Chương I XÍ NGHIỆP CÔNG NGHIỆP Mục tiêu: Trang bị cho người học khái niệm cơ bản về xí nghiệp công nghiệp, nắm vững nguyên tắc cơ bản trong công tác quản lý, nguyên tắc lãnh đạo và tham ra quản lý trong doanh nghiệp.Khái niệm xí nghiệp công nghiệp. Mục tiêu: - Trình bày được các khái niệm về xí nghiệp công nghiệp; - Có tính kỷ luật, kiên trì, cẩn thận, nghiêm túc, chủ động và tích cực sáng tạo trong học tập. Khái niệm: Trong thực tế có rất nhiều khái niệm về xí nghiệp công nghiệp: - Có thể khái niệm xí nghiệp công nghiệp trên cơ sở khái niệm một tổ chức: Tổ chức là một nhóm tối thiểu có hai người, cùng hoạt động với nhau một cách có qui củ theo những nguyên tắc, thể chế và các tiêu chuẩn nhất đinh,nhằm đặt ra và thực hiện những mục tiêu chung. Như vậy một tổ chức có đặc trưng cơ bản sau đây: + Một nhóm người cùng hoạt động với nhau; + Có mục tiêu chung; + Được quản trị theo thể chế,nguyên tắc nhất định.
Các nguyên tắc được quan niệm như các chuẩn mực, tiêu chuẩn cần thiết để điều hành tổ chức một cách có trật tự nhằm đạt được những mục tiêu đã đề ra. - Tổ chức có thể được phân loại theo các tiêu thức khác nhau : + Xét theo tính chất hoạt động sẽ có tổ chức chính trị, tổ chức xã hội, tổ chức kinh doanh… 3 + Xét theo mục tiêu sẽ có tổ chức hoạt động nhằm mục tiêu lợi nhuận và tổ chức hoạt động nhằm mục tiêu phi lợi nhuận; + Xét theo tính chất tồn tại sẽ có tổ chức ổn định và tổ chức tạm thời. - Từ đó có thể hiểu xí nghiệp công nghiệp là một tổ chức kinh tế hoạt động trong cơ chế thị trường. Hay nó i một cách khác cụ thể hơn là: “Xí nghiệp công nghiệp là một tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn dịnh được đăng ký sản xuất kinh doanh theo qui định của pháp nhằm mục đích thực hiện các hoạt động sản xuất công nghiệp.
” - Cho đến nay ở nước ta vẫn còn nhiều khái niệm khác nhau về xí nghiệp công nghiệp song phổ biến xí nghiệp công nghiệp được khái niệm trực tiếp,cụ thể trên giác ngộ luật và vì thế chủ yếu mang ý nghĩa điều chỉnh của luật pháp. Theo đó xí nghiệp công nghiệp được hiểu là đơn vị sản xuất được thành lập nhằm mục đích chủ yếu là thực hiện các hoạt động sản xuất công nghiệp. Các loại xí nghiệp công nghiệp: 1. Phân loại theo sở hữu: Các xí nghiệp công nghiệp được chia thành: - Xí nghiệp công nghiệp thuộc sở hữu nhà nước.
- Xí nghiệp công nghiệp thuộc sở hữu tư nhân. - Xí nghiệp công nghiệp thuộc sở hữu hỗn hợp. * Xí nghiệp công nghiệp thuộc sở hữu nhà nước là xí nghiệp công nghiệp nhà nước đầu tư 51% vốn điều lệ. Các xí nghiệp công nghiệp nhà nước yêu cầu: + Phải có mặt đúng chỗ: Đó là những nơi tư nhân không muốn làm hoặc những nơi tư íhân muốn làm nhưng không làm được, ví dụ:Sản xuất vũ khí.
