CHƯƠNG I: KHÁI NIỆM CHUNG I. GIỚI THIỆU THUẬT NGỮ - Vải là sản phẩm của ngành dệt nói chung, có dạng tấm hoặc dạng ống, làm nên từ xơ hoặc từ sợi. - Vải dệt thoi là loại vải do hai loại hệ thống sợi nói chung đan thẳng góc với nhau tạo nên. Hệ thống sợi nằm dọc theo chiều dài tấm vải gọi là sợi dọc (canh) và hệ thống sợi nằm theo chiều ngang tấm vải gọi là sợi ngang (chỉ).
- Rappo kiểu dệt (R) là một chu kỳ kiểu dệt được lặp đi lặp lại nhiều lần trên vải. - Rappo dọc (Rd) là số sợi dọc có trong một rappo kiểu dệt. - Rappo ngang (Rn) là số sợi ngang có trong một rappo kiểu dệt. PHƯƠNG PHÁP BIỂU DIỄN KIỂU DỆT TRÊN GIẤY 1.
Phương pháp dùng ô vuông trên giấy kẻ ô: Dùng ô vuông trên giấy kẻ ô là phương pháp biểu diễn kiểu dệt phổ biến hiện nay. Người ta dùng giấy kẻ ô với các quy ước sau (Hình 1. sd = 3 sn = 4 Hình 1. Biểu diễn kiểu dệt bằng các ô vuông trên giấy kẻ ô -1- Thiết kế vải dệt thoi Các cột thẳng đứng thể hiện các sợi dọc, các hàng nằm ngang thể hiện các sợi ngang.
Các ô là nơi giao nhau giữa sợi dọc và sợi ngang, được gọi là điểm nổi, trong đó điểm nổi dọc là nơi sợi dọc đan trên sợi ngang được quy ước tô màu hoặc đánh dấu, còn các điểm nổi ngang là nơi sợi ngang đan trên sợi dọc được quy ước để trống. Nếu chọn một điểm nổi dọc nào đó làm điểm nổi gốc, khoảng cách từ nó đến một điểm nổi dọc khác trên sợi nằm kề bên tính bằng đơn vị ô, được gọi là bước chuyển s. Nếu sợi nằm kề được xét là sợi dọc, ta có bước chuyển dọc sd, nếu sợi nằm kề được xét là sợi ngang, ta có bước chuyển ngang sn. Trong phương pháp này, tuy các cột và các hàng không thể hiện rõ sợi dọc và sợi ngang, nhưng hình vẽ biểu diễn kiểu dệt thông qua tập hợp các điểm nổi giúp ta hình dung khá rõ những hình hoa trên bề mặt vải sẽ được dệt.
Các hình hoa biểu diễn trên giấy còn có khả năng thể hiện khá trung thực các hình hoa dệt trên vài do tính chất đồng dạng của chúng nếu ta chọn giấy kẻ ô có kích thước của ô tỷ lệ với mật độ của vải: x Pd = y Pn Trong đó: x, y: kích thước ngang và dọc của ô Pd, Pn: mật độ dọc và ngang của vải hoàn tất Phương pháp dùng ô vuông còn được áp dụng để biểu diễn hình vẽ mắc máy. Phương pháp dùng đường thẳng trên giấy kẻ ô: Phương pháp này có lẽ có trước phương pháp trên, nhưng sử dụng nó không được thuận tiện cho lắm. Trong phương pháp này, người ta quy ước (Hình 1.\ -2- Thiết kế vải dệt thoi sd = 3 sn = 4 Hình 1. Biểu diễn kiểu dệt bằng đường thẳng trên giấy kẻ ô Các đường thẳng đứng thể hiện các sợi dọc, các đường nằm ngang thể hiện các sợi ngang.
