Giáo trình: phòng bệnh cho trẻ mầm non phần 1

Giáo trình phòng bệnh cho trẻ mầm non phần 1 cung cấp kiến thức cơ bản về các bệnh thường gặp ở trẻ. Tìm hiểu cách phòng ngừa hiệu quả, bảo vệ sức khỏe bé yêu.

• Tác giả: Phạm Thị Nhuận
• Trường học: Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Sư phạm mầm non
• Đề tài: Phòng bệnh cho trẻ mầm non
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Phòng bệnh cho trẻ mầm non Nền tảng quan trọng

Phòng bệnh cho trẻ mầm non là một phần không thể thiếu trong giáo trình phát triển và chăm sóc sức khỏe trẻ em. Giai đoạn mầm non (3-6 tuổi) là thời kỳ trẻ dễ mắc bệnh do hệ miễn dịch còn yếu. Việc hiểu rõ các biện pháp phòng bệnh hiệu quả giúp giáo viên, cán bộ y tế và phụ huynh bảo vệ sức khỏe tập thể của trẻ. Giáo trình này cung cấp kiến thức toàn diện về các bệnh thường gặp, cách phòng ngừa, và xử lý tình huống khẩn cấp. Nội dung được xây dựng dựa trên tiêu chuẩn y tế quốc tế và kinh nghiệm thực tiễn tại các cơ sở mầm non.

1.1. Định nghĩa và tầm quan trọng của phòng bệnh mầm non

Phòng bệnh là tập hợp các biện pháp ngăn ngừa bệnh tật trước khi chúng xảy ra. Với trẻ mầm non, công tác phòng bệnh có vai trò cực kỳ quan trọng vì hệ thống miễn dịch của trẻ chưa hoàn thiện. Môi trường tập thể như trường mầm non tạo điều kiện lây lan bệnh nhanh chóng. Do đó, biện pháp phòng bệnh chủ động như vệ sinh, tiêm chủng, và giáo dục sức khỏe là chìa khóa bảo vệ sức khỏe tập thể.

1.2. Mục tiêu và nội dung chính của giáo trình

Giáo trình phòng bệnh cho trẻ mầm non phần 1 hướng tới giúp người học nắm vững kiến thức cơ bản về các bệnh thường gặp. Nội dung bao gồm: nguyên nhân gây bệnh, triệu chứng nhận biết, biện pháp phòng ngừa cụ thể, và hướng dẫn xử lý sơ cấp. Mục tiêu cuối cùng là trang bị cho cán bộ y tế và giáo viên mầm non kỹ năng chuyên môn để đảm bảo sức khỏe và an toàn cho trẻ.

II. Các vấn đề sức khỏe phổ biến ở trẻ mầm non cần phòng chống

Trẻ mầm non thường gặp phải nhiều bệnh nhiễm trùng do tiếp xúc với môi trường tập thể. Những bệnh phổ biến nhất bao gồm cảm cúm, tiêu chảy, ho gà, sốt xuất huyết và các bệnh da nhiễm trùng. Hầu hết các bệnh này lây lan nhanh chóng qua đường hô hấp, tiếp xúc trực tiếp, hoặc thông qua thực phẩm và nước nhiễm bẩn. Ngoài ra, trẻ còn dễ mắc các bệnh do sơ cơ như sán, giun, và các bệnh quốc gia khác. Việc nhận biết sớm triệu chứng và áp dụng biện pháp cách ly kịp thời là cách hiệu quả nhất để kiểm soát tình hình.

2.1. Các bệnh truyền nhiễm thường gặp và đặc điểm lây lan

Cảm cúm lây qua hạt giọt khi ho, hắt hơi. Tiêu chảy cấp do virus hoặc vi khuẩn lây qua đường tiêu hóa. Ho gà lây qua đường hô hấp và rất nguy hiểm nếu không tiêm phòng. Sốt xuất huyết lây qua muỗi Aedes. Bệnh tay chân miệng lây qua tiếp xúc với chất tiết và phân của bệnh nhân. Các bệnh ngoài da như ghẻ, á sừng lây qua tiếp xúc trực tiếp. Hiểu rõ cơ chế lây lan giúp xây dựng biện pháp phòng ngừa phù hợp.

2.2. Yếu tố nguy cơ làm tăng tỷ lệ mắc bệnh

Hệ miễn dịch yếu ở trẻ nhỏ là yếu tố chủ yếu. Vệ sinh cá nhân kém, rửa tay không đủ, để tay lên mặt là rủi ro cao. Môi trường tập thể tăng nguy cơ lây lan. Dinh dưỡng không đầy đủ làm giảm sức đề kháng. Thời tiết, chất lượng không khí cũng ảnh hưởng. Các trẻ chưa tiêm phòng đầy đủ hoặc bệnh mãn tính dễ mắc bệnh nặng hơn. Xác định yếu tố nguy cơ giúp ưu tiên phòng chống hiệu quả.

