Giáo trình Pháp luật đại cương phần 1 - Trường Đại học Thương Mại

Giáo trình pháp luật đại cương phần 1 của TS Trần Thành Thọ cung cấp kiến thức cơ bản về pháp luật, phục vụ cho sinh viên và người học.

• Tác giả: TS. Trần Thành Thọ
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thành Thọ
• Trường học: Trường Đại học Thương Mại
• Chuyên ngành: Pháp luật đại cương
• Đề tài: Giáo trình Pháp luật đại cương phần 1
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ NHÀ NƯỚC NHÀ NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
• 1.1. Nguồn gốc của nhà nước
• 1.2. Khái niệm nhà nước
• 1.3. Bản chất, đặc điểm của nhà nước
• 1.3.1. Bản chất của nhà nước
• 1.3.2. Tính giai cấp
• 1.3.2.1. Quyền lực kinh tế
• 1.3.2.2. Quyền lực chính trị
• 1.3.2.3. Quyền lực tư tưởng
• 1.3.3. Tính xã hội
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁP LUẬT
• 3. CHƯƠNG 3: QUY PHẠM PHÁP LUẬT VÀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN HỆ PHÁP LUẬT
• 5. CHƯƠNG 5: VI PHẠM PHÁP LUẬT VÀ TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ
• 6. CHƯƠNG 6: MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA LUẬT DÂN SỰ
• 7. CHƯƠNG 7: MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA LUẬT HÌNH SỰ
• 8. CHƯƠNG 8: MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA LUẬT HÀNH CHÍNH
• 9. CHƯƠNG 9: MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo trình Pháp luật đại cương phần 1

Giáo trình Pháp luật đại cương phần 1 là tài liệu quan trọng trong việc cung cấp kiến thức cơ bản về nhà nước và pháp luật. Tài liệu này được biên soạn bởi các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực pháp luật, nhằm phục vụ cho sinh viên và giảng viên trong quá trình giảng dạy và học tập. Nội dung giáo trình bao gồm nhiều chương, mỗi chương đề cập đến các khía cạnh khác nhau của pháp luật và nhà nước, từ lý thuyết đến thực tiễn.

1.1. Nội dung chính của giáo trình Pháp luật đại cương

Giáo trình bao gồm 9 chương, chia thành hai hợp phần. Hợp phần đầu tiên tập trung vào lý luận cơ bản về nhà nước và pháp luật, trong khi hợp phần thứ hai đề cập đến các ngành luật cụ thể như Luật Dân sự, Luật Hành chính, và Luật Hình sự.

1.2. Mục tiêu của giáo trình Pháp luật đại cương

Mục tiêu chính của giáo trình là cung cấp cho người học những kiến thức cơ bản về nhà nước và pháp luật, từ đó nâng cao ý thức pháp luật và hình thành thói quen ứng xử phù hợp với chuẩn mực xã hội.

II. Những thách thức trong việc giảng dạy Pháp luật đại cương

Việc giảng dạy Pháp luật đại cương gặp nhiều thách thức, từ việc cập nhật nội dung đến việc truyền đạt kiến thức một cách hiệu quả. Các giảng viên cần phải nắm vững kiến thức chuyên môn và có khả năng truyền đạt thông tin một cách dễ hiểu cho sinh viên.

2.1. Khó khăn trong việc cập nhật nội dung giáo trình

Nội dung pháp luật thường xuyên thay đổi, do đó, việc cập nhật giáo trình để phản ánh đúng thực tiễn là một thách thức lớn. Các giảng viên cần thường xuyên theo dõi các văn bản pháp luật mới để đảm bảo nội dung giảng dạy luôn chính xác.

2.2. Vấn đề truyền đạt kiến thức cho sinh viên

Nhiều sinh viên gặp khó khăn trong việc tiếp thu kiến thức pháp luật do tính chất phức tạp của các quy định pháp lý. Giảng viên cần áp dụng các phương pháp giảng dạy sáng tạo để giúp sinh viên hiểu rõ hơn về các khái niệm pháp luật.

