Giáo trình Sửa chữa Hệ thống lái Máy thi công xây dựng (Trình độ Trung cấp)

Giáo trình sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống lái cho nghề sửa chữa máy thi công xây dựng trình độ trung cấp, cung cấp kiến thức chuyên sâu và thực tiễn.

• Trường học: Trường Cao Đẳng Nghề
• Chuyên ngành: Sửa Chữa Máy Thi Công Xây Dựng
• Đề tài: Giáo Trình Sửa Chữa Và Bảo Dưỡng Hệ Thống Lái Nghề Sửa Chữa Máy Thi Công Xây Dựng Trình Độ Trung Cấp
• Loại tài liệu: Giáo Trình

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• GIỚI THIỆU VỀ MÔ ĐUN
• SƠ ĐỒ QUAN HỆ THEO TRÌNH TỰ HỌC NGHỀ GIỮA CÁC MÔ ĐUN
• CÁC HÌNH THỨC HỌC TẬP CHÍNH TRONG MÔ ĐUN
• YÊU CẦU VỀ ĐÁNH GIÁ HOÀN THÀNH MÔ ĐUN
• MỞ ĐẦU
• 1. Bài 1: Bảo dưỡng, sửa chữa bơm trợ lực lái
• 1.1. Nhiệm vụ, phân loại bơm trợ lực lái máy thi công xây dựng
• 1.1.1. Nhiệm vụ
• 1.1.2. Phân loại
• 1.2. Sơ đồ cấu tạo và nguyên lý hoạt động của bơm trợ lực lái máy thi công xây dựng
• 1.2.1. Bơm bánh răng
• 1.2.1.1. Cấu tạo
• 1.2.1.2. Nguyên lý hoạt động
• 1.2.2. Bơm cánh gạt
• 1.2.2.1. Cấu tạo
• 1.2.2.2. Nguyên lý hoạt động
• 1.3. Những hiện tượng và nguyên nhân hư hỏng thường gặp
• 1.4. Bảo dưỡng, sửa chữa bơm trợ lực lái trên máy thi công xây dựng
• 1.4.1. Quy trình tháo bơm dầu trợ lực lái
• 1.4.2. Quy trình lắp bơm dầu trợ lực tay lái
• 1.4.3. Quy trình kiểm tra bơm dầu trợ lực lái
• 2. Bài 2: Bảo dưỡng cơ cấu chuyển hướng bánh lốp
• 2.1. Yêu cầu, nhiệm vụ của cơ cấu chuyển hướng bánh lốp máy thi công xây dựng
• 2.1.1. Yêu cầu
• 2.1.2. Nhiệm vụ
• 2.2. Sơ đồ cấu tạo và nguyên lý hoạt động của cơ cấu chuyển hướng bánh lốp máy thi công xây dựng
• 2.2.1. Sơ đồ cấu tạo
• 2.2.2. Nguyên lý hoạt động
• 2.3. Những hiện tượng và nguyên nhân hư hỏng thường gặp
• 2.4. Bảo dưỡng, sửa chữa cơ cấu chuyển hướng bánh lốp trên máy thi công xây dựng
• 2.4.1. Kiểm tra và sửa chữa các khớp nối
• 2.4.2. Kiểm tra - sửa chữa khớp cầu (rô tuyn)
• 2.4.3. Kiểm tra - sửa chữa đòn ngang, đòn dọc, đòn bên
• 3. Bài 3: Bảo dưỡng, sửa chữa hộp tay lái
• 3.1. Yêu cầu, nhiệm vụ của hộp tay lái máy thi công xây dựng
• 3.1.1. Yêu cầu
• 3.1.2. Nhiệm vụ
• 3.2. Sơ đồ cấu tạo và nguyên lý hoạt động của hộp tay lái máy thi công xây dựng
• 3.2.1. Sơ đồ cấu tạo
• 3.2.1.1. Hộp lái cơ khí
• 3.2.1.2. Hộp lái có bộ cường hoá (trợ lực) thuỷ lực
• 3.2.2. Nguyên lý hoạt động
• 3.3. Những hiện tượng và nguyên nhân hư hỏng thường gặp của hộp tay lái trên máy thi công xây dựng
• 3.4. Bảo dưỡng, sửa chữa hộp tay lái trên máy thi công xây dựng
• 3.4.1. Điều chỉnh cơ cấu lái kiểu trục vít con lăn và quạt răng, đai ốc - thanh răng
• 3.4.1.1. Điều chỉnh khe hở dọc trục
• 3.4.1.2. Điều chỉnh khe hở ăn khớp của quạt răng, đai ốc - thanh răng, của trục vít với con lăn
• 4. Bài 4: Bảo dưỡng cơ cấu trợ lực
• 5. Bài 5: Bảo dưỡng hệ thống chuyển hướng xe bánh xích
• 6. Bài 6: Bảo dưỡng, sửa chữa cơ cấu thanh lái
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Hướng dẫn tổng quan giáo trình sửa chữa hệ thống lái MTXD

Giáo trình sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống lái là một mô đun chuyên môn bắt buộc trong chương trình đào tạo nghề sửa chữa máy thi công xây dựng trình độ trung cấp. Mô đun này cung cấp những kiến thức và kỹ năng nền tảng, không thể thiếu đối với người thợ kỹ thuật. Mục tiêu chính là trang bị cho học viên năng lực thực hiện các nhiệm vụ từ cơ bản đến phức tạp liên quan đến hệ thống điều khiển hướng di chuyển của xe, máy. Hệ thống lái có nhiệm vụ cốt lõi là đảm bảo máy di chuyển theo đúng định hướng của người vận hành, chống lại các tác động ngoại lực gây lệch hướng, đồng thời ngăn ngừa hiện tượng trượt ngang của lốp hoặc lật đổ. Việc thay đổi hướng di chuyển cần diễn ra nhẹ nhàng và nhanh chóng. Giáo trình được biên soạn logic, đi từ tổng quan về nhiệm vụ, cấu tạo, đến nguyên lý hoạt động của từng bộ phận. Nội dung tập trung vào các cụm chi tiết chính như bơm trợ lực lái, cơ cấu chuyển hướng bánh lốp, hộp tay lái, và hệ thống chuyển hướng xe bánh xích. Người học sẽ được tiếp cận các phương pháp phân tích hư hỏng, quy trình kiểm tra và kỹ thuật sửa chữa tiêu chuẩn. Theo tài liệu của Trường Cao đẳng GTVT Trung ương, chương trình đào tạo nhấn mạnh sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, giúp học viên sau khi tốt nghiệp có thể tự tin làm việc tại các cơ sở sản xuất, lắp ráp hoặc các trạm bảo dưỡng chuyên nghiệp.

