BỘ CÔNG THƢƠNG TRƢỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHIỆP NAM ĐỊNH GIÁO TRÌNH MÔN HỌC/MÔ ĐUN: CÔNG NGHỆ SỬA CHỮA PHỤC HỒI CHI TIẾT MÁY NGÀNH/NGHỀ: CÔNG NGHỆ KỸ THUẬT CƠ KHÍ TRÌNH ĐỘ : CAO ĐẲNG Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-… ngày……. Nam Định, năm 2018 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể đƣợc phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. 1 LỜI GIỚI THIỆU Hiện nay trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc, chế tạo máy là một ngành quan trọng của nền kinh tế quốc dân đƣợc sử dụng trong hầu hết các lĩnh vực công, nông nghiệp, xây dựng, giao thông, quốc phòng.
Các cán bộ kỹ thuật trong ngành cơ khí đƣợc đào tạo phải có kiến thức kỹ thuật cơ bản về công nghệ sửa chữa phục hội các chi tiết máy đồng thời phải biết vận dụng những kiến thức đó để giải quyết những vấn đề cụ thể trong thực tế sản xuất nhƣ chế tạo, lắp ráp, sử dụng, sửa chữa. Môn học Công nghệ sửa chữa chi tiết máy vị trí quan trọng trong chƣơng trình đào tạo cán bộ kỹ thuật, công nhân kỹ thuật ngành công nghệ kỹ thuật cơ khí về thiết kế quy trình công nghệ phục hồi loại máy và các trang bị cơ khí phục vụ các ngành kinh tế nhƣ công nghiệp, nông nghiệp, giao thông, điện lực. Với mục đích đó tài liệu này cung cấp những phần lý thuyết cơ bản nhất trong lĩnh vực sửa chữa phục hồi các chi tiết máy, những yếu tố ảnh hƣởng trong quá trình làm việc gây ra những hỏng hóc thƣờng gặp. Trong tài liệu này cũng trình bày một số quy trình công nghệ sửa chữa các chi tiết đã đƣợc áp dụng trong thực tế sản xuất.
Trong quá trình biên soạn cuốn sách không tránh khỏi những sai sót. Chúng tôi rất mong nhận đƣợc các ý kiến đóng góp của bạn đọc và các đồng nghiệp. Nam Định, ngày…. năm 2018 Tham gia biên soạn Chủ biên: Bùi Huy Tƣởng 2 MỤC LỤC 1 Chƣơng 1: Những vấn đề chung 5 2 1.1 Sự phát triển của máy móc thiết bị 5 3 1.2 Một số khái niệm về máy và chi tiết máy 6 4 1.3 Các loại chuyển động 7 4 1.4 Các truyền động trong máy 7 5 1.5 Các loại mối lắp 7 6 1.6 Phân loại các thiết bị máy móc 7 7 1.7 Nhu cầu về lắp đặt, sửa chữa thiết bị 7 8 Chƣơng 2: Các trạng thái kỹ thuật của máy 8 9 2.1 Khái niệm về sửa chữa và tháo lắp máy.2 Một số khái niệm về trạng thái kỹ thuật của máy 8 12 2.3 Các giai đoạn làm việc của máy 10 13 2.4 Sự hƣ hỏng của các chi tiết máy 10 14 2.