III. Phương pháp giảng dạy hiệu quả trong Pháp luật đại cương

Để nâng cao hiệu quả giảng dạy, các giảng viên có thể áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy cũng là một xu hướng đang được ưa chuộng.

3.1. Sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy

Việc áp dụng công nghệ thông tin giúp giảng viên có thể trình bày nội dung một cách sinh động và hấp dẫn hơn. Các công cụ trực tuyến như video, bài giảng điện tử có thể hỗ trợ sinh viên trong việc tiếp thu kiến thức.

3.2. Tổ chức các buổi thảo luận nhóm

Thảo luận nhóm giúp sinh viên trao đổi ý kiến và hiểu sâu hơn về các vấn đề pháp luật. Đây cũng là cơ hội để sinh viên rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm và tư duy phản biện.

IV. Ứng dụng thực tiễn của kiến thức Pháp luật đại cương

Kiến thức từ giáo trình Pháp luật đại cương không chỉ có giá trị trong học tập mà còn có ứng dụng thực tiễn trong cuộc sống hàng ngày. Sinh viên có thể áp dụng những kiến thức này để giải quyết các vấn đề pháp lý trong cuộc sống.

4.1. Ứng dụng trong đời sống hàng ngày

Kiến thức pháp luật giúp sinh viên hiểu rõ hơn về quyền và nghĩa vụ của mình trong xã hội. Điều này rất quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi cá nhân và tham gia vào các hoạt động xã hội.

4.2. Ứng dụng trong công việc tương lai

Sinh viên tốt nghiệp từ chương trình này có thể làm việc trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ tư vấn pháp lý đến quản lý nhà nước. Kiến thức pháp luật sẽ là nền tảng vững chắc cho sự nghiệp của họ.

V. Kết luận về Giáo trình Pháp luật đại cương phần 1

Giáo trình Pháp luật đại cương phần 1 là tài liệu thiết yếu cho việc giảng dạy và học tập về pháp luật tại Việt Nam. Nó không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn giúp sinh viên phát triển kỹ năng thực tiễn cần thiết cho tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của giáo trình trong giáo dục pháp luật

Giáo trình đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành ý thức pháp luật cho sinh viên, từ đó góp phần xây dựng một xã hội pháp quyền vững mạnh.

5.2. Hướng phát triển tương lai của giáo trình

Trong tương lai, giáo trình cần được cập nhật thường xuyên để phản ánh đúng thực tiễn pháp luật và nhu cầu của xã hội. Việc này sẽ giúp nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập trong lĩnh vực pháp luật.

Nội dung chính

Giáo trình Pháp luật đại cương (Trường Đại học Thương Mại)

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

Giáo trình Pháp luật đại cương do Bộ môn Luật Căn bản thuộc Khoa Kinh tế – Luật, Trường Đại học Thương Mại biên soạn, do TS. Trần Thành Thọ làm chủ biên và Nhà xuất bản Hà Nội ấn hành năm 2019. Trong chương trình đào tạo đại học, đây là học phần bắt buộc thuộc khối kiến thức giáo dục đại cương, có thời lượng 2 tín chỉ, được thiết kế phù hợp với chương trình khung của Bộ Giáo dục và Đào tạo dành cho sinh viên các khối ngành không chuyên luật.

Mục tiêu học tập của giáo trình nhằm trang bị cho người học hệ thống tri thức cơ bản về nhà nước và pháp luật: làm rõ nguồn gốc, bản chất, đặc trưng, chức năng, hình thức và bộ máy nhà nước; xác định các thuộc tính, hình thức tồn tại, quy phạm, quan hệ pháp luật, hành vi pháp lý và chế định trách nhiệm pháp lý. Đồng thời, học phần giúp người học nhận diện ranh giới hành vi hợp pháp và vi phạm pháp luật, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật trong hoạt động kinh tế – xã hội.

