Giáo trình Vận hành Cần trục Nghề Máy thi công mặt đường - CĐ GTVT TW I

Giáo trình nghiên cứu vận hành cần trục nghề vận hành máy thi công mặt đường trình độ cao đẳng, trình bày lý thuyết rõ ràng, minh họa ví dụ thực tế, phù hợp sinh viên .

• Trường học: Trường Cao Đẳng
• Chuyên ngành: Vận Hành Cần Trục
• Đề tài: Giáo Trình Vận Hành Cần Trục Nghề Vận Hành Máy Thi Công Mặt Đường Trình Độ Cao Đẳng
• Loại tài liệu: Giáo Trình

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Bài 1: An toàn - Nội quy thực tập
• 1.1. Nội quy thực tập
• 1.2. Ghi nhật trình và bàn giao ca
• 1.3. Những quy định về kỹ thuật an toàn khi sử dụng cần trục bánh lốp
• 1.4. Tham quan thiết bị máy
• 2. Bài 2: Giới thiệu về cần trục bánh lốp
• 2.1. Giới thiệu kết cấu chung của cần trục
• 2.1.1. Nguồn động lực
• 2.1.2. Cần, cáp, móc
• 2.1.3. Bàn quay
• 2.1.4. Hệ thống di chuyển
• 2.2. Giới thiệu tính năng tác dụng của các thiết bị
• 2.2.1. Cơ cấu lái
• 2.2.2. Cơ cấu nâng hạ
• 2.2.3. Chân chống
• 2.3. Hướng dẫn tính năng các tay điều khiển và các đồng hồ báo trong ca bin
• 2.3.1. Các bàn đạp chân
• 2.3.2. Tay điều khiển nâng - hạ vật
• 2.3.3. Tay điều khiển nâng - hạ cần, tầm vươn
• 2.3.4. Tay điều khiển quay bàn quay
• 2.3.5. Các đồng hồ báo P dầu, P hơi, Tốc độ, công suất, tải trọng
• 3. Bài 3: Bảo dưỡng cần trục bánh lốp
• 3.1. Bảo dưỡng ca
• 3.1.1. Công tác chuẩn bị
• 3.1.2. Nội dung bảo dưỡng ca
• 3.1.3. Thực hiện bảo dưỡng ca
• 4. Bài 4: Đi số nguội
• 4.1. Khởi động động cơ
• 4.2. Giới thiệu về sơ đồ, vị trí số trên cần trục bánh lốp đang thực tập
• 4.3. Phối hợp các thao tác: Côn - Số - Ga
• 4.4. Một số chú ý khi thực hiện thao tác
• 5. Bài 5: Đi số nóng tại chỗ
• 5.1. Phối hợp các thao tác: Côn - Số - Ga
• 5.2. Một số chú ý khi thực hiện thao tác
• 6. Bài 6: Di chuyển cần trục bánh lốp đến vị trí xác định
• 6.1. Khởi hành và dừng xe ô tô cần trục
• 6.2. Chuyển số từ thấp đến cao và ngược lại
• 6.3. Di chuyển ô tô cần trục tiến, lùi
• 6.4. Đánh lái, trả lái khi ô tô cần trục vào đường vòng
• 6.5. Lái ô tô cần trục ra, vào hình quay đầu
• 6.6. Vận hành cần trục bánh lốp lên xuống dốc
• 7. Bài 7: Điều khiển cần trục không tải
• 7.1. Thao tác gài, nối truyền động cho cần trục
• 7.2. Nâng hạ cần
• 7.3. Quay bàn quay sang phải, quay sang trái
• 7.4. Một số chú ý khi thực hiện thao tác
• 8. Bài 8: Điều khiển cần trục bánh lốp một chu trình làm việc
• 8.1. Thao tác phối hợp
• 8.2. Một số chú ý khi thực hiện thao tác
• 9. Bài 9: Cẩu hàng nhẹ đặt đúng quy định
• 9.1. Chọn vị trí làm việc hợp lý, thống nhất tín hiệu xi nhan khi làm việc
• 9.2. Chọn vị trí móc cáp vào hàng
• 9.3. Nâng hàng lên
• 9.4. Quay về vị trí dỡ hàng
• 9.5. Hạ hàng xuống vị trí đã quy định
• 9.6. Một số chú ý khi thực hiện thao tác
• 10. Bài 10: Cẩu hàng theo H - Q - R
• 10.1. Chọn vị trí làm việc hợp lý
• 10.2. Chọn vị trí móc cáp vào hàng
• 10.3. Cẩu di chuyển hàng theo hình chữ H
• 10.4. Cẩu di chuyển hàng theo hình chữ Q
• 10.5. Cẩu di chuyển hàng theo hình chữ R
• 10.6. Một số chú ý khi thực hiện thao tác
• 11. Bài 11: Cẩu hàng có kích thước lớn
• 11.1. Chọn vị trí làm việc hợp lý
• 11.2. Chọn kích thước cáp, móc và vị trí móc cáp vào hàng
• 11.3. Cẩu hàng có kích thước lớn
• 11.4. Một số chú ý khi thực hiện thao tác
• 12. Bài 12: Cẩu hàng lên xuống phương tiện vận tải
• 12.1. Chọn vị trí làm việc hợp lý
• 12.2. Cẩu hàng lên xuống phương tiện vận tải
• 12.3. Một số chú ý khi thực hiện thao tác
• 13. Bài 13: Cẩu lắp dựng cột
• 13.1. Chọn vị trí làm việc hợp lý
• 13.2. Cẩu lắp dựng cột
• 13.3. Một số chú ý khi thực hiện thao tác
• 14. Bài 14: Cẩu lắp dựng xà, dầm
• 14.1. Chọn vị trí làm việc hợp lý
• 14.2. Cẩu lắp dựng xà, dầm
• 14.3. Một số chú ý khi thực hiện thao tác
• 15. Bài 15: Cẩu lắp đặt máy và thiết bị
• 15.1. Chọn vị trí làm việc hợp lý
• 15.2. Chọn vị trí móc cáp vào thiết bị khi lắp máy
• 15.3. Cẩu lắp đặt máy và thiết bị
• 15.4. Một số chú ý khi thực hiện thao tác
• 16. Bài 16: Cẩu lắp kết cấu bị che khuất
• 16.1. Chọn vị trí làm việc hợp lý
• 16.2. Cẩu lắp kết cấu bị che khuất
• 16.3. Một số chú ý khi thực hiện thao tác
• 17. Bài 17: Giới thiệu về cần trục bánh xích
• 17.1. Giới thiệu kết cấu chung của cần trục
• 17.1.1. Nguồn động lực
• 17.1.2. Cơ cấu nâng hạ
• 17.2. Hướng dẫn tính năng các tay điều khiển và các đồng hồ báo trong ca bin
• 17.2.1. Các bàn đạp chân
• 17.2.2. Tay điều khiển nâng - hạ vật
• 17.2.3. Tay điều khiển nâng - hạ cần, tầm vươn
• 17.2.4. Tay điều khiển quay bàn quay
• 17.2.5. Các đồng hồ báo P dầu, P hơi, Tốc độ, công suất, tải trọng
• 18. Bài 18: Bảo dưỡng cần trục bánh xích
• 18.1. Bảo dưỡng ca
• 18.1.1. Công tác chuẩn bị
• 18.1.2. Nội dung bảo dưỡng ca
• 18.1.3. Thực hiện bảo dưỡng ca
• 18.2. Bảo dưỡng cấp 1
• 18.2.1. Công tác chuẩn bị
• 18.2.2. Nội dung bảo dưỡng cấp 1
• 18.2.3. Thực hiện bảo dưỡng cấp 1
• 18.3. Bảo dưỡng cấp 2
• 18.3.1. Công tác chuẩn bị
• 18.3.2. Nội dung bảo dưỡng cấp 2
• 18.3.3. Thực hiện bảo dưỡng cấp 2
• 19. Bài 19: Di chuyển cần trục bánh xích đến vị trí xác định
• 19.1. Khởi hành và dừng cần trục bánh xích
• 19.2. Kiểm tra địa hình trước khi di chuyển cần trục bánh xích đến vị trí xác định
• 19.3. Xác định vị trí máy dừng
• 19.4. Vận hành cần trục lên, xuống dốc
• 19.5. Một số chú ý khi thực hiện thao tác
• 20. Bài 20: Điều khiển cần trục bánh xích một chu trình làm việc
• 20.1. Thao tác gài, nối truyền động
• 20.1.1. Ngắt li hợp bấm công tắc hoặc cài bằng cần lai sang bơm thủy lực làm việc
• 20.2. Nâng hạ cần
• 20.3. Quay bàn quay sang phải, quay sang trái
• 20.4. Một số chú ý khi thực hiện thao tác

