Tổng quan về giáo trình
Giáo trình Thực hành tác nghiệp thương mại điện tử (Mã số môn học: MH21) là tài liệu học tập chuyên môn chính thức do nhóm giảng viên Khoa Quản trị kinh doanh, Trường Cao đẳng Thương mại và Du lịch biên soạn. Giáo trình được ban hành kèm theo Quyết định số 404/QĐ-CĐTMDL ngày 05 tháng 07 năm 2022 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Thương mại và Du lịch (Thái Nguyên) và được lưu hành nội bộ phục vụ đào tạo trình độ Trung cấp ngành Thương mại điện tử.
Trong cấu trúc chương trình đào tạo khung, môn học có thời lượng 3 tín chỉ với tổng số 90 giờ học tập, được bố trí giảng dạy vào năm thứ hai. Đây là học phần chuyên môn tích hợp, được thiết kế tiếp nối sau khi người học đã hoàn thành khối kiến thức chung (Chính trị, Pháp luật, Tin học, Ngoại ngữ...) và khối kiến thức cơ sở ngành (Kinh tế vi mô, Thương mại điện tử căn bản, Marketing điện tử, Mạng máy tính, Quản trị cơ sở dữ liệu...).
Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định trên ba phương diện cụ thể:
- Về kiến thức: Củng cố toàn bộ hệ thống kiến thức chuyên ngành thương mại điện tử đã tích lũy và chuyển hóa thành khả năng thấu hiểu quy trình tác nghiệp thực tế.
- Về kỹ năng: Người học phải sử dụng thành thạo các công cụ tìm kiếm dữ liệu số; vận hành dịch vụ thư điện tử và mã hóa email; xây dựng, quản trị website thương mại; thực hiện chiến dịch quảng cáo và chốt đơn hàng trên Facebook; thiết lập, quản lý gian hàng và vận hành các định dạng quảng cáo trực tuyến trên sàn thương mại điện tử C2C.
- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Hình thành khả năng tự nghiên cứu, làm việc nhóm, rèn luyện tác phong công nghiệp và chịu trách nhiệm cá nhân đối với kết quả thao tác nghiệp vụ.
Điểm đặc thù của giáo trình nằm ở cơ cấu phân bổ thời lượng: 100% thời gian được dành cho thực hành, thảo luận và kiểm tra đánh giá (86 giờ thực hành/thảo luận, 4 giờ kiểm tra, 0 giờ lý thuyết thuần túy). Cấu trúc nội dung được tổ chức hoàn toàn theo hình thức hướng dẫn thao tác từng bước (step-by-step), gắn liền với giao diện thực tế của các nền tảng công nghệ số.
Nội dung kiến thức cốt lõi
┌───────────────────────────────────────────────────────────┐
│ GIÁO TRÌNH THỰC HÀNH TÁC NGHIỆP TMĐT (MH21 - 90 GIỜ) │
└─────────────────────────────┬─────────────────────────────┘
│
┌──────────────────┬─────────────────────┼─────────────────────┬──────────────────┐
│ │ │ │ │
▼ ▼ ▼ ▼ ▼
┌───────────┐ ┌───────────┐ ┌───────────┐ ┌───────────┐ ┌───────────┐
│ Chương 1 │ │ Chương 2 │ │ Chương 3 │ │ Chương 4 │ │ Chương 5 │
│ Tìm kiếm │ │ Trao đổi │ │ Tổ chức │ │ Bán hàng │ │ Giao dịch │
│ thông tin │ │ dữ liệu ĐT│ │ Website │ │trực tuyến │ │ C2C │
│ Internet │ │ (EDI) │ │ doanh ng. │ │ (Facebook)│ │(Sàn TMĐT) │
│ (16 giờ) │ │ (16 giờ) │ │ (20 giờ) │ │ (16 giờ) │ │ (22 giờ) │
└───────────┘ └───────────┘ └───────────┘ └───────────┘ └───────────┘
Các chương/chủ đề chính
Giáo trình gồm 5 chương chuyên đề tương ứng với 5 nhóm nghiệp vụ thực hành:
-
Chương 1: Tìm kiếm thông tin trên Internet (16 giờ thực hành)
- Key concepts: Công cụ tìm kiếm (Search Engine), Danh bạ web (Web Directory), Cổng thanh toán điện tử, Khai thác dữ liệu nhà cung cấp và khách hàng.