III. Biện pháp phòng bệnh toàn diện cho trẻ mầm non hiệu quả

Phòng bệnh toàn diện yêu cầu sự kết hợp giữa nhiều biện pháp khác nhau. Thứ nhất, vệ sinh cá nhân là nền tảng: rửa tay thường xuyên, vệ sinh cơ quan sinh dục, cắt móng tay sạch. Thứ hai, tiêm phòng theo lịch là bắt buộc để miễn dịch toàn diện. Thứ ba, vệ sinh môi trường trong trường mầm non: khử trùng đồ dùng, thông thoáng phòng học, vệ sinh nhà vệ sinh. Thứ tư, giáo dục sức khỏe cho trẻ về thói quen sạch sẽ. Thứ năm, cách ly bệnh nhân kịp thời và theo dõi sức khỏe định kỳ. Kết hợp tất cả các biện pháp này tạo nên hệ thống phòng bệnh hiệu quả.

3.1. Vệ sinh cá nhân và vệ sinh môi trường trong trường mầm non

Vệ sinh cá nhân bao gồm: rửa tay bằng xà phòng trước ăn, sau vệ sinh, rửa mặt sạch sẽ. Tẩy giun định kỳ 6 tháng/lần. Cắt móng tay đều đặn. Vệ sinh môi trường gồm: khử trùng đồ chơi hàng ngày bằng nước sạch hoặc dung dịch chlorine, vệ sinh sàn nhà, bàn ghế, làm sạch nhà vệ sinh hàng ngày, quét dọn lớp học thường xuyên, đảm bảo ánh sáng và thông thoáng. Khăn tay, khăn lau riêng cho từng trẻ. Những biện pháp này giảm nguồn lây nhiễm hiệu quả.

3.2. Tiêm phòng và theo dõi sức khỏe trẻ mầm non

Tiêm phòng theo lịch quốc gia là biện pháp phòng bệnh hàng đầu: Lao, Viêm gan B, Polio, Bạch hầu, Ho gà, Uốn ván. Tái tiêm phòng tại mầm non giúp duy trì miễn dịch. Theo dõi sức khỏe hàng ngày: kiểm tra cơ thể trẻ, hỏi về cảm giác tại nhà. Sàng lọc sức khỏe hàng tháng/quý phát hiện sớm bệnh. Ghi chép tình trạng sức khỏe để phát hiện bất thường. Phụ huynh phải cập nhật sổ tiêm phòng đầy đủ. Hoàn chỉnh hồ sơ sức khỏe là điều kiện vào học.

IV. Kết luận và hướng dẫn áp dụng giáo trình phòng bệnh mầm non

Phòng bệnh cho trẻ mầm non là công việc liên tục, đòi hỏi sự cam kết và chuyên nghiệp từ toàn bộ cộng đồng mầm non. Giáo trình này cung cấp kiến thức cốt lõi để hiểu rõ các bệnh, cách lây lan, và biện pháp phòng ngừa. Việc áp dụng đầy đủ và nhất quán các biện pháp phòng bệnh sẽ giảm tỷ lệ mắc bệnh đáng kể. Đào tạo định kỳ cho nhân viên mầm non, hợp tác với phụ huynh, và hỗ trợ của ngành y tế là những yếu tố then chốt. Trong phần tiếp theo, chúng ta sẽ đi sâu vào chi tiết từng bệnh cụ thể và kỹ năng xử lý tình huống.

4.1. Vai trò của cán bộ y tế và giáo viên trong phòng bệnh

Cán bộ y tế mầm non là người đầu tiên phát hiện bệnh, huấn luyện nhân viên, quản lý tiêm phòng, theo dõi sức khỏe trẻ. Giáo viên có trách nhiệm giáo dục thói quen sạch sẽ cho trẻ hàng ngày, phát hiện triệu chứng bệnh sớm, cách ly bệnh nhân kịp thời. Cả hai phải hợp tác chặt chẽ để thực hiện kế hoạch phòng bệnh. Đào tạo kiến thức chuyên sâu và kỹ năng thực hành cho cán bộ là điều cần thiết.