1.1. Vai trò và tầm quan trọng của hệ thống lái máy thi công

Trong vận hành máy thi công xây dựng, hệ thống lái giữ một vai trò quyết định đến sự an toàn và hiệu quả công việc. Chức năng chính của hệ thống là cho phép người điều khiển thay đổi và duy trì hướng di chuyển của máy một cách chính xác. Một hệ thống lái hoạt động tốt không chỉ giúp máy di chuyển linh hoạt trên công trường mà còn đảm bảo an toàn cho người vận hành và các thiết bị xung quanh. Tầm quan trọng của nó thể hiện qua việc chống lại các lực cản từ môi trường như địa hình không bằng phẳng, giúp xe không bị chệch hướng ngoài ý muốn. Do đó, kiến thức về bảo dưỡng hệ thống lái và kỹ năng sửa chữa hệ thống lái là yêu cầu bắt buộc đối với mọi kỹ thuật viên. Việc nắm vững cấu tạo và nguyên lý của các bộ phận như hộp tay lái hay cơ cấu trợ lực giúp chẩn đoán sự cố nhanh chóng, giảm thiểu thời gian dừng máy và chi phí sửa chữa.

1.2. Mục tiêu đào tạo nghề sửa chữa máy thi công xây dựng

Mục tiêu của mô đun này là đào tạo ra những người thợ có năng lực toàn diện. Về kiến thức, học viên phải trình bày được nhiệm vụ, cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các bộ phận trong hệ thống lái. Về kỹ năng, học viên cần thực hiện thành thạo công tác kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống lái theo đúng quy trình kỹ thuật. Cụ thể, người học phải sử dụng hợp lý các dụng cụ, thiết bị đo kiểm chuyên dụng để đảm bảo độ chính xác và an toàn lao động. Chương trình đào tạo hướng đến việc giúp học viên phân tích được các hiện tượng và nguyên nhân hư hỏng thường gặp, từ đó đưa ra giải pháp khắc phục tối ưu. Hoàn thành mô đun, học viên có khả năng sửa chữa hầu hết các hỏng hóc của các cụm chi tiết, đáp ứng yêu cầu thực tiễn của các doanh nghiệp trong ngành xây dựng và giao thông vận tải.

II. Top 5 hư hỏng hệ thống lái máy thi công và cách nhận biết

Trong quá trình vận hành, hệ thống lái máy thi công xây dựng thường xuyên đối mặt với các sự cố kỹ thuật. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu hư hỏng giúp ngăn ngừa những tai nạn nghiêm trọng và giảm chi phí sửa chữa. Một trong những sự cố phổ biến nhất là tay lái nặng, nguyên nhân có thể do thiếu dầu trợ lực, bơm trợ lực yếu hoặc các khớp nối cơ khí bị kẹt. Độ rơ vành lái quá lớn là một hư hỏng nguy hiểm khác, thường xuất phát từ sự mài mòn của các chi tiết trong hộp tay lái như trục vít - con lăn hoặc bánh răng - thanh răng. Tiếng kêu bất thường khi đánh lái cũng là một dấu hiệu cảnh báo, có thể do vòng bi bị hỏng, các khớp cầu (rô tuyn) bị khô mỡ hoặc bơm trợ lực gặp vấn đề. Hiện tượng chảy dầu ở bơm trợ lực lái hoặc các đường ống dẫn là một lỗi cần được khắc phục ngay lập tức để tránh mất áp suất hệ thống. Cuối cùng, việc xe tự lệch hướng khi đang đi thẳng cho thấy sự sai lệch trong góc đặt bánh xe hoặc sự lỏng lẻo của các cơ cấu thanh lái. Việc nắm rõ các hiện tượng và nguyên nhân hư hỏng này là kỹ năng quan trọng hàng đầu của người thợ sửa chữa máy thi công xây dựng.

2.1. Phân tích hiện tượng tay lái nặng và nguyên nhân liên quan

Tay lái nặng là một trong những hư hỏng thường gặp nhất, gây khó khăn và mệt mỏi cho người vận hành. Nguyên nhân chính thường liên quan đến hệ thống trợ lực thủy lực. Áp suất dầu do bơm trợ lực lái cung cấp có thể quá yếu do mòn bánh răng, cánh gạt hoặc hở van điều áp. Mức dầu trong bình chứa thấp hơn quy định cũng làm giảm hiệu quả trợ lực. Ngoài ra, các nguyên nhân cơ khí cũng đóng vai trò quan trọng, bao gồm việc điều chỉnh hộp tay lái quá chặt, các khớp cầu (rô tuyn) của cơ cấu dẫn động bị khô mỡ hoặc kẹt cứng. Áp suất lốp không đủ cũng là một yếu tố làm tăng lực cản khi đánh lái. Việc kiểm tra cần bắt đầu từ những yếu tố đơn giản như mức dầu, áp suất lốp, sau đó mới đến các bộ phận phức tạp hơn như bơm và hộp lái.

2.2. Vấn đề độ rơ vành lái và ảnh hưởng đến an toàn vận hành

Độ rơ vành lái, hay còn gọi là hành trình tự do của vô lăng, là khoảng hở cho phép trước khi bánh xe bắt đầu chuyển hướng. Nếu độ rơ này vượt quá tiêu chuẩn cho phép, việc điều khiển xe sẽ trở nên thiếu chính xác và nguy hiểm. Nguyên nhân gây ra độ rơ lớn chủ yếu là do sự mài mòn của các chi tiết truyền động trong hệ thống lái. Các khớp nối như khớp cầu (rô tuyn), đòn kéo ngang, đòn kéo dọc bị lỏng. Các chi tiết bên trong hộp tay lái, ví dụ như cặp truyền động trục vít - con lăn hoặc bánh răng - thanh răng, bị mòn sau thời gian dài làm việc. Vòng bi bánh xe bị lỏng cũng góp phần gây ra hiện tượng này. Để đảm bảo an toàn, việc kiểm tra và điều chỉnh độ rơ định kỳ là một phần không thể thiếu trong quy trình bảo dưỡng hệ thống lái.

III. Phương pháp sửa chữa hộp tay lái và cơ cấu chuyển hướng

Việc sửa chữa hộp tay lái và cơ cấu chuyển hướng bánh lốp đòi hỏi sự chính xác và tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật. Đối với hộp tay lái, công việc chính là kiểm tra và điều chỉnh các khe hở để loại bỏ độ rơ. Ví dụ, với cơ cấu lái kiểu trục vít - con lăn, cần điều chỉnh khe hở dọc trục bằng cách thêm hoặc bớt các tấm đệm điều chỉnh, và điều chỉnh khe hở ăn khớp bằng vít chuyên dụng. Quá trình này yêu cầu người thợ phải có kinh nghiệm để đảm bảo tay lái xoay nhẹ nhàng mà không bị dơ. Đối với cơ cấu chuyển hướng bánh lốp, trọng tâm là kiểm tra và khắc phục sự mòn, lỏng của các khớp cầu (rô tuyn) và các thanh kéo. Khi kiểm tra, nếu phát hiện độ dơ dịch chuyển lớn, cần tiến hành siết lại các đai ốc điều chỉnh hoặc thay thế các chốt cầu và bạc lót đã mòn. Các thanh kéo bị cong vênh do va đập cần được nắn lại hoặc thay mới để đảm bảo động học của hệ thống lái. Đây là những kỹ năng cốt lõi trong chương trình đào tạo nghề sửa chữa máy thi công xây dựng.