- Progression logic: Bắt đầu từ nguyên lý cơ bản của Search Engine; hướng dẫn 4 bước tìm kiếm tổng quát qua Google (nhập địa chỉ, nhập từ khóa, thực thi, duyệt kết quả qua ví dụ "ICT in libraries" và "Rubik"); chuyển tiếp sang kỹ thuật tra cứu trên Web Directory (qua cổng ipl.org với từ khóa "Literature for Children"); tiếp cận thông tin về các cổng thanh toán điện tử (như Senpay); hoàn thiện quy trình 3 bước thu thập, sàng lọc dữ liệu sản phẩm, đối tác và nhà cung ứng.
-
Chương 2: Trao đổi dữ liệu điện tử (EDI) (16 giờ: 15 giờ thực hành, 1 giờ kiểm tra)
- Key concepts: Thư điện tử (Electronic Mail), Cấu hình tài khoản, Soạn thảo và tiếp nhận thư (Compose/Inbox), Mã hóa email bảo mật, Thanh toán qua dịch vụ ngân hàng và ví điện tử.
- Progression logic: Hướng dẫn quy trình 4 bước thiết lập tài khoản Gmail cá nhân; thực hành thao tác gửi nhận thư điện tử chuẩn hóa; thiết lập chế độ mã hóa email xác thực qua mã tin nhắn SMS; thực hiện quy trình 5 bước giao dịch mua hàng và thanh toán trên ứng dụng ví điện tử MoMo (đăng nhập, chọn dịch vụ, chọn nguồn tiền, nhập mật khẩu và xác nhận giao dịch).
-
Chương 3: Tổ chức Website cho doanh nghiệp thương mại (20 giờ: 19 giờ thực hành, 1 giờ kiểm tra)
- Key concepts: Hệ thống quản trị nội dung Blogspot (Blogger), Tùy biến giao diện (Templates/XML), Soạn thảo văn bản số (WYSIWYG/HTML), Xuất bản nội dung đa phương tiện, Quản trị quan hệ khách hàng (CRM).
- Progression logic: Triển khai quy trình 3 bước tạo lập website/blog thương mại; tùy chỉnh giao diện mẫu từ kho tài nguyên có sẵn hoặc tải tệp định dạng
.xml từ bên ngoài kết hợp chỉnh sửa mã nguồn HTML; thực hiện quy trình 4 bước xuất bản bài viết quảng bá sản phẩm (đặt tiêu đề, định dạng bài viết, gắn nhãn danh mục, thiết lập liên kết cố định permalink, cấu hình lịch biểu tự động và vị trí); thực hành quản trị trang và tiếp nhận phản hồi, bình luận (comments) để hỗ trợ khách hàng.
-
Chương 4: Thực hành bán hàng trực tuyến (16 giờ: 15 giờ thực hành, 1 giờ kiểm tra)
- Key concepts: Quảng cáo Facebook, Công thức tiêu đề (Thực trạng - Giải pháp), Kêu gọi hành động (Call to Action), Tiêu chuẩn hình ảnh tiếp thị, Khởi tạo và quản trị Fanpage.
- Progression logic: Hướng dẫn kỹ thuật viết tiêu đề quảng cáo đánh trúng vấn đề khách hàng; kết cấu bài viết bán hàng trực tuyến; quy chuẩn kích thước và bố cục hình ảnh hiển thị trên mạng xã hội; các bước thiết lập và quản lý trang Fanpage phục vụ hoạt động chốt đơn (chốt sale).
-
Chương 5: Thực hành giao dịch C2C (22 giờ: 21 giờ thực hành, 1 giờ kiểm tra)
- Key concepts: Sàn thương mại điện tử C2C, Cấu hình vận chuyển Shop, Đăng bán sản phẩm, Mua hàng nội sàn, Quảng cáo tìm kiếm, Quảng cáo khám phá.
