ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH AN GIANG TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ AN GIANG GIÁO TRÌNH Trang Bị Điện NGHỀ KỸ THUẬT MÁY LẠNH VÀ ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ Trình độ trung cấp/cao đẳng (Ban hành theo Quyết định số: 839/QĐ-CĐN ngày 04 tháng 8 năm 2020 của Hiệu trưởng trường Cao đẳng nghề An Giang) Tên tác giả : Trần Anh Dũng Năm ban hành: 2020 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ AN GIANG LỜI GIỚI THIỆU Môn học trang bị điện trình bày các kiến thức về các mạch điện cơ bản dùng cho hệ thống lạnh hiện nay. Giới thiệu những mạch điện cơ bản ứng dụng cho nghề kỹ thuật máy lạnh và điều hòa không khí.
Trang bị điện cho nghề kỹ thuật máy lạnh và điều hòa không khí là môn học thực hành lắp đặt các mạch điện cơ bản trong hệ thống máy lạnh dân dụng và công nghiệp, từ đó người học có thể nắm bắt và triển khai các mạch điện phức tạp hơn… Giáo trình Trang bị điện được biên soạn dựa trên các giáo trình và tài liệu tham khảo mới nhất hiện nay, được dùng làm tài liệu tham khảo cho học sinh - sinh viên nghề: Kỹ thuật máy lạnh và điều hòa không khí. Cung cấp cho học sinh - sinh viên những kiến thức cơ bản về trang bị điện trong hệ thống máy lạnh dân dụng cũng như công nghiệp. Trình bày các mạch điện, nguyên lý hoạt động cơ bản và phương pháp thực hành. Trên cơ sở đó, người học biết cách đọc sơ đồ và lắp đặt mạch điện.
Trong quá trình biên soạn, đã được các đồng nghiệp đóng góp nhiều ý kiến, mặc dù cố gắng chỉnh sửa, bổ sung cho cuốn sách được hoàn thiện hơn, song chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót, hạn chế. Mong nhận được các ý kiến đóng góp của bạn đọc. An Giang, ngày tháng năm 2019 Tham gia biên soạn Trần Anh Dũng 1 TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ AN GIANG MỤC LỤC Trang LỜI GIỚI THIỆU. ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED.2 GIỚI THIỆU MÔN HỌC………………………………………………………………….6 Bài 1: Khí cụ điện điều khiển…………………………………………….
Các thiết bị điện thường hay sử dụng trong hệ thống lạnh……………. Rơ le nhiệt bảo vệ quá dòng và quá nhiệt (OCR)…………………………7 3. Công tắc tơ và rơ le trung gian……………………………………………. Rơ le bảo vệ áp suất và thermostat…………………………………………9 5.
Các ký hiệu trên bản vẽ……………………………………………………. Điều khiển và bảo vệ các thiết bị lạnh…………………………………………15 1. Bảo vệ máy nén………………………………………………………. Điều khiển mức dịch ở bình trung gian.
Điều khiển mức dịch ở bình giữa mức ……………………………………16 4. Điều khiển mức dịch ở bình chứa hạ áp…………………………………. Điều khiển nhiệt độ phòng lạnh……………………………………………16 Bài 2 : Mạch điện điều khiển đèn sử dụng nút nhấn. Yêu cầu điều khiển………………………………………………………………18 II.
Sơ đồ nguyên lý của mạch điện……………………………………. Lắp mạch điện…………………………………………………………………18 IV. Vận hành và sửa chữa…………………………………………………………19 1.………………………………………19 Bài 3 : Mạch điện tự duy trì sử dụng role trung gian và thời gian……21 I. Yêu cầu điều khiển………………………………………………………………21 II.
Sơ đồ nguyên lý của mạch điện ……………………………………………. Lắp mạch điện…………………………………………………………………21 IV. Vận hành và sửa chữa…………………………………………………………22 1.……………………………………22 Bài 4 : Mạch điện điều khiển điều khiển động cơ ba pha sử dụng Contactor và rơ le nhiệt……………………………. Yêu cầu điều khiển: …………………………….
Sơ đồ nguyên lý của mạch điện…………. Lắp mạch điện……. Vận hành và sửa chữa…………………………….26 2 TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ AN GIANG 1.26 Bài 5 : Mạch điện điều khiển động cơ ba pha ở các vị trí khác nhau……. Yêu cầu điều khiển…………….