3.1. Quy trình kiểm tra điều chỉnh khe hở hộp tay lái cơ khí

Quy trình điều chỉnh khe hở trong hộp tay lái cơ khí bắt đầu bằng việc xác định độ rơ của vành lái và đòn quay đứng. Nếu vượt quá quy định, tiến hành điều chỉnh. Đầu tiên là điều chỉnh khe hở dọc trục của trục vít. Thao tác này thường được thực hiện bằng cách tháo nắp dưới của hộp lái và thay đổi số lượng đệm điều chỉnh cho đến khi trục xoay trơn tru nhưng không có dịch chuyển dọc. Tiếp theo là điều chỉnh khe hở ăn khớp giữa các cơ cấu truyền động (ví dụ: quạt răng và đai ốc - thanh răng). Sử dụng vít điều chỉnh ở đầu trục quạt răng, vặn vào để giảm khe hở cho đến khi đạt tiêu chuẩn, thường không lớn hơn 0.2mm. Sau khi điều chỉnh, cần kiểm tra lại lực quay vành lái ở nhiều vị trí khác nhau để đảm bảo không có điểm nào bị nặng hay kẹt.

3.2. Kỹ thuật bảo dưỡng khớp cầu rô tuyn và thanh kéo

Bảo dưỡng cơ cấu chuyển hướng bánh lốp tập trung vào các khớp cầu (rô tuyn) và thanh dẫn động. Kỹ thuật kiểm tra độ dơ của khớp cầu có thể thực hiện bằng cách kích bánh xe lên và dùng tay lắc mạnh để cảm nhận. Một phương pháp chính xác hơn là sử dụng đồng hồ so để đo độ dơ dọc và ngang, đảm bảo không vượt quá 1.5mm. Khi phát hiện khớp cầu bị lỏng do mòn hoặc lò xo yếu, cần tiến hành sửa chữa. Đối với loại rô tuyn có thể điều chỉnh, ta có thể vặn đai ốc vào để khắc phục. Đối với loại tự định tâm, giải pháp duy nhất là thay mới chốt cầu và bạc lót. Các thanh kéo ngang, dọc nếu bị cong phải được gá lên khối V và dùng đồng hồ so kiểm tra trước khi nắn lại. Việc bảo dưỡng định kỳ, bao gồm bôi mỡ và thay thế phớt chắn bụi, giúp kéo dài tuổi thọ của các chi tiết này.

IV. Bí quyết bảo dưỡng bơm trợ lực lái và hệ thống thủy lực

Hệ thống trợ lực thủy lực giúp giảm đáng kể sức lực của người vận hành, và bơm trợ lực lái chính là trái tim của hệ thống này. Việc bảo dưỡng đúng cách là bí quyết để đảm bảo hiệu suất và độ bền. Quy trình bảo dưỡng hệ thống lái có trợ lực bắt đầu bằng việc kiểm tra mức và chất lượng dầu thủy lực. Dầu phải đủ mức, trong và không có cặn bẩn. Bơm trợ lực lái, thường là loại bơm bánh răng hoặc bơm cánh gạt, cần được kiểm tra định kỳ về áp suất làm việc. Áp suất yếu là dấu hiệu của sự mài mòn bên trong. Khi tháo lắp bơm, cần đánh dấu vị trí các chi tiết để tránh nhầm lẫn. Các khe hở quan trọng cần kiểm tra bằng căn lá bao gồm khe hở giữa đỉnh răng và thân bơm, giữa cánh gạt và rãnh rô-tô. Nếu các khe hở này vượt quá giới hạn cho phép, bơm sẽ không tạo đủ áp suất và cần được sửa chữa hoặc thay thế. Van điều áp cũng là một bộ phận quan trọng, cần đảm bảo không bị kẹt hay rò rỉ. Việc tuân thủ quy trình tháo lắp và kiểm tra giúp hệ thống trợ lực hoạt động ổn định, góp phần vào sự an toàn trong vận hành máy thi công xây dựng.

4.1. Các bước tháo lắp và kiểm tra bơm trợ lực cánh gạt

Quy trình tháo lắp bơm trợ lực lái loại cánh gạt yêu cầu sự cẩn thận và tỉ mỉ. Bắt đầu bằng việc vệ sinh sạch sẽ bên ngoài bơm. Sau đó, tháo các đường ống dẫn dầu và pu-ly. Khi tháo nắp bơm, cần đánh dấu vị trí tương đối giữa nắp và thân để đảm bảo lắp lại đúng. Lấy rô-tô và các cánh gạt ra, lưu ý không làm trầy xước lòng bơm. Kiểm tra là bước quan trọng nhất: dùng pan-me và đồng hồ so để đo độ mòn của trục, đường kính bạc; dùng căn lá đo khe hở giữa cánh gạt và rãnh rô-tô (tiêu chuẩn 0.03-0.07mm), khe hở giữa rô-tô và lòng thân bơm (tiêu chuẩn 0.10-0.15mm). Lò xo của van điều áp cũng cần được kiểm tra độ dài và lực căng. Khi lắp lại, cần thay mới các gioăng đệm, phớt dầu và bôi mỡ chuyên dụng để đảm bảo độ kín.

4.2. Phân tích và sửa chữa van điều áp trong hệ thống trợ lực

Van điều áp có nhiệm vụ giới hạn áp suất tối đa trong hệ thống lái thủy lực, bảo vệ các bộ phận khỏi hư hỏng do quá áp. Hư hỏng thường gặp của van là bị kẹt ở vị trí mở hoặc đóng, hoặc lò xo bị yếu, gãy. Nếu van bị kẹt mở, áp suất hệ thống sẽ luôn ở mức thấp, dẫn đến tay lái nặng. Ngược lại, nếu kẹt đóng, áp suất sẽ tăng quá cao, có thể làm vỡ đường ống hoặc phớt. Việc kiểm tra van được thực hiện bằng cách tháo van ra khỏi bơm, vệ sinh sạch sẽ. Dùng tay bịt một lỗ trên thân van và thổi khí nén vào lỗ còn lại; nếu khí lọt qua chứng tỏ van không kín. Lò xo cần được đo chiều dài tự do và so sánh với tiêu chuẩn. Nếu lò xo yếu hoặc gãy, cần thay mới. Việc sửa chữa van điều áp đúng cách giúp đảm bảo hệ thống trợ lực hoạt động ổn định và an toàn.

V. Hướng dẫn bảo dưỡng hệ thống chuyển hướng xe bánh xích

Khác với máy bánh lốp, hệ thống chuyển hướng xe bánh xích hoạt động dựa trên nguyên tắc thay đổi tốc độ quay của hai dải xích. Việc bảo dưỡng hệ thống này tập trung vào các cơ cấu chính như ly hợp lái và phanh. Cơ cấu lái phổ biến là kiểu ly hợp đĩa hoặc cơ cấu hành tinh. Mục tiêu của việc bảo dưỡng hệ thống lái loại này là đảm bảo sự ăn khớp và nhả khớp dứt khoát của ly hợp, cũng như hiệu quả hãm của phanh. Các hiện tượng và nguyên nhân hư hỏng thường gặp bao gồm ly hợp bị trượt do mòn đĩa ma sát hoặc điều chỉnh sai, phanh không ăn do mòn má phanh hoặc rò rỉ dầu. Quy trình kiểm tra đòi hỏi phải phân tích hoạt động của từng bên xích khi người điều khiển thao tác. Cần kiểm tra hành trình tự do của các cần điều khiển, kiểm tra độ mòn của các đĩa ma sát trong ly hợp và má phanh. Việc điều chỉnh đúng khe hở làm việc của ly hợp và phanh là yếu tố quyết định đến khả năng chuyển hướng chính xác và an toàn của máy. Đây là một phần chuyên sâu trong chương trình đào tạo sửa chữa máy thi công xây dựng.