- Progression logic: Thiết lập gian hàng bán hàng cá nhân trên sàn thương mại điện tử; cấu hình cài đặt các kênh vận chuyển; triển khai quy trình đăng tải thông tin mô tả và hình ảnh sản phẩm; thực hiện chu trình đặt mua hàng; thiết lập và tối ưu hóa các chiến dịch quảng cáo trả phí nội sàn gồm quảng cáo tìm kiếm và quảng cáo khám phá.
┌─────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ MA TRẬN PHÂN BỔ THỜI LƯỢNG MÔN HỌC │
├────┬──────────────────────────────────────┬──────────┬───────────┬──────────┤
│ STT│ Tên chương │ Tổng giờ │ Thực hành │ Kiểm tra │
├────┼──────────────────────────────────────┼──────────┼───────────┼──────────┤
│ 1 │ Tìm kiếm thông tin trên Internet │ 16 │ 16 │ 0 │
│ 2 │ Trao đổi dữ liệu điện tử (EDI) │ 16 │ 15 │ 1 │
│ 3 │ Tổ chức Website doanh nghiệp TM │ 20 │ 19 │ 1 │
│ 4 │ Thực hành bán hàng trực tuyến │ 16 │ 15 │ 1 │
│ 5 │ Thực hành giao dịch C2C │ 22 │ 21 │ 1 │
├────┼──────────────────────────────────────┼──────────┼───────────┼──────────┤
│ │ TỔNG CỘNG │ 90 │ 86 │ 4 │
└────┴──────────────────────────────────────┴──────────┴───────────┴──────────┘
Kiến thức nền tảng được xây dựng
- Lý thuyết công cụ và dữ liệu trực tuyến: Nguyên lý hoạt động của máy tìm kiếm (thu thập dữ liệu tự động bằng chương trình máy tính) và phương pháp phân loại chuyên mục của danh bạ web.
- Nguyên lý truyền thông và an toàn thông điệp: Cơ chế truyền dẫn thư điện tử, bảo mật thông tin qua mã hóa tin nhắn SMS và quy trình giao dịch tài chính số qua cổng thanh toán trung gian.
- Cấu trúc nền tảng web thương mại: Khung kiến trúc trang blog thương mại, cơ chế chỉnh sửa mã nguồn giao diện (HTML/CSS cơ bản trên nền XML), cấu trúc đường dẫn cố định và phân loại nhãn dữ liệu.
- Nguyên lý tiếp thị nội dung và thương mại đa kênh: Cấu trúc bài viết quảng cáo trực tuyến theo mô hình giải quyết vấn đề, nguyên lý thị giác trong hiển thị hình ảnh sản phẩm, quy tắc vận hành mô hình kinh doanh C2C trên sàn thương mại điện tử.
Kỹ năng phát triển
- Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Nhập cú pháp tìm kiếm chính xác; cấu hình hòm thư Gmail và kích hoạt bảo mật SMS; import/export và can thiệp mã
.xml của template website; cấu hình thông số kỹ thuật gian hàng trực tuyến; cài đặt từ khóa và ngân sách quảng cáo nội sàn.
- Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân tích và đánh giá mức độ tin cậy của các nguồn cung ứng hàng hóa trực tuyến; phân tích bố cục giao diện web để tối ưu trải nghiệm mua sắm; đọc hiểu các báo cáo tương tác và bình luận của khách hàng.
- Kỹ năng tác nghiệp thực tế (Practical competencies): Soạn thảo bài đăng bán hàng chuẩn định dạng tiếp thị; xử lý hình ảnh sản phẩm phù hợp quy chuẩn mạng xã hội; thiết lập kênh giao vận; vận hành quy trình đặt mua - bán hàng - thanh toán số qua ví MoMo và tài khoản ngân hàng.
