Giáo trình Tiện nâng cao - Chuyên ngành Công nghệ kỹ thuật cơ khí - Trường Cao đẳng Công nghiệp và Thương mại

Dưới đây là meta tags cho bài viết "Giáo trình tiện nâng cao nghề công nghệ kỹ thuật cơ khí cđ công nghiệp và thương mại": { "ai_description": "Giáo trình

• Trường học: Trường Cao đẳng Công nghiệp và Thương mại Vĩnh Phúc
• Chuyên ngành: Công nghệ kỹ thuật cơ khí
• Đề tài: Giáo trình tiện nâng cao
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Vĩnh Phúc

Tóm tắt

I. Tổng quan về tiện nâng cao trong công nghệ kỹ thuật cơ khí

Tiện nâng cao là mô-đun chuyên môn quan trọng trong đào tạo công nghệ kỹ thuật cơ khí. Mô-đun cung cấp kiến thức và kỹ năng gia công chi tiết phức tạp trên máy tiện. Học viên được trang bị cách thực hiện tiện lệch tâm và tiện mặt định hình. Các chi tiết trong sản xuất cơ khí cần độ chính xác cao. Tiện nâng cao giải quyết yêu cầu này. Mô-đun được đặt sau khi học viên đã hoàn thành các môn học nền tảng. Đó là bước tiến lên từ tiện cơ bản sang tiện chuyên sâu. Mục tiêu hướng tới sản phẩm đạt cấp chính xác 10-8 và độ nhám cấp 4-5.

1.1. Khái niệm và phạm vi của tiện nâng cao

Tiện nâng cao bao gồm các phương pháp gia công tiện lệch tâm và tiện mặt định hình. Phương pháp tiện lệch tâm dùng để gia công các trục có đường kính biến đổi. Phương pháp tiện mặt định hình dùng để tạo các bề mặt cong phức tạp. Các phương pháp này yêu cầu kỹ năng cao và sự cẩn thận từng bước. Tiện thông thường không thể áp dụng cho những chi tiết này. Tiện nâng cao mở rộng khả năng của máy tiện truyền thống.

1.2. Vị trí trong chương trình đào tạo cao đẳng

Mô-đun tiện nâng cao được bố trí sau các mô-đun tiền thiết. Học viên phải hoàn thành MH07, MH09, MH10, MH11, MH12, MH15 trước. Cấu trúc này đảm bảo nền tảng kiến thức vững chắc. Mô-đun kéo dài 45 giờ bao gồm lý thuyết và thực hành. Thực hành chiếm tỷ lệ lớn để rèn luyện kỹ năng thực tế. Đây là giai đoạn cuối của chuyên môn tiện trong chương trình đào tạo.

II. Phân tích phương pháp tiện lệch tâm và mặt định hình

Tiện lệch tâm và tiện mặt định hình là hai phương pháp cốt lõi của mô-đun. Tiện lệch tâm gia công các trục có tâm không trùng nhau. Tiện mặt định hình tạo các bề mặt cong theo hình xác định. Cả hai phương pháp đều có độ khó cao. Mỗi phương pháp yêu cầu cách lấy dấu, gá trục, và điều chỉnh riêng. Tiện lệch tâm có thể gá trên mâm cặp ba vấu, bốn vấu, hoặc mâm hoa. Tiện mặt định hình dùng dao định hình hoặc kết hợp hai chuyển động. Hiểu rõ từng phương pháp là nền tảng cho thực hành thành thạo.

2.1. Tiện lệch tâm và đặc điểm kỹ thuật

Tiện lệch tâm gia công trục có đường kính khác nhau trên cùng một bộ phận. Tâm lệch được lấy dấu trên cả hai đầu trục. Khoảng cách lệch tâm OO' được xác định rõ từ bản vẽ. Gá trục phải chính xác để đảm bảo tâm lệch. Mâm cặp ba vấu, bốn vấu hoặc mâm hoa là các cách gá khác nhau. Tiện lệch tâm đòi hỏi cẩn thận trong lấy dấu và điều chỉnh. Sai lệch nhỏ cũng làm sản phẩm không đạt yêu cầu.

2.2. Tiện mặt định hình và ứng dụng thực tế

Tiện mặt định hình tạo ra các bề mặt cong phức tạp theo hình vẽ. Ba phương pháp chính là dùng dao định hình, phối hợp hai chuyển động, và dùng thước chép hình. Dao định hình phải được chế tạo hoặc mài sửa đúng hình dạng. Khi sử dụng thước chép hình, cần gá lắp và điều chỉnh đúng quy trình. Mặt định hình ứng dụng trong gia công cam, bánh cong, hoặc chi tiết trang trí. Phương pháp này thường dùng trong sản xuất loạt lớn hoặc gia công đơn chiếc.

