nhằm tranh giành cùng một loại tài nguyên sản xuất hoặc cùng một loại khách hàng về phía mình. Như vậy định nghĩa trên nêu rõ cạnh tranh chỉ có trong nền kinh tế thị trường, dưới giác độ là một quy luật kinh tế. Từ điển tiếng Việt cũng giải thích cạnh tranh theo nghĩa kinh tế, triết học: Cạnh tranh là hoạt động tranh đua giữa những người sản xuất hàng hóa, 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] giữa các thương nhân, các nhà kinh doanh trong nền kinh tế nhằm giành các điều kiện sản xuất, tiêu thụ và thị trường có lợi nhất. Theo Từ điển Cornu của Pháp, cạnh tranh được hiểu là: Chạy đua trong kinh tế; hành vi của các doanh nghiệp độc lập với nhau và là đối thủ của nhau cung ứng hàng hóa, dịch vụ, nhằm làm thỏa mãn nhu cầu giống nhau với sự may rủi của mỗi bên, thể hiện qua việc lôi kéo được hoặc để mất đi một lượng khách hàng thường xuyên.

Chạy đua trên thị trường mà cấu trúc và sự vận hành của thị trường đó đáp ứng các điều kiện của quy luật cung cầu, giữa một bên là nhà cung cấp với bên kia là những người sử dụng hoặc tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ; các hàng hóa và dịch vụ này được tự do tiếp cận trong điều kiện các quyết định kinh doanh không phải là hệ quả của áp lực hoặc những ưu đãi do pháp luật mang lại. Qua xem xét một số định nghĩa cạnh tranh như trên, có thể thấy mặc dù được nghiên cứu, đề cập ở nhiều góc độ khác nhau, định nghĩa có thể khái quát hay cụ thể đi nữa thì các định nghĩa này cũng đều thể hiện được những đặc trưng riêng của cạnh tranh: Là sự ganh đua, sự giành quyền lợi, ảnh hưởng; chủ thể là các tổ chức, cá nhân có hoạt động kinh doanh trong cùng một thị trường liên quan; các chủ thể cạnh tranh đều có chung một mục đích sinh lợi. Như vậy, có thể thấy yếu tố cấu thành cạnh tranh bao gồm: - Khách hàng thường xuyên hay người tiêu dùng, người sử dụng; - Các bên tham gia cạnh tranh: Có ít nhất hai doanh nghiệp trở lên là đối thủ của nhau; - Môi trường chính trị, pháp lý thuận lợi cho cạnh tranh, đó chính là nền kinh tế thị trường; - Thị trường liên quan được xác định thông qua thị trường sản phẩm liên quan và thị trường địa lý liên quan. 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Theo các cách giải thích trên, cạnh tranh được coi là hành vi của các chủ thể trong khi tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh ở nền kinh tế thị trường, nhằm mục đích tạo lập cho mình một ưu thế có lợi nhất để thu lợi nhuận cao nhất.

Trong môi trường hoạt động tồn tại quy luật cạnh tranh, cạnh tranh có thể đưa lại lợi ích cho người này và thiệt hại cho người khác, song xét dưới góc độ lợi ích toàn xã hội, cạnh tranh một cách lành mạnh luôn có những tác động tích cực và đem lại hiệu quả to lớn cho nền kinh tế. Cạnh tranh buộc các đối thủ phải tự hoàn thiện bản thân mình và trang bị cho mình những điều kiện tốt nhất để nhập cuộc, kết quả sẽ đem lại cho toàn xã hội những lợi ích đáng kể, chẳng hạn như cạnh tranh sẽ làm cho chất lượng hàng hóa, dịch vụ tốt hơn; giá phải chăng, hợp lý hơn. Nhìn nhận dưới góc độ khoa học, khó có thể đưa ra một khái niệm chuẩn chung cho hiện tượng cạnh tranh. Vì vậy, chỉ có thể giải thích phù hợp với bản chất vận động của nó.

Trước hết, để đảm bảo môi trường cạnh tranh lành mạnh trong nền kinh tế thì cạnh tranh luôn là mục tiêu được nuôi dưỡng và bảo vệ bởi chính sách và pháp luật cạnh tranh. Về phần mình, cạnh tranh được giải thích là một hoạt động mang tính hiệu quả với đặc điểm được tạo bởi chuỗi những hành động thúc đẩy có tính chủ định của một chủ thể kinh doanh trong một thị trường cụ thể. Để thỏa mãn với những lợi ích của riêng mình, phù hợp với các quy định của pháp luật, các chủ thể kinh doanh cố gắng đạt được những điều khoản ưu đãi bằng việc sử dụng những thông số cạnh tranh như giá cả, chất lượng, dịch vụ bán hàng, điều kiện vận chuyển, quảng cáo, tiếp thị… nhằm tạo ra lợi thế trong kinh doanh. Theo Adam Smith, cạnh tranh là tiền đề để bảo vệ sự tự do đối với những quyết định và hành động vì lợi ích của nhà kinh doanh, song rộng hơn là nhằm bảo vệ sự hoàn hảo về kinh tế, trật tự thị trường và công bằng xã hội.