4.2. Hợp tác với phụ huynh và ngành y tế trong phòng bệnh

Phụ huynh cần biết các triệu chứng bệnh để không đưa trẻ bệnh đến trường, duy trì tiêm phòng đầy đủ, tham gia các chương trình sức khỏe của mầm non. Mầm non cần thông báo quy định vệ sinh cho phụ huynh, phối hợp khi trẻ mắc bệnh. Ngành y tế hỗ trợ chỉ định điều trị, khám sức khỏe định kỳ, cấp vắc xin cho mầm non. Hợp tác ba chiều này tăng hiệu quả phòng bệnh đáng kể.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I - CÁC BỆNH TRUYỀN NHIỄM THƯỜNG GẬP Ở TRẺ EM iv. CAN LAM SANG 1. Xét nghiệm đờm tìm BK Nếu trẻ ho khạc đờm từ 3 tuần trở lên cần được xét nghiệm đờm tìm vi khuẩn lao. Nếu xét nghiệm đờm (9 tiêu bản) có vi khuẩn lao thì chẩn đoán chắc chắn là người bị bệnh lao phổi.

Xét nghiệm đờm tìm thấy vi khuẩn lao được coi là tiêu chuẩn vàng Chụp phổi (gold standard) trong chẩn đoán lao phổi. Chụp X quang phổi: có tổn thương lao. Phản ứng Tuberculin: dương tính (+). CHẨN ĐOÁN LAO Ở TRẺ EM - Trể em càng nhỏ, nhất là trẻ dưới 1 tuổi khi mắc lao dễ bị các thể năng như lao kê, lao màng não, nền càng cần chẩn đoán sớm.

- Bệnh lao phổi ở trẻ em càng khó chẩn đoán, nên dựa vào: + Những trẻ có tiếp xúc với nguồn lây (ông, bà, cha, mẹ, anh, chị, em ruột, giáo viên mầm non, người trực tiếp chăm sóc nuôi dạy trẻ bị lao). + Chưa tiêm phòng BGG. + Sứ dụng bảng cho điểm các triệu chứng. Bảng cho điểm của BS.

Keith Edwards được Tổ chức Y tế Thế giới gợi ý áp dụng chẩn đoán bệnh lao trẻ em trong đó nhấn mạnh tới các dấu hiệu có điểm số cao là: 1. Sốt trên 4 tuần. Có nguồn lây lao. Suy dinh duỡng.

Phản ting Tuberculine (+). ĐIỀU TRỊ VÀ PHÒNG BỆNH 1. Điều trị Điều trị bệnh lao phải tuân theo chỉ dẫn của thầy thuốc, hoặc cơ quan y tế chỉ định, không tự ý điều trị. Mục đích Điều trị khỏi cho bệnh nhân, giảm tỷ lệ tử vong, điều trị đề phòng tái phát, tránh kháng thuốc, và giảm lây trong cộng đồng, thanh toán bệnh lao.

BÀI 4 - BỆNH LA0 PHỐI Ử TRẺ EM | 37 3. Nguyên tắc điều trị Phối hợp ít nhất 3 loại thuốc, có thể tới 4, 5 loại thuốc, đặc biệt có sự phối hợp thuốc diệt khuẩn và kìm khuẩn, phối hợp có giai đoạn tấn công và củng cố. Đúng liều, đều đặn, đủ thời gian ít nhất 6 tháng và điều trị có kiểm soát DOTS (một đợt điều trị ngắn có kiểm soát trực tiếp). Thuốc điều trị lao ở trẻ em: Chỉ dùng thuốc khi có chỉ định của bác sĩ, cơ quan y tế.

Lao sơ nhiễm ở trẻ em (chưa có biến chứng): 2 RHZ/4RH: 2 tháng 3 loại thuốc, sau 4 tháng 2 loại thuốc. Cũng có tác giả đề nghị 4 tháng sau có thể dùng 1 tuần 2 lần (2 RHZ/ 4 R2H2). Lao màng não: 2 SRHZ/6 HE (8 RH) - 2 tháng 4 loại thuốc, 6 tháng 2 loại thuốc. Nếu sau 8 tháng điều trị, dịch não tủy chưa trở lại bình thường thì có thể kéo dài thời gian duy trì tới 8 tháng thậm chí 10 tháng.

Lao xương khớp: 3 RHZ/6RH. Thời gian dùng thuốc 9 tháng, 3 tháng đầu dùng 3 loại thuốc phối hợp là RHZ”, duy trì 6 tháng bằng 2 loại thuốc RH. Một số thuốc lao cần thận trọng khi dùng cho trẻ nhỏ: Có hai loại thuốc mà Hội liên hiệp chống lao Quốc tế khuyến cáo cẩn thân trong khi dùng cho trẻ nhỏ là Streptomyecine (Š) và Ethambutol (#). Hai thuốc này có thể gây tai biến với dây thần kinh sé VIII (gay điếc, rối loạn thăng bằng đối với Streptomycine) và dây thần kinh số II (gây mù màu, hẹp thị trường, giảm thị lực, đối với Ethambutol).