III. Quy trình công nghệ và chế độ cắt tiện nâng cao

Lập tiến trình công nghệ là bước quan trọng trước khi tiện. Tiến trình phải bao gồm các công đoạn rõ ràng từ chuẩn bị đến kiểm tra. Đầu tiên là đọc bản vẽ và hiểu yêu cầu kỹ thuật. Tiếp theo chuẩn bị máy, dụng cụ, thiết bị và vật liệu gia công. Sau đó lấy dấu lệch tâm hoặc chuẩn bị hình dạng mặt định hình. Chế độ cắt được chọn từ bảng tra dựa vào vật liệu, công cụ, máy tiện. Tốc độ quay trục chính, tốc độ tiến dao, độ sâu cắt phải phù hợp. Chế độ sai gây hư hỏng dao hoặc sản phẩm không đạt chất lượng.

3.1. Lập tiến trình công nghệ tiện nâng cao

Tiến trình công nghệ bắt đầu bằng phân tích bản vẽ chi tiết. Xác định các yêu cầu kỹ thuật về kích thước, độ chính xác, độ nhám. Liệt kê các công đoạn cần thực hiện theo thứ tự hợp lý. Với tiện lệch tâm: lấy dấu lệch tâm, gá trục, tiện từng đoạn, kiểm tra. Với tiện mặt định hình: chuẩn bị dao hoặc thước chép, gá trục, tiện bề mặt, kiểm tra. Mỗi công đoạn phải ghi rõ cách thực hiện và yêu cầu chất lượng.

3.2. Chọn chế độ cắt phù hợp từ bảng tra

Chế độ cắt phụ thuộc vào vật liệu, công cụ, và tình trạng máy tiện. Với thép: tốc độ quay thấp hơn nhôm, tốc độ tiến dao chậm hơn. Với nhôm: có thể tăng tốc độ quay và tiến dao. Độ sâu cắt phụ thuộc vào độ cứng vững của trục và hình dạng chi tiết. Trục dài, mỏng cần độ sâu cắt nhỏ để tránh run. Dao phải sắc để cắt mau, mịn và bền dao. Thử cắt nhỏ trước để kiểm tra chế độ phù hợp.

IV. Kỹ năng vận hành chất lượng sản phẩm và an toàn lao động

Vận hành máy tiện thành thạo là yêu cầu để gia công chi tiết đạt yêu cầu. Người tiện phải biết điều chỉnh tốc độ, tiến dao, độ sâu cắt linh hoạt. Quan sát quá trình tiện để phát hiện tình trạng bất thường sớm. Dừng máy ngay nếu phát hiện run, tiếng kêu lạ, hoặc chất lượng bề mặt xấu. Kiểm tra kích thước, độ nhám, độ chính xác hình dáng sau mỗi công đoạn. Chất lượng sản phẩm đạt cấp chính xác 10-8 và độ nhám cấp 4-5. An toàn lao động bao gồm tuân thủ quy định về vận hành máy. Đầy đủ bảo hộ lao động như quần áo, giày, mũ an toàn.

4.1. Vận hành máy tiện thành thạo

Vận hành máy tiện yêu cầu kỹ năng điều chỉnh các thông số trong quá trình cắt. Theo dõi tiếng kêu của máy để nhận biết tình trạng. Tiếng tinh tế cho thấy cắt bình thường, tiếng lạ cho thấy có vấn đề. Nếu trục run, phải kiểm tra gá trục hoặc độ cân bằng. Nếu bề mặt không mịn, tăng tốc độ quay hoặc giảm tiến dao. Nếu sản phẩm không đạt kích thước, điều chỉnh sâu cắt cho đúng.

4.2. Đảm bảo chất lượng sản phẩm và an toàn

Kiểm tra sản phẩm sau từng công đoạn là thói quen tốt của thợ tiện. Dùng các dụng cụ đo như thước cặp, dưỡng, panme để kiểm tra kích thước. So sánh bề mặt tiện với mẫu hoặc bản vẽ để kiểm tra hình dáng. An toàn bao gồm không chạm vào dao quay, sử dụng giá đỡ dụng cụ. Đeo bảo hộ lao động đúng cách trước khi vào xưởng. Tuân thủ quy định lao động của trường và doanh nghiệp.

Nội dung chính

GIÁO TRÌNH TIỆN NÂNG CAO – NGHỀ CÔNG NGHỆ KỸ THUẬT CƠ KHÍ (TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG)

---

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

Giáo trình Tiện nâng cao (Mã mô đun: MĐCC17021091) là tài liệu đào tạo chuyên môn nghề thuộc chương trình đào tạo trình độ Cao đẳng nghề Công nghệ Kỹ thuật Cơ khí, do Trường Cao đẳng Công nghiệp và Thương mại (Bộ Công Thương) ban hành theo quyết định của Hiệu trưởng năm 2018. Trong chương trình đào tạo, mô đun này được bố trí giảng dạy sau khi sinh viên đã hoàn thành các môn học và mô đun cơ sở cũng như chuyên môn tiên quyết: MH07, MH09, MH10, MH11, MH12, MH15, MĐ22 và MĐ23.

