BỘ LAO ĐỘNG THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI TỔNG CỤC DẠY NGHỀ GIÁO TRÌNH Mô đun: Thực hành mạch điện cơ bản NGHỀ: CÔNG NGHỆ Ô TÔ TRÌNH ĐỘ:CAO ĐẲNG (Ban hành kèm theo Quyết định số: 120/QĐ - TCDN ngày 25 tháng 02 năm 2013 của Tổng cục trưởng Tổng cục Dạy nghề) Hà nội - 2012 1 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dẫn dùng cho các mục đích về đào tạo nghề và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. Mã tài liệu: MĐ 27 LỜI GIỚI THIỆU Trong những năm qua, dạy nghề đã có những bước tiến vượt bậc cả về số lượng và chất lượng, nhằm thực hiện nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật trực tiếp đáp ứng nhu cầu xã hội. Cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ trên thế giới và sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước, ở Việt Nam các phương tiện giao thông ngày một tăng đáng kể về số lượng do được nhập khẩu và sản xuất lắp ráp trong nước.
Nghề Công nghệ ô tô đào tạo ra những lao động kỹ thuật nhằm đáp ứng được các vị trí việc làm hiện nay như sản xuất, lắp ráp hay bảo dưỡng sửa chữa các phương tiện giao thông đang được sử dụng trên thị trường, để người học sau khi tốt nghiệp có được năng lực thực hiện các nhiệm vụ cụ thể của nghề thì chương trình và giáo trình dạy nghề cần phải được điều chỉnh phù hợp với thực tiễn. Chương trình khung quốc gia nghề Công nghệ ô tô đã được xây dựng trên cơ sở phân tích nghề, phần kỹ thuật nghề được kết cấu theo các môđun. Để tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ sở dạy nghề trong quá trình thực hiện, việc biên soạn giáo trình kỹ thuật nghề theo theo các môđun đào tạo nghề là cấp thiết hiện nay. Mô đun 27: Thực hành mạchđiện cơ bản là mô đun đào tạo nghề được biên soạn theo hình thức tích hợp lý thuyết và thực hành.
Trong quá trình thực hiện, nhóm biên soạn đã tham khảo nhiều tài liệu công nghệ ô tô trong và ngoài nước, kết hợp với kinh nghiệm trong thực tế sản xuất. Mặc dầu có rất nhiều cố gắng, nhưng không tránh khỏi những khiếm khuyết, rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của độc giả để giáo trình được hoàn thiện hơn. Xin chân thàng cảm ơn ! Hà Nội, ngày…. năm 2012 Nhóm tham gia biên soạn 1 ThS.
Phạm Tố Như Chủ biên 2 ThS. Nguyễn Đức Nam Đồng chủ chủ 2 biên 3 ThS. Hà Thanh Sơn Thành viên 4 ThS. Vũ Quang Huy Thành viên 5 ThS.
Phạm Ngọc Anh Thành viên 6 ThS. Nguyễn Thành Trung Thành viên 7 ThS. Phạm Duy Đông Thành viên 8 ThS. Đoàn Văn Năm Thành viên 9 ThS.
Ngô Cao Vinh Thành viên 10 ThS. Đinh Quang Vinh Thành viên 11 ThS. Hoàng Văn Thông Thành viên 12 ThS. Hoàng Văn Ba Thành viên 13 ThS.
Nguyễn Thái Sơn Thành viên 14 CN. Vũ Quang Anh Thành viên 15 ThS. Nguyễn Xuân Sơn Thành viên 16 ThS. Lê Ngọc Viện Thành viên 17 ThS.
Nguyễn Văn Thông Thành viên 18 ThS. Dương Mạnh Hà Thành viên 19 CN. Hoàng Văn Lợi Thành viên 20 CN. Trần Văn Đô Thành viên 3 MỤC LỤC ĐỀ MỤC TRANG 1 Tuyên bố bản quyền 1 2 Lời giới thiệu 2 3 Mục lục 3 4 Bài 1.
Hàn nối linh kiện điện, điện tử bằng mỏ hàn 5 xung, mỏ hàn điện trở 5 Bài 2. Hàn thiếc bằng mỏ hàn đốt và đèn khò 12 6 Bài 3. Lắp mạch điện đèn sợi đốt 19 7 Bài 4. Lắp mạch điện đèn huỳnh quang 28 8 Bài 5.