5.1. Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của ly hợp lái

Ly hợp lái là bộ phận trung tâm của hệ thống chuyển hướng xe bánh xích. Nhiệm vụ của nó là ngắt hoặc kết nối dòng truyền lực từ động cơ đến bánh xích chủ động của mỗi bên. Có hai loại chính là ly hợp đĩa và cơ cấu lái kiểu hành tinh. Ly hợp đĩa ma sát hoạt động bằng cách ép hoặc tách các đĩa chủ động và bị động. Khi người lái kéo cần điều khiển, ly hợp bên đó sẽ nhả ra, ngắt truyền động và làm cho dải xích tương ứng quay chậm lại hoặc dừng hẳn, khiến máy quay về phía đó. Nguyên lý này đòi hỏi các đĩa ma sát phải có độ bám tốt và cơ cấu ép nhả phải hoạt động chính xác. Việc hiểu rõ cấu tạo này giúp người thợ dễ dàng chẩn đoán các sự cố như ly hợp trượt hoặc không nhả hoàn toàn.

5.2. Kỹ thuật kiểm tra và bảo dưỡng phanh dải hiệu quả

Trong hệ thống chuyển hướng xe bánh xích, phanh dải (hoặc phanh đĩa) không chỉ dùng để dừng máy mà còn để hỗ trợ quay vòng gấp. Khi người lái kéo hết hành trình cần điều khiển, sau khi ly hợp nhả, phanh sẽ được kích hoạt để hãm cứng dải xích bên đó, làm cho máy quay vòng với bán kính nhỏ. Kỹ thuật bảo dưỡng phanh bao gồm việc kiểm tra độ mòn của má phanh và bề mặt trống phanh. Quan trọng nhất là việc điều chỉnh khe hở giữa má phanh và trống phanh. Khe hở quá lớn sẽ làm phanh không ăn, trong khi khe hở quá nhỏ sẽ gây bó phanh, làm máy di chuyển nặng nề và nóng các chi tiết. Việc điều chỉnh cần được thực hiện đồng đều và tuân thủ theo thông số kỹ thuật của nhà sản xuất để đảm bảo hiệu quả phanh tối ưu và an toàn khi vận hành.

VI. Tương lai nghề sửa chữa máy thi công và kỹ năng cần có

Nghề sửa chữa máy thi công xây dựng đang có những bước phát triển vượt bậc, song hành cùng sự phát triển của khoa học công nghệ. Tương lai của ngành đòi hỏi người thợ không chỉ nắm vững kiến thức cơ khí truyền thống mà còn phải liên tục cập nhật các công nghệ mới. Các hệ thống lái hiện đại ngày càng được trang bị nhiều cảm biến, bộ điều khiển điện tử (ECU) và hệ thống lái tự động, yêu cầu kỹ năng chẩn đoán bằng phần mềm chuyên dụng. Do đó, sau khi hoàn thành giáo trình này, người thợ cần tiếp tục học hỏi về điện - điện tử ô tô, thủy lực điều khiển điện và các hệ thống tự động hóa. Kỹ năng đọc hiểu sơ đồ mạch điện, sử dụng thiết bị chẩn đoán lỗi và phân tích dữ liệu sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh lớn. Việc nắm vững nền tảng cơ bản về bơm trợ lực lái, hộp tay lái, và các cơ cấu cơ khí từ giáo trình này sẽ là tiền đề vững chắc để tiếp cận và làm chủ những công nghệ phức tạp hơn trong tương lai, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường lao động.

6.1. Yêu cầu về kiến thức và kỹ năng sau khi hoàn thành mô đun

Sau khi hoàn thành mô đun về sửa chữa hệ thống lái, học viên cần đạt được các yêu cầu khắt khe về cả kiến thức và kỹ năng. Về kiến thức, phải giải thích được cấu tạo, nguyên lý hoạt động của các loại hệ thống lái từ cơ khí đến thủy lực. Về kỹ năng, phải thực hiện được công tác kiểm tra, bảo dưỡng hệ thống lái theo đúng quy trình kỹ thuật, sử dụng thành thạo các dụng cụ đo kiểm như đồng hồ so, pan-me, thiết bị đo áp suất. Ngoài ra, thái độ làm việc chuyên nghiệp, tuân thủ an toàn lao động, vệ sinh công nghiệp và có ý thức bảo quản thiết bị là những yêu cầu không thể thiếu. Những năng lực này đảm bảo người thợ có thể làm việc độc lập và hiệu quả tại bất kỳ cơ sở sửa chữa nào.

6.2. Xu hướng công nghệ mới trong hệ thống lái máy xây dựng

Công nghệ trong hệ thống lái máy thi công xây dựng đang thay đổi nhanh chóng. Xu hướng chính là tích hợp điều khiển điện tử để tăng độ chính xác và giảm sức lao động. Hệ thống lái bằng joystick (cần điều khiển điện tử) đang dần thay thế vô lăng truyền thống trên nhiều loại máy. Công nghệ GPS và các cảm biến laser đang được ứng dụng để tạo ra các hệ thống lái bán tự động hoặc tự động hoàn toàn, giúp máy san, ủi hoạt động với độ chính xác đến từng centimet. Đối với người thợ, điều này có nghĩa là công việc không chỉ dừng lại ở cơ khí và thủy lực mà còn mở rộng sang lĩnh vực điện tử và công nghệ thông tin. Việc chuẩn bị cho những xu hướng này là chìa khóa để phát triển sự nghiệp bền vững trong ngành sửa chữa máy thi công xây dựng.

Nội dung chính

TỔNG QUAN VÀ NỘI DUNG MÔ ĐUN BẢO DƯỠNG, SỬA CHỮA HỆ THỐNG LÁI MÁY THI CÔNG XÂY DỰNG

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

Mô đun "Bảo dưỡng, sửa chữa hệ thống lái" là tài liệu đào tạo chuyên môn nghề bắt buộc thuộc chương trình đào tạo trình độ Trung cấp nghề và Cao đẳng nghề ngành Sửa chữa máy thi công xây dựng. Giáo trình được ban hành chính thức theo Quyết định số 1955/QĐ-CĐGTVTTW1-ĐT ngày 21/12/2017 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Giao thông Vận tải Trung ương I (trực thuộc Bộ Giao thông Vận tải), biên soạn dựa trên khung chương trình của Tổng cục Dạy nghề.

Về vị trí trong chương trình đào tạo, mô đun được bố trí giảng dạy sau khi người học đã hoàn thành các môn học chung cùng khối kiến thức - kỹ năng cơ sở nghề bao gồm các môn từ MH07 đến MH13 và các mô đun từ MĐ14 đến MĐ23.