Mục tiêu học tập của giáo trình tập trung vào việc cung cấp kiến thức chuyên sâu và kỹ năng gia công các bề mặt phức tạp trên máy tiện. Sau khi hoàn thành mô đun, người học có khả năng:

• Phân tích đặc điểm hình học, yêu cầu kỹ thuật và lập tiến trình công nghệ cho chi tiết lệch tâm và mặt định hình.
• Tra bảng, lựa chọn chế độ cắt, thông số hình học của dụng cụ cắt phù hợp với từng điều kiện gia công cụ thể.
• Vận hành máy tiện để gia công chi tiết lệch tâm đạt cấp chính xác 10–8, độ nhám bề mặt cấp 4–5 ($R_z 20$); gia công mặt định hình đạt cấp chính xác 12–10, độ nhám cấp 4–5.
• Thiết kế, mài sửa dao tiện định hình đơn giản; lắp đặt, hiệu chỉnh cữ chặn, dưỡng kiểm và đồ gá chuyên dùng.
• Phân tích nguyên nhân sai hỏng và áp dụng biện pháp phòng ngừa, xử lý sự cố công nghệ.

Cấu trúc giáo trình có tổng thời lượng 75 giờ, bao gồm 15 giờ lý thuyết, 51 giờ thực hành và 9 giờ kiểm tra định kỳ. Nội dung tiếp cận theo hướng tích hợp lý thuyết kỹ thuật gia công cắt gọt với các phiếu hướng dẫn thực hành từng bước, phục vụ đào tạo kỹ năng nghề thực tế.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình gồm 6 bài học chính, được bố trí theo tiến trình từ gia công mặt định hình đến gia công chi tiết lệch tâm và chi tiết có độ cứng vững thấp:

[Bài 1: Tiện mặt định hình bằng dao định hình (5h)]
[Bài 2: Tiện mặt định hình bằng cách phối hợp hai chuyển động (10h)]
[Bài 3: Tiện trục lệch tâm gá trên mâm cặp 4 vấu (15h)]
[Bài 4: Tiện bạc lệch tâm gá trên mâm cặp ba vấu tự định tâm (10h)]
[Bài 5: Tiện trục lệch tâm gá trên hai mũi tâm (15h)]
[Bài 6: Tiện trụ dài kém cứng vững dùng giá đỡ (20h)]

• Bài 1: Tiện mặt định hình bằng dao định hình (5 giờ: 1 LT, 4 TH): Giới thiệu cấu tạo, phạm vi sử dụng của dao định hình thanh, dao lăng trụ, dao đĩa. Phân tích chế độ cắt (vận tốc cắt $v \le 30\text{ m/ph}$ đối với thép carbon $\sigma_b = 75\text{ kg/mm}^2$, lượng tiến dao $s = 0,02 - 0,1\text{ mm/vg}$), kỹ thuật mài sửa mặt trước của dao và dung dịch trơn nguội (dầu hòa tan hoặc dung dịch Ácvan 2).
• Bài 2: Tiện mặt định hình bằng cách phối hợp hai chuyển động (10 giờ: 1 LT, 6 TH, 3 KT): Nguyên lý phối hợp tay quay bàn trượt dọc và bàn trượt ngang để tiện các bề mặt cong, mặt cầu (bán kính $R = 2 - 5\text{ mm}$); kỹ thuật tiện tự do và tiện bằng đồ gá/dưỡng chép hình gắn ở nòng ụ sau.
• Bài 3: Tiện trục lệch tâm gá trên mâm cặp 4 vấu (15 giờ: 3 LT, 12 TH): Phương pháp vạch dấu tâm chính $O$ và tâm lệch $O'$ trên khối V, kỹ thuật rà gá độc lập từng vấu để dịch tâm một khoảng lệch tâm $e$, cách bố trí đối trọng cân bằng lực quán tính ly tâm và kiểm tra bằng đồng hồ so hoặc dưỡng đo.
• Bài 4: Tiện bạc lệch tâm gá trên mâm cặp ba vấu tự định tâm (10 giờ: 2 LT, 5 TH, 3 KT): Phương pháp tính toán chiều dày miếng căn đệm chêm vào một chấu mâm cặp theo công thức tính nhanh $h = 1,5e(1 + e/(2D))$ hoặc tra bảng hệ số $K$ theo tỷ số $A = e/D$ để tính $t = K \cdot D$.
• Bài 5: Tiện trục lệch tâm gá trên hai mũi tâm (15 giờ: 4 LT, 11 TH): Quy trình lấy dấu bổ đôi hai đầu trục, khoan 2 cặp lỗ tâm song song cách nhau khoảng lệch tâm $e$; kỹ thuật gá truyền động bằng tốc kẹp và định vị gia công trục khuỷu, trục lệch tâm dài.
• Bài 6: Tiện trụ dài kém cứng vững dùng giá đỡ (20 giờ: 4 LT, 13 TH, 3 KT): Kỹ thuật sử dụng luynet tĩnh (giá đỡ cố định) và luynet động (giá đỡ theo dao) để triệt tiêu rung động và biến dạng uốn khi gia công chi tiết dạng trục có tỷ lệ chiều dài trên đường kính lớn.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Cơ sở hình học dao cắt định hình: Xác định thông số hình học của nêm cắt, tính bán kính định hình của dao đĩa theo công thức: $$r = R \cdot \sin(\alpha + \gamma)$$ (với $\alpha$ là góc sau, $\gamma$ là góc trước).
• Động học cắt gọt và lực cắt không cân bằng: Cơ chế phân bố tải trọng khi tiện lệch tâm, quy tắc giảm chế độ cắt (giảm 20–30% ở các lát cắt đầu và giảm 10–15% ở các lát cắt tiếp theo so với tiện trụ trơn thông thường).
• Nguyên lý bù sai số gá đặt: Cơ sở toán học tính toán căn đệm trên mâm cặp 3 vấu và phương pháp triệt tiêu khe hở (độ rơ) của cơ cấu trục vít me – đai ốc bàn trượt ngang.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật: Mài sắc mặt trước dao định hình; vạch dấu trên khối V bằng đài vạch, ke vuông và mũi chấm dấu; gá phôi, cân chỉnh phôi trên mâm cặp 4 vấu độc lập và mâm hoa có đối trọng.
• Kỹ năng phân tích: Đọc bản vẽ chi tiết cơ khí; tính toán chế độ cắt theo vật liệu phôi và vật liệu dao (thép gió, hợp kim cứng); nhận diện các dạng sai hỏng (sai biên dạng, sai độ lệch tâm $e$, bề mặt bị gợn sóng, độ nhám không đạt) để xác định nguyên nhân và đưa ra biện pháp hiệu chỉnh.
• Kỹ năng đo kiểm: Sử dụng thước cặp, panme đo ngoài, panme đo trong, đồng hồ so đo độ đảo/độ dịch tâm, và hệ thống dưỡng kiểm (dưỡng lồi, dưỡng lõm, dưỡng kiểm DKT).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Giáo trình áp dụng phương pháp đào tạo nghề theo năng lực thực hiện (Competency-Based Training), kết hợp chặt chẽ giữa hướng dẫn lý thuyết nguyên lý và thực hành thao tác xưởng:

• Phương pháp sư phạm: Mỗi bài học được cấu trúc thống nhất gồm: Mục tiêu $\rightarrow$ Lý thuyết chuyên môn $\rightarrow$ Phiếu hướng dẫn thực hành từng bước $\rightarrow$ Phân tích sai hỏng và biện pháp phòng ngừa $\rightarrow$ Bài tập ứng dụng $\rightarrow$ Tiêu chí đánh giá.
• Hệ thống bài tập và bản vẽ ứng dụng: Giáo trình cung cấp các bản vẽ kỹ thuật chi tiết có dung sai cụ thể để sinh viên gia công trực tiếp tại xưởng:
  • Chi tiết trục định hình có các cung $R4, R6, R15$, bậc đường kính $\varnothing 16, \varnothing 18_{-0,1}, \varnothing 20_{-0,1}, \varnothing 30_{-0,1}$, chiều dài $105 \pm 0,5\text{ mm}$.
  • Chi tiết tay nắm định hình phối hợp cung $R12$, các bậc $\varnothing 24_{-0,1}, \varnothing 26_{-0,05}$, chiều dài $94\text{ mm}$.
  • Chi tiết trục lệch tâm ngắn có khoảng lệch tâm $e$, rãnh thoát dao $2\text{x}45^\circ$, yêu cầu độ nhám $R_z 20$, dung sai vị trí độ đảo hướng kính $0,05\text{ mm}$.
  • Chi tiết bạc lệch tâm $e = 6\text{ mm}$, đường kính $\varnothing 27_{-0,05}$, $\varnothing 12_{-0,05}$, lỗ khoan $\varnothing 8^{+0,1}\text{ mm}$.
• Phương pháp đánh giá kết quả học tập: Áp dụng thang điểm 10 với bảng tiêu chí đánh giá tổng hợp gồm 3 nhóm thành phần gắn hệ số cố định:
  • Kiến thức (Hệ số 0,3): Đánh giá qua vấn đáp, bài kiểm tra viết tự luận/trắc nghiệm về dụng cụ, vật liệu, chế độ cắt, phương pháp tính toán và quy trình công nghệ (Thang 10 điểm).
  • Kỹ năng (Hệ số 0,5): Đánh giá qua quan sát trực tiếp thao tác vận hành máy, công tác chuẩn bị, chọn chế độ cắt, độ thành thạo và đo kiểm kích thước, hình dáng, độ nhám sản phẩm thực hành (Thang 10 điểm).
  • Thái độ (Hệ số 0,2): Đánh giá tác phong công nghiệp, tuân thủ nội quy xưởng, thực hiện an toàn lao động, trang bị bảo hộ (quần áo, giày, mũ) và vệ sinh công nghiệp (Thang 10 điểm).
• Hướng dẫn tự học: Sinh viên cần nghiên cứu trước bản vẽ chi tiết, tra cứu chế độ cắt trong các bảng số liệu kỹ thuật, tự tính toán chiều dày căn đệm $t$ hoặc khoảng dịch tâm $e$ trước khi tiến hành gia công tại xưởng.