Phương pháp giảng dạy và học tập
Giáo trình quy định cụ thể phương pháp tổ chức giảng dạy và học tập tích cực, bảo đảm tính thực hành trong phòng máy chuyên môn hóa:
┌────────────────────────────────────────┐
│ QUY TRÌNH TỔ CHỨC DẠY VÀ HỌC TÍCH CỰC │
└───────────────────┬────────────────────┘
│
┌────────────────────────────┴────────────────────────────┐
│ │
▼ ▼
┌─────────────────────────────────┐ ┌─────────────────────────────────┐
│ ĐỐI VỚI NGƯỜI DẠY │ │ ĐỐI VỚI NGƯỜI HỌC │
├─────────────────────────────────┤ ├─────────────────────────────────┤
│ • Diễn giảng ngắn, nêu vấn đề │ │ • Nghiên cứu giáo trình tại nhà │
│ • Thị phạm thao tác mẫu │ │ • Làm việc nhóm (8-10 học sinh) │
│ • Phân chia nhóm thảo luận │ │ • Thao tác trên máy tính │
│ • Nhận xét, rút kinh nghiệm │ │ • Báo cáo kết quả trước lớp │
└─────────────────────────────────┘ └─────────────────────────────────┘
Phương pháp sư phạm và tổ chức bài tập
- Đối với giảng viên: Áp dụng phương pháp giảng dạy trực quan và giải quyết vấn đề. Giảng viên trình bày ngắn gọn phần lý thuyết liên quan (diễn giảng ngắn, vấn đáp), sau đó trực tiếp thực hiện các thao tác mẫu trên máy chiếu. Giảng viên giao bài tập tình huống cho cá nhân hoặc nhóm, theo dõi quá trình thực hành, nhận xét chi tiết và rút kinh nghiệm cho từng học sinh sau mỗi bài tập.
- Đối với người học: Thực hiện quy trình chuẩn bị trước bài học tại nhà; tham gia tối thiểu 80% thời lượng các buổi học trên lớp (nếu vắng >20% số tiết sẽ không đủ điều kiện dự thi kết thúc môn); thực hiện các bài tập thực hành độc lập hoặc phối hợp nhóm và nộp sản phẩm đúng hạn định.
Hoạt động tự học và thảo luận nhóm
Mỗi lớp học được chia thành các nhóm học tập từ 8 đến 10 học sinh. Nhóm trưởng chịu trách nhiệm phân công nhiệm vụ nghiên cứu từng nội dung trong chủ đề thực hành cho các thành viên. Các thành viên tiến hành thảo luận, tổng hợp dữ liệu, ghi chép biên bản, hoàn thiện báo cáo nhóm và cử đại diện thuyết trình trước lớp để các nhóm khác phản biện, đặt câu hỏi.
Phương pháp và hình thức đánh giá
Việc đánh giá kết quả học tập được áp dụng theo Quy chế đào tạo trình độ trung cấp hệ chính quy ban hành kèm theo Thông tư số 04/2022/TT-BLĐTBXH ngày 30/3/2022 của Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội:
- Điểm đánh giá quá trình (Trọng số 40%): Bao gồm điểm kiểm tra thường xuyên (thực hiện sau 29 giờ học) và điểm kiểm tra định kỳ (thực hiện sau mỗi bài thực hành). Hình thức kiểm tra đa dạng gồm viết, tự luận, trắc nghiệm, thuyết trình hoặc chấm điểm thao tác thực hành trực tiếp.
- Điểm thi kết thúc môn học (Trọng số 60%): Thực hiện sau khi hoàn thành đủ 90 giờ học. Hình thức thi gồm bài kiểm tra viết tự luận kết hợp trắc nghiệm thực hành trên máy.
- Cách tính điểm: Điểm thành phần và điểm kết thúc môn chấm theo thang điểm 10 (làm tròn đến 1 chữ số thập phân), sau đó tính điểm tổng kết môn học theo trọng số và quy đổi sang điểm chữ, thang điểm 4 theo hệ thống tín chỉ.
Điểm nổi bật và cập nhật
-
Gắn liền bối cảnh thị trường thương mại điện tử Việt Nam năm 2022:
Giáo trình cập nhật bối cảnh thị trường thực tế: Việt Nam đạt tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử thuộc top 3 khu vực Đông Nam Á, dân số trẻ có tỷ lệ sử dụng điện thoại thông minh (smartphone) cao, tạo thói quen giao dịch trực tuyến thường nhật.
-
Tích hợp các nền tảng công nghệ số và cổng thanh toán thực tế:
Nội dung giáo trình không dừng lại ở mô hình lý thuyết mà đưa trực tiếp các công cụ đang vận hành vào bài giảng:
- Dịch vụ hòm thư điện tử Gmail với tính năng bảo mật mật mã SMS.