Tóm tắt

I. Tổng quan giáo trình vận hành cần trục trình độ cao đẳng

Giáo trình môn học vận hành cần trục là một học phần chuyên môn bắt buộc trong chương trình đào tạo nghề vận hành máy thi công mặt đường trình độ cao đẳng. Tài liệu này được biên soạn nhằm chuẩn hóa nội dung giảng dạy, đáp ứng nhu cầu cấp thiết về tài liệu học tập và tham khảo cho cả giáo viên và sinh viên. Hiện nay, nhiều cơ sở đào tạo vẫn sử dụng tài liệu tự biên soạn, thiếu tính thống nhất, gây khó khăn trong việc đảm bảo chất lượng đầu ra. Sự ra đời của giáo trình này, ban hành theo Quyết định số 195/QĐ-CĐGTVTTWI-ĐT, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc xây dựng một khung chương trình chuẩn. Nội dung giáo trình được xây dựng dựa trên kinh nghiệm giảng dạy thực tế và tham khảo nhiều nguồn tài liệu uy tín trong nước. Mục tiêu cốt lõi của môn học là trang bị cho người học kiến thức và kỹ năng toàn diện, từ lý thuyết cơ bản đến thực hành thành thạo. Sinh viên sau khi hoàn thành khóa học phải nắm vững công dụng, cấu tạo, nguyên lý hoạt động của các loại cần trục bánh lốp và cần trục bánh xích. Quan trọng hơn, họ phải thực hiện được các quy trình bảo dưỡng cần trục và vận hành thiết bị một cách an toàn, hiệu quả. Giáo trình nhấn mạnh việc rèn luyện tính kỷ luật, cẩn thận, tỉ mỉ và nâng cao ý thức trách nhiệm trong việc sử dụng, bảo quản máy móc, thiết bị. Đây là nền tảng vững chắc để hình thành nên những người thợ vận hành chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường lao động trong lĩnh vực xây dựng và giao thông vận tải.

1.1. Sự cần thiết của một giáo trình vận hành máy thi công chuẩn

Thực trạng thiếu một giáo trình giảng dạy chuẩn và thống nhất trong các cơ sở dạy nghề hiện nay là một thách thức lớn. Việc mỗi nơi sử dụng tài liệu tự biên soạn dẫn đến sự không đồng đều về chất lượng đào tạo. Sinh viên và giáo viên gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn kiến thức hệ thống và chính xác. Giáo trình vận hành cần trục này được biên soạn để giải quyết vấn đề đó, tạo ra một tài liệu tham khảo chính thức và đáng tin cậy. Nó đảm bảo rằng các kiến thức và kỹ năng cốt lõi của nghề được truyền đạt một cách nhất quán, từ cấu tạo hệ thống truyền lực, nguyên lý hoạt động đến các quy trình bảo dưỡng kỹ thuật.

1.2. Mục tiêu đào tạo chính của mô đun vận hành cần trục

Mô-đun này đặt ra các mục tiêu rõ ràng. Về kiến thức, người học phải trình bày đúng nhiệm vụ, công dụng, cấu tạo và nguyên lý làm việc của cần trục. Về kỹ năng, sinh viên cần thực hiện thành thạo công việc kiểm tra, bảo dưỡng cần trục, sử dụng hợp lý các dụng cụ và vận hành an toàn các cơ cấu chính như hệ thống lái, hệ thống phanh, và thiết bị công tác. Về thái độ, chương trình hướng đến việc rèn luyện tính cẩn thận, kỷ luật và ý thức tuân thủ tuyệt đối các quy định về an toàn vệ sinh lao động, một yếu tố sống còn trong nghề vận hành máy móc hạng nặng.

1.3. Cấu trúc chương trình Vận hành cần trục bánh lốp và bánh xích

Chương trình học được chia thành hai phần chính, tương ứng với hai loại thiết bị phổ biến: vận hành cần trục bánh lốp và vận hành cần trục bánh xích. Mỗi phần bao gồm các bài học chi tiết từ lý thuyết đến thực hành. Nội dung trải dài từ giới thiệu tổng quan, quy trình bảo dưỡng, kỹ thuật di chuyển, đến các bài tập điều khiển không tải và có tải với độ khó tăng dần. Cách phân chia này giúp người học nắm vững đặc điểm và kỹ thuật vận hành riêng biệt của từng loại máy, từ đó có khả năng thích ứng linh hoạt với yêu cầu công việc thực tế trên công trường.

II. Hướng dẫn quy định an toàn khi vận hành cần trục thi công

An toàn lao động là nguyên tắc tối thượng và là nội dung được nhấn mạnh hàng đầu trong giáo trình vận hành cần trục. Bất kỳ sự lơ là, chủ quan nào cũng có thể dẫn đến những tai nạn thảm khốc, gây thiệt hại về người và tài sản. Vì vậy, người vận hành phải được đào tạo bài bản, có bằng cấp và hoàn toàn quen thuộc với thiết bị mình điều khiển. Trước khi khởi động động cơ, việc kiểm tra toàn diện khu vực làm việc là bắt buộc để đảm bảo không có chướng ngại vật hay người xung quanh. Trang phục bảo hộ lao động phải gọn gàng, đúng quy cách. Người vận hành phải đội mũ cứng, đi giày bảo hộ, đeo găng tay và các thiết bị cần thiết khác. Tuyệt đối không vận hành máy khi sức khỏe không đảm bảo, thiếu ngủ, hoặc bị ảnh hưởng bởi các chất kích thích. Tài liệu gốc nêu rõ: "Nếu không kiểm tra kỹ càng của khu vực làm việc có thể gây thiệt hại cho máy và thương tích đối với người". Điều này cho thấy tầm quan trọng của công tác chuẩn bị. Sàn và buồng lái phải luôn được giữ sạch sẽ, không dính dầu mỡ, bùn đất để tránh trơn trượt. Mọi thao tác lên xuống cabin phải tuân thủ quy tắc 3 điểm tiếp xúc (2 tay 1 chân hoặc 2 chân 1 tay) và không bao giờ được nhảy lên hoặc xuống máy khi đang di chuyển. Việc tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn và cảnh báo không chỉ bảo vệ người vận hành mà còn giúp kéo dài tuổi thọ của thiết bị, đảm bảo tiến độ và hiệu quả công việc.

2.1. Nội quy và trang phục bắt buộc cho người học thực hành

Nội quy thực tập yêu cầu người học phải đi đúng giờ, mặc đúng trang phục bảo hộ, không mặc quần áo luộm thuộm có thể bị cuốn vào máy. Các quy định cụ thể như không để tóc dài, không nhuộm tóc màu sặc sỡ, không để móng tay dài nhằm loại bỏ các rủi ro tiềm ẩn. Việc tuân thủ tuyệt đối yêu cầu của giáo viên và không tự ý sử dụng máy móc khi chưa được phép là điều kiện tiên quyết. Những quy định này nhằm xây dựng tác phong công nghiệp và ý thức an toàn lao động ngay từ khi còn trên ghế nhà trường.