Ví dụ về sự mài mòn của một số bề mặt điển hình 21 15 2. Dấu hiệu mài mòn 21 17 2.8 Các yếu tố chính của quá trình mài mòn và ảnh hƣởng của chúng đến hao mòn của chi tiết 22 18 2.9 Phƣơng pháp xác định hao mòn [8] 22 19 2.10 Độ mòn giới hạn và độ mòn cho phép 23 20 2. Ma sát và bôi trơn 24 21 Chƣơng 3: Các phƣơng pháp kiểm tra chi tiết máy và máy 31 22 3.1 Các phƣơng pháp kiểm tra không phá huỷ 31 23 3.2 Các phƣơng pháp kiểm tra phá huỷ 33 24 3.3 Một số dụng cụ kiểm tra 33 25 Chƣơng 4: Các phƣơng pháp sửa chữa, nâng cao độ bền máy 36 26 4.1 Các khái niệm chung 36 27 4.2 Tổ chức sửa chữa và các dịch vụ sửa chữa 37 28 4.3 Các hình thức sửa chữa 38 29 4.4 Tổ chức nơi sửa chữa 39 30 4.5 Các phƣơng pháp sửa chữa 39 31 Chƣơng 5: Quy trình công nghệ tháo lắp máy 40 32 5.1 Công nghệ tháo máy 40 33 5.2 Một số dụng cụ và thiết bị dùng cho tháo máy 40 34 5.3 Sơ đồ tóm tắt quy trình công nghệ tháo máy 41 35 5.4 Sơ đồ tóm tắt quá trình sửa chữa máy 42 36 5.5 Làm sạch máy và chi tiết máy 45 37 5.6 Công nghệ lắp ráp trong sửa chữa máy 48 38 5.7 Các phƣơng tiện vận chuyển và đồ gá để tháo lắp máy 54 39 Chƣơng 6: Các phƣơng pháp phục hồi 55 40 6.1 Khái niệm về sửa chữa phục hồi.2 Phân loại các phƣơng pháp phục hồi sửa chữa 57 3 42 6.3 Một số dạng hƣ hỏng và phƣơng pháp phục hồi 58 43 6.4 Mạ kim loại 59 44 6.5 Sửa chữa phục hồi bằng phƣơng pháp hàn 65 45 6.6 Phục hồi bằng phun đắp 74 46 6.7 Sửa chữa phục hồi bằng biến dạng dẻo 78 4 GIÁO TRÌNH MÔN HỌC/MÔ ĐUN Tên môn học/mô đun: Công nghệ sửa chữa phục hồi chi tiết máy Mã môn học/mô đun: C612012610 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học/mô đun: - Vị trí: Môn học đƣợc bố trí sau khi học sinh học xong các môn học chung và môn học cơ sở, sau các mô đun đào tạo chuyên môn nghề, là môn học chuyên môn bắt buộc trƣớc khi thực tập tốt nghiệp. - Tính chất: Là môn học lý thuyết chuyên môn bắt buộc.
- Ý nghĩa và vai trò của môn học/mô đun: Trang bị cho ngƣời học các phƣơng pháp sửa chữa và phục hồi các chi tiết máy. Mục tiêu của môn học/mô đun: - Về kiến thức: Các trạng thái kỹ thuật của máy, các phƣơng pháp kiểm tra chi tiết máy và máy, cách tháo lắp và khắc phục sai hỏng các chi tiết máy, các phƣơng pháp phục hồi chi tiết máy. - Về kỹ năng: Biết cách lập quy trình tháo lắp máy, đƣa ra các biện pháp phục hồi các sai hỏng của chi tiết máy trong qua trình hoạt động - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Cẩn thận tỉ mỷ, rèn luyện tính tƣ duy, sáng tạo, tự chủ nghiên cứu học tập. Nội dung của môn học/mô đun: CHƢƠNG 1 Những vấn đề chung Giới thiệu: Mục tiêu: Giúp ngƣời học hiểu đƣợc các khái niệm chung về thiết bị máy móc trong ngành cơ khí.1 Sự phát triển của máy móc thiết bị 1.1 Sự phát triển về số lƣợng máy ( tính bằng chiếc máy cái )[ 21,22] STT Năm Số lƣợng máy STT Năm Số lƣợng máy 1 1913 1.
Ða dạng về chủng loại thiết bị. Máy móc trong các ngành nói chung và trong công nghiệp nói riêng rất đa dạng Cơ khí, điện, xây dựng, điện tử,. Các loại máy động lực nhƣ máy phát điện, máy nổ,. Các loại máy nâng chuyển, vận chuyển,.
5 Máy có các chức năng công nghệ khác nhau: máy tiện, phay,bào,. Máy tạo lực: máy búa, máy ép,.3 Sự phát triển về độ phức tạp và hiện đại Kích thƣớc của các chi tiết máy có 2 xu hƣớng thu gọ và lớn. Tuy nhiên xu thế thu gọn kích thƣớc nhƣng có công suất cao hơn vẫn chiếm ƣu thế hơn. CAM: Computer Aided manufactoring CNC- Machine with Computerised Numeric Control CIM - Computer intergrated Manufactoring Sơ đồ tóm tắt các mối liên hệ giữa các bộ phận của máy Cơ cấu điều khiển C/C Kiểmtra Nguồn Năng lƣợng Hệ thống biến đổi động lực Cơ cấu chấp hành ( Cơ cấu công tác ) 1.