Ở trẻ nhỏ dưới 9 tuổi, chúng ta không thể phát hiện được các tai biến này cho nên không nên dùng cho trẻ. Hiện nay chương trình chống lao quốc gia ở nước ta đã không dùng Ethambutol để điều trị lao ở trẻ em. Streptomycine còn đùng hạn chế trong một số thể bệnh. 38 | CHƯƠNG I - CÁC BỆNH TRUYỀN NHIÊM THƯỜNG GẶP Ở TRẺ EM VII.

PHÒNG BỆNH Đây là một bệnh xã hội, cần: 1. Phát hiện sớm và cách ly, điều trị kịp thời và điều trị khỏi. Không cho trẻ tiếp xúc với người bị hoặc nghỉ bị bệnh lao. Tiêm phòng BCG cho trẻ ngay sau sanh càng sớm càng tốt (BGG = Bacillus Calmette - Guerin).

Hai nhà khoa học người pháp 1A Calmette va Guerin da kién tri nghiên cứu trong 13 năm (từ 18908 — 1931). Sau 331 lần cấy chuyển môi trường, hai ông đã thành công trong việc chuyển chủng lao bò có độc lực thành chủng hầu như mất độc lực nhưng vẫn còn khả năng gây dị ứng và miễn dịch được. Tên hai ông được đặt cho loại chủng này (Bacillus Calmett Guerin). Đến nay BCG vẫn được coi là biện pháp phòng bệnh lao quan trọng ở nhiều nước và đã được Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo là một vũ khí quan trọng trong công tác bài trừ bệnh lao.

BCG được tiêm trong da. Người ta dùng bơm kim tiêm chuyên dụng (bơm tiêm 1ml có chia đến 1/10ml. Kim tiêm 1 - 9em có vat, ngắn (số 95 - 26)). Vị trí tiêm theo quy định phía dưới vùng cơ delta trái, liều lượng là 0,05 mg tương đương với 1/10 mÌ, tại ví trí tiêm nổi vết sẩn đường kính 4 - 5 mm.

Diễn biến tại chỗ tiêm: - Phản ứng bình thường: Tại nơi tiêm sau 3 - 4 tuần có nốt sưng nhỏ có thể dò dịch, tổn tại trong vài tuần. Sau đó lên vẩy, vẩy bong ra để lại vết sẹo 4 - 5mm tồn tại trong nhiều năm. - Biến chứng: Có thể xảy ra với tỷ lệ rất ít. Khoảng 0,1 - 44 có viêm hạch nách, nếu hạch dò có thể dùng dung dịch Isoniazid 1% bôi vào lỗ dé, thường là hết dò và đóng vẩy.

Nếu hạch dò kéo dài có thể kết hợp uống Isoniazid 5mg/kg/24 gid từ 3 - 6 tháng. Trong trường hợp viêm tủy xương do BCG (ty 1é rất thấp: 0,1/100.000 trẻ) thì cần điều trị như điều trị bệnh lao. Nhưng trường hợp này không nên dùng Pyrazinamid vì BCG nguồn gốc từ chủng vi khuẩn lao bò nên kháng thuốc này. Phát hiện sớm trẻ bị lao và kiểm tra tất cả những người mắc lao đã tiếp xúc với trẻ.

Vệ sinh môi trường sống tốt đặc biệt là môi trường không khí, vệ sinh trường lớp, phòng ở nên có nhiều ánh nắng, đồ dùng, đồ chơi cần được vệ sinh thường xuyên và sạch sẽ. BÀI 4 - BỆNH LAO PHỐI Ở TRẺ EM | 39 6. Phòng và chống suy đỉnh dưỡng ở trẻ: biết nuôi con bằng sữa mẹ, biết cho con ăn bổ sung ngoài sữa mẹ, dinh dưỡng đủ, cân đối, hợp lý và biết phòng tránh các bệnh khác cho trẻ. * Những điều cần chú ý khi mẹ bị lao trong thời kỳ thai nghén: Bệnh lao không di truyển từ mẹ sang con, điều này đã được y học khẳng định.

Bệnh lao bẩm sinh cũng rất ít gặp. Trong thực tế, khi mẹ bị bệnh lao cần chú ý một số điểm đối với thai nhi: - Khi điều trị bệnh lao cho mẹ cần phải thận trọng sử dụng Streptomycine và Kanamycin. Vì các thuốc này có thể độc với thính giác của thai nhi, gây điếc khi trẻ ra đời. Dùng Rifampiein trong thời kỳ 3 tháng đầu thai nghén, theo một số công bố trên thực nghiệm có thể ảnh hưởng tới sự phát triển của bào thai.