Giáo trình có kết cấu gồm 9 chương, chia làm 2 hợp phần: hợp phần lý luận chung (Chương 1 đến Chương 5) và hợp phần các ngành luật chuyên ngành (Chương 6 đến Chương 9). Cách tiếp cận của tài liệu dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin, kết hợp đối chiếu các học thuyết pháp lý phi Mác-xít và hệ thống hóa các quy định của pháp luật thực định Việt Nam. Điểm đặc thù của giáo trình là tính khái quát cao, tinh giản các nội dung chuyên sâu để phù hợp với định hướng đào tạo khối ngành kinh tế – thương mại.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai qua 9 chương theo trình tự logic chặt chẽ:

• Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về nhà nước – Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam: Trình bày nguồn gốc, bản chất, đặc điểm, hình thức, chức năng và các kiểu nhà nước trong lịch sử; phân tích sự ra đời, bản chất, bộ máy và nguyên tắc tổ chức quyền lực của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam theo Hiến pháp năm 2013.
• Chương 2: Một số vấn đề lý luận cơ bản về pháp luật: Khái quát nguồn gốc, bản chất giai cấp và tính xã hội của pháp luật; phân tích mối quan hệ giữa pháp luật với kinh tế, chính trị, nhà nước, đạo đức; trình bày ba hình thức pháp luật gồm tập quán pháp, tiền lệ pháp (án lệ) và văn bản quy phạm pháp luật.
• Chương 3: Quy phạm pháp luật và Thực hiện pháp luật: Khảo sát cơ cấu quy phạm pháp luật (giả định, quy định, chế tài); các hình thức thực hiện pháp luật (tuân thủ, thi hành, sử dụng, áp dụng pháp luật) và hiệu lực văn bản.
• Chương 4: Quan hệ pháp luật: Phân tích các yếu tố cấu thành quan hệ pháp luật gồm chủ thể (năng lực pháp luật, năng lực hành vi), khách thể và nội dung (quyền và nghĩa vụ pháp lý); sự kiện pháp lý làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quan hệ pháp luật.
• Chương 5: Vi phạm pháp luật và Trách nhiệm pháp lý: Xác định các dấu hiệu, cấu thành vi phạm pháp luật (mặt khách quan, mặt chủ quan, khách thể, chủ thể); phân loại lỗi và các dạng trách nhiệm pháp lý tương ứng.
• Chương 6: Một số nội dung cơ bản của luật dân sự: Giới thiệu đối tượng điều chỉnh, phương pháp điều chỉnh, quyền sở hữu, nghĩa vụ dân sự và hợp đồng dân sự theo Bộ luật Dân sự năm 2015.
• Chương 7: Một số nội dung cơ bản của luật hình sự: Trình bày khái niệm tội phạm, hình phạt và hệ thống chế tài hình sự theo Bộ luật Hình sự.
• Chương 8: Một số nội dung cơ bản của luật hành chính: Đề cập đến quản lý hành chính nhà nước, vi phạm hành chính và xử lý vi phạm hành chính.
• Chương 9: Một số nội dung cơ bản của pháp luật phòng, chống tham nhũng: Phân tích hành vi tham nhũng, các biện pháp phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi tham nhũng theo Luật Phòng, chống tham nhũng.

Tiến trình nội dung giáo trình:
[Lý luận Nhà nước (Chương 1)] ➔ [Lý luận Pháp luật (Chương 2)] ➔ [Cơ chế vận hành: Quy phạm & Quan hệ (Chương 3, 4)] ➔ [Xử lý vi phạm (Chương 5)] ➔ [Pháp luật thực định chuyên ngành: Dân sự, Hình sự, Hành chính, Phòng chống tham nhũng (Chương 6 - 9)]