Lắpđặt mạchđiện 2 đèn sợiđốt nối tiếp 32 9 Bài 6. Lắpđặt mạchđiện 2 đèn sợiđốt song song 35 10 Bài 7. Lắp mạchđiện hỗn hợp vừa nối tiếp vừa song 37 song 11 Bài 8. Lắp mạch chuông điện 39 12 Bài 9 Lắp mạch còiđiện 44 13 Bài 10.
Lắp mạchđèn tín hiệu 51 14 Bài 11 Lắp mạchđiều khiểnđộng cơ gạt nước 55 15 Bài 12. Lắp mạchđiện khởiđộngđộng cơ 59 16 Tài liệu tham khảo 73 4 TÊN MÔ ĐUN: THỰC HÀNH MẠCH ĐIỆN CƠ BẢN Mã mô đun: MĐ 27 I. Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò mô đun: - Vị trí: có thể bố trí dạy sau các môn học/mô đun sau: MH 08, MH 09, MH 10, MH 11, MH 12, MH 13, MH 14, MH 15, MH 16, MĐ 17, MĐ 18, MĐ 19, MĐ 20, MĐ 21, MĐ 22, MĐ 23, MĐ 24, MĐ 25, MĐ 26. - Tính chất của mô đun: là mô đun chuyên môn nghề.
- Có ý nghĩa và vai trò quan trọng trong việc cung cấp một phần kiến thức, kỹ năng nghề, nghề công nghệ ô tô. Mục tiêu của mô đun: + Giải thích được các sơ đồ mạch điện cơ bản lắp trong ô tô + Chuyển hóa được sơ đồ nguyên lý sang sơ đồ lắp đặt trên sa bàn điện ô tô + Hàn nối các linh kiện và lắp đặt các mạch điện cơ bản an toàn đúng kỹ thuật + Lắp đặt các mạch điện thường dùng trên ôtô đúng quy trình đảm bảo yêu cầu kỹ thuật và an toàn + Sử dụng đúng các dụng cụ, thiết bị kiểm tra đảm bảo chính xác và an toàn + Chuẩn bị, bố trí và sắp xếp nơi làm việc vệ sinh, an toàn và hợp lý. Nội dung tổng quát và phân bổ thời gian: Thời gian Số Tên các bài trong mô đun Tổng Lý Thực Kiểm TT số thuyết hành tra Hàn nối linh kiện điện-điện tử bằng mỏ 1 9 2 7 hàn xung/mỏ hàn điện trở 2 Hàn thiếc bằng mỏ hàn đốt và đèn khò 6 2 4 3 Lắp đặt mạch điện đèn sợi đốt 9 2,5 6,5 4 Lắp đặt mạch điện đèn huỳnh quang 6 2 4 5 Lắp đặt mạch điện 2 đèn sợi đốt nối tiếp 6 2,5 3,5 Lắp đặt mạch điện 2 đèn sợi đốt nối song 6 9 2,5 6,5 song Lắp đặt mạch điện hỗn hợp vừa nối tiếp 7 6 2,5 2,5 1 vừa song song 8 Lắp đặt mạch chuông điện 6 3,5 2,5 9 Lắp đặt mạch điện còi điện 6 2,5 3,5 10 Lắp đặt mạch điện đèn tín hiệu 8 2 6 Lắp đặt mạch điều khiển động cơ gạt 11 9 2,5 6,5 nước trên kính ôtô 12 Lắp đặt mạch điện khởi động động cơ ôtô 10 1,5 7,5 1 Cộng 90 28 60 2 5 BÀI 1: HÀN NỐI LINH KIỆN ĐIỆN ĐIỆN TỬ BẰNG MỎ HÀN XUNG/MỎ HÀN ĐIỆN TRỞ Mã bài: MĐ 27- 01 Giới thiệu: Trong thực tế học tập và sản xuất để hàn được các linh kiện điện thông thường hoạc dây dẫn có kích thước nhỏ nối với nhau đảm bảo không bị lỗi do tiếp xúc người ta thường sử dụng phương pháp hàn thiếc. Để thược hiện được công việc này người ta thường dùng đến mỏ hàn xung hay mỏ hàn điện trở, việc sử dụng hai loại mỏ hàn này như thế nào người học có thể được hướng dẫn trong nội dung sau: Mục tiêu: - Trình bày được phương pháp hàn nối các linh kiện điện, điện tử - Hàn nối linh kiện điện tử đúng qui trình, mối hàn đạt chất lượng kỹ thuật đáp ứng yêu cầu của công tác sửa chữa mạch điện thuộc phạm vi nghề nghiệp - Rèn luyện tính kỷ luật, cẩn thận, tỉ mỉ.