---

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

Giáo trình Tiện nâng cao năm 2018 của Trường Cao đẳng Công nghiệp và Thương mại mang các đặc điểm kỹ thuật thực tiễn:

• Chuẩn hóa thông số công nghệ cắt gọt: Giáo trình cung cấp các bảng số liệu thực nghiệm phục vụ việc lựa chọn chế độ cắt chính xác, như Bảng 2.2 quy định vận tốc cắt và lượng tiến dao khi tiện định hình thép carbon ($\sigma_b = 75\text{ kg/mm}^2$) bằng dao thép gió có tưới nguội; các chỉ dẫn sử dụng chất bôi trơn làm nguội chuyên dụng như dung dịch Ácvan 2 hoặc dầu hòa tan.
• Hệ thống hóa phương pháp tính toán đồ gá phụ: Cung cấp bảng tra cứu hệ số $K$ theo tỷ số $A = e/D$ (với dải giá trị $A$ từ $0,005$ đến $0,200$ tương ứng $K$ từ $0,008$ đến $0,276$), giúp tính toán chính xác chiều dày căn đệm khi gá chi tiết lệch tâm trên mâm cặp 3 vấu tự định tâm mà không cần chế tạo đồ gá phức tạp.
• Giải quyết các vấn đề động học gia công thực tế: Phân tích bản chất hiện tượng mất cân bằng lực cắt và rung động khi tiện chi tiết không đối xứng; hướng dẫn cách bố trí đối trọng trên mâm hoa, kỹ thuật triệt tiêu độ rơ trục vít me bàn trượt ngang, và quy trình lùi dao an toàn trước khi khởi động trục chính nhằm loại trừ nguy cơ va chạm.
• Tính gắn kết sản xuất: Nội dung bài học phản ánh đúng các dạng nguyên công thực tế trong nhà máy cơ khí, từ sản xuất đơn chiếc (tiện tự do, tiện trên mâm cặp 4 vấu) đến sản xuất hàng loạt vừa và lớn (tiện bằng dao định hình lăng trụ, dao đĩa, tiện trên trục gá lệch tâm).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

• Sinh viên đào tạo: Tài liệu được biên soạn phục vụ trực tiếp cho sinh viên năm thứ hai hoặc năm thứ ba hệ Cao đẳng nghề Công nghệ Kỹ thuật Cơ khí hoặc Cắt gọt kim loại.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học bắt buộc phải hoàn thành các môn học/mô đun kỹ thuật cơ sở và tiện cơ bản gồm:
  • Kỹ thuật đo lường, Dung sai lắp ghép, Vẽ kỹ thuật cơ khí, Vật liệu học (MH07, MH09, MH10, MH11, MH12, MH15).
  • Các mô đun thực hành tiện cơ bản, tiện ren, tiện trục trơn (MĐ22, MĐ23).
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng làm giáo trình giảng dạy chuẩn, căn cứ lập kế hoạch bài giảng tích hợp, biên soạn phiếu hướng dẫn thực hành (phiếu công nghệ), và thiết lập tiêu chí chấm điểm kỹ năng gia công chi tiết cơ khí.
• Cán bộ kỹ thuật và thợ cơ khí: Dùng làm tài liệu tra cứu các công thức tính căn lệch tâm, tra cứu chế độ cắt, quy trình mài dao định hình và kỹ thuật rà gá chi tiết phức tạp trong xưởng cơ khí chế tạo.

---

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình phù hợp với sinh viên trình độ cao đẳng ngành Công nghệ Kỹ thuật Cơ khí, giáo viên dạy nghề cắt gọt kim loại, và công nhân kỹ thuật cần nâng cao tay nghề tiện các bề mặt phức tạp (mặt định hình, trục/bạc lệch tâm, trục dài).

2. Cần kiến thức nền nào trước khi học mô đun này?

Người học cần nắm vững kỹ năng tiện trụ trơn, tiện mặt đầu, khoan lỗ tâm, cắt rãnh; hiểu biết về dung sai lắp ghép, phương pháp đọc bản vẽ kỹ thuật cơ khí, và sử dụng thành thạo các dụng cụ đo kiểm cơ bản như thước cặp, panme.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu tiện cơ bản là gì?