2.2. Quy trình kiểm tra an toàn thiết bị trước khi vận hành

Trước mỗi ca làm việc, người vận hành phải thực hiện kiểm tra toàn diện cần trục. Công việc này bao gồm kiểm tra khung gầm, động cơ, hệ thống thủy lực, các cơ cấu an toàn và các bộ phận công tác. Bất kỳ vấn đề nào được phát hiện, dù là nhỏ nhất, cũng phải được báo cáo và khắc phục kịp thời. Trích dẫn từ giáo trình: "Không tiến hành kiểm tra cơ bản sau khi khởi động động cơ để làm việc có thể dẫn tới việc không phát hiện ra lỗi hoặc sự bất thường của máy". Điều này khẳng định việc kiểm tra an toàn trước khi khởi động là không thể bỏ qua.

2.3. Các lưu ý đặc biệt để đảm bảo môi trường làm việc an toàn

Môi trường làm việc xung quanh cần trục phải luôn được đảm bảo an toàn. Lối đi lại phải sạch sẽ, không có dầu mỡ, bùn đất. Tầm nhìn của người vận hành qua kính cabin và gương chiếu hậu phải luôn rõ ràng. Phải điều chỉnh gương phù hợp với yêu cầu công việc. Trước khi thực hiện các thao tác quay toa hay di chuyển, người vận hành phải sử dụng còi để báo hiệu cho những người xung quanh. Việc duy trì một môi trường làm việc ngăn nắp và giao tiếp hiệu quả bằng tín hiệu là yếu tố then chốt để phòng tránh tai nạn trong quá trình vận hành máy thi công mặt đường.

III. Phương pháp bảo dưỡng cần trục bánh lốp và bánh xích chi tiết

Công tác bảo dưỡng cần trục đóng vai trò quyết định đến tuổi thọ, độ tin cậy và sự an toàn của thiết bị. Giáo trình phân chia quy trình bảo dưỡng thành nhiều cấp độ khác nhau, bao gồm bảo dưỡng theo ca, bảo dưỡng cấp 1 và bảo dưỡng cấp 2, áp dụng cho cả cần trục bánh lốp và cần trục bánh xích. Bỏ qua việc bảo dưỡng định kỳ không chỉ làm rút ngắn tuổi thọ của máy mà còn là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến các sự cố và tai nạn nghiêm trọng. Bảo dưỡng theo ca là những công việc kiểm tra cơ bản được thực hiện trước mỗi lần vận hành. Người thợ phải kiểm tra mức dầu động cơ, nước làm mát, dầu thủy lực, kiểm tra sự rò rỉ, và tình trạng của các dây cáp, móc cẩu. Đây là tuyến phòng thủ đầu tiên giúp phát hiện sớm các vấn đề bất thường. Bảo dưỡng cấp 1 và cấp 2 là các quy trình sâu hơn, được thực hiện định kỳ theo giờ hoạt động của máy. Các công việc này bao gồm bôi mỡ vào các điểm chịu tải như ổ bi toa quay, các puli dẫn cáp, chốt chân cần, đồng thời kiểm tra và siết chặt lại các bu lông, đai ốc quan trọng. Tài liệu hướng dẫn chi tiết các điểm cần bôi mỡ và yêu cầu kỹ thuật, ví dụ: "Bơm mỡ từ 5-7 lần" vào các đĩa trượt, đảm bảo mỡ cũ được đẩy trào ra ngoài. Việc tuân thủ nghiêm ngặt lịch trình và nội dung của từng cấp bảo dưỡng là trách nhiệm của người vận hành, góp phần đảm bảo máy luôn ở trong tình trạng hoạt động tốt nhất.

3.1. Nội dung công tác bảo dưỡng cần trục theo ca làm việc

Bảo dưỡng ca, hay còn gọi là kiểm tra hàng ngày, là bước không thể thiếu. Nội dung chính bao gồm: kiểm tra trực quan xung quanh cần trục để phát hiện hỏng hóc; kiểm tra mức dầu động cơ, nước làm mát, dầu thủy lực, nhiên liệu; kiểm tra sự rò rỉ ở các đường ống; kiểm tra hoạt động của các thiết bị an toàn (AML). Các công tắc điều khiển phải ở vị trí trung gian. Móc cẩu chính và phụ phải hoạt động tốt. Đây là những thao tác nhanh nhưng cực kỳ quan trọng để đảm bảo an toàn vận hành.

3.2. Quy trình thực hiện bảo dưỡng kỹ thuật cấp 1 và cấp 2

Bảo dưỡng cấp 1 tập trung vào việc bôi trơn và kiểm tra các bộ phận chuyển động. Các điểm kiểm tra chính bao gồm các đĩa trượt (con lăn) trên cần, các ổ chân chống, puli dẫn tời, chốt đầu cần. Bảo dưỡng cấp 2 bao gồm các công việc của cấp 1 và mở rộng ra các hạng mục phức tạp hơn như kiểm tra bề mặt cạnh vày cần chính, ổ bi toa quay, vành răng toa quay, và thay dầu hộp số theo định kỳ. Giáo trình cung cấp bảng hướng dẫn chi tiết về số điểm kiểm tra và yêu cầu kỹ thuật cho từng hạng mục.

3.3. Kỹ thuật thay dầu hộp số và các chất bôi trơn đúng cách

Thay dầu là một phần quan trọng của bảo dưỡng cấp 2. Quy trình yêu cầu phải đưa máy vào vị trí bằng phẳng, an toàn. Các bước thực hiện bao gồm tháo bu lông xả dầu, để dầu cũ chảy hết, sau đó làm sạch và siết lại bu lông xả. Tiếp theo, tháo bu lông nạp và kiểm tra mức dầu, đổ dầu mới vào cho đến khi dầu trào ra ở lỗ kiểm tra. Việc sử dụng đúng loại dầu và tuân thủ đúng quy trình giúp bảo vệ các bánh răng và ổ bi trong hệ thống truyền lực, tăng cường hiệu suất và độ bền của máy.

IV. Bí quyết điều khiển thành thạo các cơ cấu của cần trục

Nắm vững kỹ năng điều khiển cần trục là cốt lõi của nghề vận hành. Giáo trình dành một phần quan trọng để hướng dẫn chi tiết về tính năng và cách sử dụng các tay điều khiển, bàn đạp và đồng hồ báo trong cabin. Người vận hành cần hiểu rõ chức năng của từng bộ phận để có thể phối hợp nhịp nhàng, tạo ra các chuyển động chính xác và an toàn. Các cơ cấu chính bao gồm: cơ cấu nâng hạ vật, cơ cấu nâng hạ cần, cơ cấu quay toa và cơ cấu di chuyển. Đối với cần trục bánh lốp, kỹ năng điều khiển khi di chuyển trên đường cũng quan trọng không kém, đòi hỏi sự phối hợp thuần thục giữa côn - số - ga. Giáo trình mô tả cụ thể thao tác điều khiển: "Để nâng cần: Kéo cần về phía sau. Để hạ cần: Đẩy cần về phía trước". Tốc độ nâng hạ có thể được điều chỉnh bằng mức độ di chuyển của tay điều khiển và bằng cách sử dụng chân ga. Tương tự, việc quay toa cũng được thực hiện bằng một tay điều khiển riêng biệt, và người vận hành phải luôn kéo phanh hãm toa quay sau khi kết thúc thao tác. Ngoài các cơ cấu cơ khí, việc đọc và hiểu các thông số trên đồng hồ báo là cực kỳ quan trọng. Các đồng hồ này cung cấp thông tin về áp suất dầu (P dầu), áp suất hơi (P hơi), tốc độ, công suất và tải trọng, giúp người vận hành giám sát tình trạng của máy và đảm bảo không làm việc quá tải, một nguyên nhân phổ biến gây ra tai nạn.