Sơ đồ nguyên lý của mạch điện……………. Lắp mạch điện……………. Vận hành và sửa chữa…………….29 Bài 6 : Mạch điện điều khiển hai động cơ ba pha làm việc theo trình tự có sử dụng bộ nút nhấn……………. Yêu cầu điều khiển…………….
Sơ đồ nguyên lý của mạch điện……………. Lắp mạch điện……………. Vận hành và sửa chữa…………….……31 Bài 7 : Mạch điện điều khiển hai động cơ ba pha làm việc theo trình tự có khóa liên động……………. Yêu cầu điều khiển…………….
Sơ đồ nguyên lý của mạch điện. Lắp mạch điện. Vận hành và sửa chữa.…33 Bài 8 : Mạch điện điều khiển hai động cơ ba pha làm việc theo trình tự (điều khiển tự động) ……………………………. Yêu cầu điều khiển………………………….
Sơ đồ nguyên lý của mạch điện…………. Lắp mạch điện……………………………. Vận hành và sửa chữa…………………….……35 Bài 9 : Mạch điện điều khiển hệ thống ĐHKK có sử dụng rơle nhiệt độ. Yêu cầu điều khiển………………………….
Sơ đồ nguyên lý của mạch điện……. Lắp mạch điện…………………………….……36 3 TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ AN GIANG IV. Vận hành và sửa chữa…………………….……37 Bài 10 : Mạch điện điều khiển hệ thống ĐHKK có sử dụng rơ le áp suất cao và rơ le áp suất thấp…. Yêu cầu điều khiển….
Sơ đồ nguyên lý của mạch điện…. Lắp mạch điện…. Vận hành và sửa chữa….……39 Bài 11 : Mạch điện điều khiển Pump-Down, Pump-Out……. Yêu cầu điều khiển…………….
Sơ đồ nguyên lý của mạch điện………. Mạch pump - down…………. Mạch pump - out…………………. Lắp mạch điện……….
Vận hành và sửa chữa……………….……42 Bài 12 : Mạch điện điều khiển động cơ không đồng bộ ba pha đổi nối sao-tam giác…………………. Yêu cầu điều khiển……. Sơ đồ nguyên lý của mạch điện. Lắp mạch điện.
Vận hành và sửa chữa.……44 Bài 13 : Mạch điện điều khiển động cơ không đồng bộ ba pha đổi nối sao-tam giác có giảm tải khi khởi động. Yêu cầu điều khiển………. Sơ đồ nguyên lý của mạch điện………. Lắp mạch điện……….
Vận hành và sửa chữa.……46 4 TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ AN GIANG Bài 14 : Mạch điện điều khiển động cơ không đồng bộ ba pha đổi nối sao-sao kép có giảm tải khi khởi động…………. Yêu cầu điều khiển…………. Sơ đồ nguyên lý của mạch điện…………. Lắp mạch điện………….
Vận hành và sửa chữa………….……48 5 TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ AN GIANG GIỚI THIỆU MÔN HỌC Tên mô đun: TRANG BỊ ĐIỆN Mã mô đun: MĐ 16 Thời gian thực hiện mô đun: 135 giờ (Lý thuyết: 30 giờ; thực hành, thí nghiệm, thảo luận: 81 giờ; bài tập: 0 giờ; kiểm tra: 24 giờ). VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT CỦA MÔ ĐUN 1. Vị trí: - Là Mô đun chuyên môn nghề bắt buộc. - Mô đun được thực hiện sau khi học sinh học xong các môn kỹ thuật cơ sở.
Tính chất: - Cung cấp cho học sinh các kiến thức cơ bản về trang bị điện cho hệ thống máy lạnh và điều hoà không khí. - Học sinh bước đầu làm quen với các khí cụ điện, thiết bị điện thông dụng được sử dụng trong mạch điện của hệ thống máy lạnh và điều hoà không khí. - Hình thành kỹ năng lắp, kiểm tra và sửa chữa mạch điện. MỤC TIÊU CỦA MÔ ĐUN 1.
Về kiến thức: - Trình bày được cấu tạo, nguyên lý làm việc và phương pháp tính chọn các khí cụ điện, thiết bị điện thông dụng được sử dụng trong mạch điện của hệ thống máy lạnh và điều hoà không khí. - Thuyết minh được nguyên lý làm việc của các mạch điện. - Tìm và sửa chữa sự cố đơn giản trong mạch điện. Về kỹ năng: - Sử dụng đúng các dụng cụ điện cầm tay dùng trong lắp đặt mạch điện.