Giáo trình tập trung chuyên sâu vào các kỹ thuật gia công nâng cao: tiện các biên dạng cong phức tạp bằng dao định hình (thanh, lăng trụ, đĩa) hoặc phối hợp 2 chuyển động; kỹ thuật dịch tâm gia công chi tiết lệch tâm trên nhiều loại đồ gá khác nhau (mâm cặp 4 vấu, mâm cặp 3 vấu lót căn, hai mũi tâm, mâm hoa); và phương pháp chống biến dạng khi tiện trục dài bằng luynet.

4. Làm sao để học tập và thực hành mô đun này hiệu quả?

Người học cần nắm vững lý thuyết hình học dao và công thức tính toán căn đệm ($t = K \cdot D$); tuân thủ quy trình lấy dấu, rà phôi trước khi cắt; thực hiện cắt thử, đo kiểm trung gian bằng dưỡng hoặc đồng hồ so; và tuân thủ nghiêm ngặt quy tắc an toàn xưởng tiện.

5. Giáo trình có kèm theo tài liệu bổ trợ nào không?

Giáo trình tích hợp hệ thống phiếu hướng dẫn thực hiện từng bước (Job sheets), bảng tra cứu chế độ cắt thực nghiệm, bảng tra hệ số căn đệm $K$, bảng câu hỏi trắc nghiệm/vấn đáp, và bảng tiêu chí đánh giá kết quả học tập chi tiết đi kèm từng bài.

---

Kết luận (150 từ)

Giáo trình Tiện nâng cao (Mã mô đun: MĐCC17021091) của Trường Cao đẳng Công nghiệp và Thương mại là tài liệu đào tạo nghề thực hành, cung cấp đầy đủ cơ sở lý thuyết gia công cắt gọt, phương pháp tính toán công nghệ và quy trình thao tác thực tế cho các bề mặt chi tiết máy phức tạp.

Lộ trình học tập được thiết kế mạch lạc từ kỹ thuật tiện định hình (bằng dao định hình và phối hợp chuyển động) đến các phương pháp tiện lệch tâm (trên mâm cặp 4 vấu, 3 vấu có căn đệm, hai mũi tâm) và kỹ thuật sử dụng giá đỡ cho chi tiết kém cứng vững. Nội dung gắn liền với các bản vẽ chi tiết ứng dụng, bảng thông số chế độ cắt và quy chuẩn đánh giá 3 chiều (Kiến thức - Kỹ năng - Thái độ), đảm bảo chuẩn đầu ra kỹ năng nghề cơ khí chế tạo theo khung chương trình đào tạo cao đẳng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ CÔNG THƯƠNG TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHIỆP VÀ THƯƠNG MẠI GIÁO TRÌNH Tên mô đun: Tiện nâng cao NGHỀ: CÔNG NGHỆ KỸ THUẬT CƠ KHÍ TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG Ban hành kèm theo Quyết định số: ngày tháng năm 2018 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghiệp và Thương mại Vĩnh Phúc, năm 2018 1 MỤC LỤC TRANG I. Mục lục 1 II. Nội dung tài liệu 2 Bài 1 Tiện mặt định hình bằng dao định hình 4 Bài 2 Tiện mặt định hình bằng cách phối hợp hai chuyển động 15 Bài 3 Tiện trục lệch tâm gá trên mâm cặp 4 chấu 27 Bài 4 Tiện bạc lệch tâm gá trên mâm cặp ba vấu tự định tâm 38 Bài 5 Tiện trục lệch tâm gá trên hai mũi tâm 47 Bài 6 Tiện trụ dài kém cứng vững dùng giá đỡ 56 IV. Tài liệu tham khảo 78 2 TÊN MÔ ĐUN : TIỆN NÂNG CAO Mã mô đun: MĐCC17021091 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò mô đun: Vị trí: - Mô-đun tiện lệch tâm đuợc bố trí sau khi sinh vên đã học xong MH07, MH09, MH10, MH11, MH12, MH15, MĐ22, MĐ23.