4.1. Hướng dẫn sử dụng tay điều khiển nâng hạ cần và vật nặng

Tay điều khiển nâng hạ vật và nâng hạ cần là hai trong số các cơ cấu được sử dụng thường xuyên nhất. Người vận hành phải thực hành để có cảm giác tốt về tốc độ và quán tính của tải. Giáo trình lưu ý rằng cần phải thao tác nhẹ nhàng, tránh các chuyển động giật cục có thể gây mất ổn định cho cần trục và tải. Việc điều khiển tốc độ nâng bằng cách thay đổi hành trình tay gạt và phối hợp với chân ga là một kỹ năng nâng cao cần được rèn luyện.

4.2. Kỹ thuật vận hành cơ cấu quay toa và di chuyển cần trục

Vận hành cơ cấu quay toa đòi hỏi sự cẩn trọng cao, đặc biệt khi có tải. Trước khi quay, người vận hành phải bấm còi báo hiệu. Thao tác quay phải mượt mà và dừng lại từ từ để tránh lực ly tâm làm lắc lư tải. Đối với di chuyển cần trục, người vận hành phải kiểm tra địa hình cả phía trên và phía dưới. Việc chuyển số từ thấp đến cao và ngược lại, đánh lái vào đường vòng, và di chuyển tiến lùi cần được thực hành nhuần nhuyễn để đảm bảo an toàn cho cả thiết bị và môi trường xung quanh.

4.3. Cách đọc và hiểu các đồng hồ báo trong cabin vận hành

Các đồng hồ báo trên bảng điều khiển là "mắt thần" của người vận hành. Đồng hồ áp suất dầu và áp suất hơi cảnh báo các vấn đề về hệ thống bôi trơn và hệ thống phanh. Đồng hồ tải trọng và biểu đồ tải (AML) là thiết bị an toàn quan trọng nhất, giúp người vận hành biết được tải trọng cho phép ở tầm với và góc nâng cần hiện tại. Việc không chú ý đến các chỉ số này có thể dẫn đến tình trạng quá tải và lật cẩu. Do đó, kỹ năng giám sát liên tục bảng điều khiển là không thể thiếu.

V. Kỹ thuật thực hành cẩu và di chuyển hàng hóa thực tế

Sau khi nắm vững lý thuyết và các thao tác điều khiển cơ bản, người học sẽ chuyển sang các bài thực hành vận hành cần trục với các tình huống cẩu hàng thực tế. Đây là phần ứng dụng quan trọng nhất, giúp chuyển hóa kiến thức thành kỹ năng chuyên nghiệp. Giáo trình xây dựng một lộ trình thực hành bài bản, bắt đầu từ những nhiệm vụ đơn giản đến phức tạp. Ban đầu, sinh viên sẽ tập điều khiển cần trục không tải để làm quen với các chuyển động, sau đó thực hiện một chu trình làm việc hoàn chỉnh. Tiếp theo là các bài tập cẩu hàng nhẹ đặt đúng quy định, cẩu hàng theo các hình dạng phức tạp như chữ H, Q, R để rèn luyện khả năng điều khiển chính xác. Các bài tập nâng cao hơn bao gồm cẩu hàng có kích thước lớn, cẩu lắp dựng cột, xà, dầm, và cẩu lắp đặt máy móc thiết bị. Mỗi bài tập đều yêu cầu người vận hành phải thực hiện một chuỗi các công việc: chọn vị trí làm việc hợp lý, thống nhất tín hiệu với người xi nhan, chọn cáp và vị trí móc cáp phù hợp, và thực hiện thao tác nâng, quay, hạ hàng một cách an toàn và chính xác. Ví dụ, khi cẩu hàng có kích thước lớn, việc "Chọn kích thước cáp, móc và vị trí móc cáp vào hàng" là bước đầu tiên và quan trọng nhất để đảm bảo cân bằng và an toàn cho kiện hàng. Qua các bài thực hành này, người vận hành sẽ tích lũy được kinh nghiệm xử lý tình huống, phán đoán và cảm nhận về tải trọng, từ đó tự tin đảm nhận các công việc trên công trường.

5.1. Quy trình cẩu hàng nhẹ và đặt đúng vị trí quy định

Đây là bài tập cơ bản nhất. Quy trình bao gồm các bước: chọn vị trí làm việc sao cho cần trục ổn định, chọn vị trí móc cáp vào hàng để đảm bảo cân bằng, nâng hàng lên từ từ, quay toa về vị trí đặt hàng, và hạ hàng xuống đúng điểm đã quy định. Thao tác phải phối hợp nhịp nhàng và tuân thủ tín hiệu của người chỉ huy. Bài tập này giúp rèn luyện kỹ thuật vận hành cơ bản và sự phối hợp giữa các cơ cấu.

5.2. Thao tác cẩu hàng có kích thước lớn và lắp dựng kết cấu

Cẩu hàng lớn và lắp dựng kết cấu là nhiệm vụ phức tạp, đòi hỏi độ chính xác cao. Người vận hành phải tính toán kỹ lưỡng về tải trọng, tầm với, và góc nâng. Việc chọn đúng loại cáp, puly và phương pháp buộc cáp (choker, basket, vertical) là cực kỳ quan trọng. Khi lắp dựng, người vận hành phải phối hợp chặt chẽ với đội ngũ lắp đặt bên dưới, di chuyển kết cấu đến đúng vị trí với sai số rất nhỏ. Sự bình tĩnh và khả năng xử lý áp lực là yếu tố cần thiết cho các công việc này.

5.3. Các chú ý quan trọng khi cẩu lắp thiết bị bị che khuất

Cẩu hàng bị che khuất tầm nhìn là một trong những tình huống nguy hiểm nhất. Trong trường hợp này, người vận hành hoàn toàn phụ thuộc vào tín hiệu của người xi nhan (signalman). Sự tin tưởng và giao tiếp rõ ràng, thống nhất giữa hai người là yếu tố sống còn. Người vận hành phải di chuyển cần và tải một cách cực kỳ chậm và cẩn thận, luôn sẵn sàng dừng lại ngay lập tức khi có tín hiệu khẩn cấp. Kỹ năng này đòi hỏi sự tập trung cao độ và kinh nghiệm dày dặn.

Nội dung chính

Báo Cáo Thư Mục Học Thuật: Giáo Trình Vận Hành Cần Trục

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Vận hành cần trục được biên soạn bởi tập thể giảng viên Khoa Công trình, Trường Cao đẳng Giao thông Vận tải Trung ương I, ban hành theo Quyết định số 195/QĐ-CĐGTVTTW1-ĐT ngày 21/12/2017 của Hiệu trưởng nhà trường. Đây là tài liệu giảng dạy chuyên môn nghề bắt buộc thuộc chương trình đào tạo ngành Vận hành máy thi công mặt đường ở trình độ Cao đẳng. Môn học có tổng thời lượng 320 giờ, phân bổ thành 30 giờ lý thuyết, 274 giờ thực hành và 16 giờ kiểm tra định kỳ. Môn học có thể được bố trí giảng dạy song song hoặc nối tiếp với các mô đun chuyên môn khác trong khung chương trình đào tạo nghề giao thông vận tải và xây dựng công trình.

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định cụ thể trên các phương diện kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp:

• Phát biểu chính xác nhiệm vụ, vẽ và giải thích được sơ đồ hệ thống truyền lực của cần trục.
• Trình bày rõ công dụng, cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các bộ phận chính trên cần trục bánh lốp và cần trục bánh xích.
• Nắm vững và thực hiện đúng quy trình kiểm tra, bảo dưỡng kỹ thuật định kỳ (bảo dưỡng ca, bảo dưỡng cấp 1, bảo dưỡng cấp 2).
• Sử dụng thành thạo, hợp lý các dụng cụ chuyên dụng phục vụ kiểm tra và sửa chữa.
• Điều khiển chính xác các chu trình vận hành di chuyển, cẩu lắp vật liệu, thiết bị và cấu kiện xây dựng đúng quy trình kỹ thuật.
• Chấp hành nghiêm ngặt nội quy thực tập xưởng, các quy định về an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp.