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý thuyết nguồn gốc nhà nước và pháp luật: Đối sánh các học thuyết phi Mác-xít (thuyết thần học, thuyết gia trưởng của Aristote và Jean Bodin, thuyết bạo lực của Hume và Gumplowicz, thuyết khế ước xã hội của Thomas Hobbes, John Locke, J.J. Rousseau) với học thuyết Mác – Lênin (gắn liền với 3 lần phân công lao động xã hội, chế độ tư hữu và sự phân hóa giai cấp).
• Nguyên lý về bản chất: Làm rõ mối quan hệ biện chứng giữa tính giai cấp và tính xã hội của nhà nước và pháp luật; bốn kiểu nhà nước và pháp luật trong lịch sử (chủ nô, phong kiến, tư sản, xã hội chủ nghĩa).
• Hệ thống nguồn pháp luật: Khung lý thuyết và thực tiễn về tập quán pháp (Điều 5 Bộ luật Dân sự 2015), án lệ (Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2014, Nghị quyết 03/2015/NQ-HĐTP) và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng phân tích và tra cứu văn bản quy phạm pháp luật: Nhận biết thẩm quyền ban hành, hiệu lực và tôn ti trật tự của 13 loại văn bản quy phạm pháp luật trong hệ thống pháp luật Việt Nam.
• Kỹ năng đánh giá hành vi pháp lý: Nhận diện các yếu tố cấu thành vi phạm pháp luật, xác định mức độ lỗi, năng lực chủ thể và loại hình trách nhiệm pháp lý áp dụng.
• Kỹ năng vận dụng nguyên tắc pháp lý: Vận dụng các quy định cơ bản của pháp luật dân sự, hành chính và phòng chống tham nhũng để giải quyết các tình huống giao dịch, quản lý thực tế.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Giáo trình định hướng phương pháp giảng dạy kết hợp giữa thuyết giảng lý luận pháp lý cơ bản với phương pháp phân tích quy phạm và nghiên cứu tình huống thực tiễn. Việc giảng dạy không dừng lại ở giải thích khái niệm trừu tượng mà gắn kết trực tiếp với các điều khoản của Hiến pháp năm 2013 và các đạo luật hiện hành.

Tài liệu tích hợp hệ thống câu hỏi ôn tập, hướng dẫn thảo luận ở cuối mỗi chương. Nội dung câu hỏi bao quát từ phân tích lý luận (như phân tích nguồn gốc nhà nước, đối chiếu hình thức chính thể quân chủ và cộng hòa) đến liên hệ thực tiễn mô hình tổ chức bộ máy nhà nước Việt Nam (Quốc hội, Chính phủ, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, Kiểm toán nhà nước). Bên cạnh đó, các case study và tiền lệ thực tế (như vụ án Elizabeth Manley 1933 hay vụ án May Jones trong hệ thống Common Law) được sử dụng để minh họa cho cơ chế hình thành án lệ.

Về phương pháp đánh giá, học phần 2 tín chỉ được thiết kế đánh giá đa dạng:

• Đánh giá quá trình: Thông qua mức độ tham gia thảo luận nhóm, giải quyết các bài tập tình huống pháp lý tại lớp và các bài kiểm tra định kỳ.
• Đánh giá kết thúc học phần: Thực hiện bằng bài thi tự luận hoặc trắc nghiệm kết hợp tự luận, tập trung vào khả năng phân tích quy phạm pháp luật và xử lý tình huống thực tế.

Đối với việc tự học, sinh viên được hướng dẫn đọc giáo trình song song với tra cứu văn bản luật nguyên văn, tham khảo danh mục tài liệu nghiên cứu được trích dẫn (như tác phẩm của C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I. Lênin, khảo luận của John Locke và các giáo trình chuyên ngành của Trường Đại học Luật Hà Nội, Đại học Quốc gia Hà Nội).

---

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

Giáo trình Pháp luật đại cương (2019) có những cập nhật lập pháp quan trọng so với các ấn bản trước đây:

• Tích hợp đầy đủ các chế định của Hiến pháp năm 2013: Cập nhật nguyên tắc tổ chức quyền lực nhà nước có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp; bổ sung hai thiết chế hiến định độc lập mới gồm Kiểm toán nhà nước (Điều 118) và Hội đồng bầu cử quốc gia (Điều 117).
• Cập nhật hệ thống cơ quan tư pháp: Trình bày cơ cấu hệ thống Tòa án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân 4 cấp (bổ sung cấp cao) theo quy định của Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014 và Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014.
• Cập nhật thẩm quyền và hình thức văn bản quy phạm pháp luật: Hệ thống hóa bảng danh mục 13 loại văn bản quy phạm pháp luật căn cứ theo Điều 4 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015, loại bỏ các hình thức văn bản không còn phù hợp.
• Ghi nhận các nguồn luật mới tại Việt Nam: Cập nhật việc thừa nhận chính thức án lệ tại Việt Nam từ năm 2014 theo Nghị quyết số 03/2015/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao và các quy định áp dụng tập quán pháp trong Bộ luật Dân sự năm 2015.
• Bổ sung chuyên đề Pháp luật Phòng, chống tham nhũng: Tách riêng Chương 9 để đáp ứng yêu cầu đào tạo gắn liền với thực tiễn quản lý kinh tế, tính minh bạch trong hoạt động công vụ và quản trị doanh nghiệp.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