Mục tiêu học tập của giáo trình hướng đến việc trang bị cho học viên năng lực giải thích nhiệm vụ, yêu cầu, sơ đồ cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các bộ phận trong hệ thống lái máy thi công xây dựng; phân tích chính xác hiện tượng và nguyên nhân hư hỏng; đồng thời thực hiện thuần thục các quy trình kiểm tra, bảo dưỡng, tháo lắp và sửa chữa các chi tiết, cụm cơ cấu lái theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật và an toàn lao động.

Cấu trúc giáo trình được thiết kế theo thời lượng 105 giờ (gồm 27 giờ lý thuyết, 74 giờ thực hành và 4 giờ kiểm tra), chia thành 6 bài học chuyên đề. Giáo trình tiếp cận theo phương pháp tích hợp lý thuyết gắn liền thao tác thực tế, phân bổ logic từ phân tích cấu tạo cơ bản đến chẩn đoán hư hỏng và quy trình công nghệ sửa chữa trên từng cụm chi tiết đặc thù của máy thi công bánh lốp và bánh xích.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai qua 6 bài học chính:

• Bài 1: Bảo dưỡng, sửa chữa bơm trợ lực lái (18 giờ: 5 LT - 12 TH - 1 KT): Tập trung vào nhiệm vụ cung cấp dòng dầu áp lực và ổn định làm việc cho hệ thống lái; cấu tạo và nguyên lý hoạt động của bơm bánh răng và bơm cánh gạt; quy trình tháo lắp các cụm puly, rô to, vòng dẫn hướng, van điều áp, phớt chắn dầu; kỹ thuật đo kiểm khe hở đỉnh răng, mòn bạc trục ($\Delta D$), kích thước cánh gạt (chiều dài tối thiểu 14 mm, rộng 8 mm, dày 1 mm), khe hở cánh gạt với rãnh rô to, khe hở rô to với lòng thân bơm, chiều dài tiêu chuẩn lò xo (33–34 mm) và kiểm tra độ kín khít của van điều áp bằng khí nén.
• Bài 2: Bảo dưỡng cơ cấu chuyển hướng bánh lốp (12 giờ: 3 LT - 9 TH): Trình bày cấu tạo đòn kéo dọc, thanh kéo ngang, đòn quay đứng, khớp cầu (rô tuyn), đòn bên; phân tích hiện tượng mòn rỗ khớp cầu, nứt vỡ ổ đỡ, cong đòn dẫn động; phương pháp kiểm tra độ rơ ngõng xoay bằng đồng hồ so (độ rơ đứng không vượt quá 1 mm), kiểm tra độ cong trục đòn trên gá chữ V và cách khắc phục khe hở khớp nối.
• Bài 3: Bảo dưỡng, sửa chữa hộp tay lái (18 giờ: 5 LT - 12 TH - 1 KT): Phân loại hộp lái cơ khí và hộp lái trợ lực thủy lực; cấu tạo cơ cấu trục vít - con lăn, quạt răng - thanh răng, bánh răng - thanh răng; kỹ thuật điều chỉnh khe hở dọc trục bằng tấm đệm nắp đáy các te; kỹ thuật điều chỉnh ăn khớp quạt răng khi khe hở lớn hơn 0,2 mm; quy trình đo lực kéo vành lái bằng lực kế ở các góc quay khác nhau (giới hạn lực quay không vượt quá 2,5 kg đối với xe máy thi công bánh lốp).
• Bài 4: Bảo dưỡng cơ cấu trợ lực lái (18 giờ: 5 LT - 12 TH - 1 KT): Cấu tạo và nguyên lý của bộ cường hóa thủy lực, van phân phối và xi lanh lực; phương pháp kiểm tra áp suất dầu bằng đồng hồ đo chuyên dụng, kiểm tra mức dầu bình chứa, tình trạng kín khít của gioăng phớt, pít tông và van hạn chế áp lực.
• Bài 5: Bảo dưỡng hệ thống chuyển hướng xe bánh xích (24 giờ: 5 LT - 18 TH - 1 KT): Phân tích nhiệm vụ và cấu tạo của cơ cấu chuyển hướng kiểu hành tinh và cơ cấu lái kiểu ly hợp bên (ly hợp biên); phương pháp kiểm tra đĩa ma sát ly hợp, phanh bán trục và cơ cấu điều khiển dải phanh.
• Bài 6: Sửa chữa cơ cấu thanh lái (15 giờ: 4 LT - 11 TH): Kết cấu hình thang lái; cấu tạo chi tiết cụm rô tuyn tự điều chỉnh độ rơ và rô tuyn không tự điều chỉnh (gồm chốt cầu, gối đỡ, đai ốc điều chỉnh, chốt chẻ); nguyên nhân dẫn đến hiện tượng tay lái bị dơ lỏng quá mức hoặc tay lái bị nặng.

flowchart TD
    A["Nhiệm vụ, cấu tạo & nguyên lý hoạt động"] --> B["Hiện tượng & phân tích nguyên nhân hư hỏng"]
    B --> C["Quy trình tháo lắp & dụng cụ chuyên dùng"]
    C --> D["Đo kiểm thông số hình học & khe hở kỹ thuật"]
    D --> E["Bảo dưỡng, điều chỉnh, thay thế & thử nghiệm"]

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng khối kiến thức nền tảng về:

• Nguyên lý thủy lực ứng dụng: Hoạt động tạo áp của bơm dầu thủy lực, van điều áp, van phân phối dòng và chuyển hóa áp năng thành cơ năng trong xi lanh lực trợ lực lái.
• Động học và truyền động cơ khí: Động học của hệ thống hình thang lái đảm bảo bánh xe không trượt ngang khi quay vòng; nguyên lý biến đổi chuyển động quay thành chuyển động tịnh tiến qua các cặp truyền động trục vít - con lăn, bánh răng - thanh răng.
• Nguyên lý điều khiển máy bánh xích: Động học quay vòng thông qua việc cắt ly hợp truyền động một bên kết hợp hãm phanh bán trục hoặc phân phối tỷ số truyền qua cụm bánh răng hành tinh.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Sử dụng thành thạo thiết bị tháo lắp và đo kiểm chuyên dụng như panme, đồng hồ so, căn lá, lực kế, máy ép thủy lực, vam xích; thực hiện chuẩn xác thao tác tháo lắp, căn chỉnh khe hở ăn khớp, siết đai ốc đúng lực quy định.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân tích các dấu hiệu hư hỏng thông qua phương pháp nghe nhìn và thông số đo đạc; nhận diện nguyên nhân cốt lõi (thiếu dầu nhờn, rách phớt chắn mỡ, gãy chốt chẻ, biến dạng cơ học do quá tải).
• Năng lực thực hành nghề (Practical competencies): Lập bảng thứ tự nguyên công tháo lắp; thực hiện độc lập quy trình bảo dưỡng và sửa chữa định kỳ; đánh giá trạng thái kỹ thuật sau khi lắp ráp và thử nghiệm.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Phương pháp sư phạm và hình thức tổ chức đào tạo