- Cổng thanh toán Senpay và ứng dụng ví điện tử MoMo.
- Nền tảng xây dựng website Blogspot (Blogger của Google) cho phép can thiệp sâu vào tệp
.xml và chỉnh sửa HTML.
- Nền tảng mạng xã hội Facebook và hệ thống các sàn thương mại điện tử quy mô lớn như Shopee, Lazada.
-
Thiết kế định hướng quy trình tác nghiệp trực quan:
Toàn bộ nội dung từ Chương 1 đến Chương 5 đều được minh họa bằng hình ảnh chụp màn hình giao diện thực tế (từ Hình 1 đến Hình 8 trong Chương 1, các giao diện của Gmail, MoMo, Blogspot...). Người học được hướng dẫn từng thao tác click chuột, nhập liệu, xử lý lỗi cụ thể (như thông báo "địa chỉ này không khả dụng" khi chọn tên miền).
-
Kết nối môi trường tác nghiệp doanh nghiệp:
Giáo trình yêu cầu người học liên hệ thực tế về công tác xây dựng phương án khắc phục và phòng ngừa rủi ro tại doanh nghiệp, rèn luyện tác phong lao động công nghiệp và tính kỷ luật trong quá trình xử lý đơn hàng và dữ liệu khách hàng.
Đối tượng sử dụng giáo trình
┌─────────────────────────────────────────┐
│ ĐỐI TƯỢNG SỬ DỤNG VÀ ĐIỀU KIỆN TIÊN QUYẾT │
└────────────────────┬────────────────────┘
│
┌─────────────────────────────────┴─────────────────────────────────┐
│ │
▼ ▼
┌──────────────────────────────────────┐ ┌──────────────────────────────────────┐
│ ĐỐI TƯỢNG NGƯỜI HỌC VÀ TIÊN QUYẾT │ │ GIẢNG VIÊN VÀ MỤC ĐÍCH TRA CỨU │
├──────────────────────────────────────┤ ├──────────────────────────────────────┤
│ • Học sinh Trung cấp ngành TMĐT (Năm 2) │ │ • Giảng viên làm giáo án giảng dạy │
│ • Hoàn thành các học phần: │ │ • Thiết kế bài tập tình huống │
│ + Tin học (MH05) │ │ • Chuẩn hóa ngân hàng đề thi │
│ + TMĐT căn bản (MH08) │ │ • Người tự học tra cứu quy trình │
│ + Marketing điện tử (MH11) │ │ tác nghiệp số thực tế │
│ + Mạng máy tính (MH10) │ │ │
└──────────────────────────────────────┘ └──────────────────────────────────────┘
- Học sinh hệ Trung cấp ngành Thương mại điện tử: Giáo trình là tài liệu học tập bắt buộc cho học sinh năm thứ hai của ngành. Người học sử dụng tài liệu để chuẩn bị bài trước khi đến lớp, thực hành tại phòng máy và ôn tập kiểm tra định kỳ, thi kết thúc môn.
- Điều kiện tiên quyết đối với người học: Để tiếp thu và thực hành được các bài học trong giáo trình, học sinh phải hoàn thành các học phần chung và cơ sở ngành:
- MH05 - Tin học (2 tín chỉ, 45 giờ).
- MH08 - Thương mại điện tử căn bản (3 tín chỉ, 45 giờ).
- MH09 - Pháp luật thương mại điện tử (2 tín chỉ, 30 giờ).
- MH10 - Mạng máy tính (2 tín chỉ, 30 giờ).
- MH11 - Marketing điện tử (2 tín chỉ, 30 giờ).
- MH12 - Quản trị cơ sở dữ liệu (3 tín chỉ, 45 giờ).
- Giảng viên chuyên ngành: Giảng viên sử dụng giáo trình làm khung chuẩn để xây dựng đề cương bài giảng, thiết kế bài tập thực hành mẫu, lập tiêu chí đánh giá kỹ năng thao tác và xây dựng ngân hàng câu hỏi kiểm tra định kỳ, đề thi kết thúc môn.