+ Các xí nghiệp công nghiệp nhà nước phải mạnh. + Xí nghiệp công nghiệp nhà nước phải điều khiển được. 4 Mặc dù các doanh nghiệp Nhà nước vẫn được hưởng những “đặc quyền “nhất định song hiệu quả sản xuất kinh doanh đạt được vẫn còn ở mức rất thấp do kỹ thuật công nghệ lạc hậu, năng xuất lao động thấp, bộ máy cồng kềnh, quản trị doanh nghiệp kém hiệu quả, tính năng động thấp… vì vậy cần phải tiếp tục có những giải pháp cần thiết để cải tiến, hoàn thiện, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của những xí nghiệp công nghiệp này một số trong những giải pháp đó là cổ phần hóa, bán, khoán và cho thuê xí nghiệp công nghiệp nhà nươc. * Xí nghiệp công nghiệp thuộc sở hữu tư nhân được gọi là xí nghiệp công nghiệp dân doanh thuộc loại xí nghiệp công nghiệp này gồm có: + Xí nghiệp công nghiệp tư nhân.
+ Công ty trách nhiệm hữu hạn. + Công ty cổ phần. Xí nghiệp công nghiệp tư nhân là do một cá nhân làm chủ và tự chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về mọ i hoạt động của xí nghiệp công nghiệp. Công ty trách nhiệm hữu hạn gồm công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên và công ty trách nhiệm hữu hạn tù hai thành viên trở lên, trong đó công ty trách nhiệm hữu hạn có từ hai thành viên trở lên không hạn chế số thành viên tham ra gọp vốn thành lập.
Cả hai loại công ty trách nhiệm hữu hạn này đều không được quyền phát hành cổ phiếu, có tư cách pháp nhân. Công ty cổ phần là xí nghiệp công nghiệp trong đó vốn điều lệ được chia thành cổ phần do tối thiểu hai cổ đông sở hữu; được phép phát hành chứng khoán và có tư cách pháp nhân. Các cổ đông chỉ chịu trách nhiệm về các khoản nợ và các nghĩa vụ tài sản khác của công ty trong phạm vi số vốn mà họ đã đóng góp. Xí nghiệp công nghiệp có sở hữu hỗn hợp là xí nghiệp công nghiệp liên doanh.
Đó là các xí nghiệp công nghiệp do 2 bên hoặc do nhiều bên hợp tác thành lập tại Việt Nam, trên cơ sở hợp đồng liên doanh hoặc hiệp định ký kết giữa chính 5 phủ nước CHXHCN Việt Nam và chính phủ nước ngoài trên cơ sở hợp đồng liên doanh. Phân loại theo qui mô. Căn cứ vào qui mô sản xuất các xí nghiệp công nghiệp được chia thành các xí nghiệp công nghiệp lớn, xí nghiệp công nghiệp vừa và xí nghiệp công nghiệp nhỏ. Ở các xí nghiệp công nghiệp nhỏ có dưới 100 công nhân, các xí nghiệp công nghiệp vừa có từ 100 đén 200 công nhân, các xí nghiệp công nghiệp lớn có trên 200 công nhân.
Các xí nghiệp công nghiệp nhỏ lam việc trong các chủ yếu trong những lĩnh vực: - Dịch vụ; - Bán buôn,đại lý, đại lý độc quyền; - Sản xuất nông nghiệp; - Sản xuất hảng thủ công; - Sản xuất cỏ khí; Các xí nghiệp công nghiệp nhỏ là nhỏ về qui mô, nhưng vị trí của nó không nhỏ, ý nghĩa xã hội to lớn của nó là: - Tạo ra công ăn việc làm cho lực lượng lao động. - Không thẻ thiếu đối với các xí nghiệp công nghiệp lớn. Các xí nghiệp công nghiệp nhỏ là nguồn động lực manh mẽ cho sự tăng trưởng liên tục của nguồn kinh tế, là nơi tạo ra công ăn việc làm cho hơn 90% lực lượng lao động ở Việt Nam. Nhà nước ta cần phải hỗ trợ các xí nghiệp công nghiệp vừa và nhỏ thông qua: - Các chính sách thuế, như hỗ trợ vốn, giảm miễn thuế.
- Cơ chế: đoen giản hóa thủ tục. - Việc nâng cao trình độ của nhà quản lý. Nguyên tắc cơ bản trong công tác quản lý xí nghiệp. 6 Mục tiêu: - Trình bày được các nguyên tắc cơ bản của công tác quản lý.