Tuy nhiên, để đạt được điều này thì bản thân quá trình cạnh tranh phải được diễn ra trong trật tự và khuôn khổ nhất định, phải được nuôi dưỡng và bảo vệ bởi chính sách và pháp luật về cạnh tranh. 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Đặc trưng của cạnh tranh Khi nghiên cứu cạnh tranh dưới góc độ kinh tế học, xã hội học và khoa học pháp lý cần thấy rõ mặt tích cực, đồng thời cũng phải thừa nhận những mặt tiêu cực của nó. Hai mặt này song song tồn tại khi cạnh tranh thực hiện các chức năng của nó trong điều kiện kinh tế thị trường.

Mặt tích cực của cạnh tranh: Cạnh tranh là động lực thúc đẩy nền kinh tế, thúc đẩy các hoạt động sản xuất kinh doanh phát triển, mang lại lợi ích cho người tiêu dùng. Không có cạnh tranh thì không có tính năng động và sáng tạo trong nền kinh tế. Một vấn đề ai cũng thừa nhận là kinh doanh phải tính đến lợi nhuận, thế nhưng lợi nhuận đó nếu có được trên cơ sở sáng tạo, ứng dụng khoa học - công nghệ tiến bộ để đem đến cho người tiêu dùng những sản phẩm hàng hóa dịch vụ tốt nhất, giá cả hợp lý, thì đó là biểu hiện của những hành vi kinh doanh lành mạnh, cạnh tranh công bằng. Cạnh tranh bằng những ưu thế vượt trội về phương thức và tư duy kinh doanh, bằng khoa học, công nghệ chứ không phải dựa vào các thủ pháp gian dối, lừa đảo để vượt qua đối thủ cạnh tranh, gây ra sự lãng phí của cải và các nguồn lực trong xã hội.

Trong môi trường kinh doanh, cạnh tranh diễn ra như một quy luật của nền kinh tế thị trường, nó vận hành tương ứng với các quy luật kinh tế khác như quy luật cung cầu, quy luật giá trị…và tôn vinh quyền lựa chọn của người tiêu dùng. Do tính chất khốc liệt của thị trường, sự tồn tại hay diệt vong của doanh nghiệp này hay doanh nghiệp khác là một kết quả tất yếu của cạnh tranh. Song xét dưới góc độ lợi ích xã hội, cạnh tranh luôn mang lại những tác động tích cực. Do đó, các nước có nền kinh tế thị trường phát triển đều khuyến khích cạnh tranh với mong muốn cạnh tranh có thể đem lại một số lợi ích sau: - Bảo đảm và đáp ứng sở thích của người tiêu dùng.

Nghĩa là sản phẩm hàng hóa thỏa mãn được yêu cầu của người tiêu dùng về giá cả hợp lý, chất lượng, mẫu mã. 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Khuyến khích việc nghiên cứu và áp dụng công nghệ mới nhằm giảm chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm sẽ rẻ hơn đối thủ cạnh tranh, nhờ đó mà khoa học công nghệ phát triển không ngừng. - Vị thế trung tâm của người tiêu dùng ngày càng được quan tâm và đề cao, quyền lợi của người tiêu dùng ngày càng được đảm bảo. Cơ hội lựa chọn hàng hóa, dịch vụ của người tiêu dùng ngày càng được thỏa mãn một cách tối ưu.

- Cạnh tranh sẽ mang lại một nền kinh tế năng động, sáng tạo và không ngừng tăng trưởng. Bên cạnh những mặt tích cực, song hành với nó, cạnh tranh cũng thể hiện những mặt tiêu cực nhất định cần hạn chế và điều chỉnh. Biểu hiện ở chỗ cạnh tranh có xu hướng phân hóa các doanh nghiệp. Những doanh nghiệp mạnh có uy thế sẽ giành chiến thắng trong các cuộc cạnh tranh, uy tín được nâng cao, lợi nhuận kinh tế thu được ở mức cao hơn, còn các doanh nghiệp không đủ năng lực để cạnh tranh sẽ gặp nhiều khó khăn, thậm chí có nguy cơ dẫn đến phá sản.

KHÁI QUÁT VỀ ĐẤU THẦU 1. Khái niệm đấu thầu Trong cơ chế kinh tế thị trường người tiêu dùng (bao gồm các nhà đầu tư - sau đây gọi chung là người mua) luôn mong muốn có được hàng hóa và dịch vụ tốt nhất với chi phí thấp nhất. Vì vậy, mỗi khi có nhu cầu mua sắm một loại hàng hóa hay dịch vụ nào đó, họ thường tổ chức các cuộc đấu thầu để các nhà thầu (bao gồm các nhà cung ứng hàng hóa và dịch vụ) cạnh tranh với nhau về kỹ thuật, công nghệ, chất lượng và giá cả. Trong các cuộc đấu thầu như vậy, nhà thầu nào đưa ra được mẫu hàng hóa và dịch vụ phù hợp với yêu cầu của người mua và với giá cả thấp nhất sẽ được người mua chấp nhận trao hợp đồng.Tuy nhiên, không phải lúc nào người mua cũng yêu cầu chất lượng hàng hóa và dịch vụ tốt nhất.

Tùy theo nhu cầu sử dụng, người mua sẽ 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.