Điểm giao nhau giữa hai hệ dường thẳng là các điểm nổi, trong đó điểm nổi dọc được đánh dấu “x”. Ngược lại với phương pháp trên, phương pháp dùng đường thẳng tuy thể hiện rõ sợi dọc và sợi ngang, nhưng qua tập hợp các điểm nổi dọc và điểm nổi ngang, ta khó hình dung được các hình hoa trên bề mặt vải sẽ có được sau khi dệt. Phương pháp dùng đường thẳng cũng được áp dụng để biểu diễn hình vẽ mắc máy. HÌNH VẼ MẮC MÁY Hình vẽ mắc máy thể hiện các điều kiện công nghệ dệt ra vải trên máy dệt và người ta dùng nó để hướng dẫn công nhân xâu sợi dọc qua go, lược và lắp cam nâng go hoặc cắm chốt cho xích điều go.
-3- Thiết kế vải dệt thoi Hình vẽ mắc máy ba gồm 03 (hoặc 04) yếu tố, đó là rappo kiểu dệt, bảng mắc go và bảng điều go (yếu tố thứ 4 là cách luồn sợi dọc qua khe lược). Hình vẽ mắc máy được biểu diễn một cách khái quát trên hình 1. Sơ đồ khái quát hình vẽ mắc máy để dệt vải trên máy dệt Trong đó: A là yếu tố thứ nhất biểu diễn rappo chung của kiểu dệt nền và kiểu dệt biên của vải. Rappo ngang của kiểu dệt chung bằng bội số chung nhỏ nhất của rappo ngang của kiểu dệt nền và rappo ngang của kiểu dệt biên.
Sợi dọc trong rappo được quy ước đánh số thứ tự từ trái sang phải, còn sợi ngang được đánh số thứ tự từ dưới lên trên. B là yếu tố thứ hai biểu diễn thứ tự xâu sợi dọc qua các khung go. Khung go được ước đánh số thứ tự từ trên xuống dưới (hay từ sau ra trước máy dệt). C là yếu tố thứ ba biểu diễn các loại miệng vải hay thứ tự nâng go để tạo miệng vải.
Để phù hợp với vị trí của bộ điều go nằm 2 ở bên phải hay bên trái máy dệt, thì bảng điều go cũng sẽ được vẽ bên phải hay bên trái hình vẽ mắc máy. Để biểu diễn cụ thể hình vẽ mắc máy, có thể dùng ô vuông hoặc đường thẳng như Hình 1. -4- Thiết kế vải dệt thoi 1 1 2 2 3 4 3 1 2 4 1 2 1 2 3 4 2 1 1 2 3 4 Hình 1. Hình vẽ mắc máy biểu diễn bằng a) Ô vuông; b) Đường thẳng -5- Thiết kế vải dệt thoi 1.
Biết rappo kiểu dệt A và bảng mắc go B, hãy lập bảng điều go C: 1 2 3 4 1 2 3 4 5 6 7 8 8 7 6 5 4 3 2 1 1 2 3 4 5 6 7 8 Hình 1. Cho trước hình vẽ kiểu dệt và bảng mắc go, tìm bảng điều go 1. Lần lượt xét các sợi dọc: Ở hình vẽ kiểu dệt, xem trong các lần mở miệng vải nào cần nâng khung go tương ứng lên để tạo điểm nổi dọc cho mặt vải. Vậy ở bảng điều go, ta sẽ đánh dấu “x” vào các ô giao nhau giữa hàng ngang và các cột dọc tương ứng.
Lần lượt xét các sợi ngang: Ở hình vẽ kiểu dệt, xem trong các lần mở miệng vải tương ứng, cần nâng khung go nào lên để tạo điểm nổi dọc trên các sợi ngang đó. Vậy ở bảng điều go, ta sẽ đánh dấu “x” vào các ô giao nhau giữa cột dọc và các hàng ngang tương ứng. -6- Thiết kế vải dệt thoi 2. Biết bảng điều go C và bảng mắc go B, xác định hình vẽ kiểu dệt A: 1 8 1 8 8 1 1 8 Hình 1.
Cho trước bảng điều go và bảng mắc go, tìm hình vẽ kiểu dệt Trước hết, cần xác định rappo của kiểu dệt. Rappo dọc bằng số cột dọc gióng từ bảng mắc go xuống, còn rappo ngang bằng số cột trên bảng điều go. Để xác định điểm nổi dọc trên hình vẽ kiểu dệt, ta cũng có thể lần lượt xét từng sợi dọc hoặc từng sợi ngang giống như bài toán trên. -7- Thiết kế vải dệt thoi 3.