Nội dung chính: 1.1MỎ HÀN XUNG Mục tiêu - Mô tả được cấu tạo của mỏ hàn xung. - Trình bày được nguyên lý hoạt động của mỏ hàn xung. - Sử dụng được mỏ hàn xung để hàn các linh kiện điện tử. - Rèn luyện tính cẩn thận khi làm việc với thiết bị.1 Cấu tạo - Mỏ hàn xung thường được sử dụng ở mạng điện 110 V hay 220 V.
- Mỏ hàn xung được chế tạo gồm nhiều loại công suất khác nhau 45W, 60W, 75W, 100W. Tuỳ theo đối tượng hàn mà ta chọn loại mỏ hàn xung nào cho phù hợp. - Bộ phận tạo nhiệt cho mỏ hàn xung chính là phần dây dẫn làm mỏ hàn, dòng điện làm nóng mỏ hàn được lấy từ cuộn thứ cấp có hai cuộn: cuộn chính cấp dòng cho mỏ hàn, cuộn phụ cấp dòng cho đèn báo của biến áp hàn. Biến áp hàn có cuộn sơ cấp nối tiếp với nút ấn (công tắc nguồn) và dây dẫn điện cùng phích cắm để lấy dòng điện xoay chiều vào.
- Khi sử dụng mỏ hàn xung để hàn thì dùng ngón tay ấn vào công tắc để nối dòng điện vào cấp cho mỏ hàn, khi hàn xong thì nhả tay ra khỏi công tắc, công tắc tựđộngtrả lại trạng thái bình thường, dòng điện sẽ bị ngắt.1 Mỏ hàn xung 1. Đầu mỏ hàn; 2. Vỏ mỏ hàn; 6. Phích cắm điện 1.2 Hoạt động Khi cấp nguồn cho mỏ hàn, trong cuộn dây sơ cấp W1 của biến áp (2) có dòng điện chạy qua làm xuất hiện từ trường biến thiên.
Từ trường biến đổi này sẽ móc vòng sang cuộn thứ cấp W2 của biến áp (2). Lúc này trên cuộn W2 xuất hiện sức điện động cảm ứng từ cuộn sơ cấp W1. Khi đầu mỏ hàn nối chập hai cuộn dây W2 làm xuất hiện dòng điện chạy qua mỏ hàn. Hơn nữa, khi chế tạo người ta đã tính toán và sử dụng cuộn dây W2 có đường kính to, ngược lại khi đầu mỏ hàn có đường kính nhỏ hơn nhiều lần do đó dòng điện rất lớn chạy từ cuộn W2 qua đầu mỏ hàn sẽ làm nóng mỏ hàn.2 Nguyên lý hoạt động của mỏ hàn xung 1.2 MỎ HÀN ĐIỆN TRỞ Mục tiêu - Mô tả được cấu tạo của mỏ hàn điện trở.
- Trình bày được nguyên lý hoạt động của mỏ hàn điện trở. - Sử dụng được mỏ hàn điện trở để hàn các linh kiện điện tử. 7 - Rèn luyện tính cẩn thận khi làm việc với thiết bị.1 Cấu tạo Hình 1.3 Mỏ hàn điện trở 1. Phích cắm điện; 2.Vỏ mỏ hàn; 3.
Cuộn dây điện trở; 4. Đầu mỏ hàn Phần chính của mỏ hàn thường là bộ phận gia nhiệt. Trên một ống sứ hình trụ rỗng, mặt ngoài tạo thành rãnh theo hình xoắn ốc, trên rãnh người ta đặt dây điện trở nhiệt, giữa ruột của một ống sứ là mỏ hàn bằng đồng đỏ. Đầu dây ra của điện trở nhiệt được bao phủ bởi các vòng (khoen) sứ nhỏ (chịu nhiệt và cách điện tốt) xuyên qua cần hàn rồi đấu vào dây dẫn điện để dẫn điện vào mỏ hàn.2 Hoạt động Hình 1.4 Nguyên lý hoạt động của mỏ hàn điện trở Khi mỏ hàn được cấp nguồn sẽ xuất hiện dòng điện chạy qua cuộn dây điện trở nhiệt (4) cuốn trên ống sứ (3), làm cho cuộn dây (4) nóng dần sinh nhiệt.