Giáo trình quy định cụ thể 5 hình thức tổ chức dạy học nhằm kết nối chặt chẽ giữa lý thuyết chuyên môn và thực hành kỹ năng:

1. Học trên lớp và thảo luận: Học viên tiếp thu kiến thức về yêu cầu, nhiệm vụ, phân loại, sơ đồ cấu tạo, nguyên lý làm việc và quy trình công nghệ của hệ thống lái.
2. Tự nghiên cứu tài liệu: Học viên tự đọc bản vẽ cấu tạo, tra cứu sơ đồ nguyên lý và tìm hiểu nguyên nhân hư hỏng theo sơ đồ kết cấu.
3. Xem trình diễn mẫu: Giảng viên thao tác mẫu về phương pháp đo kiểm, cân chỉnh thông số và quy trình tháo lắp trên từng cụm thiết bị.
4. Thực hành tại xưởng: Học viên trực tiếp sử dụng dụng cụ, thực hiện tháo lắp, kiểm tra khe hở, điều chỉnh và thử nghiệm cụm chi tiết.
5. Thực tập tại cơ sở sản xuất: Rèn luyện và củng cố kỹ năng trong môi trường sản xuất thực tế khi đủ điều kiện.

Bài tập, đo kiểm thực tế và đánh giá

Giáo trình áp dụng phương pháp rèn luyện lặp lại: mỗi học viên phải thực hiện bài tập kiểm tra tháo lắp từ 2 đến 3 lần và ghi kết quả vào bảng theo dõi kỹ thuật định dạng sẵn (bảng thứ tự tháo lắp, bảng thông số đo kiểm vỏ bơm, trục, rô to, moay ơ, ly hợp, phanh).

graph LR
    A["Đánh giá Hoàn thành Mô đun"] --> B["Kiến thức<br/>(Cấu tạo, nguyên lý, hư hỏng)"]
    A --> C["Kỹ năng<br/>(Thao tác tháo lắp, đo kiểm, sửa chữa)"]
    A --> D["Thái độ<br/>(Quy trình, AT-VSLĐ, bảo quản thiết bị)"]

Quy chuẩn đánh giá kết quả học tập gồm 3 tiêu chí:

• Kiến thức: Trình bày đúng nhiệm vụ, cấu tạo, nguyên lý và giải thích được nguyên nhân hư hỏng.
• Kỹ năng: Thao tác đúng quy trình kỹ thuật, sử dụng dụng cụ đo chính xác, bố trí nơi làm việc khoa học.
• Thái độ: Tuân thủ an toàn lao động, vệ sinh công nghiệp, có tinh thần phối hợp và bảo quản tốt thiết bị.

---

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

Giáo trình được chuẩn hóa theo Quyết định số 1955/QĐ-CĐGTVTTW1-ĐT ngày 21/12/2017 của Trường Cao đẳng GTVT Trung ương I, đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ năng nghề thuộc hệ thống Tổng cục Dạy nghề. Nội dung tài liệu thể hiện tính hệ thống và bám sát thực tiễn công nghệ thông qua các đặc điểm:

• Bao quát toàn diện các dòng phương tiện thi công: Không chỉ dừng lại ở hệ thống chuyển hướng xe bánh lốp (sử dụng cơ cấu lái trục vít, thanh răng, trợ lực thủy lực), giáo trình tích hợp riêng biệt mô đun chuyên sâu về hệ thống chuyển hướng xe bánh xích (cơ cấu hành tinh, ly hợp biên, phanh bán trục) – một nội dung then chốt của máy thi công xây dựng (máy ủi, máy xúc).
• Chi tiết hóa quy trình công nghệ và thông số kỹ thuật: Các bước tháo lắp và kiểm tra đều đi kèm chỉ dẫn kỹ thuật cụ thể (sử dụng căn lá kiểm tra khe hở rô to, đồng hồ so kiểm tra độ cong thanh kéo trên gá chữ V, lực kế kiểm tra lực quay vành lái, tiêu chuẩn chiều dài lò xo 33–34 mm, khe hở ăn khớp 0,2 mm).
• Gắn liền nhu cầu thực tế của thị trường lao động: Tài liệu tập trung trực tiếp vào năng lực thực hiện công việc tại các trạm sửa chữa, xưởng sản xuất, lắp ráp và bảo dưỡng phương tiện cơ giới giao thông và máy thi công đang vận hành trong nước.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

• Học viên, sinh viên: Giáo trình phục vụ trực tiếp cho học viên trình độ Trung cấp nghề và sinh viên Cao đẳng nghề chuyên ngành Sửa chữa máy thi công xây dựng.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành khối kiến thức chung và các mô đun kỹ thuật cơ sở trước đó trong chương trình đào tạo, bao gồm: MH07, MH08, MH09, MH10, MH11, MH12, MH13 và MĐ14, MĐ15, MĐ16, MH17, MH18, MĐ19, MĐ20, MĐ21, MĐ22, MĐ23.
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng tài liệu làm căn cứ biên soạn bài giảng lý thuyết tích hợp, xây dựng phiếu hướng dẫn luyện tập thực hành và thiết kế tiêu chí đánh giá kỹ năng nghề tại xưởng.
• Kỹ thuật viên, thợ sửa chữa: Là tài liệu tra cứu kỹ thuật cho công nhân, kỹ thuật viên tại các xưởng bảo dưỡng, trung tâm sửa chữa máy công trình và xe máy chuyên dùng.

---

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho học viên, sinh viên hệ Trung cấp nghề và Cao đẳng nghề ngành Sửa chữa máy thi công xây dựng, đồng thời là tài liệu tham khảo nghiệp vụ cho thợ sửa chữa cơ giới.

2. Cần kiến thức nền nào trước khi học mô đun này?

Người học bắt buộc phải hoàn thành các môn học chung cùng chuỗi môn học và mô đun kỹ thuật cơ sở từ MH07 đến MH13 và từ MĐ14 đến MĐ23 theo tiến trình đào tạo nghề.

3. Điểm khác biệt về nội dung so với các tài liệu sửa chữa ô tô thông thường?

Bên cạnh cơ cấu chuyển hướng bánh lốp và trợ lực thủy lực, giáo trình đi sâu vào kết cấu đặc thù của máy thi công xây dựng gồm hệ thống chuyển hướng xe bánh xích sử dụng bộ truyền bánh răng hành tinh và ly hợp bên kết hợp phanh bán trục.

4. Làm sao để tự học và thực hành hiệu quả theo giáo trình?

Học viên cần đọc kỹ bản vẽ sơ đồ cấu tạo trong tài liệu, nghiên cứu chuỗi nguyên nhân hư hỏng, sau đó luyện tập quy trình tháo lắp và đo kiểm thông số tối thiểu 2–3 lần trên thiết bị thực hành, ghi chép đầy đủ vào phiếu kết quả.

5. Những dụng cụ, thiết bị đo kiểm nào được yêu cầu trong giáo trình?

Các thiết bị chính bao gồm: panme, đồng hồ so, căn lá, thước thẳng, lực kế, máy ép thủy lực, vam xích, bộ tuýp và clê tròng chuyên dụng.