Tính chất: - Là mô-đun chuyên môn nghề thuộc các môn học, mô đun đào tạo nghề. Ý nghĩa và vai trò: - Là mô đun có ý nghĩa và vai trò quan trọng, người học được trang bị những kiến thức, kỹ năng sử dụng dụng cụ thiết bị và thực hiện tiện lệch tâm, tiện định hình được các chi tiết trên máy tiện đúng quy trình, đạt yêu cầu kỹ thuật. Mục tiêu của mô đun: - Phân tích được các đặc điểm cơ bản của chi tiết lệch tâm, mặt định hình; - Trình bày được yêu cầu kỹ thuật khi tiện lệch tâm, tiện định hình; - Lập được tiến trình công nghệ khi tiện lệch tâm, tiện định hình; - Chọn, tra bảng được chế độ cắt khi tiện lệch tâm, tiện định hình; - Chọn được thông số hình học của dao phù hợp với điều kiện cụ thể của vật gia công; - Trình bày được các phương pháp tiện lệch tâm, tiện định hình (trên mâm cặp 3 chấu, trên mâm cặp 4 chấu, trên mâm hoa.); - Giải thích được phương pháp lấy dấu và tạo khoảng cách lệch tâm đơn giản; - Lắp được đối trọng khi tiện lệch tâm; - Vận hành thành thạo máy tiện để gia công chi tiết lệch tâm đúng quy trình, quy phạm đạt cấp chính xác 10-8, độ nhám cấp4-5, đạt yêu cầu kỹ thuật, đúng thời gian và an toàn tuyệt đối cho người và máy; - Chế tạo và mài sửa được dao định hình đơn giản; - Trình bày được cấu tạo và nguyên lý làm việc của thước chép hình; - Gá lắp, điều chỉnh được thước chép hình đúng quy trình, quy phạm đạt yêu cầu kỹ thuật và an toàn khi gia công; - Vận hành thành thạo máy tiện để gia công mặt định hình bằng phối hợp hai chuyển động, bằng dao định hình, bằng thước chép hình đúng quy trình, quy phạm đạt cấp chính xác 12-10, độ nhám cấp 4-5, đạt yêu cầu kỹ thuật, đúng thời gian và an toàn; - Phân tích được các dạng sai hỏng, nguyên nhân, và biện pháp khắc phục khi tiện lệch tâm, tiện mặt định hình; - Rèn luyện tính kỷ luật, kiên trì, cẩn thận, chủ động và tích cực trong học tập. 3 Nội dung của mô đun Số Thời gian TT Tên các bài trong mô đun Tổng Lý Thực Kiểm tra số thuyết hành 1 Tiện mặt định hình bằng dao định hình 5 1 4 2 Tiện mặt định hình bằng cách phối hợp 10 1 6 3 hai chuyển động 3 Tiện trục lệch tâm gá trên mâm cặp 4 15 3 12 vấu 4 Tiện bạc lệch tâm gá trên mâm cặp ba 10 2 5 3 vấu tự định tâm 5 Tiện trục lệch tâm gá trên hai mũi tâm 15 4 11 6 Tiện trụ dài kém cứng vững dùng giá 20 4 13 3 đỡ Cộng 75 15 51 9 4 BÀI 1.

TIỆN ĐỊNH HÌNH BẰNG DAO ĐỊNH HÌNH Giới thiệu: Nội dụng chính của bài này là trình bày được các thông số hình học của dao tiện định hình và mài sửa được dao tiện định hình. Vận hành máy và gia công được mặt định hình bằng dao định hình đúng yêu cầu kỹ thuật và đảm bảo an toàn lao động. Mục tiêu: - Trình bày được các thông số hình học và yêu cầu kỹ thuật của dao tiện định hình; - Chọn và mài sửa được dao định hình đơn giản; - Vận hành được máy tiện để gia công mặt định hình bằng dao định hình đúng quy trình, quy phạm đạt cấp chính xác 12-10, độ nhám cấp 4-5, đạt yêu cầu kỹ thuật, đúng thời gian và an toàn; - Phân tích được các dạng sai hỏng, nguyên nhân, và biện pháp phòng ngừa; - Rèn luyện tính kỷ luật, kiên trì, cẩn thận, chủ động và tích cực trong học tập. Nội dung chính: 1.

Các đặc điểm cơ bản của mặt định hình. Mục tiêu: - Trình bày được đặc điểm cơ bản của trục lệch tâm; - Nhận dạng được trục lệch tâm; - Cẩn thận, tích cực, tự giác trong học tập. Tiện định hình bằng phối hợp hai chuyển động là một phương pháp đơn giản nhất, thông dụng nhất. Đó là sự kết hợp của hai chuyển động tiến dọc và tiến ngang trong quá trình dao gia công với một chuyền động tự động và một chuyển động bằng tay, hoặc cả hai chuyển động bằng tay.1 Đặc điểm và phạm vi sử dụng.

Đối với một số bề mặt định hình đơn giản, không yêu cầu độ chính xác cao và số lượng sản xuất không nhiều. Phương pháp tiện này cho năng suất cao nhưng chất lượng và độ ổn định các kích thước không đều. Chất lượng gia công phụ thuộc vào tay nghề của người thợ. Do vậy, phương pháp này được dùng trong sản xuất đơn chiếc với yêu cầu kỹ thuật không cao.2 Nguyên lý hình thành mặt định hình.

Nhờ mũi dao chuyển động dọc và ngang tạo nên những chuyển động xiên nối tiếp nhau mà tạo thành mặt định hình. Những chuyển động xiên đó đều sẽ được mặt định hình có độ nhám và độ chính xác cao. Thông thường bề mặt định hình này được tiện bằng dao đầu thẳng với bán kính mũi dao R=(3  5mm). Yêu cầu kỹ thuật khi tiện mặt định hình.