Biết bảng điều go C và hình vẽ kiểu dệt A, tìm bảng mắc go B: 1 6 1 6 6 1 1 6 Hình 1. Cho trước hình vẽ kiểu dệt và bảng điều go, tìm bảng mắc go Đối với loại bài toán này, chỉ có một cách giải quyết duy nhất đó là xét từng sợi dọc, đối chiếu các điểm nổi dọc tương ứng với lần mở miệngv ải trên khung go nào thì đánhd ấu luồn go vào khung go đó. -8- Thiết kế vải dệt thoi IV. CÁC PHƯƠNG PHÁP MẮC GO 1.
Mắc liên tiếp: Rd = k = r k=4 r=4 a) b) Hình 1. Kiểu mắc go liên tiếp Đối với kiểu mắc này, sợi dọc được luồn liên tiếp từ khung go này đến khung go khác theo thứ tự có thể là từ sau ra trước (Hình 1.8a) hoặc từ trước ra sau (Hình 1.8b) xét theo vị trí khung go trên máy dệt. Số khung go đúng bằng số sợi dọc trong rappo kiểu dệt. Ứng dụng: Kiểu mắc này rất phổ biến, có thể áp dụng cho nhiều trường hợp.
Ưu điểm: đơn giản, thuận tiện cho cả công nhân xâu go và công nhân dệt. Nhược điểm: không dùng được với các kiểu dệt có rappo dọc lớn. -9- Thiết kế vải dệt thoi 2. Mắc rải: Rd < k = r I I II II III a) b) Hình 1.
Kiểu mắc go rải a) Với Rd = 2; k = r = 6; b) Với Rd = 3; k = r = 6 Đối với kiểu mắc này, người ta chia số khung go được chọn để dệt ra làm nhiều nhóm, số nhóm bằng Rd và các nhóm có số khung go bằng nhau. Sợi dọc sẽ được luồn tuần tự từ khung go sau đến khung go trước hoặc từ khung go trước ra khung go sau vào các khung go thứ nhất của mỗi nhóm rồi đến các khung go thứ hai của mổi nhóm … cho đến hết rappo mắc go. Ứng dụng: Sử dụng trong trường hợp mật độ sợi dọc của vải cần dệt quá lớn. Ưu điểm: Đảm bảo các khung go luồn những sợi dọc dệt giống nhau được xếp cạnh nhau, nhờ vậy chúng có thể được buột liền với nhau và do một cam chung điều khiển.
Nhược điểm: Số khung go có thể tăng lên gấp 2, 3 lần số sợi dọc trong rappo kiểu dệt. - 10 - Thiết kế vải dệt thoi 3. Mắc đối xứng: Rd = r > k Ứng dụng: Sử dụng trong trường hợp rappo kiểu dệt có dạng đối xứng.10 a) Kiểu mắc đối xứng đơn với r = 2×5 – 2 = 8 b) Kiểu mắc đối xứng đơn với r = 2×5 = 10 c,d) Kiểu mắc đối xứng kép với r = 2×8 – 2 = 14 3. Kiểu mắc đối xứng đơn Rappo mắc r phụ thuộc số khung go k: r = 2k – 2 hoặc r = 2k - 11 - Thiết kế vải dệt thoi 3.
Kiểu mắc đối xứng kép Rappo mắc r không phụ thuộc số khung go k mà phụ thuộc vào số thứ tự sợi dọc c để từ đó kiểu mắc đổi hướng: r = 2c - 2 4. Mắc phân nhóm: Rd = r > k Ở kiểu mắc này, các khung go được chia thành nhiều nhóm. Số khung go của mỗi nhóm có thể bằng nhau hoặc khác nhau, mỗi nhóm có kiểu mắc go riêng dùng cho sợi dọc trong cùng kiểu dệt. Áp dụng cho các loại vải dệt theo một số kiểu dệt khác nhau, các kiểu dệt này có thể được bố trí trong vải theo ba cách: - Kiểu dệt này nằm cạnh kiểu dệt kia ở những loại vải kẻ dọc, kẻ ngang hoặc kẻ ô.