Giáo trình tiếp cận theo phương pháp mô-đun hóa năng lực thực hành, lấy cấu trúc thiết bị và trình tự thao tác thực tế tại công trường làm trục phát triển nội dung. Cấu trúc tài liệu được chia thành hai phần chính: Phần 1 tập trung vào vận hành cần trục bánh lốp (Bài 1 đến Bài 16) và Phần 2 tập trung vào vận hành cần trục bánh xích (Bài 17 đến Bài 20). Điểm đặc thù của giáo trình là tỉ trọng thời lượng thực hành chiếm tới 85,6% tổng khối lượng môn học, tích hợp trực tiếp sơ đồ cấu tạo và phiếu kiểm tra bảo dưỡng của các dòng máy chuyên dụng phổ biến như Tadano 25T và Komatsu.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình được thiết kế thành 20 bài học chuyên đề, phân bổ từ kiến thức an toàn, cấu tạo, bảo dưỡng đến các kỹ thuật cẩu lắp phức tạp:

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                    GIÁO TRÌNH VẬN HÀNH CẦN TRỤC (320 GIỜ)                     |
+---------------------------------------+---------------------------------------+
|  PHẦN 1: CẦN TRỤC BÁNH LỐP (276 GIỜ)  |  PHẦN 2: CẦN TRỤC BÁNH XÍCH (44 GIỜ)  |
+---------------------------------------+---------------------------------------+
| - Bài 1: An toàn - Nội quy thực tập   | - Bài 17: Giới thiệu cần trục bánh xích|
| - Bài 2: Giới thiệu cần trục bánh lốp | - Bài 18: Bảo dưỡng cần trục bánh xích|
| - Bài 3: Bảo dưỡng cần trục bánh lốp  | - Bài 19: Di chuyển đến vị trí xác định|
| - Bài 4: Đi số nguội                  | - Bài 20: Vận hành một chu trình      |
| - Bài 5: Đi số nóng tại chỗ           |                                       |
| - Bài 6: Di chuyển đến vị trí xác định|                                       |
| - Bài 7: Điều khiển không tải         |                                       |
| - Bài 8: Chu trình làm việc bánh lốp  |                                       |
| - Bài 9: Cẩu hàng nhẹ                 |                                       |
| - Bài 10: Cẩu hàng theo hình H - Q - R|                                       |
| - Bài 11: Cẩu hàng có kích thước lớn  |                                       |
| - Bài 12: Cẩu hàng lên/xuống xe tải   |                                       |
| - Bài 13: Cẩu lắp dựng cột            |                                       |
| - Bài 14: Cẩu lắp dựng xà, dầm        |                                       |
| - Bài 15: Cẩu lắp đặt máy và thiết bị |                                       |
| - Bài 16: Cẩu lắp kết cấu bị che khuất|                                       |
+---------------------------------------+---------------------------------------+

Progression logic (tiến trình phát triển nội dung) của giáo trình tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc sư phạm nghề nghiệp:

1. Tiếp cận an toàn và nguyên lý (Bài 1 - 2, Bài 17): Trang bị quy chuẩn an toàn lao động, kỷ luật xưởng và bản chất nhiệt động học, cơ học của thiết bị.
2. Kỹ thuật bảo dưỡng cơ bản (Bài 3, Bài 18): Hướng dẫn thực hiện 26 hạng mục kiểm tra trước vận hành, bảo dưỡng ca, bảo dưỡng cấp 1 và cấp 2.
3. Luyện tập thao tác điều khiển cơ sở (Bài 4 - 8, Bài 19 - 20): Thực hành thao tác nguội trên cabin, thao tác nóng tại chỗ, phối hợp chân côn - cần số - chân ga, di chuyển sa hình và vận hành chu trình không tải.
4. Vận hành cẩu lắp ứng dụng (Bài 9 - 16): Nâng cao kỹ năng từ cẩu hàng tải trọng nhẹ, cẩu theo quỹ đạo không gian (hình chữ H, Q, R), bốc dỡ thùng xe đến lắp ghép cấu kiện xây dựng chuyên sâu (cột, dầm xà, máy móc, cấu kiện bị che khuất).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình cung cấp hệ thống lý thuyết kỹ thuật cơ sở phục vụ trực tiếp cho việc chẩn đoán và vận hành thiết bị:

• Nguyên lý nhiệt động học động cơ đốt trong: Bản chất chuyển hóa nhiệt năng thành cơ năng của động cơ 4 kỳ Diesel qua 4 chu trình: kỳ Hút (pít-tông từ ĐCT xuống ĐCD), kỳ Nén (áp suất buồng đốt đạt 30 kg/cm², nhiệt độ tăng tới 600°C), kỳ Nổ (nhiên liệu diesel phun tơi ở áp suất 150 kg/cm² tự bốc cháy, áp suất giãn nở đạt 70 kg/cm² đẩy pít-tông sinh công) và kỳ Xả (khí cháy được đẩy ra ngoài qua xu-páp xả).
• Cơ học vật liệu và kết cấu cáp thép: Cấu trúc cáp thép bện kép từ các sợi thép mạ kẽm hoặc sáng (đường kính sợi tiêu chuẩn 0,3 mm, giới hạn bền kéo 1400 - 2000 N/mm²). Quy chuẩn phân loại kết cấu cáp 6 dảnh (mỗi dảnh chứa 17, 19 hoặc 37 sợi); tính năng của lõi cáp (lõi amiăng chịu nhiệt độ cao, lõi thép chống biến dạng khi cuốn nhiều lớp trên tang, lõi đay giữ dầu bôi trơn làm mềm cáp); phân biệt kỹ thuật cáp bện xuôi và cáp bện chéo.
• Hệ thống truyền động và thủy lực: Sơ đồ truyền động cơ khí - thủy lực, bộ trích công suất (PTO), cơ cấu quay bàn quay (toa quay), cơ cấu nâng hạ cần telescopic 4 đoạn, hệ thống lái trợ lực dầu và hệ thống giám sát an toàn tự động (AML - Automatic Moment Limiter).

+------------------------------------------------------------------------------------+
|                BẢN CHẤT KỸ THUẬT VÀ THÔNG SỐ VẬN HÀNH ĐỘNG CƠ DIESEL 4 KỲ          |
+----------+------------------------------------+------------------------------------+
|   Kỳ     |       Hành trình Pít-tông          |        Thông số / Trạng thái       |
+----------+------------------------------------+------------------------------------+
| 1. Hút   | Từ ĐCT xuống ĐCD                   | Xu-páp hút mở, nạp không khí sạch  |
| 2. Nén   | Từ ĐCD lên ĐCT                     | Áp suất: 30 kg/cm², T°: 600°C      |
| 3. Nổ    | Nhiên liệu bốc cháy đẩy xuống ĐCD  | P phun: 150 kg/cm², P nổ: 70 kg/cm²|
| 4. Xả    | Từ ĐCD lên ĐCT                     | Xu-páp xả mở, thoát khí cháy       |
+----------+------------------------------------+------------------------------------+

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật chuyên môn: Thao tác khởi động động cơ theo quy trình 4 vị trí khóa điện (OFF - ON - START/HEAT - OFF); kỹ thuật điều khiển phối hợp "côn ra ga vào", chuyển cấp số từ thấp đến cao (số 1 đến số 5) và số lùi (R) tương ứng với các dải tốc độ (số 1: 5-10 km/h, số 2: 10-15 km/h, số 3: 15-30 km/h, số 4: 35-40 km/h, số 5: trên 45 km/h); kỹ thuật điều khiển cần gạt thủy lực nâng hạ vật, ra vào cần vươn và quay toa.
• Kỹ năng kiểm tra và bảo trì: Quy trình kiểm tra định kỳ 26 hạng mục trên cần trục Tadano 25T (kiểm tra mức dầu động cơ, nước làm mát, áp suất lốp 7,5 kg/cm², độ kín khít bơm thủy lực, tình trạng cáp tải); kỹ thuật tra mỡ bôi trơn tại 6 - 8 vị trí con lăn dẫn cần, puli đầu cần; thao tác tháo lắp bu-lông kiểm tra và xả cặn dầu hộp giảm tốc bằng cờ lê 17 và khóa lục giác.
• Kỹ năng phân tích và xử lý không gian: Đánh giá bán kính làm việc (R), chiều cao nâng (H) và tải trọng nâng (Q); tính toán độ co rút của cần nâng telescopic do biến đổi nhiệt độ dầu thủy lực; xác định góc đánh lái, canh khoảng cách an toàn qua gương chiếu hậu khi di chuyển trong không gian chật hẹp hoặc vào đường vòng, đường dốc.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng mô hình đào tạo tích hợp (kết hợp lý thuyết chuyên ngành ngay tại xưởng thực hành), trong đó giảng viên đóng vai trò hướng dẫn quy trình mẫu, giám sát an toàn và thị phạm thao tác chuẩn. Quy trình giảng dạy được tiêu chuẩn hóa theo chuỗi bước: giải thích nguyên lý cấu tạo -> kiểm tra an toàn trước ca -> thực hành thao tác nguội -> thao tác có nổ máy tại chỗ -> vận hành di chuyển -> cẩu lắp tải trọng thực địa.