2 Một số khái niệm về máy và chi tiết máy Máy móc là một hệ thống các chi tiết máy và cơ cấu để thực hiện những chức năng nhất định. Chi tiết máy và cụm chi tiết máy hay các cơ cấu là những phần tử lắp ráp thành máy.1 Chi tiết máy Chi tiết máy là một vật thể độc lập không có những liên kết khác. Nó đƣợc chế tạo từ một vật thể với cùng loại vật liệu. Chi tiết máy là phần tử đơn giản nhất để tạo nên các cụm chi tiết máy.
• Các chi tiết đơn giản: then, chốt, con cóc, vít, êcu, bulông,. • Chi tiết phức tạp: - Trục: Trục thẳng, trục khuỷu, trục bậc, trục rổng, trục đặc,. - Bánh răng các loại:(thẳng, côn, nghiêng, bánh răng chữ V,.2 Cụm chi tiết: Thƣờng có từ 2 chi tiết máy trở lên và tạo nên cơ cấu máy hay các bộ phận của máy. • Bulông đai ốc, vít me đai ốc, khớp nối, bộ đảo chiều, bộ phanh, ổ bi,.
6 • Cơ cấu là tập hợp các chi tiết và các khâu có liên hệ với nhau và thực hiện những dạng chuyển động nhất định: cơ cấu cu lít, cơ cấu an toàn, 1.3 Modun Là một tổ hợp các chi tiết đƣợc lắp ghép độc lập nhau, sau đó lắp lại thành máy hoàn chỉnh. Khi cần thay thế, sửa chữa thì phải thay luôn cả bộ modun đó. Ðó là các modun trong TV, Máy vi tính,.3 Các loại chuyển động: • Chuyển động đơn: chuyển động quay tròn, thẳng, tịnh tiến, liên tục, gián đoạn,. • Chuyển động kết hợp: quay + tịnh tiến,.4 Các truyền động trong máy: • Truyền động đơn, theo nhóm, thuỷ lực, khí nén.
• Truyền động cứng: bánh răng, đai, trục vít, • Truyền động qua các khớp nối,.5 Các loại mối lắp: a.Mối lắp cố định là mối lắp ghép mà vị trí tƣơng đối giữa các chi tiết không đổi. Mỗi lắp cố định tháo đƣợc và mối lắp cố định không tháo đƣợc • Mối lắp cố định tháo đƣợc nhƣ mối lắp ren, chêm, chốt, then • Mối lắp ghép cố định không tháo đuợc là các loại mối lắp cố định tán hàn ép nóng, ép nguội và dán các loại mối lắp này thƣờng gặp trong kỹ thuật vỏ tầu thuỷ vỏ máy bay, cầu, phà.Mối lắp di động là các mối ghép mà các chi tiết có khả năng chuyển động tƣơng đối với nhau. Nó cũng đƣợc phân thành hai loại mối lắp di động: mối ghép di động tháo đƣợc và không tháo đƣợc.6 Phân loại thiết bị máy móc 1.1 Phân loại thiết bị theo chức năng Máy phát điện: Biến nhiệt năng, cơ năng thành điện năng. Ðộng cơ / Biến nhiệt điện năng thành cơ năng Máy nông cụ, dụng cụ - Thiết bị Máy thi hành các chức năng công nghệ: máy tiện, phay, bào, máy rèn, máy hàn,.
Máy vận chuyển - Băng tải, xe ôtô. - Cẩu, cần trục, Cầu trục, Thiết bị nâng hạ - Xe nâng, kích, Thiết bị tạo lực - Máy ép, máy dập, Ngoài ra ngƣời ta còn phân loại dựa theo chức năng công nghệ, độ chính xác, mức độ vạn năng, mức độ cơ khí hoá, tự động hoá, theo các chức năng khác nhƣ: thiết bị nghiên cứu, thiết bị thí nghiệm,.2 Phân loại theo khối lƣợng: Loại nhẹ, vừa, nặng, rất nặng,.3 Phân loại theo độ chính xác: Chính xác thƣờng, rất chính xác, siêu tinh xác,. Phân loại theo mức độ cơ khí hoá & tự động hoá: Máy tự động, máy bán tự động,.