Mục tiêu: - Trình bày được các yêu cầu kỹ thuật khi tiện định bằng phối hợp hai chuyển động; - Cẩn thận, tích cực, tự giác trong học tập; Yêu cầu kỹ thuật khi tiện mặt định hình. - Đảm bảo đúng biên dạng; - Đảm bảo đúng kích thước; - Đảm bảo độ nhám bề mặt. Phương pháp tiện mặt định hình bằng dao định hình. Mục tiêu: - Trình bày được phương pháp tiện định hình bằng dao định hình; - Tiện được mặt định hình bằng dao định hình đạt yêu cầu kỹ thuật; - Tuân thủ các quy tắc an toàn vệ sinh công nghiệp.

Các loại dao định hình. Mục tiêu: - Trình bày được cấu tạo và phạm vi sử dụng của từng loại dao định hình; - Chọn được các loại dao phù hợp với chi tiết gia công; - Tuân thủ các quy tắc an toàn vệ sinh công nghiệp. Trong sản xuất hàng loạt và hàng khối, mặt định hình có chiều dài nhỏ hơn 60 mm được gia công bằng dao định hình. Trắc diện lưỡi cắt của dao định hình tương ứng với trắc diện của bề mặt gia công.

Có các loại dao tiện định hình sau: 2.1 Dao định hình thanh.2) Dao định hình đơn giản nhất là dao thanh với phần cắt gọt được hàn với cán dao. Khi dao bị mòn, nếu mài lại theo mặt sau của dao nghĩa là mài theo toàn bộ lưỡi cắt rất phức tạp và khó khăn. Vì vậy, người ta chỉ mài dao định hình theo mặt trước của nó. Khi đó, lưỡi cắt vẫn giữ nguyên hình dáng ban đầu.

Dao thanh chỉ được phép mài lại 23 lần theo mặt trước vì sau mỗi lần mài lại, muốn gá dao đảm bảo cho lưỡi cắt cao ngang với tâm của vật gia công, người ta phải dùng căn đệm, khi đó có thể dao không lắp vừa rãnh của ổ dao. Đây chính là nhược điểm của dao thanh. Do đó, dao thanh thường được dùng để cắt rãnh tròn và vẽ góc.2 Dao định hình thanh 2. Dao lăng trụ (hình 1.3) Mặt sau của dao lăng trụ sau khi mài phù hợp với đường sinh của chi tiết gia công.

Dao được kẹp trong chuôi chuyên dùng có dạng đuôi én. Để tạo góc sau , dao được gá nghiêng một góc so với cán dao. Khi bị mòn, dao được mài theo mặt trước.3 Dao định hình lăng trụ a. Lắp với cán dao; b.4) Loại này có mặt định hình ngoài.

Dao được gá ngang tâm của chi tiết gia công còn tâm của dao đĩa ngang tâm của chi tiết thì góc trước và góc sau của dao bằng không, nghĩa là dao không cắt gọt được. Để tạo hình dáng cần thiết cho nêm cắt, phần khuyết được bố trí thấp hơn phần tâm của dao, còn tâm của dao được đặt cao hơn tâm của vật gia công. Ngoài ra, mặt trước của dao được mài sắc theo tiếp tuyến với đường tròn quy ước có bán kính r xác định theo công thức: 7 r = R sin ( + ) Trong đó:  là góc sau cho trước.  là góc trước cho trước.

Bảo đảm được điều kiện gá dao như trên thì góc sau sẽ có trị số dương. Sau mỗi lần mài dao theo mặt trước, cần phải điều chỉnh lưỡi cắt cao ngang so với tâm của vật bằng xoay dao quanh tâm của nó, rồi kẹp chặt lại. Để khắc phục hiện tượng dao bị quay tâm khi cắt gọt với lực cắt lớn, người ta gia công răng nhám trên mặt đầu của dao và của cán dao. Dao lăng trụ và dao đĩa thường được chế tạo bằng thép gió, ít khi chế tạo bằng hợp kim cứng.4 Dao định hình đĩa và gá dao 2.

Phương pháp tiện mặt định hình bằng dao định hình. Gá lắp, điều chỉnh phôi. Xác định chính xác vị trí của phôi trên mâm cặp và kẹp phôi đủ chặt. Gá lắp, điều chỉnh dao.

Đặt đầu dao tiện ngoài nhô ra khỏi ổ dao không quá 11.5 lần chiều cao thân dao, mũi dao ngang tâm máy.Dao được mài và dùng dưỡng định hình kiểm tra sau đó đặt lưỡi cắt của dao ngang đường tâm phôi theo dưỡng và kẹp chặt 2. Lượng tiến dao khi tiện định hình bằng dao định hình. Đường kính gia công(mm) Bề rộng dao 10 15 20 25 30 40 50 60-100 Lượng tiến dao mm/vg 8-10 0. Vận tốc cắt khi tiện định hình thép cacsbon b = 75 Kg/mm2 bằng dao thép gió có làm nguội Lượng tiến 0.10 dao mm/vg Vận tốc cắt 54 38 31 27 24 22 20 19 18 17 m/ph Dựa vào chi tiết, dao tiện mà ta lựa chọn vận tốc và lượng tiến dao theo bảng 2.2 cho phù hợp.