- Hiểu và vận dụng được các phương pháp quản lý vào thực tế tổ chức sản xuất đạt hiệu quả chất lượng. - Có tính kỷ luật, kiên trì, cẩn thận, nghiêm túc, chủ động và tích cực sáng tạo trong học tập. Khái quát chung. Từ ngày thành lập nước Việt Nam dân chủ cộng hũa đến nay, công việc quản lý xí nghiệp của ta đó theo nguyờn tắc “tập trung, thống nhất chỉ đạo trên cơ sở quản lý dõn chủ”.
Cán bộ phụ trách quản lý xí nghiệp (Giám đốc, Phó giám đốc xí nghiệp, Quản đốc, phó quản đốc phân xưởng, trưởng ngành) có trách nhiệm chấp hành đầy đủ chế độ quản lý xớ nghiệp xó hội chủ nghĩa: “Thủ trưởng phụ trách quản lý xớ nghiệp, dưới sự lónh đạo của Đảng ủy xí nghiệp, công nhân tham gia quản lý”. Phải thực hiện nghiêm chỉnh chế độ Giám đốc phụ trách quản lý xí nghiệp và thực hiện đầy đủ sự chỉ đạo tập trung, thống nhất. Trong phạm vi trỏch nhiệm của mỡnh, dựa theo đường lố i, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, dựa theo chỉ thị, nghị quyết của các cấp Đảng bộ và chính quyền, Giám đốc xí nghiệp có đủ quyền quyết định mọi công việc. Các phương pháp quản lý Các phương pháp quản lý là các cách thức tác động lên người lao động để đạt được mục tiêu đề ra.
Có 4 cách thức tác động: - Phương pháp hành chính: Tác động thẳng vào não bằng các mệnh lệnh, quyết định hành chính. 7 - Phương pháp kinh tế: Dùng các đòn bẩy về kinh tế để tác động. - Phương pháp giáo dục: Giáo dục về : + Triết lý kinh doanh; + Truyền thống công ty; + Phong cách làm việc; + Giá trị nhân bản của con người. - Phương pháp tâm lý: Sử dụng các quy luật tâm lý để sai khiến con người : vỗ về, nói ngon nói ngọt… 3.
Chế độ lãnh đạo, phụ trách và tham gia quản lý xí nghiệp Mục tiêu: - Trình bày được các nguyên tắc cơ bản trong việc bổ nhiệm v, những qui định nghĩa vụ quyền hạn của người lãnh đạo các cấp. - Có tính kỷ luật, kiên trì, cẩn thận, nghiêm túc, chủ động và tích cực sáng tạo trong học tập. Chế độ lãnh đạo Theo nghị định 17 – CP của hội đồng chính phủ ban hành năm 1963 đã nêu rõ: Từ ngày thành lập nước Việt Nam dõn chủ cộng hũa đến nay, công việc quản lý xí nghiệp của ta đó theo nguyờn tắc “tập trung, thống nhất chỉ đạo trên cơ sở quản lý dân chủ”. Từ năm 1959 đến nay, qua cuộc vận động cải tiến quản lý xí nghiệp, các xí nghiệp, công trường, nông trường, lâm trường quốc doanh đều đó ỏp dụng chế độ quản lý xí nghiệp xó hội chủ nghĩa “Thủ trưởng phụ trách quản lý xớ nghiệp, dưới sự lónh đạo của Đảng ủy xí nghiệp, công nhân tham gia quản lý”.
Tuy nhiên, cho đến nay chế độ giám đốc phụ trách việc quản lý xớ nghiệp vẫn chưa được quy định rừ ràng, do đó đó làm cho cỏn bộ phụ trỏch quản lý cỏc xớ nghiệp, cụng trường, nông trường, lâm trường khó tránh khỏi tỡnh trạng lỳng 8 tỳng, nhiều cỏn bộ ỷ lại nhau, hoặc bao biện cụng việc của nhau, làm trở ngại cho sản xuất, xõy dựng. Nay Hộ i đồng Chính phủ ban hành điều lệ quy định chế độ giám đốc phụ trách việc quản lý xớ nghiệp, cụng trường, nông trường, lâm trường để bảo đảm thực hiện đúng nguyên tắc quản lý xớ nghiệp xó hội chủ nghĩa.