• Sinh viên đại học: Là giáo trình chính khóa dành cho sinh viên năm thứ nhất và năm thứ hai thuộc tất cả các ngành đào tạo tại Trường Đại học Thương Mại (Quản trị kinh doanh, Kinh tế quốc tế, Thương mại điện tử, Kế toán, Tài chính – Ngân hàng...) và sinh viên các trường đại học đào tạo không chuyên luật.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học không bắt buộc phải có kiến thức pháp lý chuyên sâu từ trước, chỉ cần nắm vững kiến thức khoa học xã hội cơ bản ở bậc trung học phổ thông và các nguyên lý cơ bản của Triết học Mác – Lênin.
• Giảng viên: Làm tài liệu chuẩn phục vụ công tác giảng dạy, biên soạn đề cương chi tiết học phần, bài giảng và xây dựng ngân hàng câu hỏi thi kết thúc học phần.
• Bạn đọc tự nghiên cứu: Tài liệu cung cấp kiến thức nền tảng có hệ thống cho cán bộ quản trị doanh nghiệp, chuyên viên kinh tế cần tìm hiểu các quy tắc pháp lý cơ bản trong hoạt động thực tiễn.

---

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này phù hợp với ai? Giáo trình phù hợp với sinh viên đại học không chuyên luật thuộc khối ngành kinh tế, kinh doanh, quản trị, cũng như bạn đọc cần nắm bắt tổng quan hệ thống pháp luật Việt Nam.

2. Cần kiến thức nền nào để học? Người học cần kiến thức khoa học xã hội tổng quát và lý luận triết học căn bản để tiếp thu các nội dung về nguồn gốc, bản chất nhà nước và pháp luật.

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác? Giáo trình phân bổ dung lượng súc tích trong 2 tín chỉ, tích hợp đồng thời 5 chương lý luận cơ bản và 4 chương ngành luật thực định; bổ sung riêng chương Pháp luật Phòng, chống tham nhũng gắn liền với bối cảnh kinh tế.

4. Làm sao để tự học hiệu quả? Người học cần đọc trước nội dung từng chương, trả lời các câu hỏi ôn tập cuối chương, chủ động tra cứu các văn bản luật thực định được dẫn chiếu (Hiến pháp 2013, Bộ luật Dân sự 2015, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015).

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo? Giáo trình cung cấp danh mục tài liệu tham khảo phong phú gồm các tác phẩm kinh điển của John Locke, C.Mác, V.I. Lênin, các giáo trình Lý luận Nhà nước và Pháp luật của Đại học Luật Hà Nội, Đại học Quốc gia Hà Nội và bình luận khoa học Hiến pháp 2013.

---

Kết luận (150 từ)

Giáo trình Pháp luật đại cương (TS. Trần Thành Thọ chủ biên, NXB Hà Nội, 2019) là tài liệu học thuật hoàn chỉnh, đáp ứng chuẩn mực chương trình đào tạo đại học không chuyên luật. Giáo trình xây dựng lộ trình học tập khoa học: đi từ các nguyên lý lý luận chung về nhà nước và pháp luật, qua các chế định vận hành quy phạm và quan hệ pháp lý, đến các quy định thực định của bốn ngành luật chuyên ngành (Dân sự, Hình sự, Hành chính, Phòng chống tham nhũng). Cùng hệ thống tài liệu tham khảo và văn bản luật hiện hành đi kèm, giáo trình cung cấp nền tảng pháp lý cơ bản, hỗ trợ người học hình thành tư duy pháp lý và kỹ năng tuân thủ pháp luật trong công việc thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 bao gồm: Khái niệm, nguồn gốc, bản chất, đặc điểm, hình thức Nhà nước, chức năng, các kiểu Nhà nước; Sự ra đời, bản chất, chức năng, hình thức và bộ máy của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ NHÀ NƯỚC 1. Nguồn gốc của nhà nước Nhà nước được sinh ra từ đâu? Nhà nước là sản phẩm nhân tạo hay là sản phẩm tự nhiên? Đã có nhiều luận thuyết khác nhau về nguồn gốc ra đời của nhà nước. Việc lý giải đúng đắn về bản chất, vai trò, đặc điểm và chức năng của nhà nước cũng gắn liền với việc làm rõ nguồn gốc của nhà nước.