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                   TIẾN TRÌNH RÈN LUYỆN KỸ NĂNG THỰC HÀNH TẠI XƯỞNG             |
|                                                                               |
| [Kiểm tra An toàn] -> [Thao tác Nguội] -> [Thao tác Nóng] -> [Cẩu lắp Tải]    |
|   (26 hạng mục)        (Ghế, Vô lăng)      (Côn - Số - Ga)    (H-Q-R, Kết cấu)|
+-------------------------------------------------------------------------------+

Hệ thống bài tập thực hành được thiết kế bám sát thực tế sản xuất:

• Hệ thống bài tập sa hình: Lái xe cần trục qua đường vòng, cua chữ chi, tiến lùi chuồng, vận hành lên xuống dốc nghiêng và dừng đỗ định vị.
• Hệ thống bài tập cẩu lắp không gian: Cẩu dịch chuyển tải trọng theo các quỹ đạo hình học chữ H, chữ Q, chữ R nhằm rèn luyện khả năng phối hợp đồng thời nhiều tay trang điều khiển (nâng tời, quay toa, thay đổi tầm vươn).
• Hệ thống bài tập lắp dựng công trình: Bài tập cẩu dựng cột bê tông, định vị xà dầm vào gối đỡ, đặt máy móc cơ khí vào bệ móng và xử lý cẩu kết cấu trong điều kiện bị che khuất tầm quan sát của thợ lái.

Phương pháp đánh giá năng lực người học gồm 16 giờ kiểm tra định kỳ phân bổ vào 4 bài thực hành trọng tâm (Bài 6: 4 giờ, Bài 9: 4 giờ, Bài 12: 4 giờ, Bài 19 và 20: 4 giờ). Người học được đánh giá thông qua bảng điểm kỹ năng thao tác chuẩn xác, tuân thủ nhật trình vận hành máy và chấp hành an toàn lao động.

Về nguyên tắc kỷ luật thực tập, giáo trình quy định cụ thể:

• Trang phục bảo hộ chuẩn: Đi giày bảo hộ, mặc quần áo gọn gàng (không mặc áo cụt tay cổ tròn, quần cộc), đội mũ cứng, đeo găng tay và kính bảo hộ.
• Kỹ tắc 3 điểm tiếp xúc khi lên xuống máy: Luôn duy trì 1 tay 2 chân hoặc 2 tay 1 chân bám vào bậc thang và tay vịn; cấm nhảy trực tiếp lên hoặc xuống xe.
• Biện pháp chế tài vi phạm nội quy: Lần 1 viết bản kiểm điểm và mời phụ huynh; lần 2 yêu cầu xác nhận của UBND địa phương; lần 3 đình chỉ học tập.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Chuẩn hóa khung tài liệu kỹ thuật nghề: Giáo trình giải quyết tình trạng thiếu hụt tài liệu đào tạo thống nhất tại các cơ sở dạy nghề giao thông, thay thế các tài liệu tự biên soạn rời rạc bằng khung chương trình đã được thẩm định theo Quyết định 195/QĐ-CĐGTVTTW1-ĐT.
• Tích hợp dữ liệu từ thiết bị công nghiệp thực tế: Toàn bộ bảng thông số, quy trình bảo dưỡng và sơ đồ điều khiển trong bài học được trích xuất trực tiếp từ các dòng máy thương mại như cần trục bánh lốp Tadano 25T, hệ thống di chuyển Komatsu, cùng sơ đồ chuyển số của các dòng xe vận tải Hino, UAZ, Nubira, Lanos.
• Mô tả chi tiết hiện tượng suy giảm kỹ thuật: Giáo trình chỉ ra hiện tượng co rút tự nhiên của cần nâng telescopic do dầu thủy lực nóng lên trong quá trình làm việc liên tục (ví dụ: cần vươn 5 mét có thể bị co rút dần do biến đổi thể tích dầu), từ đó đưa ra hướng dẫn kỹ thuật kéo nhẹ cần điều khiển về hướng vươn cần để bù trừ sai lệch vị trí.
• Xử lý đặc thù điều kiện giao thông và thi công nội địa: Tài liệu phân tích thực trạng giao thông hỗn hợp tại Việt Nam, sự khác biệt giữa thói quen điều khiển xe máy số tự động/xe số sàn với việc thao tác bàn đạp ga - phanh - côn trên xe cần trục tải trọng lớn, nhấn mạnh nguyên tắc "nhả ga, đạp phanh" và kỹ năng quan sát gương chiếu hậu khi lùi máy nhằm triệt tiêu các nguy cơ gây tai nạn lao động.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

+------------------------------------------------------------------------------------+
|                         ĐỐI TƯỢNG VÀ MỤC ĐÍCH SỬ DỤNG GIÁO TRÌNH                   |
+----------------------+-------------------------------------------------------------+
| Nhóm đối tượng       | Mục đích và Phạm vi ứng dụng                                |
+----------------------+-------------------------------------------------------------+
| Sinh viên Cao đẳng   | Học tập lý thuyết, thực hành 20 bài học mô-đun nghề bắt buộc|
| Giảng viên chuyên ngành| Căn cứ xây dựng giáo án tích hợp, phiếu kiểm tra kỹ năng    |
| Thợ vận hành máy     | Tài liệu tra cứu quy chuẩn an toàn, 26 bước bảo dưỡng ca    |
| Kỹ thuật viên bảo trì| Căn cứ kỹ thuật thực hiện bảo dưỡng cấp 1, cấp 2 định kỳ     |
+----------------------+-------------------------------------------------------------+

• Sinh viên chuyên ngành: Học sinh, sinh viên hệ Cao đẳng và Trung cấp thuộc các ngành Vận hành máy thi công mặt đường, Cơ giới hóa xây dựng, Máy xây dựng và Máy nâng chuyển.
• Kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các môn học cơ sở ngành bao gồm: Vẽ kỹ thuật cơ khí, Cơ kỹ thuật, Thủy lực và máy thủy lực đại cương, Dung sai lắp ghép và An toàn lao động cơ bản trước khi tham gia mô-đun này.
• Giảng viên đào tạo nghề: Sử dụng làm tài liệu khung để lập kế hoạch bài giảng tích hợp, biên soạn phiếu hướng dẫn thực hành xưởng và thiết lập barem chấm điểm kiểm tra định kỳ 16 giờ.
• Thợ vận hành và kỹ thuật viên công trường: Tài liệu dùng để tra cứu quy chuẩn bảo dưỡng thường nhật, áp dụng bảng kiểm tra 26 hạng mục cho thiết bị nâng và tham khảo quy trình cẩu lắp kết cấu phức tạp tại hiện trường thi công.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng đào tạo nào?

Tài liệu được thiết kế chuyên biệt cho học sinh, sinh viên trình độ Cao đẳng nghề Vận hành máy thi công mặt đường, đồng thời phù hợp làm tài liệu đào tạo nghề cho thợ lái máy xây dựng và kỹ thuật viên vận hành thiết bị nâng hạ tại các doanh nghiệp cầu đường.