---

Kết luận (150 từ)

Giáo trình "Bảo dưỡng, sửa chữa hệ thống lái" cung cấp hệ thống kiến thức kỹ thuật và quy trình công nghệ chuẩn xác cho ngành Sửa chữa máy thi công xây dựng. Giá trị cốt lõi của tài liệu nằm ở cấu trúc phân bổ hợp lý giữa lý thuyết kết cấu và thực hành đo kiểm, tháo lắp trên cả hai hệ chuyển hướng bánh lốp và bánh xích.

Tiến trình học tập hiệu quả bắt đầu từ việc nghiên cứu sơ đồ nguyên lý trên lớp, phân tích nguyên nhân sự cố cơ bản, quan sát quy trình mẫu và trực tiếp rèn luyện kỹ năng đo kiểm lặp lại tại xưởng thực hành. Học viên có thể kết hợp nghiên cứu cùng các tài liệu tham khảo chuyên ngành như "Sửa chữa gầm ô tô" và hồ sơ kỹ thuật chi tiết của các dòng máy thi công để củng cố toàn diện năng lực nghề nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu 9 06. | Bài I: Bảo d-ỡng, sửa chữa bơm trợ lực lái 13 07. | Bài 2 : Bảo d- ỡng cơ cấu chuyển h- ớng bánh lốp. | Bài 3 : Bảo d- ỡng sửa chữa hộp tay lái 32 09: | Bài4: Bảo d-ðng cơ cấu trợ lực 40 10: | Bài 5 : Bảo d- ðng hệ thống chuyển h- ớng xe bánh xích 45 " Bảo d- ỡng sửa chữa cơ cấu thanh lái 47 Tai liệu tham khảo.

LỜI GIỚI THIỆU “Trong những năm qua, dạy nghề đã có những bước tiền vượt bậc cả về số lượng và chất lượng, nhằm thực hiện nhiệm vụ đảo tạo nguồn nhân lực kỹ thuật trực tiếp đáp ứng nhu cầu xã hội. Cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ trên thể giới và sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước, ở Việt Nam các phương tiện giao thông ngày một tăng đáng kể về số lượng do được nhập khẩu và sản xuất lắp ráp trong nước. Nghề Sửa chữa máy thi công xây dựng đảo tạo. ra những lao động kỹ thuật nhằm đáp ứng được các vị trí vi làm hiện nay như sản xuất, lắp ráp hay bảo dưỡng sửa chữa các phương tiện giao thông đang được sử dụng trên thị trường, đẻ người học sau khi tốt nghiệp có được năng lực thực hiện các nhiệm vụ cụ thể của nghề thì chương trình và giáo trình dạy nghề cẩn phải được điều chinh phù hợp với thực tiễn.

Để phục vụ cho học viên học nghề và thợ Sửa chữa máy thi công xây dựng những kiến thức cơ bản cả vẻ lý thuyết và thực hành bảo dưỡng, sửa chữa hệ thống lái. Với mong muốn đó giáo trình được biên soạn, nội dung giáo trình bao gồm 6 bài: Bài I: Bảo d- ỡng sửa chữa cơ cấu thanh lái Bài 2: Bảo d- ðng cơ cấu chuyển h- ớng bánh lốp. Bài3: Bảo d- ðng sửa chữa hộp tay lái Bài 4: Bảo d- ðng cơ cấu trợ lực Bài 5: Bảo d- ỡng hệ thống chuyển h- ớng xe bánh xích Bài 6: Bảo d- ỡng, sửa chữa bơm trợ lực lái Kiến thức trong giáo trình được biên soạn theo chương trình Tổng cục Dạy nghề, sắp xếp logic từ nhiệm vụ, cấu tạo, nguyên lý hoạt động của hệ thống lái đến cách phân tích các hư hỏng, phương pháp kiểm tra và quy trình thực hành sửa chữa. Do đó người đọc có thể hiểu một cách dé dang.

Mặc dù đã rất có gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi sai sót, tác giả. rất mong nhận được ý kiến đóng góp của người đọc đẻ lần xuất bản sau giáo trình được hoàn thiện hơn. Nhóm biên soạn GIGI THIEU VE MO DUN Để giúp cho ng-di thg vận hành di chuyển máy thi công xây dựng nói riêng và đối với tất cả các loại xe máy nói chung đ- ợc chính xác, an toàn và có hiệu quả cao. Các nhà chế tạo đã nghiên cứu và trang bi cho mỗi loại máy thi công xây dựng một hệ thống lái phù hợp.

Vì vậy những kiến thức và kỹ năng của ng- ời thợ bảo d- ỡng sửa chữa hệ thống này yêu cầu rất quan trọng không thể thiếu đ- ợc đối với tất cả các loại xe máy đang hoạt động trong nên kinh tế quốc dân ở Việt Nam cũng nh- trên toàn thế giới. Vị trí, ý nghĩa, vai trò của mô đun: ~ Vị trí: Là mô đun chuyên môn nghề trong danh mục các mô đun đào tạo hệ Cao đẳng nghề sửa chữa máy thi công xây dựng. D- oc hoc sau cic môn học chung va mon MHO7, MHO8, MH09, MH10, MHII, MHI2, MHI3, MĐ14. MĐI5, MĐI6, MH17, MHIS, MD19, MĐ20, MĐ21, MĐ22, MĐ23.

~ Tính chất: Là mô đun chuyên môn nghề đào tạo bắt buộc. Mục tiêu của mô đun: ~_ Học viên nêu đ- yêu cầu, nhiêm vụ và giải thích đ- ợc cấu tạo và nguyên lý hoạt động c ác cụm chỉ tiết, bộ phận trong hệ thống lái của máy thi công xây dựn; ~ _ Bảo d-ỡng, sửa chữa đ- ợc hầu hết những h- hỏng của các cụm chỉ tiết, bộ phận trong hệ thống lái đúng quy trình kỹ thuật. Mục tiêu thực hiện của mô đun: Học xong mô dun này học viên có khả năng: 2.1 - Trình bày đúng nhiệm vụ, phân loại các bộ phận trong hệ thống lái máy thí công xây dựng.2 - Giải thích đ-ợc cấu t và nguyên lý hoạt động của các bộ phận trong hệ thống lái máy thỉ công xây dựng.3 - Phân tích đ- ọc hiện t- ợng và nguyên nhân h- hỏng th- ờng gặp của các bộ phận trong hệ thống lái máy thi công xây dựng.4 - Sử dụng đúng. hợp lý các dụng cụ, thiết bị kiểm tra, bảo d-ðng, sửa chữa các bộ phận trong hệ thống lái đảm bảo chính xác, an toàn.5 - Thực hiện đ-c việc kiểm tra, bảo d- ðng, sửa chữa các bộ phận trong hệ: thống lái máy thi công xây dựng đúng quy trình và các chỉ tiêu kỹ thuật.