Quan niệm của các học thuyết phi Mác Xít: Từ thời kỳ cổ đại, trung đại đã xuất hiện nhiều quan điểm khác nhau về sự ra đời của Nhà nước, trong đó có một số học thuyết tiêu biểu như: - Thuyết thần học: Các nhà tư tưởng theo thuyết thần học cho rằng: Thượng đế là người sắp đặt trật tự xã hội, nhà nước là do Thượng đế sáng tạo ra để bảo vệ trật tự chung, do vậy, quyền lực nhà nước là vĩnh cửu và con người có bổn phận phục tùng quyền lực Nhà nước đại diện là các học giả như J. 5 - Thuyết gia trưởng: Quan điểm thuyết này cho rằng nhà nước ra đời là kết quả phát triển của gia đình và quyền gia trưởng, là hình thức tổ chức tự nhiên của cuộc sống con người; vì vậy cũng như gia đình, nhà nước tồn tại trong mọi xã hội, quyền lực nhà nước về bản chất cũng giống như quyền lực gia trưởng của người đứng đầu gia đình (đại diện là các học giả như Aristote, Bodin, More. - Thuyết bạo lực: quan niệm nhà nước xuất hiện trực tiếp từ việc sử dụng bạo lực của thị tộc này đối với một thị tộc khác, mà kết quả là thị tộc chiến thắng “đặt ra” một hệ thống cơ quan đặc biệt là Nhà nước để nô dịch kẻ chiến bại (đại biểu của thuyết này có Hume, Gumplowicz, E. Bên cạnh đó, có một số quan niệm khác về Nhà nước như Quan niệm nhà nước là tổ chức của những siêu nhân có sứ mạng lãnh đạo xã hội (học giả Phorreder, Lipeto Zaziki.) hoặc quan điểm nhà nước “siêu trái đất” cho rằng Nhà nước là sản phẩm thử nghiệm của nền văn minh ngoài trái đất.

- Thuyết khế ước xã hội: Vào khoảng thế kỷ 16 đến thế kỷ 18, xuất hiện các quan điểm mới về sự ra đời của Nhà nước, hầu hết cho rằng nhà nước là sản phẩm của khế ước xã hội (hợp đồng) do các cá nhân trong xã hội không có nhà nước tạo ra. Mặc dù có sự khác nhau khi lý giải về nội dung của khế ước, song các học thuyết đều xuất phát từ luận đề chung là nguồn gốc nhà nước xuất phát từ khế ước xã hội. Trong số đó, tiêu biểu là thuyết Khế ước xã hội, ra đời vào khoảng thời gian trước và sau các cuộc cách mạng tư sản ở Châu Âu với mục đích chống lại sự độc đoán, chuyên quyền phong kiến và nhu cầu thiết lập sự bình đẳng cho tầng lớp tư sản. Theo đó, nhà nước được xem là sản phẩm của “khế ước xã hội” (hợp đồng) được thỏa thuận và ký kết giữa các thành viên trong xã hội, nhà nước có trách nhiệm phục tùng các lợi ích của mọi thành viên trong xã hội.

Trường hợp nhà nước không đảm bảo thực hiện các trách nhiệm của mình trong khế ước, các quyền tự nhiên bị vi phạm thì nhân dân có quyền lật đổ nhà nước và ký kết khế ước mới (tiêu biểu là các nhà tư tưởng Thomas Hober, John Locke, J.