- Người tự học và cán bộ tác nghiệp doanh nghiệp: Có thể sử dụng giáo trình như tài liệu hướng dẫn kỹ thuật độc lập để tra cứu các quy trình tác nghiệp số căn bản như tạo lập blog bán hàng, viết nội dung quảng cáo Facebook, thanh toán ví điện tử và quản trị đơn hàng trên sàn thương mại điện tử.
Câu hỏi thường gặp
1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?
Giáo trình được thiết kế chuẩn hóa cho học sinh trình độ Trung cấp ngành Thương mại điện tử tại Trường Cao đẳng Thương mại và Du lịch. Ngoài ra, tài liệu phù hợp cho người học nghề, nhân sự mới tiếp cận các nghiệp vụ bán hàng số, quản trị gian hàng và thanh toán trực tuyến.
2. Cần chuẩn bị những kiến thức nền tảng nào trước khi học?
Người học cần hoàn thành khối kiến thức tin học văn phòng căn bản (MH05), hiểu rõ các nguyên lý chung về thương mại điện tử (MH08), marketing số (MH11), mạng máy tính (MH10), cơ sở dữ liệu (MH12) và quy định pháp luật liên quan đến giao dịch số (MH09).
3. Điểm khác biệt lớn nhất của giáo trình này là gì?
Điểm khác biệt là tỷ trọng thực hành chiếm 100% thời lượng (86 giờ thực hành/thảo luận trên tổng số 90 giờ, không có giờ lý thuyết riêng). Toàn bộ nội dung tập trung vào hướng dẫn quy trình thao tác thực tế từng bước trên các hệ thống công nghệ đang hoạt động như Gmail, MoMo, Blogspot, Facebook và sàn thương mại điện tử C2C.
4. Làm thế nào để tự học và hoàn thành tốt môn học?
Người học cần:
- Nghiên cứu kỹ nội dung bài học trong giáo trình trước khi đến lớp.
- Tham gia đầy đủ tối thiểu 80% thời lượng học tập trên lớp.
- Tích cực làm việc trong nhóm học tập (quy mô 8-10 người) để giải quyết các chủ đề thảo luận.
- Tự giác lặp lại các quy trình thao tác trên máy tính cá nhân để rèn luyện tốc độ và độ chuẩn xác.
5. Giáo trình có những tài liệu tham khảo bổ trợ nào?
Giáo trình sử dụng và khuyến nghị 2 tài liệu tham khảo chính thống:
- Thương mại điện tử cho doanh nghiệp – Nhà xuất bản Thống kê.
- Hỏi đáp về thương mại điện tử – Nhà xuất bản Thống kê.
Kèm theo đó là hệ thống tài liệu hướng dẫn quy chế đào tạo tín chỉ theo Thông tư số 04/2022/TT-BLĐTBXH.
Kết luận
Giáo trình Thực hành tác nghiệp thương mại điện tử (MH21) của Trường Cao đẳng Thương mại và Du lịch là tài liệu đào tạo chuyên môn mang tính ứng dụng cao, cung cấp hệ thống quy trình chuẩn hóa từ tìm kiếm dữ liệu, trao đổi điện tử bảo mật, xây dựng website bán hàng, quảng cáo mạng xã hội đến vận hành gian hàng sàn thương mại điện tử C2C.
Trong chương trình đào tạo ngành Thương mại điện tử trình độ Trung cấp, môn học đóng vai trò nền tảng kỹ năng trực tiếp, giúp học sinh sẵn sàng tiếp thu các học phần thực hành chuyên sâu tiếp theo gồm:
- MH22 - Thực hành vận tải, giao nhận và bảo hiểm trong thương mại điện tử (2 tín chỉ, 60 giờ).
- MH23 - Thực hành khai báo hải quan điện tử (2 tín chỉ, 60 giờ).
- MH24 - Thực tập tốt nghiệp (16 tín chỉ, 720 giờ thực tế tại doanh nghiệp).
Để tối ưu hóa hiệu quả tiếp thu, người học cần kết hợp nghiên cứu giáo trình với các tài liệu bổ trợ chuyên ngành (Thương mại điện tử cho doanh nghiệp, Hỏi đáp về thương mại điện tử - NXB Thống kê) và thường xuyên cập nhật sự thay đổi về giao diện, thuật toán trên các nền tảng số thực tế.