Nội dung chính của mô đun: Số "Thời gian m "Tên các bài trong mo dun Tổng] Lý | Thue | Kiém a số | thuyết | hành tra" 1 | Bảo d-ỡng, sửa chữa bơm trợ lực lái 18 5 12 1 2 | Bio d-Gng co edu chuyén h- dng bánh lốp 12 | 3 9 3 | Bio d-Gng sita chita hop tay lai 18 5 12 1 4 | Bio d-dng co cau trợ lực is | 5 12 1 5 | Bảo d-ỡng hệ thống chuyển h-ớng xe bánh xích. 2 | 5 18 1 6 Ì Bảo d-ỡng sửa chữa cơ cấu thanh lái 15 | 4 i Cộng os | 27 | 74 | 4 SƠ ĐỒ QUAN HỆ THEO TRÌNH TỰ HỌC NGHỀ GIỮA CÁC MÔ ĐUN' CAC HINH THUC HOC TAP CHINH TRONG MO DUN Hình thức 1: Hoe trên lớp và thảo luận ~ _ Yêu cầu, nhiệm vụ, phân loại các bộ phận trong hệ thống lái ~ _ Sơ đồ cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các bộ phận trong hệ thống lái ~ _ Quy trình tháo lắp các bộ phận trong hệ thống lái. ~ _ Ph-ơng pháp kiểm tra, bảo d- ðng, sửa chữa các bộ phận trong hệ thống lái. Hình thức 2: Tự nghiên cứu tài li ~_ Đọc bản vẽ về Sơ đổ cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các bộ phận trong hệ thống lái.

~ _ Tìm hiểu các nguyên nhân h- hỏng th- ờng gặp theo sơ đồ cấu tạo. Hình thức 3: xem trình diễn mẫu vẻ: ~ Ph- ơng pháp kiểm tra, điều chỉnh. ~ Quy trình tháo lắp, Hình thức 4: Thực hành: ~ _ Thực hiện tháo lấp, kiểm tra, điều chỉnh. ~ _ Thử nghiệm sau sửa chữa.

Hình thức 5: Thực tập tại các cơ sở sản xuất (nếu có điều kiện). 'YÊU CẦU VỀ ĐÁNH GIÁ HOÀN THÀNH MÔ ĐUN ~_ Về kiến thức: + Trình bày đúng các yêu cầu, nhiệm vụ, cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các bộ phận, cơ cấu của hệ thống lái trên máy thi công xây dựng. + Giải thích đ- ợc những hiện t- ợng, nguyên nhân h- hỏng và ph- ơng pháp kiểm. tra, bảo d- ðng, sửa chữa các bộ phận, cơ cấu của hệ thống lái trên máy thi công xây dựng.

~ Về kỹ năng: + Thực hiện đ- ợc công tác kiểm tra, bảo d- ðng. sửa chữa các bộ phận, cơ cấu của hệ thống lái trên máy thí công xây dựng. + Sử dụng đúng và hợp lý các dụng cụ. thiết bị kiểm tra, bảo d- ỡng, sửa chữa đảm bảo chính xác và an toàn.

+ Chuẩn bị và bố trí nơi làm việc có khoa học. ~_ Về thái độ: + Thực hiện nghiêm túc quy trình bảo d- ðng sửa chữa + Có ý thức trong công việc đảm bảo an toàn và vệ sinh công nghiệp. + Có tỉnh thần động viên giúp đỡ đồng nghiệp. + Bảo quản tốt dụng cụ, thiết bị.

Nhiệm vụ của hệ thống lái Đảm bảo việc di chuyển của xe, máy theo h- ớng cita ng-di điều khiển và làm cho máy không lệch h- ớng do tác động của ngoại lực. Chống sự lật đổ ngang của máy và tr- ợt ngang của lốp. ‘Thay đổi h-éng di chuyển của máy nhẹ nhàng, nhanh chóng. chung của hệ thống lái: - Hệ thống lái kiểu thuỷÌ - Hệ thống lái kiểu cơ khí.

Cơ cấu chuyển h- ớng của hệ thống lái. - Hộp tay lái có bộ c-ờng hoá ( trợ lực) thuỷ lực. 10 " BAL 1: BAO D_ ONG, SUA CHUA BOM TRO LUC LAI Giới thiệu: Mục tiêu thực hiện Học xong bài này học viên có khả năng: 1- Trình bày đúng nhiệm vụ, phân loại bơm trợ lực lái 2- Phân tích đ- c sơ đồ cấu tạo và nguyên lý hoạt động của bơm trợ lực lái. 3- Thực hiện đ-ợc công tác kiểm tra, bảo d-ðng, sửa chữa bơm trợ lực lái trên máy thỉ công xây dựng đúng yêu cầu kỹ thuật.

ôi dung chính: 1; Nhiệm vụ, phân loại bơm trợ lực lái máy thi công xây dựng -Nhiệm vụ -Phân loại 2: Sơ đồ cấu tạo và nguyên lý hoạt động của bơm trợ lực lái máy thi cong xây dựng: -Sơ đồ cấu tạo. -Nguyên lý hoạt động 3: Những hiện t-gng và nguyên nhân h- hỏng th- ờng gap. 4: Bảo d- ðng, sửa chữa bơm trợ lực lái trên máy thi công xây dung: ~ Quy trình bảo d- ðng, sửa chữa bơm trợ lực lái. ~ Thực hiện bảo d- ðng, sửa chữa bơm trợ lực lái.

Các hoạt động học tậi ~ Học trên lớp (lý thuyết) về nhiệm vụ, phân loại, cấu tạo, nguyên lý hoạt động hiện t-ơng và nguyên nhân h- hang th- ờng gặp của bơm trợ lực lái. ~ Thực hành bảo d- ỡng bơm trợ lực lá Hoạt động 1:Nghe thuyết trình có thảo luận 1. Nhiệm vụ, phân loại bơm trợ lực lái. Nhiệm vụ: ~ Cũng cấp dòng áp lực dầu thuỷ lực cho hệ thống lái.

~ Đảm bảo sự làm việc 6n định cho hệ thống lái. Phân loại: ~ Bơm bánh răng ~ Bơm cánh gạt 2. Cấu tạo và nguyên lý hoạt động: 2.1 Bơm bánh răng ~ Cấu tạo 12 ~ Nguyên lý hoạt dong 2.2 Bơm cánh gạt đề Hàn 2 7 KR _ 2891007 0% 4 ~ Cấu tạo (trang 1S0.sc gâm oto) ~ Nguyên lý hoạt động. Những h- hỏng th- ờng gap ~ Áp suất dầu quá yếu - Chảy dầu ~ Có tiếng kêu cơ khí ~ Kiểm tra khe hở giữa thân bơm và đỉnh răng của bánh răng 13 1- Than bom 2- Các bánh răng Pico A ew RCE tẠÌ đc 14 4.

Quy trình tháo bơm dâu trợ lực lái ~ _ Vệ sinh sơ bộ bể ngoài bơm. ~ _ Nghiên cứu tr- óc khi tháo. TT: [Nguyên công Dụngcụ — [Chúý 1 |Tháocác Dùng êtô ke đ-ờng ống kẹp chắc dẫn. ) | Vam xich ‘Théo Pu ly tuyp 17 9 3 "Tháo nắp Tuyp 19 bơm phía tr-óc(đệm).

Z sy ^ ake 4 Chú ý "Tháo nip Vạch đấu — | đệm.