2. Người học cần đáp ứng kiến thức nền tảng nào trước khi học?

Người học cần nắm vững kiến thức cơ sở về vật lý nhiệt động học, nguyên lý cơ cấu truyền động cơ khí, hệ thống thủy lực cơ bản, đọc hiểu bản vẽ kết cấu và quy chuẩn an toàn vệ sinh công nghiệp.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu lý thuyết máy nâng chung là gì?

Khác với các tài liệu thuần lý thuyết tính toán cơ học, giáo trình này tập trung vào kỹ năng vận hành và bảo dưỡng với 85,6% thời lượng thực hành xưởng. Nội dung tích hợp bảng checklist 26 bước kiểm tra của cần trục Tadano 25T và các bài tập cẩu lắp kết cấu công trình thực địa (cột, dầm, máy móc, cấu kiện che khuất).

4. Phương pháp tự học và rèn luyện kỹ năng với giáo trình này như thế nào?

Người học cần kết hợp việc đọc hiểu sơ đồ nguyên lý (chu trình động cơ diesel, sơ đồ hộp số 5 cấp) với việc quan sát bảng vị trí tay điều khiển, tuân thủ phương pháp rèn luyện tư thế ngồi lái, học cách phối hợp "côn ra ga vào" và thực hiện đủ các bước kiểm tra thiết bị trước khi vận hành máy thực tế.

5. Có những tài liệu và hồ sơ biểu mẫu nào đi kèm quá trình học?

Quá trình học tập đi kèm sổ nhật trình vận hành máy (bắt buộc ghi chép tình trạng máy sau mỗi ca), phiếu kiểm tra bảo dưỡng ca/cấp 1/cấp 2, sơ đồ chuyển số các dòng xe (Hino, UAZ, Nubira) và tài liệu hướng dẫn kỹ thuật của nhà sản xuất cần trục.

---

Kết luận

Giáo trình Vận hành cần trục của Trường Cao đẳng Giao thông Vận tải Trung ương I là tài liệu đào tạo chuyên môn nghề mang tính thực hành cao. Giá trị cốt lõi của giáo trình nằm ở hệ thống hóa quy trình vận hành hai loại cần trục bánh lốp và bánh xích gắn liền với tiêu chuẩn an toàn lao động và bảo dưỡng công nghiệp.

Lộ trình đào tạo được thiết kế chặt chẽ từ nắm vững an toàn xưởng -> phân tích cấu tạo động lực -> thực hành bảo dưỡng định kỳ -> rèn luyện thao tác nguội/nóng -> điều khiển di chuyển sa hình -> cẩu lắp kết cấu công trình. Để đạt hiệu quả chuyên môn cao nhất, người học nên kết hợp nghiên cứu giáo trình này cùng các tài liệu quy chuẩn kỹ thuật an toàn thiết bị nâng (QCVN) và tài liệu bảo trì của các nhà sản xuất máy móc chuyên dụng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BO GIAO THONG VAN TAL jG GIAO THONG VAN TAI TRUNG UONG I Ban hành theo Quyết định số 195/QĐ-CĐGTV'TTWI-ĐT ngày. 21/12/2017 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng GTVT Trung ương 1 Hà-Nô_ 2012. BO GIAO THONG VAN TAI TRUONG CAO DANG GIAO THONG VAN TAI TRUNG UONG I GIAO TRINH MON HOC: VAN HANH CAN TRUC NGHE: VAN HANH MAY THI CONG MAT DUONG TRINH DO: CAO DANG Hà Nội - 2017 MO BAU Médun vận hành cần trục mônđun này có thể được bố trí dạy song song với các mô đun, là mô đun chuyên môn nghề bắt buộc. Phát biểu đúng nhiệm vụ và vẽ đơiợc sơ đồ hệ thống truyền lực cần trục; Trình bảy được công dụng, cấu tạo và nguyên lý hoạt động của cầu trục; Trinh bảy được quy trình bảo dưỡng của một số bộ phận thông thường của cần trục; Thực hiện thành thạo các công việc kiểm tra, bảo dưỡng của cầu trục; Sử dụng thành thạo, hợp lý các dụng cụ kiểm tra và bảo dưỡng; 'Tuân thủ theo quy trình bảo dưỡng kỹ thuật, nội quy thực tập và những quy định về an toàn vệ sinh lao động; Rèn luyên tính cần, kỷ luật, tỉ mỉ của sinh viên; Nâng cao ý thức trong việc sử dụng, bảo quản đồ dùng, thiết bị máy móc.

Thực hiện được các công việc kiểm tra, bảo dưỡng hệ thống truyền lực, hệ thống lái, hệ thống phanh, hệ thống di chuyền, và thiết bị công tác cần trục. Sử dụng đúng, hợp lý các dụng cụ kiểm tra và bảo dưỡng; Chấp hành đúng nội quy, quy định về công tác an toàn và vệ sinh công nghiệp; Nhằm đáp ứng yêu cầu giảng dạy và học tập trong giai đoạn mới của nhà trường, tập thể giáo viên khoa Công trình đã biên soạn giáo trình modun vận hành cần trục bánh xích bánh lốp, giáo trình này gồm những nội dung chính nhơi Sau: Thời gian s - Tên các bài trong g môn đun Gag | Lý | Thực lực | Kiểm thuyết | hành | Tra* Phan T; Van hanh can truc banh lop 1 | Antoan - N6i quy thực tập Giới thiệu về cần trục bánh lốp RoE Ren 'Bảo dojỡng cần trục bánh lốp. Đi số nguội š Thời gian 'Tên các bài trong môn dun Lý | Thực | Kiểm TT. Cộng| Ở „ thuyết | hành | Tra* 5 |Đĩ số nóng tại chỗ 8 T 7 0 Di chuyển cần trục bánh lốp đến vị trí 6.

SE gu 24 2 18 4 xác định 7_ | Điều khiển cần trục không tải 16 2 14 0 Điều khiển cần trục bánh lốp một chu. § 16 2 14 0 trình làm việc 9. | Cau hàng nhẹ đặt đúng quy định 24 2 18 4 10 | Céu hang theo H-Q-R 24 2 2 11 | Cấu hàng có kích thước lớn 24 2 22 Cấu hàng lên xuống phơjơng tiện vận 12. lu 28 2 2 4 tải 13 | Cấu lắp dựng cột 24 2 2 0 14 | Cau lắp dựng xà, dim 24 8 22 0 15 | Câu lắp đặt máy và thiết bị 20 2 18 0 16 | Cau lắp kết cấu bị che khuất 24 † 23 0 Phần 2: Vận hành cần trục bánh xích 17 | Giới thiệu về cần trục bánh xích 4 1 3 0 18 | Bảo doyưỡng cẩn trục bánh xích 8 1 a 0 Di chuyển cần trục bánh xích đến vị 19 bà ng l 12 1 9 2 trí xác định 'Vận hành cần trục bánh xích thực hi: 20 |.

vn vena) og 1 17 2 một chu trình làm việc. 320 | 30 | 274 | 16 Hiện nay các cơ sở dạy nghề đều đang sử dụng tài liệu giảng dạy theo nội dung tự biên soạn, choja đoqợc có giáo trình giảng dạy chuẩn ban hành thống nhất, vì vậy các giáo viên và học sinh sinh viên đang thiếu tải liệu để giảng dạy và tham khảo. Trong quá trình biên soạn chúng tôi đã tham khảo các nguồn tài liệu sẵn có, trong nojớc và với kinh nghiệm giảng dạy thực tế, Mặc dù đã có nhiều nỗ lực, tuy nhiên không tránh khỏi thiếu sót. Chúng tôi rất trân trọng và cám ơn những ý kiến đóng của đồng nghiệp và các nhà chuyên môn để giáo trình " vận hành cần trục bánh xích, bánh lốp " đạt đojợc sự hoàn thiện trong những lần biên soạn sau này, MỤC LỤC 4 10 10 12 12 12 15 3.44, Hệ thẳng đỉ chuyễn.