- Việc sử dụng quang tuyến cần hết sức hạn chế nhất là 3 tháng đầu. Nếu phải chiếu, chụp cần bảo vệ tốt người mẹ, đặc biệt là thai nhi. - Van dé pha thai do lao không đặt ra trong tuyệt đại đa số các trường hợp. Việc chủng ngừa BCG cho trẻ sơ sinh là bắt buộc, còn cách ly mẹ và con chỉ cần thiết khi mẹ bị lao phổi có AFB trong đờm lúc trẻ ra đời.

Thời gian cách ly 3 tháng để đủ thời gian cho BCG gây được miễn dịch cho trẻ và người mẹ đã được điều trị hết AFB trong đờm. + Cần lưu ý rằng sau sinh là thời kỳ bệnh lao rất dễ phát sinh và phát triển, cần phải phát hiện sớm ở những người mẹ này để điều trị kịp thời. Nếu không phát hiện kịp thời nó sẽ là nguồn lây hết sức nguy hiểm do mẹ truyền cho con. Ngay ở lứa tuổi sơ sinh trẻ đã bị bệnh, với những thể lao nặng de dọa tới tính mạng như lao kê, lao màng não, lao nhiều bộ phận trong cơ thể.

CÓ THỂ BẠN CHƯA BIẾT? Hàng năm, trên thế giới có khoảng 8 triệu trường hợp mắc lao, 2 triệu người chết do lao. Cứ 10 giây có 1 người chết do lao, cứ 4 giây có 1 người trở thành bệnh nhân lao. Mỗi năm toàn cầu có thêm 1% dân số bị nhiễm, 1/3 trên tổng số lao mới và 95% tử vong do lao trên toàn cầu nằm trong vùng Tây Thái Bình Dương (Việt Nam là một trong #4 nước trong khu vực Tây Thái Bình Dương). 40 | CHƯƠNG | - CAC BENH TRUYEN NHIEM THUONG GAP O TRE EM Bệnh lao làm tổn thất về kinh tế cho thế giới chừng 12 tỷ USD do giảm sút ngày lao động và các chi phí chữa trị, phòng bệnh.

Không những thế còn ảnh hưởng tới sự phát triển thể chất tinh thần và trí tuệ của trẻ, gần 2 triệu người chết mỗi năm do lao. Có nhiều tổn thương lao khác nhau như: lao phổi, màng phổi, lao hạch, lao màng não, lao xương, lao thận, lao da. gây suy sụp cơ thể nhanh và giảm sức đề kháng với các bệnh khác. Lao là một bệnh xã hội do trực khuẩn Koch gây nên, có nhiều người mắc, ở mọi lúa tuổi, trong mọi ngành nghề.

Số người bị lao trên thế giới nói chung còn nhiều, không làm chết người ngay nhưng ảnh hưởng nhiều đến súc khỏe đến khả năng phát triển uê thể chất, trí tuệ của trẻ đặc biệt lao màng não có thể là một trong các nguyên nhân từ uong phổ biến ở trẻ em. Hiện nay uiệc phòng chống bệnh lao tốt nhất uẫn là sự hiểu biết uễ nguyên nhân, đường lây, biểu hiện, tác hại của bệnh uà đưa trẻ đi chủng ngừa BCG cho trẻ đúng lịch. Thời gian nguy hiểm của một nguồn lây là thời gian nào? Bạn có suy nghĩ gì uê thời gian nguy hiểm đó? 2. Các biện pháp phòng chống bệnh lao cho tré em? Ung dung uào uiệc phòng bệnh cho trẻ.

Những điều cần lưu ý khi mẹ bị lao trong thời bỳ thai nghén? CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM Hãy chọn phương ám trả lời đúng cho các câu hoi sau: 1. Bệnh lao là một bệnh xã hội, tác nhân gây bệnh là: A. Bệnh lao phổi chủ yếu lây qua đường: A. Mẹ sang con 3.

Ở Việt Nam, tỷ lệ người mắc bệnh lao phổi cao là do những yếu tố thuận lợi nào sau đây? A. Trẻ suy dinh duéng C. Có tiếp xúc với nguồn lây B. Chưa chủng ngừa BCG D.

Vệ sinh môi trường kém E. Tất cả đều đúng BÀI 4 - BỆNH LAO PHỐI Ở TRẺ EM | 41 4. Các biểu hiện thường gặp ở bệnh nhỉ lao phổi là: A.