- Biết sử dụng các đồng hồ đo điện để kiểm tra, sửa chữa những hư hỏng thường gặp trong mạch điện. - Lắp đặt được mạch điện theo sơ đồ nguyên lý và sơ đồ đi dây. - Lựa chọn được các khí cụ điện, thiết bị điện phù hợp với phụ tải. Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: - Đảm bảo an toàn lao động.
- Cẩn thận, tỷ mỉ. - Gọn gàng, ngăn nắp nơi thực tập. - Hình thành kỹ năng làm việc theo nhóm. 6 TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ AN GIANG Bài 1: Khí cụ điện điều khiển Để làm nhiệm vụ điều khiển, đóng mở máy trong các mạch điện người ta sử dụng nhiều thiết bị điện khác nhau.
Mục tiêu của bài học này giúp người học có thể: - Nêu cấu tạo và nguyên lý làm việc của các loại khí cụ điện thông thường. - Tính và lựa chọn các loại khí cụ điện đã học. - Ứng dụng các khí cụ điện vào trong mạch điện. Các thiết bị điện thường hay sử dụng trong hệ thống lạnh 1.Aptomat(MCCB) Để đóng ngắt không thường xuyên trong các mạch điện người ta sử dụng các aptomat.
Cấu tạo aptomat gồm hệ thống các tiếp điểm có bộ phận dập hồ quang, bộ phận tự động cắt mạch để bảo vệ quá tảivà ngắn mạch. Bộ phận cắt mạch điện bằng tác động điện từ theo dòng cực đại. Khi dòng vượt quá trị số cho phép chúng sẽ cắt mạch điện để bảo vệ thiết bị. Như vậy áptomat được sử dụng để đóng, ngắt các mạch điện và bảo vệ thiết bị trong trong trường hợp quá tải.
Hình 1: Thiết bị đóng ngắt điện tự động (aptomat) 2. Rơ le nhiệt bảo vệ quá dòng và quá nhiệt (OCR) Rơ le nhiệt được sử dụng để bảo vệ quá dòng hoặc quá nhiệt. Khi dòng điện quá lớn hoặc vì một lý do gì đó nhiệt độ cuộn dây mô tơ quá cao. Rơ le nhiệt ngát mạch điện để bảo vệ mô tơ máy nén.
Rơ le nhiệt có thể đặt bên trong hoặc bên ngoài máy nén. Trường hợp đặt bên ngoài rơ le nhằm bảo vệ quá dòng thường được lắp đi kèm công tắc tơ. Một số máy lạnh nhỏ có bố trí rơ le nhiệt bên trong ở ngay đầu máy nén. 7 TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ AN GIANG 1- Dây nối, 2- Chụp nối; 3- Chốt tiếp điểm; 4- Đầu cực 5- Tiếp điểm; 6- Cơ cấu lưỡng kim; 7- Điện trở; 8- Thân; 9- Vít Hình 2: Rơ le nhiệt lắp trong máy nén Hình 3: Rơ le nhiệt và mạch điện Phần tử cơ bản của rơ le nhiệt là một cơ cấu lưỡng kim gồm có 2 kim loại khác nhau về bản chất, có hệ số giãn nở nhiệt khác nhau và hàn với nhau.
Bản lưỡng kim được đốt nóng bằng điện trở có dòng điện của mạch cần bảo vệ chạy qua. Khi làm việc bình thường sự phát nóng ở điện trở này không đủ để cơ cấu lưỡng kim biến dạng. Khi dòng điện vượt quá định mức bản lưỡng kim bị đốt nóng và bị uốn cong, kết quả mạch điện của thiết bị bảo vệ hở. 8 TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ AN GIANG 3.
Công tắc tơ và rơ le trung gian Các công tắc tơ và rơ le trung gian được sử dụng để đóng ngắt các mạch điện. Cấu tạo của chúng bao gồm các bộ phận chính sau đây : 1. Mạch từ tính 3. Hệ thống tiếp điểm (thường đóng và thường mở) Hình 4: Công tắc tơ Cần lưu ý các tiếp điểm thường mở của thiết bị chỉ đóng khi cuộn dây hút có điện và ngược lại các tiếp điểm thường đóng sẽ mở khi cuộn dây có điện, đóng khi mất điện.