Giới thiệu tính năng tác dụng ciia ede thiétbj #1, s======~ee 19 3. Tay điều khiễn nâng - hạ cần, tầm vươn -2% 3. Tayi Hhất gay làn gug.—~—-—< 3-8, Cúc đồng hồ báo P dau, P hơi, Tắcđộ, công suất, tải trọn; 2 Bai 3, Bảo dojỡng cần trục bánhI p 30 30 30 30 30 31 31 31 32 32 32 32 32 BLD ma 3 1g th mg Kh i _ 33 2. Giới thiệu về sơ đồ, vị trí s trên cần trục bánh I p đang thực tập.

Ph ¡ hợp các thao tác: Côn -S_ -Ga. coin tp tier seri tila m—p 39 KS a i ng bi = 40 3. Ph ¡ hợp các thao tác: Côn -§__ -G: 41 4. Một s chú ý khi thực hiện thao tác.

Khởi hành và đừng xe ô tô cần trục 45 2, Chuyển s từ thấp đến cao và ngoqge Igi 45 3. Di chuyển ô tô cần trục tiến, lùi 47 4, Đánh lái, trả lái khi ôtô cần trục vào đơiờng vòn, 5. Lái ô tô cần trục ra, vào hình qu) 48 6, Vận hành cần trục bánh I p lên xu ng dc. 1, Thao tác gài, n ¡ truyền động cho cẦn trực.

2, Nâng hạ cần. Quay bàn quay sang phải, quay sang trái. Một s chú ý khi thực hiện thao tác. Thao tac ph ¡ hợp 6.

Một s chú ý khi thực Bài 9: Cầu hàng nhẹ đặt đúng quy định. Chọn vị trí làm việc hợp lý, thng nhất tín hiệu xi nhan khi làm việc. Chọn vị trí móc cáp vào hàng. 3, Nâng hàng lên 4.

Quay về vị trí đỡ hàng §. Hạ hàng xu ng vị trí đã quy định 6. Một s chú ý khi thực hiện thao tac. Cầu hàng theo H~ Q —R.

Chọn vị trí làm việc hợp lý 2. Chọn vị trí móc cáp vào hàng 3. Cầu đi chuyển hàng theo hình chữ H 4, Cầu đi chuyển hàng theo hình chữ Q 5. Cầu đi chuyển hàng theo hình chữ H 6, Mộts chú ý khi thực hiện thao tác„ Bài 11: Cầu hàng có kích thơjớc lớn 1, Chọn vị trí làm việc hị ` 55 2.

Chọn kích thơiớc cáp, móc và vị trí móc cắp vào hàng. Cầu hàng có kích thước lớn 1. Chọn yị trí làm việc hợp lý. Chọn vị trí móc cáp vào thiết bị khi lắp máy.

Cầu lắp kết cấu bị che khuắt. Một s chú ý khi thực hiện thao tác. Bài 17: Giới thiệu về cần trục bánh xích 1. Giới thiệu kết cầu chung của cần trục 1.1, Nguẫn động lực 1.

Cơ cấu nâng hạ 2. Hojớng dẫn tính năng các tay điều khiển và các đồng hồ báo trong ca bin .1, Các bàn đạp chân 3.2, Tay điều khiễn nâng - hạ vật 3.3, Tay điều khiển nâng - hạ cần, tầm vươn. 3:4, Tay điều khiển quay bàn quay 3:5. Các đồng hồ báo P dầu, P hơi, Tắc độ, công suất, tải trọng.

Bài 18: Bảo đojỡng cẦn trục bánh xích. Bảo dojỡng ca.1, Công tác chuẩn bị.2, Nội dụng bảo dưỡng ca 1-3, Thực hiện bảo dưỡng ca. 2, Bảo dưỡng cấp 1. Công tác chuẩn bị 2:2, Nội dung bảo dưỡng cấp 2:8, Thực hiện bảo dưỡng cắp 1.1, Công tác chuẩn bị 2.

Noi dụng bảo dưỡng cắp 2. Thực hiện bảo dưỡng cấp 2. Bài 19: Di chuyển cần trục bánh xích đến vị trí xác định. Khởi hành và đừng cần trục bánh xích.

- Trơiớc khi di chuyển cần trục bánh xích đến vị trí xác ddingị ngơiời vận hành phải kiểm tra địa hình phía trên và phía dotới trên đơiờng cần trục đi qua. Xác định vị trí may dimg.Van hành cần trục lên, xu ng dc. 80 5, Một $ chú ý khi thực hiện thao tác Bài 20: Điều khiển cần trục bánh xích một chu trình làm việc, 1. Thao tắc gài, nỉ truyền độn 80 - Ngắt li hợp bấm công tắc hoặc cài bằng cần lai sang bơm thủy lực làm việc 80 2Ning hy i.

81 4 Quay in quay sang phi quay $8 te 81 81 81 Bài 1: An toàn - Nội quy thực tập 1. Nội quy thực tập 1. Đi thực tập và học đúng giờ, không đi thực tập và học muộn nếu đii thực tập và học muộn cho nghỉ chấm tự do. Deo thé , mặc quần áo đúng trang phục ( không mặc mẫu sáng trắng hoäc quần cộc , áo cộc cổ tròn) đi dày „ đi dép quay hậu.

Không đề tóc bờm đài , không nhujim tóc mẫu sặc sỡ( xanh , trắng đỏ )không móng tai đải , không nói tục „ không hút thuốc. Khi học phải tuân thủ theo yêu cầu cảu giáo viên. Không tự ý sử dụng các vòi nojớc của cán bộ. Không tự ý sử dụng máy , thiết bi.

Nếu vi phạm làm hỏng , mắt an toàn phải bồi hoàn nguyên trạng. Không có nhiệm vụ cấm vào vojờn hoa cây cảnh , cây ăn quả , sân nhà 2 tầng. Học sinh vi phạm đến mức giáo viên yêu cầu viết kiểm điểm : ~ _ Lần l: Mời phụ huynh lên trơiòng gặp trưởng Khoa giải quyết. - La 2: Học sinh lấy ý kiến của phu huynh và xác nhận của UBND xã ( Photờng.

Sau đó gặp thong Khoa giải quyết. Lần 3 : Đình chỉ học. ~ Kể từ khi yêu cầu làm bản kiểm điểm học sinh không đơyợc thực tập cho đến. khi giải quyết rồi mới cho học tiếp , tắt cả các ngày nghỉ học đó sẽ chấm nghỉ tự do, xếp đạo đức loại kém.

Ghỉ nhật trình và bàn giao ca ~ Nhật trình máy phải ghi đầy đủ tình trạng hoạt động của máy, công việc làm. ~ Nhận máy vào ban đên nhất thiết phải mang theo bộ chiếu sáng để kieemrtra khung gâm và các bộ phận khác. Những quy định về kỹ thuật an toàn khi sử dụng cần trục bánh lắp. 10 ~ Ng-êi thĩ vỄn hụnh cCn trôc phi ®-ic ®ụuo t'o bụi bfn có b»ng cÊp, thĩ vEn hụnh phi hon toun quen thuéc vii cGn tréc, biOt nguy2n t%c an ton, c,c b-ic kOm tra m.y sau ®ã míi vẼn hụnh.

+ QuGn ,o bo hé phÑi phĩ hip kh«ng ®-ic luém thuém cã thÓ khiÕn cho tay ,o, cae tay ,o bị cuèn vụo vụ g©y tai n'n. M/Ec ®ả bo hé ®-ic cÊp phép ®Ó ®4m bo. an toụn, lu«n lu«n cụi c,c khuy ,0 chic ch%n, ®éi mò cøng, Bi giQy bo hé, ®eo. gang tay bo hé, m/Et n' chèng bôi, tai nghe tÝn hiÖu, d@y an toụn khi cGn.